బాలకాండ మందరమకరందం సర్గ-4 : విలక్షణమైన ప్రబంధ గ్రంథమే రామాయణ కథనం : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

బాలకాండ మందరమకరందం

సర్గ-4

విలక్షణమైన ప్రబంధ గ్రంథమే రామాయణ కథనం

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

లోక రక్షణ కొరకు భూమ్మీద అవతరించిన శ్రీరామచంద్రమూర్తి ప్రజా పాలన చేస్తున్న రోజుల్లో, భగవంతుడైన వాల్మీకి మహర్షి, లోకోపకారంగా, చిత్రమైన పదాలతో, ఇరవై నాలుగువేల శ్లోకాలతో రామాయణ రచన చేశాడు. పూర్వ రామాయణంలోని ఆరు కాండలలో ౫౩౭ (537) సర్గలుంటే, శ్రీరామ పట్టాభిషేకం తర్వాత జరిగిన కథకు సంబంధించిన ఉత్తర కాండలో మరో ౧౧౦ (110) సర్గలున్నాయి. అదేవిధంగా శ్రీరామ పట్టాభిషేకం అనంతరం ఈ గ్రంథాన్ని లోకానికి ప్రకటించినవారు కుశ లవులు. ఇంత గొప్ప బృహత్తర గ్రంథాన్ని రచించిన వాల్మీకి, ఓపిగ్గా దీన్నంతా కంఠంస్థం చేయగల శక్తిమంతులు ఎవరన్నా వున్నారానని ఆలోచించసాగాడు.

ప్రబంధ వైలక్షణ్యాన్ని తెలియచేసే సర్గ ఇది. పరమ ఆప్తుడైన కవి రచించడం, కీర్తిమంతుడైన నాయకుడు ప్రతిపాద్యుడిగా వుండడం, మహాత్ములు దాన్ని అంగీకరించడం, సాక్షాత్తూ కథానాయకుడే దాన్ని శ్లాఘించడం లాంటి విషయాలను కలిగున్న గ్రంథాన్ని "ప్రబంధ వైలక్షణ్య" మున్న గ్రంథ మంటారు. సర్గలోని మొదటి పద్యంలోనే ఈ విషయం విశదమవుతుంది. సమస్త సద్గుణాలతో లోకులందరినీ ఆనందపర్చిన శ్రీరామచంద్రుడి చరిత్రై నందువల్ల, రామాయణం కడు ఆదరణీయమైంది. శ్రీరామ చరిత్ర అంటే మహాపురుష చరిత్రే.. అందుకే దీనివలన ఎన్నో లాభాలున్నాయన్న భావన కూడా మొదటి పద్యం లోనే వివరించబడింది. శ్రీరామచంద్రమూర్తి రాజ్యం చేసే రోజుల్లో, సీతాదేవి తన ఆశ్రమం చేరిన తర్వాతే, వాల్మీకి రామాయణ రచన చేశారన్న విషయం కూడా ఈ పద్యంలో స్పష్టంగా బోధపడ్తుంది. శ్రీరామచంద్రమూర్తి అవతరించడానికి పూర్వమే వాల్మీకి రామాయణం రచించాడనడం సత్యదూరం.

సర్గలలోని శ్లోకాల సంఖ్యా వివరాలు

బాల కాండ           ౭౭    (77)   సర్గలు                   ౨౨౫౬ (2256)      శ్లోకాలు

అయోధ్య కాండ      ౧౧౯  (119) సర్గలు                   ౪౪౧౫ (4415)       శ్లోకాలు

అరణ్య కాండ          ౭౫   (75)   సర్గలు                   ౨౭౩౨ (2732)       శ్లోకాలు

కిష్కింధ కాండ        ౬౭   (67)   సర్గలు                   ౨౬౨౦ (2620)       శ్లోకాలు

సుందర కాండ        ౬౮  (68)    సర్గలు                   ౩౦౦౬ (3006)       శ్లోకాలు

యుద్ధ కాండ         ౧౩౧ (131)   సర్గలు                   ౫౯౯౦ (5990)       శ్లోకాలు

ఉత్తర కాండ           ౧౧౦ (110)   సర్గలు                   ౩౨౩౪ (3234)       శ్లోకాలు

-------------------------------------------------------------------------------------------------

ఏడు కాండలు         ౬౪౭ (647)  సర్గలు            ౨౪,౨౫౩ (24,253)      శ్లోకాలు

----------------------------------------------------------------------------------------------------

(స్థూల దృష్టితో పెద్ద సంఖ్య చెప్పేటప్పుడు దాని పైనున్న చిల్లర సంఖ్య గణించాల్సిన పనిలేదు. అందుకే రామాయణంలో ౨౪ (24) వేల శ్లోకాలని చెప్పడం జరిగింది. రామాయణంలోని శ్లోకాలు, సర్గలు, కాండల వివరాలు కూడా (మొదటి) ఈ క్రింది పద్యంలో చెప్పడం జరిగింది).

సీ:     భువనావనార్థంబు భూమిపై జన్మించి, ప్రాప్తరాజ్యుండయి ప్రజలరాము

                  డోముచు నుండ లోకోపకారంబుగ, భగవంతు డగు ఋషి వాల్మికుండు

                  శ్రీరాము చరితంబు చిత్రపదంబుల, వెలయ నిర్వదినాల్గు వేలు శ్లోక

                  సంఖ్యయు, వానిని సర్గముల్ గాగను, పూర్వరామాయణ మనను నూరు

తే:     లేను, కాండంబులారుగ  జానుమీర, వెండియునుబల్కె  బదపడి కాండమొండు

                  పావనంబై న రఘురాము భావికథను, సో త్తరంబుగ నెల్ల రసోత్తరముగ.

ఇలా ఆలోచిస్తున్న వాల్మీకి వద్దకు అసమాన బుద్ధి-చమత్కారాలున్న ఇద్దరు బాలురు వచ్చారు. ముని వేషాలు ధరించిన వారిరువురు, వాల్మీకికి మిక్కిలి భక్తితో నమస్కరించి, తామీ గ్రంథాన్ని సమగ్రంగా ముఖస్థం చేస్తామని అంటారు. క్షత్రియ జాతి బాలురైన ఆ ఇద్దరు, చంద్రుడిలాగా తెల్లటి కీర్తితో ప్రకాశిస్తున్నారు. గురు శుశ్రూషా ధర్మం చక్కగా తెలిసిన వారిలా కనిపిస్తున్నారు. ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ప్రకాశిస్తుండె విష్ణు తేజం లాంటి కోల్పోని తేజముంది వారిరువిరిలో. వారుండేది వాల్మీకి ఆశ్రమంలోనే. చక్కని మేధ, సామగాన విద్యల్లో ఎవర్నైనా జయించి కీర్తి పొందగలిగే శక్తి-సామర్థ్యాలు, చలించని వేద మార్గం, నిష్ఠ ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తున్నాయి వారిలో. కుశ-లవులనే పేర్లున్న ఆ బాలురు-అన్న తమ్ములు, తనకు సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి నిలబడగానే, వారిని గమనించిన వాల్మీకి, వేదార్థాన్ని విశదపరిచే తన ఉత్తమ కావ్యాన్ని-దాని యోగ్యతకు తగ్గట్టే పఠనం చేయగల యోగ్యులు, సమర్థులు, వీరేనని నిర్ణయించుకుంటాడు. (యోగ విద్యను మేధావులు-నియతాత్ములైన వారికే ఇవ్వాలి. అయోగ్యులకు ఇవ్వకూడదు. అయోగ్యులు రామాయణం చదివి వ్యక్తం చేస్తున్న భావాలు-దురాపేక్షలు అందరికీ తెలిసినవే). ఎన్నో వ్రతాలను చేసినందువల్ల అత్యధికమైన జ్ఞానాన్ని, మహిమలను సంతరించుకున్న వాల్మీకి మహర్షి, రావణ వధ అనే నెపంతో, ప్రసిద్ధమైన వాక్యాలను వున్నదున్నట్లుగా, సీతామహాచరిత్రగా రచించాడు రామాయణాన్ని. అదొక మహాకావ్యం-గ్రంథం అయింది.

(గ్రంథాలు మూడు రకాలు. ప్రభు సమ్మిత శబ్ద ప్రధానమైంది మొదటి రకం - అంటే, శబ్దాల ఆడంబరంతో రాజులాగా ఆజ్ఞాపించేది. ఇక రెండో రకం సుహృత్సమ్మిత అర్థ ప్రధానమైంది - అంటే, స్నేహితుడివలె బోధించేది. కాంతా సమ్మిత వ్యంగ్య ప్రధానమైంది మూడో రకం - అంటే, వ్యంగార్థమే ప్రధానంగా వుండి, ప్రియురాలివలె మనస్సుకు నచ్చచెప్పి చేయించేది. రామాయణం అర్థ ప్రధానమై ఇతిహాసంగాను - వ్యంగ్య ప్రధానమై కావ్యంగాను ప్రసిద్ధి పొందింది. రామాయణాన్ని సీతా మహా చరిత్ర అంటాడు వాల్మీకి. రామచంద్రమూర్తి చరిత్రకంటే, సీతాదేవి చరిత్ర ఉత్కృష్టమైందని దానర్థం. కౌసల్యా గర్భ సంభూతుడు రాముడు. అయోనిజ సీత. తండ్రి ఆజ్ఞ ప్రకారం అడవులకు వెళ్లినవాడు రాముడు. ఎవరి బలవంతం లేకపోయినా, కేవలం పతిభక్తితో అడవులకు పోయింది సీత. కష్ట కార్యాలు చేసినందువల్ల గట్టి దేహం కలవాడు రాముడైతే, ఎండకన్నెరుగని సుకుమారి సీత. స్వతంత్రుడై, శక్తుడై, తోడున్నవాడై, దుఃఖం అనుభవించాడు రాముడు. రాక్షసుడికి బందీగా, ప్రాణ భయంతో, నిరాహారిగా, అశక్తిగా, ఒంటరిగా దుఃఖ పడింది సీత. భక్తుల దోషాలను క్షమిస్తానన్నాడు రాముడు. భక్తుల్లో దోషాలే లేవన్నది సీత. కాకాసురుడికి శిక్ష విధించి క్షమించాడు రాముడు. తనను బాధించిన రాక్షస స్త్రీలను క్షమించింది సీత. లోకపిత రాముడైతే, లోకమాత సీత. తన చరిత్రకంటే సీతాదేవి చరిత్రే శ్రేష్ఠమైందని రామచంద్రమూర్తే స్వయంగా అంటాడొకసారి. అందువల్లనె రామాయణాన్ని సీతా మహాచరిత్రమంటాడు వాల్మీకి మహర్షి).

వాల్మీకి రచించిన రామాయణ మహాకావ్యం చదివినా, విన్నా, పాడినా వీనులకింపై-మనస్సుకు సంతోషకరమై-శుభకరమై వుంటుంది. ద్రుతం-మధ్యం-విలంబితం అనే కాలాల ధ్వని-పరిచ్ఛేదాలతో నిండిన పాటలకు అనువైన కావ్యమిది. "స-రి-గ-మ-ప-ద-ని-స" (షడ్జం-ఋష్ట్రభం-గాంధారం-మధ్యమం-పంచమం-దైవతం-నిషాదం, అనే సప్త స్వరాల సంజ్ఞాక్షరాలు) అనే స్వరాలతో-జాతులతో బంధించబడినదై, గాన లోపాలు లేనిదై, వీణపై వాయించేందుకు అనువైనదై, తాళాలకు-లయకు సరిపోయిందై అలరారుతుందీ కావ్యం. శృంగార, హాస్య, కరుణ, వీర, రౌద్ర, శాంతి, అద్భుత, భయానక, బీభత్స అనే నవరసాలతో నిండినదైనప్పటికీ, శృంగార రసమే ప్రధానంగా వున్న మనోజ్ఞమైన కావ్యం రామాయణం. ఇంత గొప్పదైన రామాయణాన్ని గానం చేసేందుకు అనువైన రీతిలో కుశ లవులకు నేర్పించాడు వాల్మీకి. శ్రీరామచంద్రుడి ప్రతిబింబాలనదగిన కుశ లవులు గాన విద్యలో సమర్థులు.ఆ బాలురు సుందరమూర్తులు- మంద్ర, మధ్య తారల స్వరాల విషయాలను తెలిసిన వారందరిలో అగ్రగణ్యులు. ఇంపైన కంఠ స్వరమున్న వారు. మనోహరంగా మాట్లాడగలరు. నాటక లక్షణ శాస్త్రం చక్కగా తెలిసిన వారు. (కుశ లవులకు రామాయణం వాల్మీకి నేర్పడం కాకుండా, స్వయంగా కంఠస్థం చేసి సభల్లో పాడగల నైపుణ్యం వుంది). 

శేషప్ప కవి రచించిన నరసింహ శతకం-IV : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

శేషప్ప కవి రచించిన నరసింహ శతకం-IV

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

         ధర్మపురి క్షేత్ర నరసింహ స్వామికి మహా భక్తుడైన శేషప్ప కవి రచించిన నరసింహ శతకంలోని పద్యాలను యధాతధంగా నా బ్లాగ్ పాఠకులకు అందించే ప్రయత్నం ఇది. పదిరోజులకొకసారి పది పద్యాల చొప్పున వంద రోజులయ్యేసరికి వీటన్నింటినె నా బ్లాగ్ లో చదవ వచ్చు. (ఇవి నాలుగో విడత పది పద్యాలు)

శేషప్ప కవి రచించిన నరసింహ శతకం-31

సీII       అతివిద్య నేర్చుట యన్న వస్త్రములకే,

పనుల నార్జించుట పాడికొరకె,

సతిని బెండ్లాడుట సంసార సుఖముకే,

సుతుల బోషించుట గతులకొరకె,

సైన్యమున్ గూర్చుట శత్రు భయంబుకె,

సాము నేర్చుటలెల్ల జావుకొరకె,

దానమిచ్చుటయు ముందటి సంచితమునకె,

ఘనముగా జదువుట కడుపుకొరకె,

తేII       యితర కామంబు గోరక సతతముగను

భక్తి నీయందు నిలుపుట ముక్తికొరకె,

భూషణవికాస ! శ్రీ ధర్మపురనివాస !

దుష్టసంహార ! నరసింహ ! దురితదూర !

శేషప్ప కవి రచించిన నరసింహ శతకం-32

సీII       ధరణిలో వెయ్యేండ్లు తనువు నిల్వగబోదు,

ధనమెప్పటికి శాశ్వతంబు గాదు,

దార సుతాదులు తనవెంట రాలేరు,

భృత్యులు మృతిని దప్పింపలేరు,

బంధుజాలము తన్ను బ్రతికించుకొనలేరు,

బలపరాక్రమ మేమి పనికిరాదు,

ఘనమైన సకల భాగ్యంబెంత గల్గియు,

గోచిమాత్రంబైన గొంచుబోడు,

తేII       వెర్రికుక్కల భ్రమలన్ని విడిచి నిన్ను

భజన జేసెడివారికి బరమ సుఖము;

భూషణవికాస ! శ్రీ ధర్మపురనివాస !

దుష్టసంహార ! నరసింహ ! దురితదూర !

శేషప్ప కవి రచించిన నరసింహ శతకం-33

సీII       నరసింహ! నాకు దుర్జయములే మెండాయె

సుగుణ మొక్కటి లేదు జూడబోవ;

                             నన్యకాంతలమీద నాశమానగలేను;                

ఒరుల క్షేమము జూచి యోర్వలేను;

ఇటువంటి దుర్భుద్ధులన్ని నాకున్నవి,

నేను జేసెడివన్ని నీచకృతులు;

నావంటి పాపిష్టి నరుని భూలోకాన

బుట్ట చేసితివేల? భోగిశయన!

తేII       అబ్జదళనేత్ర! నా తండ్రివైన ఫలము

నేరములు కాచి రక్షించు నీవె దిక్కు;

భూషణవికాస ! శ్రీ ధర్మపురనివాస !

దుష్టసంహార ! నరసింహ ! దురితదూర !

శేషప్ప కవి రచించిన నరసింహ శతకం-34

సీII       ధీరతబరుల నిందింప నేర్చితిగాని

తిన్నగా నిను బ్రస్తుతింపనైతి;

బొరుగు కామినులందు బుద్ధినిల్పితిగాని

నిన్ను సతతము ధ్యానింపనైతి;

బొరుగు ముచ్చటలైన మురిసి వింటినిగాని

యెంచి నీకథ లాలకించనైతి

గౌతుకంబున బాతకము గడించితిగాని

హెచ్చు పుణ్యము సంగ్రహింపనైతి,

తేII       నవనిలో నేను జన్మించినందుకేమి

సార్థకము కానరాదేయె స్వల్పమైన;

భూషణవికాస ! శ్రీ ధర్మపురనివాస !

దుష్టసంహార ! నరసింహ ! దురితదూర !

శేషప్ప కవి రచించిన నరసింహ శతకం-35

సీII       అంత్యకాలమందు నాయాసమున నిన్ను

దలతునో తలపనో? తలతు నిపుడె;

నరసింహ! నరసింహ! నరసింహ! లక్ష్మీశ!

దానవాంతక! కోటి భానుతేజ!

గోవింద! గోవింద! గోవింద! సర్వేశ!

పనాగాధిపశాయి! పద్మనాభ

మధువైరి! మదువైరి! మదువైరి! లోకేశ!

నీలమేఘ శరీర! నిగమ వినుత!

తేII       ఈ విధంబున నీనామ మిష్టముగను

భజన సేయుచునుందు నా భావమందు;

భూషణవికాస ! శ్రీ ధర్మపురనివాస !

దుష్టసంహార ! నరసింహ ! దురితదూర !

శేషప్ప కవి రచించిన నరసింహ శతకం-36

సీII       ఆయురారోగ్య పుత్రార్థ సంపదలన్ని

కలుగజేసెడి భారకర్తవీవె;

చదువు లెస్సగ నేర్పి సభలో గరిష్ఠాది

కార మొందించెడి ఘనుడ వీవె

నడక మంచిది పెట్టి నరులు మెచ్చెడినట్టి

పేరు రప్పించెడి పెద్దవీవె;

బలువైన వైరాగ్య భక్తి జ్ఞానములిచ్చి

ముక్తి బొందించెడు మూర్తినీవె;

తేII       అవనిలో మానవుల కన్ని యాసలిచ్చి

వ్యర్థులను జేసి తెలిపెడివాడ వీవె;

భూషణవికాస ! శ్రీ ధర్మపురనివాస !

దుష్టసంహార ! నరసింహ ! దురితదూర !

శేషప్ప కవి రచించిన నరసింహ శతకం-37

సీII       కాయమెంత భయాన గాపాడినంగాని

ధాత్రిలో నది చూడ దక్కబోదు,

ఏవేళ నేరోగ మేమరించునొ? సత్త్వ

మొందగ జేయు మే చందమునను,

ఔషదంబులు మంచి వనిభవించిన గాని

కర్మ క్షీణంబైనగాని విడదు,

కోటి వైద్యులు గుంపు గూడివచ్చిన గాని

మరణ మయ్యెడు వ్యాధి మాన్పలేరు,

తేII       జీవుని ప్రయాణ కాలంబు సిద్ధమైన

నిలుచునా దేహ మిందొక్క నిమిషమైన?

భూషణవికాస ! శ్రీ ధర్మపురనివాస !

దుష్టసంహార ! నరసింహ ! దురితదూర !

శేషప్ప కవి రచించిన నరసింహ శతకం-38

సీII       జందెమింపుగ వేసి సంధ్య వార్చిన నేమి

బ్రహ్మమందక కాడు బ్రాహ్మణుండు;

తిరుమణి శ్రీచూర్ణ గురు రేఖ లిడినను

విష్ణు నొందక కాడు వైష్ణవుండు;

బూదిని నుదుటను బూసికొనిన నేమి

శంభు నొందక కాడు శైవజనుడు;

కాషాయ వస్త్రాలు కట్టి కప్పిన నేమి

యాశ పోవక కాడు యతివరుండు

తేII       ఇట్టి లౌకిక వేషాలు గట్టుకొనిన

గురుని జెందక సన్ముక్తి దొరకబోదు;

భూషణవికాస ! శ్రీ ధర్మపురనివాస !

దుష్టసంహార ! నరసింహ ! దురితదూర !

శేషప్ప కవి రచించిన నరసింహ శతకం-39

సీII       నరసింహ! నే నిన్ను నమ్మినందుకు జాల

నెనరు నాయందుంచు నెమ్మనమున,

నన్ని వస్తువులు నిన్నడిగి వేసటపుట్టె

నింకనైన గటాక్ష మియ్యవయ్య!

సంతసంబున నన్ను స్వర్గమందే యుంచు,

భూమియందే యుంచు, భోగిశయన!

నయముగా వైకుంఠ నగరమందేయుంచు,

నగరమందేయుంచు నళిననాభ!

తేII       ఎచట నన్నుంచినంగాని యెపుడు నిన్ను

మరచిపోకుండ నామస్మరణ నొసగు;

భూషణవికాస ! శ్రీ ధర్మపురనివాస !

దుష్టసంహార ! నరసింహ ! దురితదూర !

శేషప్ప కవి రచించిన నరసింహ శతకం-40

సీII       దేహ మున్నవరకు మోహ సాగరమందు

మునుగుచుందురు శుద్ధ మూఢజనులు;

సలలితైశ్వర్యముల్ శాశ్వతంబనుకొని

షడ్భ్రమలను మాన జాలలెవరు,

సర్వకాలము మాయ సంసారబద్ధులై

గురుని కారుణ్యంబు గోరుకొనరు;

జ్ఞానభక్తి విరక్తులైన పెద్దలజూచి

                              నింద జేయక తాము నిలువలేరు;                                    

తేII       మత్తులైనట్టి దుర్జాతి మనుజులెల్ల

నిన్ను గనలేరు మొదటికే నీరజాక్ష!

భూషణవికాస ! శ్రీ ధర్మపురనివాస !

దుష్టసంహార ! నరసింహ ! దురితదూర !

బాలకాండ మందరమకరందం సర్గ-3 ...రామ చరిత్రనంతా యోగ దృష్టితో చూసిన వాల్మీకి : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

బాలకాండ మందరమకరందం

సర్గ-3

రామ చరిత్రనంతా యోగ దృష్టితో చూసిన వాల్మీకి

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

ధర్మ విచార స్వభావం కలిగిన వాల్మీకి, మహోన్నత ధర్మాలను బోధించే శ్రీరామ చరిత్రను, యధాతథంగా-వాస్తవంగా జరిగింది జరిగినట్లే-ఆద్యంతం, కళ్లార కాంచడానికి శ్రద్ధగా సంసిద్ధుడవుతాడు. ఆచమనం చేసి, గురువు నారదుడిని-ఆయన గురువు బ్రహ్మను తలుస్తూ, భగవంతుడికి నమస్కరించి, తూర్పు కొనలుగా పరిచిన దర్భలమీద కృష్ణాజినం వుంచి-దానిపై వస్త్రం పరిచి, సుఖాసీనుడైనాడు. అలా కూర్చుని, మనోవృత్తులన్నిటినీ పూర్ణంగా నియమించి, ఏకాగ్ర చిత్తంతో-బ్రహ్మానుగ్రహ మనస్సుతో, రామచంద్రుడి చరిత్రనంతా వీక్షించడానికి సన్నద్ధుడయాడు వాల్మీకి.

ఏకాగ్రచిత్తుడైన వాల్మీకికి సీతారామ లక్ష్మణులు, దశరథుడు, కౌసల్య, సుమిత్ర , కైకేయిలతో పాటు అయోధ్యలోని ప్రజలు యావన్మంది ఎక్కడెక్కడ ఎవరెవరు ఏమేమి చేశారో-ఎలా నడుచుకున్నారో-ఎట్లా నవ్వారో-ఎట్లా మాట్లాడుకున్నారో-ఒకరొకరి మధ్య రాకపోకలెలా సాగాయో-వాళ్లు చేసే పనులెలా సాగాయో కళ్లకు కట్టినట్లు కనిపించాయి. పితృవాక్య పాలనకై ఆడిన మాట తప్పని శ్రీరామచంద్రుడు, అడవిలో సీతా లక్ష్మణులతో కూడి చేసిన పనులన్నీ ఉసిరికాయను చూసినట్లు చూశాడు వాల్మీకి. మరింత తృప్తి కలిగేందుకు యోగ సమాధిలో పోయి, ఏకాగ్ర మనస్సుతో పాప రహితమైన రామ కథను, ఆద్యంతమూ వాస్తవంగా చూసి, చూసింది చూసినట్లే ఆసాంతం గ్రంథంగా రచించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ధర్మార్థ కామ మోక్షాలలో, ధర్మ మోక్షాలను సవివరంగా, కామార్థాలను క్లుప్తంగా తెలియ పరుస్తూ, గురువైన నారదుడి బోధను ఏమాత్రం అతిక్రమించకుండా-ఆయన ఉపదేశించిన విధంగానే-రత్న ఖచితమైన సాగరంలా-విన సొంపుగా, శ్రీరామ చరిత్రను రచించాడు వాల్మీకి.

శ్రీరాముడి జననం, సుబాహుడు-తాటక రాక్షసులను వధించి బాల్యంలోనే రాముడు చూపిన పరాక్రమం, ప్రజలపై రాముడికున్న అనుకూల భావం-ప్రీతి-ఓర్పు, ఆయనపై ప్రజలకున్న నమ్మకం, రాముడి సత్యవాదిత్వం, విశ్వామిత్రుడు చెప్పిన కథలు, శివదనుర్భంగం, సీతా కల్యాణం, పరశురాముడితో వివాదం చూశాడు వాల్మీకి. శ్రీరాముడి సుగుణ సంపత్తి, యౌవరాజ్య పట్టాభిషేకానికి దశరథుడు చేసిన ప్రయత్నం, కైక వ్యవహరించిన తీరు, పట్టాభిషేకం విఘ్నం, రామచంద్రమూర్తి అడవులకు ప్రయాణం, దశరథుడి మరణం, పౌరులందరూ దుఃఖించడం, వారినందరిని వదిలి రాముడు అడవులకు పోవడం, గుహుడిని కలవడం, సుమంత్రుడిని అయోధ్యకు మరలి పొమ్మనడం, గంగను దాటడం, భరద్వాజ దర్శనం, చిత్రకూటాన్ని చేరడం, పర్ణశాలను నిర్మించుకుని అక్కడ నివసించడం, భరతుడి రాక-అతడిని రాముడాదరించడం, దశరథుడికి తర్పణాలు వదలడం, పాదుకా పట్టాభిషేకం, నంది గ్రామంలో భరతుడుండడం చూస్తాడు వాల్మీకి. రామచంద్రమూర్తి చిత్రకూటం విడిచి దండకారణ్యం చేరడం, విరాధుడి వధ, శరభంగుడిని-సుతీక్షణుడిని చూడడం, అనసూయ సీతాదేవికి గంధ లేపనం ఇవ్వడం, అగస్త్య దర్శనం, జటాయువుతో సంభాషణ, పంచవటిలో నివాసం, శూర్పణఖ ముక్కు చెవులు లక్ష్మణుడు కోయడం, సైన్యంతో సహా ఖర-దూషణ-త్రిశీర్షులను రాముడు చంపడం, సీతాపహరణకు రావణుడి ప్రయత్నం, మాయ లేడి రూపంలోని మారీచుడి హతం, సీతాపహరణం, రాముడి విలాపం, సీతకు సహాయపడుతూ జటాయువు ప్రాణాలను కోల్పోవడం, కబంధుడిని రాముడు చూడడం, శబరి ఆతిధ్యం, రామ హనుమల కలయిక-సంభాషణలకు చెందిన సంఘటనలను చూస్తాడు వాల్మీకి.

హనుమంతుడితో కలిసి రాముడు ఋష్యమూకం చేరడం, సూర్యపుత్రుడు సుగ్రీవుడితో స్నేహం చేయడం, వాలి-సుగ్రీవుల మధ్య జరిగిన యుద్ధంలో ఒకే ఒక్క బాణంతో వాలిని చంపడం, వాలి కొరకు తార ఏడ్వడం, సుగ్రీవుడిని వానర రాజ్యానికి పట్టాభిషిక్తుడిని చేయడం కనుగొంటాడు యోగదృష్టితో వాల్మీకి. వర్షాకాలం ముగుస్తూనే సీతాన్వేషణకు వెళ్లాల్సి, సమయ పాలన తప్పిన సుగ్రీవుడిపై రాముడు కోపించడం, తక్షణమే సుగ్రీవుడా పని చేపట్టడం, నలుదిక్కులకు వానర సేన వెళ్లడం-వెళ్లాల్సిన వారికి సుగ్రీవుడు దారిలో కనిపించనున్న నగరాలు, వనాలు, ఇతర భౌగోళిక చిహ్నాలు వివరించడం కనిపిస్తుంది. దక్షిణ దిశగా వెళ్లాల్సిన హనుమంతుడికి రామ ముద్రికను రాముడివ్వడం, ఆంజనేయాదుల స్వయంప్రభ గుహ ప్రవేశం, సీతాదేవి లంకలో బందీగా వుందని సంపాతి వానరులకు చెప్పడం, వానరులంతా మహేంద్రగిరెక్కడం, హనుమంతుడు సముద్రాన్ని దాటడం, హనుమంతుడిని తన వీపుపై విశ్రాంతి తీసుకొమ్మని మైనాకుడు కోరడం, హనుమంతుడికి సురస పరీక్ష, సింహిక వధ, సముద్రాన్ని దాటి హనుమంతుడు రాత్రివేళ లంకలో ప్రవేశించడం, సీతను వెతికే ఉపాయం ఆలోచించడం, నిద్రిస్తున్న రావణుడిని-పుష్పక విమానాన్ని హనుమంతుడు చూడడం కనిపిస్తుంది వాల్మీకికి. సారాయి మయమైన రావణుడి ఇల్లు, ఆయన అంతఃపురం, అందులో సీతకొరకు వెతకడం, అశోక వనంలో సీతతో నీచంగా మాట్లాడుతున్న రావణాసురుడిని హనుమంతుడు గమనించడం, రావణుడు వెళ్లిన తర్వాత హనుమంతుడు సీతకు రామ ముద్రికనివ్వడం, కాపలా కాస్తున్న రాక్షస స్త్రీలు సీతను బెదిరించడం, త్రిజట స్వప్న వృత్తాంతం, సీతా దేవి హనుమంతుడికి చూడామణినివ్వడం, అశోక వనాన్ని హనుమంతుడు నాశనం చేయడం, రావణుడికి రాక్షస స్త్రీలు ఫిర్యాదు చేయడం, హనుమంతుడి చేతిలో రావణాసురుడు పంపిన రాక్షస వీరులు మరణించడం, ఇంద్రజిత్తు బ్రహ్మాస్త్రానికి హనుమంతుడు తాత్కాలికంగా వశ పడడం, రావణుడితో హనుమంతుడి సంభాషణ, లంకా దహనం, తిరుగు ప్రయాణంలో హనుమంతుడు లంకను దాటడం స్పష్టంగా వాల్మీకికి కనిపిస్తుంది.

మరలివచ్చిన హనుమంతుడు సహచర వానర మిత్రులకు లంకలో జరిగిన సంఘటనలను వివరించడం, మధు వనంలో కోతులు తేనె తాగడం, హనుమంతుడు శ్రీరాముడిని ఓదార్చడం, సీత ఇచ్చిన చూడామణిని రాముడికివ్వడం, రాముడు సేనలతో సముద్రాన్ని దాటే ప్రయత్నంలో నలుడి సహాయంతో సేతువు కట్టడం, వానర సేనతో సముద్రాన్ని దాటి లంక చేరడం, సద్భుద్దితో విభీషణుడు రాముడి శరణు కోరడం-రావణాది రాక్షసుల మరణ రహస్యం చెప్పడం, యుద్ధంలో రాముడు కుంభకర్ణుడిని-ఇంద్రజిత్తును చంపి రావణుడిని వధించడం, సీత అగ్నిప్రవేశం చేయడం-తదనంతరం రాముడామెను గ్రహించడం, విభీషణుడి పట్టాభిషేకం, సీతారామ లక్ష్మణులు పుష్పక విమానాన్ని ఎక్కి అయోధ్యకు ప్రయాణం కావడం, నంది గ్రామంలో భరతుడిని కలిసి అయోధ్యకు వెళ్లడం, శ్రీరామ పట్టాభిషేకం, సేనులందరినీ వారి-వారి స్థానాలకు పంపడం యావత్తు కళ్లకు కట్టినట్లు కనిపిస్తుంది వాల్మీకికి. (ఆ తర్వాత జరిగిన కథను వాల్మీకి ఉత్తర కాండలో పొందుపరుస్తాడు).

(శ్రీరామచంద్రుడికి రామభద్రుడు-రామచంద్రుడు, అని పేర్లున్నాయి. ఇవి రామాయణంలో లేకపోయినా ఉపనిషత్తులలో వున్నాయి. రామచంద్ర శబ్దం గురించి వివరించడం జరిగింది. "భద్ర" శబ్దం భగవంతుడి నిత్య నిర్దోషిత్వాన్ని తెలియచేస్తుంది. నిత్య నిర్దోషిత్వం ద్వారా రాముడు అభిరాముడయ్యాడు. మంగళకరమైన కాంతిని సూర్యుడిలో కలిగించేవాడు-సజ్జనుల భావాన్ని కరిగించేవాడు-ఘోరమైన సంసార తాపత్రయాలను పారతోలగలిగేవాడే భద్రుడు. భద్ర శబ్దానికి శ్రేష్ఠుడని కూడా అర్థముంది. రామభద్రుడంటే రాములందరిలో శ్రేష్ఠుడని అర్థం-పరశురామ, బలరాములకంటే శ్రేష్ఠుడు).

బాలకాండ మందరమకరందం సర్గ-2 తమసాతీరంలో విహరించిన వాల్మీకి మహర్షి : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

బాలకాండ మందరమకరందం

సర్గ-2

తమసాతీరంలో విహరించిన వాల్మీకి మహర్షి

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

(నారదుడు చెప్పిన రామ చరిత్రను విన్న వాల్మీకి సంతోషంతో ఆయన్ను పూజించాడు. నారదుడు పోయింతర్వాత, వాల్మీకి, శిష్యుడితో తమసాతీరంలో తిరుగుతూ, ఒక క్రౌంచమిధునాన్ని చూశాడు. ఆయన చూస్తుండగానే, బోయవాడొకడు, జంటలోని మగపక్షిని బాణంతో కొట్టి చంపుతాడు. ఆడ పక్షి ఏడుపు విన్న వాల్మీకి, ఎంతో జాలిపడి, బోయవాడిని శపించాడు. ఇలా ఆదికవి నోటినుండి వెలువడిన వాక్యాలు సమాక్షరాలైన నాలుగు పాదాల (శ్లోకం) పద్యమయింది. అదే విషయం గురించి ఆలోచిస్తూ, శిష్యుడు భరద్వాజుడితో ఆశ్రమానికి వచ్చాడు. అక్కడికి బ్రహ్మదేవుడు వచ్చి, రామాయణం రాయమని ఉపదేశించి, సర్వం ఆయనకు తెలిసేట్లు వరమిచ్చి పోయాడు. వాల్మీకి రామాయణాన్ని రచించాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.సంక్షిప్తంగా నారదుడు చెప్పిన రామ చరిత్రను, వాల్మీకి వివరంగా చెప్పాలనుకున్నాడు.

(గ్రంథాన్ని చదవాలనుకునేవారు మూడు విషయాలు అవశ్యంగా తెలుసుకోవాలి. గ్రంథం చెప్పిందెవరు? అతడి నడవడి ఎలాంటిది? లోకులకతడు ఆప్తుడా? అని విచారించాలి. దీన్నే వక్తృ విశేషం అంటారు. మేలుకోరి మంచే చెప్తాడన్న విశ్వాసానికి పాత్రుడైన వాడే ఆప్తుడు. వీడి వాక్యమే ఆప్త వాక్యం. ఆప్త వాక్యం తోసివేయలేనటువంటిది. మొదటి ఆప్తుడు భగవంతుడు. వేదం ఆప్తవాక్యం. ఫ్రజల మేలుకోరి, వేదార్థాలను, పురాణ-ఇతిహాస శాస్త్రాలను, లోకానికి తెలిపినవారు ఆప్తులు. వారి రచనలు ఆప్త వాక్యాలు. యధార్థాన్ని తను తెలుసుకుని, కామ-క్రోధ-లోభాలకు లోనుకాకుండా, తనెరిగిన ఆ యధార్థ విషయాన్నే, ఇతరుల మేలుకోరి చెప్పడమే ఆప్త లక్షణం. అలాంటిదే వాల్మీకికి బ్రహ్మానుగ్రహంవల్ల కలిగింది. కాబట్టి ఆయన పరమాప్తుడు).

బ్రహ్మ ఆజ్ఞ ప్రకారం లోకులు తరించేందుకొరకై వాల్మీకి ఈ కృతి రచించాడు. ఈ వక్తృ విశేషం మొదలు చెప్పుకుంటున్నాం. తనడిగిన విషయమంతా తన హితం-శ్రేయస్సు కోరి, వింటానికింపైన అమృత బిందువుల లాంటి వాక్యాలను చెప్పి, తనను కృతకృత్యుడిని చేసి, తన సందేహం తీర్చిన నారదుడిని, మనోహరమైన మాటలతో వాల్మీకి సంతోష పరిచాడు. వాల్మీకి చేసిన ప్రదక్షిణ నమస్కార పూజలనందుకున్న నారదుడు, ఆయన దగ్గర శలవు తీసుకుని ఆకాశమార్గాన బ్రహ్మ లోకానికి పోయాడు.

నారదుడు వెళ్లిన తర్వాత, గంగా తీరం దగ్గరున్న తమసానది దగ్గరకు వచ్చాడు వాల్మీకి. సువాసనలు వెదజల్లే, పూ తీగల పొదరిండ్లున్న ప్రదేశమది. బ్రహ్మ తేజస్సుతో ప్రకాశించే ఆ మహర్షివెంట ఆయన ప్రియ శిష్యుడు భరద్వాజుడున్నాడు. వీరిరువురు కలిసి, మధ్యాహ్నిక కర్మానుష్ఠానానికి స్నానం చేద్దామని, తమసానదిలో దిగుతారు. తేటగా-నిర్మలంగా నదిలో వున్న నీళ్లను చూసి వాల్మీకి శిష్యుడు భరద్వాజుడితో: "చూసావుకదా భరద్వాజా, ఈ నదీజలాల అడుగున కాని-పైన కాని, బురదలేదు. లోన పాపపు అలోచన లేకుండా, బైట పాపపు చర్య చేయకుండా, శుద్ధాంతఃకరణగల సత్పురుషుడి మనస్సులాగా తేటగా కనిపిస్తుంది కదా. దీన్ని మనం ఎన్నోసార్లు చూసాంగాని, ఎప్పటికప్పుడు కొత్తగా-మనోహరంగా కనపడుతూ ఎంతో సంతోషం కలిగిస్తుంది కదా. నార గుడ్డలివ్వు-కమండలాలను పదిలంగా ఒక చోట వుంచు. ఈ పుణ్య నదీ తీర్థంలో నేను స్నానం చేయాలి, తొందరగా రా" అంటాడు.

అని చెప్తూ, తనపై నున్న భక్తితో శిష్యుడిచ్చిన నార బట్టలు తీసుకున్నాడు వాల్మీకి. నారద ఉపదేశం విస్తరించి లోకాన్నెలా బాగుపర్చాలా అని ఆలోచిస్తూ, మధ్యాహ్నం మించిపోతున్న సంగతి కూడా గమనించకుండా, వన సౌందర్యం తిలకిస్తూ, సంచారం చేయసాగాడు. అప్పుడాయన కంటికి సమీపంలో, మనోహరంగా కూస్తూ, వియోగం సహించలేని క్రౌంచ పక్షుల జంట కనిపించింది. ఆసమయంలో, తాను చూస్తున్నానన్న లక్ష్యం కూడా లేకుండా, సహజంగా జంతువులను హింసించే స్వభావమున్న బోయవాడొకడు, రెండు పక్షులలో మగదాన్ని బాణంతో చంపి నేల కూల్చాడు.

నేల పైనబడి, నెత్తుటిమడుగులో, తన సమీపంలోనే కొట్టుకుంటూ చావడానికి చేరువలో వున్న మగపక్షిని చూశాడు వాల్మీకి. ఆహార-నిద్ర-విహార సమయాలలో, రేయింబవళ్లు, స్నేహంగా తన వెంటే వున్న మగపక్షితో, సమీపంలో బోయవాడున్నసంగతి కూడా గమనించకుండా, ఆనందంతో మైమరిచి కలిసున్న తమ జంటలో ఒకరు ప్రాణాలు పోగొట్టుకుంటూ విలవిలా తన్నుకుంటుంటే, భరించలేక దుఃఖంతో కూయ సాగింది ఆడ పక్షి. కీచుకీచుమనే సన్నని ధ్వనితో, ఎడతెరిపి లేకుండా కూస్తూ, సమీపంలో వాలి, ముక్కుతో గీరుతూ, బోయవాడు దగ్గరకు రాగానే భయపడి ఎగిరిపోయి, దగ్గర లోని చెట్టు కొమ్మపై వాలి, చనిపోయిన మగడిని చూస్తూ ఏడుస్తున్న ఆడ పక్షిని తదేక ధ్యానంతో చూశాడు వాల్మీకి. నేలమీద పడి వున్న మగపక్షినీ చూశాడు మళ్ళీ. వేటాడడాన్నీ, జీవహింస కులవృత్తిగా వుండే వేటగాళ్లు అనుసరించాల్సిన ధర్మాన్నీ తెలిసిన వాల్మీకి, జంటగా పక్షులు కలిసున్న సమయంలో, ఒకదాన్ని కొట్టి చంపడం ధర్మం కాదని నిశ్చయించుకుంటాడు. కనుబొమలు ముడిపడగా, కళ్లెర్రపడగా, క్రూరుడైన బోయవాడిపై దయ వీడి ఇలా శపించాడు:

"ఓరీ నిషాదుడా, క్రౌంచ పక్షుల జంట కలిసున్నప్పుడు, కామ క్రీడలు సలుపుతున్నప్పుడు, ఆ మత్తులో తేలుతున్నప్పుడు, జంటలో ఒక పక్షిని చంపావు కనుక, నీవు దీర్ఘకాలం బ్రతకవు". శపించిన తర్వాత సర్వ శాస్త్రజ్ఞాన సంపన్నుడైన వాల్మీకి మహర్షి, ఎంతగానో దుఃఖిస్తున్న క్రౌంచ పక్షి దురవస్థ చూడలేనందువల్లే బోయవాడినుద్దేశించి ఇలా అంటినికదా అనుకుంటాడు. అయితే తానన్న మాటలు ఎలా పరిణమించాయో నని ఆలోచించిన వాల్మీకి, శిష్యుడు భరద్వాజుడితో :"ఇప్పుడొక వింత జరిగింది. గమనించావా? దుష్టుడైన బోయవాడు చేసిన తప్పుడు పనికి బాధపడ్డ నేను, కోపంగా బోయవాడినన్న మాటలు, ఛందోశాస్త్ర విధుల ప్రకారం ఓ (శ్లోకం) పద్యమై వర్ధిల్లుతున్నది. ఏమి ఆశ్చర్యం? నాలుగు పాదాలతో, సమాన సంఖ్యగల అక్షరాలతో, మనోహరమై, వీణపై వాయించేందుకు అనువుగా, తాళానికి-లయకు సరిపడే (శ్లోకం) పద్యమైంది చూసావా?" అని అంటాడు. ఇలా వాల్మీకి ప్రేమతో చెప్పిన తర్వాత భరద్వాజుడు, గురువు చెప్పిన మాటలను గ్రహించి, ఆ (శ్లోక) పద్యరూప వాక్యాలకు చాలా ఆశ్చర్యపడి, దానిని కంఠస్తమయ్యేట్లు వల్లెవేస్తాడు. ఆ శిష్యుడి నడవడి చూసిన వాల్మీకికి ఎంతో సంతోష మేస్తుంది. తాను చెప్పింది లోకం మెచ్చుకోవడమే కవికి కావాల్సింది.

సంస్కృత రామాయణంలో ఆ శ్లోకం ఇలా వచ్చింది వాల్మీకి నోట:

"మానిషాద ప్రతిష్ఠాం త్వ! మగ మ శ్శాశ్వతీ స్సమాః

యత్క్రౌంచ మిథునాదేక! మవధీః కామమోహితం"

ఆంధ్ర వాల్మీకి రామాయణంలో వాసుదాసుగారిలా తెనిగించారు ఆ శ్లోకాన్ని:

"తెలియు మా నిషాదుండ ప్రతిష్ఠ నీక

ప్రాప్తమయ్యెడు శాశ్వతహాయనముల

గ్రౌంచ మిథునంబునందు నొక్కండు నీవు

కామమోహిత ముం జంపు కారణమున"

(రామాయణం రాద్దామని సంకల్పించిన వాల్మీకి నోట వెలువడిన ప్రథమ శ్లోకమిది. ఆంధ్ర వాల్మీకి రామాయణ రచనలో వాసుదాసుగారు మొట్టమొదట రాసిన పద్యమూ ఇదే. "మానిశాద" శ్లోకం అంతవరకు తెనిగించినవారు లేరంటారు కవి. వ్యాఖ్యాతలు రాసిన అన్ని అర్థాలు వచ్చే ట్లు రాయడం కష్టమనీ, దీన్ని తెనిగించగలిగితే మిగిలిందంతా తెనిగించడం తేలికవుతుందనీ భావించి, తనను తాను పరీక్షించుకోదల్చి, తొలుత ఆ పద్యాన్ని రాసానంటారు వాసుదాసుగారు. ఈ పద్యానికి నాలుగు పాదాలు.పాదానికి 13 అక్షరాలు.సాంఖ్యశాస్త్రంప్రకారం 13 ప్రణవాన్ని బోధిస్తుంది. ఎందుకంటే, వర్ణసమామ్నాయంలో 13వ అక్షరం "ఓ" విష్ణు అనే అర్థమున్న "మానిషాద" శబ్దం "అ" కారాన్ని సూచిస్తుంది. "అకారోర్థో విష్ణు" వని ప్రమాణం."ప్రతిష్ఠ” స్త్రీ లింగం.ఇక్కడ స్త్రీ వాచకం ప్రకృష్టమైంది. ప్రతిష్ఠ అనేది లక్ష్మీ వాచకమైన "ఉ" కారాన్ని బోధిస్తుంది."నీక" అనేది "ఉ" కార మొక్క అవథారణార్థకాన్ని తెలుపుతుంది. "క్రౌంచ మిథునంబునందు నొక్కండు", ప్రకృతి పురుషుల్లో కుటిల గతి కలది ప్రకృతి అనీ, దాని సంబంధంవల్ల అల్పమైన జ్ఞానమున్నవాడు (బద్ధ జీవుడు) పురుషుడని అర్థం చేసుకోవాలి. ఇది "మ" కారాన్ని బోధిస్తుంది).

బ్రహ్మ అనుగ్రహంతో రామాయణానికి మొట్ట మొదలు బీజ రూపంలో వెలువడ్డ ఆ శ్లోకం కేవలం శాపంగానే భావించకూడదని, అది శ్రీరామచంద్రుడి మంగళా శాసనం కావచ్చునని పూర్వులు ఆ శ్లోకానికి ఎన్నో అర్థాలు చెప్పుకున్నారు. క్రౌంచ మిథునాన్ని మండోదరి-రావణుల కలయికగానూ, క్రౌంచమంటే కుటిల స్వభావంగల రావణుడిగా అన్వయించి, అట్టి రావణుడిని చంపి లోకాలను రక్షించినందున తప్పక శాశ్వతంగా జయం కలుగుతుందని అర్థం చెప్పుకున్నారు కొందరు. మరో వ్యాఖ్యానంలో, రాముడు వాల్మీకిచే శపించబడాలని కోరుకుంటాడట. కోరుకుని బోయవాడయ్యాడట. దీనికి కారణం, శోకరసపూరితమైన తన చరిత్ర రాయడానికి సరిపోయినంత శోక రసం వాల్మీకి మనస్సులో వుందో-లేదోనని పరీక్షించేందుకేనట.

(ఈ పద్యం రామాయణార్థాన్ని సంపూర్ణంగా సూచిస్తుంది. "మానిషాదుండ... ... అంటే లక్ష్మికి నివాస స్థానమయిన శ్రీనివాసుడా, శ్రీరాముడా"  అనే పదం బాలకాండ అర్థాన్ని సూచిస్తుంది. "ప్రతిష్ఠ నీక శాశ్వతంబగు" అనే పదం పితృవాక్య పరిపాలన, రాముడి ప్రతిష్ఠను తెలియచెప్పే అయోధ్య కాండ అర్థాన్ని సూచిస్తుంది."శాశ్వతహాయనముల" అనే పదంలో రాముడు దండకారణ్యంలో ఋషులకు చేసిన ప్రతిజ్ఞలు నెరవేర్చినందువల్ల ఆయనకు కలిగిన ప్రతిష్ఠను తెలియచేసే అరణ్య కాండ అర్థాన్ని సూచిస్తుంది. దాని ఉత్తరార్థంలో కిష్కింధ కాండార్థాన్ని సూచిస్తుంది. క్రౌంచ దుఃఖం సీతా విరహతాపాన్ని తెలియచేసే సుందర కాండ అర్థాన్ని సూచిస్తుంది. ఇలా రకరకాలుగా రామాయణార్థం సూచించబడిందీ శ్లోకం- పద్యంలో).

(శ్లోక-పద్య రూపంలో శాపం ఇవ్వాలన్న తలంపు వాల్మీకికి లేదు. ఆయనా, తను వూరికే దూషించిన వాక్యం శాపంగా మారిందేనని, వాల్మీకి ఆశ్చర్యపడ్డాడు. దీని యదార్థ భావాన్ని వివిధ రకాలుగా విశ్లేషించవచ్చు. వాల్మీకి నారదుడిద్వారా రామ కథనంతా-సర్వం తెలుసుకుంటాడు. కరుణ రస భూరితంగా ఆ చరిత్రను గ్రంథస్థం చేయాలనుకుంటాడు. అందుకు ఆయనకి కరుణ రసం తగినంత పాళ్లలో వుండాలికదా! ఆ విషయాన్ని పరీక్షించగోరి, గతంలో భృగుమహర్షి ఇచ్చిన శాపాన్ని స్థిర పరిచేందుకు, శ్రీరాముడు బోయవాడి వేషంలో రాక్షసుడైన క్రౌంచపక్షిని చంపాడట. దీనినే శ్రీరాముడు-సీత అనే భార్యా-భర్తల ఎడబాటుగా అన్వయించుకోవచ్చు కూడా. ఏదేమైనా, వాల్మీకి రామాయణంలో చెప్పిన దానికి అర్థం వెతికేటప్పుడు, వాల్మీకి రామాయణమే ప్రమాణం కాని, ఇతర గ్రంథాలు ప్రమాణం కావు.

అలాంటప్పుడు, వాల్మీకి రామాయణం సత్యచరిత్రమనీ, అందులోని అనేక విషయాలు జరిగినవి-జరిగినట్లే, తెలుపబడ్డాయనీ చదువరులు మనస్సులో వుంచుకోవాలి. తక్కిన రామాయణాలన్నీ స్వమతాభిమానాన్ని, స్వమతాన్ని వుద్ధరించాలన్న ఆలోచనను తెలియబర్చేవి మాత్రమే. తన ఏడుపు కథను రాసేందుకు వాల్మీకికి తగినంత మోతాదులో ఏడుపు గొట్టుందానని శ్రీరాముడు పరీక్షించాడనడం విడ్డూరమనే అనాలి. ఇంతకూ, వాల్మీకి రామాయణాన్ని శృంగార ప్రబంధంగా వ్యాఖ్యాతలందరు అంగీకరించారు కాని, కరుణ ప్రబంధంగా అంగీకరించలేదు. సీతా వియోగం కూడా విప్రలంభ శృంగారమే.

వాల్మీకి బోయవాడిని రామచంద్రమూర్తి అని అనుకుని శపించలేదనేది పూర్తి యదార్థం. ఆయన రాముడి భార్య సీత తన ఆశ్రమంలో వుందన్న విషయం, ఆమె దుఃఖంతో పరితపిస్తున్న విషయం ఎరిగిన వాల్మీకి, ఆమె దుఃఖాన్ని మరింత పెంచడు కదా! తను శ్లోక (పద్య) రూపంలో అన్నది శాపంగా పరిణమిస్తుందని ఆయనకూ తెలియదప్పుడు. ఆయన మనస్సు లోని ఉద్దేశం తిట్టు రూపంలో శ్లోకం (పద్యం)గా రావడానికి కారణం, ఆయన నాలుకపై సరస్వతి వుండడమే. పలికించింది బ్రహ్మ పనుపున రామకథ వాల్మీకితో చెప్పించాలని వచ్చిన సరస్వతి. అంటే, కవి అనుకోకున్నప్పటికీ, సరస్వతి ఆయన నోట అలా పలికించిందనాలి).

ఆ తర్వాత వాల్మీకి శాస్త్రం చెప్పిన రీతిలో నదిలో స్నానం చేసి, సమీపంలో వున్న జల పూర్ణ కమండలాలను తీసుకుని, శిష్యుడు వెంటరాగా, తాను చెప్పిన (శ్లోకం) పద్యం గురించే ఆలోచిస్తూ ఆశ్రమం వేపు వెళ్తుంటాడు. వెళ్తూ, తను వూరికే శపిస్తే అది పద్యమెలా అయిందానని అనుకుంటూ, ఆ పద్యమే శాపానికి బదులుగా ఆశీర్వాదమయిందికదా అని ఆశ్చర్య పోతుంటాడు. ఆశ్రమం చేరి భగవద్విషయాలను తలచుకుంటుంటాడు.

వాల్మీకిని చూసేందుకు వచ్చిన బ్రహ్మ

బోయవాడు చేసిన పనికి కలిగిన దుఃఖంతో బాధపడ్డ వాల్మీకి, వాడిని దూషిస్తూ చెప్పిన పద్యం గురించి, తదేక ధ్యానంతో ఆలోచిస్తున్న సమయంలో, ఆయన్ను చూడడానికి వచ్చాడు బ్రహ్మదేవుడు. పది దిక్కులకు తన తేజస్సును వ్యాపింపచేస్తూ, యోగి శ్రేష్ఠులు చేతులు జోడించి వెంబడి వస్తుంటే, వేలాది సంవత్సరాలు తపస్సు చేసినా కానరాని బ్రహ్మదేవుడు, తనంతట తానే, దేవతా సమూహం చుట్టూ చేరి సేవిస్తుండగా వచ్చాడు. ఇలా బ్రహ్మ తన ఇష్టులతో, శిష్టులతో రావడంతో, వాల్మీకి తటాలున లేచి, మిక్కిలి భక్తితో మ్రొక్కి, నిలబడి ఈయనెందుకొచ్చాడా అని కారణం వెతకసాగాడు. "ఇదేదో వింతలాగుందే. నారదుడే స్వయంగా వచ్చి, రామ చరిత్ర ఉపదేశించడం మొదటి వింత. శాపోక్తులు భగవత్ మంగళా శాసనం కావడం మరో వింత. ఏళ్ల కొద్దీ తపస్సు చేసినా ప్రత్యక్షం కాని బ్రహ్మ తనంతట తానే నా గుడిసెలోకి రావడం ఆశ్చర్యంగా వుంది" అని, తనలో అనుకుంటూ,వినయంగా బ్రహ్మకు అర్ఘ్య-పాద్యాలిచ్చి, ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు చేసి, సాష్టాంగ పడ్డాడు వాల్మీకి. తదుపరి, బ్రహ్మదేవుడు, ఉన్నతాసనంలో కూర్చొని, వాల్మీకిని కుశల ప్రశ్నలడిగి, ఆయన్నూ కూర్చోమని చెప్పాడు. సమీపంలో కూర్చొన్నప్పటికీ, బోయవాడి సంగతి మాత్రం మనస్సులో ధ్యానిస్తూనే వున్నాడు వాల్మీకి."అయ్యో, బోయవాడెంత దయలేనివాడు. ఏ కారణం లేకుండానే, పగబట్టినవాడిలా, పాపమని కూడా అనుకోకుండా, మనోహరంగా కూస్తున్న క్రౌంచ పక్షిని చంపాడు కదా" అని ఆలోచిస్తూ, పక్షి పడిన దుఃఖాన్ని తలచుకుంటూ, శోకం కలుగుతుంటే, తాను చెప్పిన పద్యం గురించే, ఎదుట బ్రహ్మ వున్న విషయం కూడా మరిచి వ్యాకుల పడుతున్న వాల్మీకిని గమనిస్తాడు బ్రహ్మ.

రామాయణం చెప్పేందుకు వాల్మీకిని నియమించిన బ్రహ్మ

వాల్మీకి నోట వచ్చిన పద్యానికి (శ్లోకానికి) కారణం తానేనని తెలియక తికమక పడుతున్నాడని చిరునవ్వుతో, బ్రహ్మ, సార్ధక జన్ముడైన వాల్మీకితో ప్రేమగా ఇలా అంటాడు:

"మునీశ్వరా, ఎందుకంత దూరమాలోచిస్తున్నావు? సందేహం వదులుకో.నీ నోటినుండి వచ్చింది (శ్లోకమే) పద్యమే. అది యాదృచ్ఛికంగా వచ్చింది కాదు. నా పనుపున సరస్వతీ దేవి నీ నోటినుండి పలికించింది. ఇది నేను తలపెట్టిన కార్యం. సరస్వతీ దేవికి నీ నోటినుండి పద్యం (శ్లోకం) పలికించాల్సిన పనేం కలిగిందని అనుకుంటున్నావా? నారదుడు ఉపదేశించిన ప్రకారంగా, శ్రీరామ చరిత్రంతా, ఇప్పుడు నువ్వు చెప్పిన (శ్లోకాల) పద్యాల లాంటివే చెప్పి, మిక్కిలి భక్తితో గొప్ప కావ్యంగా రచించాలి. ఆయన చరిత్ర నేనెందుకు చెప్పాలంటావా? బ్రాహ్మణోత్తమా, సమస్త కళ్యాణ గుణాలున్న వాడు, హేయ గుణాలేవీ లేనివాడు, సమస్త ధర్మాలకు నిలువనీడ శ్రీరాముడే. బుద్ధిమంతుడా, లోకంలో ఏ విషయాలు బహిరంగంగా చెప్పొచ్చు-ఏవి చెప్పకూడదు అని వివరించే శ్రీరాముడి చరిత్రలోని రహస్యాలు-రహస్యం కాని విషయాలు, సీతారామ లక్ష్మణ, రావణ చరిత్ర, అంతా నీ మనస్సుకు స్పష్టంగా గోచరిస్తుంది. లోక పూజ్యమయిన నీ కావ్యంలో, ఏ విషయంలోనైనా, జరిగినదానికి విరుద్ధంగా కాని, పూర్వోత్తర విరుద్ధమయిందికాని, ఒక అర్థానికి మరో అర్థం వచ్చే మాటకాని, వాక్యంకాని ఒక్కటికూడా వుండదు. ఇక నువ్వు సందేహించకుండా, కీడును తొలగించి-మేలుచేసే రామ కథను మంచి-మంచి (శ్లోకాలతో) పద్యాలతో, శీఘ్రంగా-కావ్యంగా రచించు నాయనా. నా లోకంలో నేను చేసినట్లే, భూ లోకంలో దీన్ని ప్రచారంలోకి తేవాలి నువ్వు".

"నువ్వంటే దేవతా శ్రేష్టుడివి. లోకపూజ్యుడివి. అందుకే నువ్వు పలికిన రామాయణం నీ లోకంలో శాశ్వతంగా నిలిచిపోయింది. అట్టి మహిమ నాలో లేదు కదా-నేను చెప్పింది నా కాలం వారైనా వింటారా-నా కాలంలోనైనా ప్రచారంలోకి వస్తుందా? అసూయాపరులెక్కువగా వున్న ఈ లోకంలో ఎలాంటి విఘ్నాలొస్తాయో-ఏమో? కొంతకాలమే వుండి, కొంతమేరకే ప్రచారంలోకి వచ్చే దానికొరకై నేనెందుకు శ్రమపడాలి అని అంటావేమో. నీకావిచారంతో పనిలేదు. ఎంతవరకు కుల పర్వతాలు, నదీ-నదాలు, భూమిపై వుంటాయో అంతవరకు నువ్వు రచించిన రామ చరిత్ర శాశ్వతంగా వుంటుంది. నీ రామాయణం శాశ్వతంగా లోకంలో నిలిచి పోతుందనుకో. దాని వల్ల ఏం లాభమంటావా? ఎంతవరకు నీ రామాయణ కావ్యం  భూలోకంలో ప్రచారంలో వుంటుందో, అంతవరకు, నువ్వు పూర్ణమైన యశస్సుతో జీవించి, ఆ తర్వాత మా లోకానికొస్తావు. బ్రహ్మ లోకంతో సహా అన్ని లోకాలకు పునరావర్తి వుంటుందికదా- అలాంటప్పుడు మోక్షానికై తపస్సు చేస్తున్న నువ్వు పరమపదానికి పోకుండా, నా లోకానికొస్తే, నీ కోరికెట్లా నెరవేరుతుందంటావేమో. నా లోకానికొచ్చిన నీకు ముక్తి హాని లేదు. అది ఎప్పటికైనా నా సొత్తే. నా లోకం వారుకూడా నీ రామాయణం వినేందుకు కుతూహలపడుతున్నారు. నువ్వు మా లోకానికొచ్చి, నేనున్నంతవరకుండి, నాతోనే ముక్తుడవుకా".

ఇలా చెప్పి బ్రహ్మ వెళ్లిపోతాడు. ఆయన చెప్పిన మంచిమాటలకు సంతోషించిన వాల్మీకి, జరిగిన వృత్తాంతమంతా శిష్యులతో చెప్పి, ఆలోచించి, సంతోషంతో తేలిపోతాడు. ఆయన శిష్యులుకూడా అంతే సంతోషంతో, అదే విషయాన్ని మళ్లీ-మళ్లీ తల్చుకుంటూ, ఎంత వింత జరిగిందే అనుకుంటారు. "స్పష్టంగా, సమాన సంఖ్యగల అక్షరాలున్న నాలుగు పాదాలతో-అందంగా-మన గురువుగారి శోకమే శ్లోకంగా (పద్యంగా)-భగవద్విషయం భావ గర్భితంగా వెలిసిందే! ఏమి ఆశ్చర్యం! ఇలాంటి వింత వుంటుందా?“అని శిష్యులు ఆనందంతో చర్చించుకుంటుంటారు. వాల్మీకి మహర్షి భగవంతుడిని ధ్యానిస్తూ, పరమాత్మ విషయం చెప్పాలని తల్చుకుంటూ, బోయవాడి విషయంలో ఆశువుగా తను చెప్పిన రీతిలోనే, పూర్తి శ్లోకాలతో (పద్యాలతో)-నిర్వచనంగా రామాయణాన్ని రచించాలని నిర్ణయించుకుంటాడు.

రసవంతంగా, వింటానికింపుగా, మననం చేయడానికి అమృత సమానంగా, రహస్యార్థాలకు ఆధారంగా, పఠించేవారికి-వినే వారికి నిర్మలమైన కీర్తినిచ్చేదిగా, భగవత్ ప్రాప్తికి విరుద్ధమైన పాపాలను హరించేదిగా వాల్మీకి రామాయణం వుండాలనుకుంటాడు మహర్షి. రసవత్తరమైన సమాసాలతో, సుకరమైన సంధులతో ప్రకాశించేదిగా-సజ్జనులతో స్తోత్రం చేయబడేదిగా-సమత్వం, మాధుర్యం,అర్థ వ్యక్తి లాంటి గుణాలు కలబోసి వాక్య బద్ధమైన కావ్యంగా-యోగం, రూడ్యార్థాలతో కూడినదిగా-రావణాసురుడి వధను అధికరించి చెప్పేదిగా-మనస్సుకు సుఖమిచ్చేదిగా-పామర కవులకు బదులుగా మునీశ్వరుడు చెప్పిందిగా-చక్కటి కావ్య గుణాలతో అలంకరించినదిగా, తాను రచించ బోయే రామాయణాన్ని-అందులోని శ్రీరామ చరిత్రను దర్శన సమానమైన ధ్యానంతో శ్రద్ధగా లోకులందరినీ వినమని కోరతాడు వాల్మీకి.