సంఖ్యాపరంగా శాసనసభ విశ్వాసం కోల్పోయిన రాష్ట్ర ప్రభుత్వం: వనం జ్వాలా నరసింహారావు

సంఖ్యాపరంగా శాసనసభ 

విశ్వాసం కోల్పోయిన రాష్ట్ర ప్రభుత్వం

వనం జ్వాలా నరసింహారావు


అవిశ్వాసం ప్రతిపక్ష ఆయుధం
నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక (21-03-2013)


అవిశ్వాసాలూ ఎప్పుడూ అంతే!
ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక (23-03-2013)

కిరణ్ సర్కారుపై అవిశ్వాసం వీగిపోయినప్పటికీ, ప్రభుత్వాన్ని మైనారిటీలోకి పడిపోయేలా మాత్రం చేసింది. కాంగ్రెస్ నుంచి 9 మంది, టీడీపీ నుంచి 7 మంది, మొత్తం పదహారు మంది వారి పార్టీల విప్‍లను ధిక్కరించి, అవిశ్వాసానికి అనుకూలంగా ఓటు వేసి, నేడో రేపో స్పీకర్ అనర్హత అస్త్రానికి గురికాబోతున్నారు. కొన్నాళ్ల క్రితం పీసీసీ అధ్యక్షుడు బొత్స సత్యనారాయణ అన్యాపదేశంగా తమ పార్టీ శాసన సభ్యులపై అన్న వ్యాఖ్యలు నిజమని నిరూపించబడింది. ఆనాడు పాత్రికేయులు బొత్స చెప్పిన తొమ్మిదిమంది కాంగ్రెస్ వారు ఎవరని మరీ మరీ అడిగినా రాని సమాధానం అవిశ్వాస తీర్మానం ద్వారా బయటకొచ్చింది. అలానే అవిశ్వాస తీర్మానం ఓటింగుకు వస్తే తన పార్టీకి నష్టమనుకున్న చంద్రబాబు నాయుడు భయం కూడా నిజమని తేలింది. తనవారు కారేమోననుకున్న ఏడుగురి విషయంలో ఆయన అనుమానం ధృఢ పడింది. ఆరుగురు అవిశ్వాసానికి అనుకూలంగా ఓటు వేసి విప్‌ను ధిక్కరిస్తే, మరొక సభ్యుడు హరీశ్వర్‌రెడ్డి అవిశ్వాస తీర్మానంపై ఓటింగ్‌లో పాల్గొననప్పటికీ.. నోటీసుకు మద్దతు తెలిపారు. అదికూడా విప్ ఉల్లంఘనే!

'అర్ధరాత్రి' సమయంలో జరిగిన అవిశ్వాస పరీక్షలో.... ఎవరి 'విశ్వాసం' ఎంతో తేలిపోయింది! కాంగ్రెస్ టికెట్ల పై గెలిచి... జగన్ పంచన చేరిన తొమ్మిది మంది శాసనసభ సాక్షిగా తిరుగుబాటు బావుటాను ఎగురవేశారు. ఆది నుంచి అనుకుంటున్న ఎనిమిది మందితోపాటు... చివర్లో జోగి రమేశ్ కూడా కాంగ్రెస్‌కు 'చెయ్యి'చ్చారు. జగన్‌కు జై కొట్టారు. తెలుగుదేశంకు చెందిన ఏడుగురు సభ్యులు 'సైకిల్' దిగిపోయారు. 'మాది తటస్థ వైఖరి' అని తేల్చి చెప్పిన ప్రధాన ప్రతిపక్షం తెలుగుదేశం పార్టీకి... అనుకోకుండా మజ్లిస్ పార్టీ కూడా తోడైంది. అవిశ్వాస ప్రక్రియకు దూరంగా నిలిచింది. దీంతో... ముందుగా అనుకున్నట్లు గానే అవిశ్వాసం వీగిపోయింది. వైసీపీ రెండు అవిశ్వాస నోటీసులు ఇచ్చినప్పటికీ, టీఆర్ఎస్ నోటీసునే స్పీకర్ పరిగణనలోకి తీసుకున్నారు. దీనికి 45 మంది సభ్యులు మద్దతు ఇవ్వడంతో చర్చ మొదలైంది. వ్యాఖ్యలు, ప్రతి వ్యాఖ్యలు... విమర్శలు, ప్రతి విమర్శలు... ఆరోపణలు, సమాధానాలు... ఇలా వాడిగా, వేడిగా సభా సమరం కొనసాగింది. కాంగ్రెస్, టీడీపీ, టీఆర్ఎస్, వైసీపీ... వీటిలో ప్రతి పార్టీ మరో పార్టీపై దుమ్మెత్తిపోస్తూ తమ తమ వాదనలు వినిపించాయి. ఉదయం 11 గంటల సమయంలో మొదలైన చర్చ.... అర్ధరాత్రి వరకు కొనసాగింది. చివర్లో... విపక్షాల విమర్శలకు ముఖ్యమంత్రి కిరణ్ సుదీర్ఘ సమాధానం ఇస్తూ తన ప్రభుత్వ పని తీరును ఆకాశానికి ఎత్తివేస్తూ మాట్లాడారు. ఆ తర్వాత టీఆర్ఎస్ పక్ష నేత ఈటెల రాజేందర్ ఆనవాయితీ ప్రకారం మాట్లాడారు. అర్ధరాత్రి దాటాక అవిశ్వాస తీర్మానంపై స్పీకర్ ఓటింగ్ జరిపారు. దీనికి టీఆర్ఎస్, వైసీపీ, బీజేపీ, సీపీఐ, సీపీఎంతోపాటు కాంగ్రెస్, టీడీపీ రెబెల్స్... మొత్తం 58 మంది బలపరిచారు. 142 మంది అవిశ్వాసాన్ని వ్యతిరేకించారు. టీడీపీ, ఎంఐఎం సభ్యులతో సహా 91 మంది ఓటింగ్‌కు దూరంగా ఉన్నారు. టీడీపీ, ఎంఐఎం మద్దతు ఇచ్చినా సరే, అవిశ్వాసం వీగి పోవడానికే అవకాశాలు ఎక్కువగా వుండేవి. అయితే, చివరి నిమిషం దాకా అధికార పక్షానికి ముచ్చెమటలు  పోసేవి. ప్రస్తుతం ప్రభుత్వం అవిశ్వాసం నుంచి గట్టెక్కినా, సభలో మేజిక్ ఫిగర్ ను సాధించకపోవడంతో మైనారిటీలో పడిపోయినట్లే! ఏదైతేనేం... మరో ఆరునెలలపాటు 'అవిశ్వాసం' ఊసు ఉండదు.

రెండేళ్లు.. రెండు అవిశ్వాస తీర్మానాలు.. రెండుసార్లూ విజయాలు! ఇదీ.. సీఎంగా కిరణ్ ఘనత. ఆయన సీఎంగా బాధ్యతలు చేపట్టి రెండేళ్లు కూడా దాటలేదు. కానీ.. రెండు అవిశ్వాస తీర్మానాలను దాటేశారు. గత ఏడాది టీడీపీ ప్రవేశ పెట్టిన అవిశ్వాస తీర్మానం గండం నుంచి గట్టెక్కారు. తాజాగా, టీఆర్ఎస్, వైసీపీలు ఇచ్చిన అవిశ్వాస తీర్మానం నోటీసులు చర్చకు వచ్చాయి. వీటికి తాము మద్దతు ఇవ్వడం లేదని టీడీపీ ముందుగానే ప్రకటించడంతో అధికారపక్షం పైయెత్తు వేసింది. అవిశ్వాసంపై చర్చ, ఓటింగ్ వల్ల ప్రభుత్వానికి ఎలాంటి ఢోకా లేదని భావించి ప్రతిపక్షాలకు ఝలక్ ఇస్తూ ఒక్క రోజులోనే చర్చ, ఓటింగ్ పూర్తి చేయాలని నిర్ణయించింది. అయితే, టీడీపీ నిర్ణయంతోనే 'సేఫ్'లోకి వెళ్లిన పాలక పక్షానికి ఎంఐఎం నిర్ణయం 'డబుల్ సేఫ్'లోకి నెట్టింది. అవిశ్వాసంపై పంతం నెగ్గించుకున్నామన్న ఆనందం... అధికార పక్షం దాడిని అంతే ధాటిగా తిప్పికొట్ట లేకపోయామన్న స్వల్ప నిరాశ! ఇదీ టీఆర్ఎస్ పరిస్థితి. ప్రధాన ప్రతిపక్షం కాకపోయినప్పటికీ... ప్రభుత్వంపై అవిశ్వాసం ప్రవేశపెట్టి, చర్చ జరిగేలా చూడటంలో టీఆర్ఎస్ విజయం సాధించింది. తనకు 17 మంది సభ్యుల బలమే ఉన్నప్పటికీ, ఇతర పక్షాలనూ కూడగట్టి, చివరికి వైసీపీ కూడా తమ వెంటే నడిచేలా చేసింది.

ఈ నేపధ్యంలో పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యంలో అవిశ్వాస తీర్మానం పూర్వాపరాలను తెలుసుకోవడం మంచిది. అధికారంలో వున్న పార్టీ పనితీరును నిశితంగా విమర్శించేందుకు, ప్రభుత్వం అమలుపరుస్తున్న వివిధ పథకాలలోని లోపాలను-లోటుపాటులను ఎత్తి చూపేందుకు, ప్రజాసమస్యల పరిష్కారంలో ప్రభుత్వ వైఫల్యాలను ఎండగట్టేందుకు, తద్వారా ప్రభుత్వాన్ని అధికారం నుంచి తొలగించేందుకు, అవిశ్వాస తీర్మానాన్ని ఒక పదునైన ఆయుధంగా, ప్రజాస్వామ్య దేశాలలో-ముఖ్యంగా పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్య దేశాలలో ప్రతిపక్షాలు వాడుకుంటాయి. సాధారణంగా ఈ పనిని ప్రధాన ప్రతిపక్షం తన భుజాన వేసుకుంటుంది. ఎన్నికైన ప్రభుత్వానికి ఒక నిర్దిష్ట కాలపరిమితి వరకు అధికారంలో వుండే అవకాశం వున్నప్పటికీ, అవిశ్వాస తీర్మానం ప్రవేశ పెట్టడం ద్వారా, ఆ కాలపరిమితి లోపునే, ఆ ప్రభుత్వాన్ని గద్దె దింపే ప్రయత్నం జరుగుతుంది. ఆ ప్రయత్నంలో సఫలం కావచ్చు, విఫలం కావచ్చు. ఒక విధంగా ఆలోచిస్తే, పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యంలో, అధికారంలో వున్న ప్రభుత్వానికి చట్ట సభలో మెజారిటీ లేదని నిరూపించి, మైనారిటీలో పడవేసి, ప్రత్యామ్నాయ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడం కాని, ముందస్తుగా ఎన్నికలకు పోవడం కాని అవిశ్వాస తీర్మానం ద్వారా సాధించవచ్చు. కాకపోతే, అవిశ్వాస తీర్మానం ప్రవేశ పెట్టిన ప్రతిపక్ష పార్టీ, తీర్మానం నెగ్గించుకోగలిగితే, ప్రత్యామ్నాయ ప్రభుత్వాన్ని అందించడానికి సిద్ధంగా వుండగలగాలి.  ఆషామాషీగా తీర్మానం పెట్టడం సాంప్రదాయం కాదు.

అవిశ్వాస తీర్మానం అనే ప్రక్రియ లేని కొన్ని ప్రజాస్వామ్య దేశాలలో, ప్రభుత్వాధినేతలను లేదా ఇతర ప్రజాప్రతినిధులను, పదవీచ్యుతులను చేసేందుకు "ఇంపీచ్‌మెంట్" కాని "రీకాల్" పద్ధతి కాని ఉపయోగించుకుంటాయి ప్రతిపక్షాలు. వీటికి అవిశ్వాస తీర్మానానికి మధ్య కొంత తేడా వున్నప్పటికీ, ఫలితం మాత్రం ఒకటే. అవిశ్వాస తీర్మానంలో ఇరుపక్షాలకు లభించిన మద్దతు ఓట్లు, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ఒక ప్రత్యేకతను సంతరించుకుంటాయి. తాము ప్రతిపాదించిన అవిశ్వాసానికి ఇంతమంది మద్దతు వుందని బహిరంగపర్చడం ద్వారా, ప్రభుత్వాన్ని నిరంతరం ఇరుకున పెట్టవచ్చు. ఉదాహరణకు మొన్న ముగిసిన అవిశ్వాసాన్నే చెప్పుకోవచ్చు. దాని మూలాన, ప్రభుత్వానికి మద్దతిచ్చే సభ్యుల సంఖ్య స్పష్టంగా బయటపడింది. భవిష్యత్‍లో ఆ సంఖ్య పిసరంత తగ్గినా, ప్రభుత్వం మైనారిటీలో పడినట్లే! ఇలా మెడమీద కత్తి వేలాడుతూనే వుంటుంది. అవిశ్వాస తీర్మానానికి సెన్సార్ తీర్మానం అన్న పేరు కూడా కొన్ని చోట్ల వాడుకలో వుంది. కాకపోతే రెంటి మధ్యా తేడా కూడా వుంది. అవిశ్వాస తీర్మానం నెగ్గితే, ప్రభుత్వం రాజీనామా తప్పనిసరి. సెన్సార్ తీర్మానం నెగ్గడం అంటే, ప్రభుత్వ విధి విధానాలకు సభ ఆమోదం తెలపడం లేదని అర్థం. సెన్సార్ తీర్మానం నెగ్గినప్పటికీ మంత్రివర్గం రాజీనామా చేయనవసరం లేదు. సెన్సార్ తీర్మానం ఏ ఒక్క మంత్రికి వ్యతిరేకంగానో, లేక, ఒకరికంటే ఎక్కువ మంత్రుల బృందానికి వ్యతిరేకంగానో ప్రవేశపెట్టడం జరుగుతుంది. అవిశ్వాస తీర్మానం మాత్రం యావత్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా వుంటుంది. ఒక్కో సారి, ప్రభుత్వమే, అది ప్రతిపాదించిన కొన్ని బిల్లుల విషయంలో, ఒక అడుగు ముందుకు వేసి, ఆ బిల్లు సభ ఆమోదం పొందడం అంటే, తమ ప్రభుత్వంపై విశ్వాసం ప్రకటించినట్లే అని స్పష్టం చేస్తుంది. అసంతృప్తితో వున్న అధికార పక్ష సభ్యులు బిల్లుకు వ్యతిరేకంగా ఓటు చేయకుండా నిరోధించే చర్యలు కూడా చేపడ్తుంది ప్రభుత్వం. పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యానికి మాతృక అని చెప్పుకునే బ్రిటీష్ సాంప్రదాయం ప్రకారం, ద్రవ్య వినియోగ బిల్లు కనుక చట్ట సభ ఆమోదం పొంద లేకపోతే, అవిశ్వాస తీర్మానం గెలిచినప్పుడు జరిగే విధంగానే, ప్రభుత్వం రాజీనామా చేయాల్సి వుంటుంది. పార్లమెంటును రద్దు చేసి ఎన్నికలకు పోవాల్సిన పరిస్థితి కూడా కలుగుతుంది.

అవిశ్వాస తీర్మాన ప్రక్రియలో దేశ దేశాలలో కొన్ని తేడాలున్నాయి. జర్మనీ, స్పెయిన్, ఇజ్రాయెల్ లాంటి దేశాలలో, అవిశ్వాస తీర్మానాన్ని ప్రతిపాదించిన ప్రతిపక్ష పార్టీ, అదే ప్రతిపాదనలో, ప్రభుత్వం ఓడిపోతే-అధినేత రాజీనామా చేస్తే, ఆయన స్థానంలో ఎవర్ని నియమించాలో కూడా తెలియచేయాలి. అంటే ఒకే ఓటు ద్వారా అధికారంలో వున్న ప్రభుత్వంపై అవిశ్వాసం, రాబోయే ప్రభుత్వంపై విశ్వాసం ప్రకటించడం అన్న మాట. బ్రిటీష్ సాంప్రదాయం ప్రకారం, ప్రతిపక్షాలకు అవిశ్వాస తీర్మానం ప్రతిపాదించే అవకాశం ఇవ్వకుండా, ప్రభుత్వమే విశ్వాస తీర్మానం ప్రవేశపెట్టవచ్చు. చాలా సందర్భాలలో అవిశ్వాస తీర్మానాలు కేవలం ప్రభుత్వ పని తీరును విమర్శించేందుకు పరిమితం కావడంతో సరిపెట్టుకోవాల్సి వస్తుంది. అవి నెగ్గే అవకాశాలు లేకపోయినా ప్రతిపాదించడం చేయడం ప్రతిపక్షాల ఆనవాయితీ అయిపోయింది. అదే విధంగా, ఒకసారి అవిశ్వాస తీర్మానం వీగి పోతే ఒక నిర్దుష్ట కాలపరిమితి వరకు మళ్లీ ప్రతిపాదించడానికి ఆస్కారం లేదు. మన దేశంలో రాష్ట్రపతి ప్రసంగానికి, గవర్నర్ ప్రసంగానికి ధన్యవాదాలు తెలిపే తీర్మానం లాంటిదే, బ్రిటీష్ సాంప్రదాయంలో రాణి ప్రసంగానికి వుంటుంది. ఆ తీర్మానం వీగి పోయినా, ప్రభుత్వం రాజీనామా చేయాల్సిందే. అది కూడా ప్రభుత్వానికి సభ విశ్వాసం కోల్పోయినట్లే భావించాలి. 

                ప్రప్రధమ పార్లమెంటరీ సాంప్రదాయ అవిశ్వాస తీర్మానం మార్చ్ 1782 లో బ్రిటన్‌లో ప్రవేశ పెట్టడం జరిగింది. అమెరికన్ రివల్యూషనరీ యుద్ధంలో, యార్క్ టౌన్ వద్ద బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం ఓటమి చెందడంతో, అప్పటి ప్రధాన మంత్రిపైన, మంత్రి మండలిపైనా విశ్వాసం లేదని ప్రతిపక్షాలు పార్లమెంటులో తీర్మానం ప్రతిపాదించాయి. అయితే, వెంటనే, తన రాజీనామాను నాటి ప్రధాని లార్డ్ నార్త్ బ్రిటీష్ రాణికి సమర్పించడంతో కథ సుఖాంతమైంది. అదే విధంగా 19 వ శతాబ్దం తొలినాళ్లలో, కొందరు బ్రిటీష్ ప్రధాన మంత్రులు తమకు సభలో మెజారిటీ లేకపోయినా పాలన చేసేందుకు ప్రయత్నాలు చేయడంతో, ప్రతిపక్షాల నుంచి మొదలైన వ్యతిరేకత, శతాబ్దపు మధ్యకాలానికల్లా, అవిశ్వాస తీర్మానం ఒక పటిష్టమైన ఆయుధంగా మారడానికి దారి తీసింది. ఇప్పటి వరకు పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యానికి మాతృకైన బ్రిటన్‌లో, 11 మంది ప్రధాన మంత్రులు అవిశ్వాస తీర్మానం పుణ్యమా అని పదవులను కోల్పోయారు. 1925 తరువాత ఒకే ఒక్క సారి-జేమ్స్ కాలహాన్ కు వ్యతిరేకంగా మాత్రమే అవిశ్వాస తీర్మానం నెగ్గింది. ఆధునిక కాలంలో, సర్వసాధారణంగా, అవిశ్వాస తీర్మానాలను నెగ్గించుకోవడం దాదాపు జరగడం లేదనే అనాలి. పార్టీ క్రమశిక్షణ పేరుతో విప్ జారీ చేయడంతో విధిగా ఏ పార్టీ వారు ఆ పార్టీకే ఓటు వేస్తున్నారు. పార్టీ ఫిరాయింపులు  ఆ విధంగా అవిశ్వాస సమయంలో తగ్గి పోయాయి. ఒకటి రెండు ఓట్ల మెజారిటీతో అధికారంలో కొచ్చిన సందర్భాలలో అవిశ్వాస తీర్మానాలు నెగ్గుతున్నాయే మో కాని సాధారణంగా ఓటమి పాలే అవుతున్నాయి. సంకీర్ణ ప్రభుత్వాలలో అవిశ్వాస తీర్మానాలను ఎక్కువ సార్లు ప్రతిపాదించడం జరుగుతోంది.

అంతర్ రాష్ట్ర జల వివాదాల పరిష్కారానికి రాష్ట్రేతర ఇంజనీరింగు నిపుణులను నియమించాలి : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

అంతర్ రాష్ట్ర జల వివాదాల పరిష్కారానికి

రాష్ట్రేతర ఇంజనీరింగు నిపుణులను నియమించాలి

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

భారత దేశానికి స్వతంత్రం వచ్చిన తర్వాత సుమారు నలభై సంవత్సరాల వరకు, అటు కేంద్రంలోను, ఇటు పలు రాష్ట్రాలలోను కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వాలే అధికారంలో వున్నాయి. సరిహద్దు నున్న పొరుగు రాష్ట్రాల మధ్య సమస్యలు తలెత్తి, పార్టీ పరంగా చాలావరకు సమసి పోయినా, అన్ని విషయాల్లో-అన్ని సందర్భాల్లో అంగీకారానికి వచ్చాయని అనలేం. కాకపోతే ఆరంభంలో, రాష్ట్రానికి ఒకటో-రెండో నాగార్జున సాగర్ ప్రాజెక్టు వంటివి మాత్రమే వుండడంతో, పెద్దగా పేచీలుండకపోయేయి. క్రమేపీ, ఒక్క నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులే కాకుండా, రక-రకాల పంపకాలలో విభేదాలు తలెత్తడం మొదలైంది. అవీ, కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వాల మధ్యనే-కాంగ్రెస్ ఇంకా కేంద్రంలో అధికారం కోల్పోక ముందే తలెత్తాయి. కాంగ్రేసేతర ప్రభుత్వాలు అధికారంలోకి రావడంతో, విభేదాలు చిలికి-చిలికి గాలివానలయ్యాయి. పొరుగు రాష్ట్రాల మధ్య తలెత్తే సమస్యలను రాజకీయ కోణం నుంచి, రాజకీయ లబ్దిని దృష్టిలో వుంచుకుని చూడడం సహజమైంది. ఇంతలో వివిధ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తమ-తమ ప్రాంత ప్రజలకు లాభం చేకూరాలన్న కోణంలో ఆలోచన చేయడం, ఆ ఆలోచనలో రాజకీయం వుండడం, అంతటితో ఆగకుండా కొందరు నాయకులు పొరుగు రాష్ట్రాల వారికి నష్టం జరిగినా తమకు లబ్ది జరగాలని ముందుకు సాగడం నిరంతర సమస్యలకు నాంది పలింది. తమ రాష్ట్రం నుండి పారుతున్న నీటిపై తమకే హక్కు అని కొందరు వాదిస్తే, మిగులు జలాలపై హక్కు తమదనే అని మరికొందరు వాదించ సాగారు. సహజంగా ప్రవహించే నీటిపై హక్కు ఎవరికి-ఎంత మోతాదులో వుండాల్నోనని తేల్చాల్సిన కేంద్ర జల వనరుల సంఘం, ప్రాజెక్టులు ఆరంభించినప్పటినుంచి, పూర్తయ్యేవరకు నిమ్మకు నీరెత్తినట్లు వుండి, ఆ తర్వాత తమకే హక్కుందని వాదించే పొరుగునున్న రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు తమదైన శైలిలో వంతుల వారీగా మద్దతిచ్చి సమస్యను మరింత జటిలం చేయడం ఆనవాయితీ అయిపోయింది. అలాంటి తాజా వివాదమే బాబ్లీ ప్రాజెక్టు.

బాబ్లీ ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణంలో మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం చేసింది, తప్పా-ఒప్పా అని నిర్ణయించే అధికారమున్న "కేంద్ర జల వనరుల సంఘం" తీర్పు చెప్పే లోపునే నిర్మాణం పూర్తైంది. తెలుగు దేశం హయాంలోనే పనులు మొదలయ్యాయని కాంగ్రెస్ వారు, కాదని తెలుగుదేశం నాయకులు వాదించు కోవడంతో మొదలైన జగడం, సమస్యను ప్రధాని దృష్టికి తీసుకెళ్లాలనే వరకు పోయింది. అఖిల పక్ష కమిటీ ప్రధానిని కలిసే లోపునే మాజీ ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు నాయకత్వంలో, తెలుగు దేశం పార్టీకి చెందిన పలువురు ప్రజా ప్రతినిధుల బృందం, బాబ్లీ ప్రాజెక్టును సందర్శించి, స్వయంగా అధ్యయనం చేసి, ప్రధానికి అన్ని విషయాలు తెలియచేయాలన్న ఆలోచనతో ఆంధ్ర-మహారాష్ట్ర సరిహద్దుకు చేరుకుంది. వారిని మహారాష్ట్రలోకి రానీకుండా అడ్డుకున్న మరాఠా పోలీసులు, అంతటితో ఆగకుండా, ప్రాజెక్టుకు తీసుకుపోతామని మభ్యపెట్టి పోలీసు వాహనం ఎక్కించి, అతి జుగుప్సాకరమైన పద్ధతిలో వారందరినీ "అరెస్టు" చేసినట్లు ప్రకటించి, మర్నాడు న్యాయమూర్తి ముందర హాజరు పరిచారు. అరెస్ట్ చేసిన విధానం తప్పని న్యాయమూర్తికి ఎందుకు అనిపించ లేదో న్యాయ కోవిదులకే తెలియాలి. పైగా అరెస్టు చేసింది ఆంధ్ర హద్దుల్లో. అక్కడ ఏ నిషేధాజ్ఞలు లేవు. వున్నా అరెస్ట్ చేసే అధికారం మరాఠా పోలీసులకు లేదు. సరే.. అంతవరకు సరిపుచ్చుకుందామనుకుంటే, ఒక మాజీ ముఖ్యమంత్రి అని కూడా చూడకుండా, మిగతా వారందరు చట్ట సభలకు ఎన్నికైన వారని కూడా చూడకుండా, అందులోనూ మహిళలున్నారని కూడా ఆలోచించకుండా, మరాఠీ పోలీసులు ప్రవర్తించారు. రోజు-రోజుకు వారి ప్రవర్తన మరీ అభ్యంతరకరంగా మారి, నాలుగో రోజుకు పతాక స్థాయికి చేరుకుంది. అందరినీ జైలుకు తరలించాలన్న ఆలోచనతో, కనీస సౌకర్యాలు లేని ధర్మా బాద్ తాత్కాలిక జైలు నుంచి, అంతకంటే అధ్వాన్నంగా వున్న పోలీసు వాహనాలలోకి ఎక్కించే ప్రయత్నం జరిగింది. అభ్యంతరం చెప్పిన బాబు ప్రభృతులను దాదాపు చిత్ర వధలకు గురిచేసింది మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం.

ధర్మా బాద్ నుంచి బహిర్గతం చేయని ప్రదేశానికి తరలించడానికి ముందు రాత్రి వివిధ కారణాల వల్ల అనారోగ్యానికి గురైన మాజీ ముఖ్యమంత్రికి, ఆయన సహచర ఎమ్మెల్యేలకు అవసరమైన అత్యవసర వైద్య సహాయం అందించేందుకు అక్కడకు బయల్దేరిన నాలుగు "ఇ.ఎం.ఆర్.ఐ-108 అంబులెన్స్" వాహనాలను సరిహద్దు దాటనివ్వకపోవడం మానవత్వమున్న ప్రతి వ్యక్తీ ఖండించాల్సిన విషయం. తమకందిన ప్రభుత్వ సమాచారం మేరకు నాలుగు అంబులెన్సులలో, నలుగురు వైద్యులను, ఏడెనిమిది మంది పేరా మెడికల్ సిబ్బందిని, మామూలుగా వుండే అంబులెన్స్ సిబ్బందిని వెంట బెట్టుకుని, అర్థరాత్రి బయలుదేరి వెళ్ళిన ఇ.ఎం.ఆర్.ఐ-108 అధికారికి, ఆయన సహచరులకు చేదు అనుభవం ఎదురైంది. రాత్రి రెండున్నరకు చేరుకున్న వాహనాలను, సిబ్బందిని ఎన్ని ప్రయత్నాలు చేసినా, బాబు ప్రభృతులున్న ప్రదేశానికి అనుమతించలేదు. ఎట్ట కేలకు స్థానిక పోలీసు అధికారుల జోక్యంతో, తెల్లవారిన తర్వాత, షరతుల మధ్య ధర్మా బాద్ కు పోనిచ్చారు మరాఠా పోలీసులు. అంబులెన్సులు-సిబ్బంది అక్కడికి చేరుకున్న సమయంలో కొందరు ఎమ్మెల్యేలు కాల కృత్యాలు తీర్చుకుంటుంటే, వీలున్నంతమందికి అత్యవసర వైద్య సహాయం కల్పించారు. వీరు పరీక్షించిన పలువురి పరిస్థితి కడు దయనీయంగా వుందట. చంద్ర బాబు నాయుడుని కలుద్దామనుకుంటుండగానే, హఠాత్తుగా కలకలం మొదలవడంతో హెచ్చరికల నడుమ వెనుదిరిగి సమీపంలో పార్క్ చేసిన అంబులెన్సులలో తలదాచుకున్నట్లు అక్కడి ప్రత్యక్ష సాక్షులు చెప్పారు. ఇక అంబులెన్సుల సిబ్బంది గతే అలాగుంటే, ఇతరుల సంగతి చెప్పాల్సిన పనిలేదు.

ఇక ఆ తర్వాత జరిగిందంతా వివిధ టెలివిజన్ ఛానళ్లు నిరంతరం ప్రసారం చేశాయి. ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనం ప్రకారం, వారూ-వీరూ అనే తేడా లేకుండా, పురుషులు-మహిళలు అన్న విచక్షణా జ్ఞానం లేకుండా, ఉపాహారం తీసుకుంటున్న సమయంలో, బాబు ప్రభృతులందరినీ చితకబాదుతూ, ఎక్కడికి తీసుకెళ్తున్నారో చెప్పకుండా, వాహనాల్లోకి ఎక్కించారు. బాబు అరెస్టయిన నాటినుంచే రాష్ట్రంలో చెలరేగిన ఆందోళన హింసాత్మకంగా మారుతోంది. మరో పక్కన తెలుగు వారికి, మరాఠీలకు మధ్య చిచ్చు లేపింది అటు మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం-ఇటు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం. ఇక్కడి వాహనాలను అక్కడ, అక్కడి వాహనాలను ఇక్కడ ధ్వంసం చేసుకునే పరిస్థితులకు దారితీసింది. పుట్టపర్తి రావాల్సిన మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి అశోక్ చవాన్ తన పర్యటనను నిరసనల మధ్య వాయిదా వేసుకోవాల్సి వచ్చింది. రెండు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తమ అసమర్థతను బాహాటంగా బహిర్గతం చేసుకున్నాయి.

గతంలో రాష్ట్ర సమస్యలు వచ్చినప్పుడు-పొరుగు రాష్ట్రాలతో పోరాడవలసి వచ్చినప్పుడు, పార్టీలకతీతంగా కలిసి-మెలిసి పని చేసేవారు. ఇప్పుడా స్ఫూర్తి పోయింది. చంద్రబాబు నాయుడు చేసిన పని విమర్శించవచ్చునేమో కాని, ఆయన అరెస్టును, ఆ తర్వాత ఆయన పట్ల-ఆయన సహచరుల పట్ల మరాఠా పోలీసులు వ్యవహరించిన తీరును, రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ నాయకులు కాని-ప్రభుత్వం కాని ఖండించకపోవడం శోచనీయం. తెలుగు దేశానికి దీనివల్ల రాజకీయ లబ్ది కలుగుతుందో-లేదో కాని, ప్రభుత్వం-కాంగ్రెస్ నాయకత్వం మాత్రం అప్రతిష్ఠ పాలు కాక తప్పదు. ఎంతో కొంత మూల్యం చెల్లించుకోక తప్పదు. అసలింతకీ బాబ్లీ ప్రాజెక్టు ఇరు రాష్ట్రాల రైతుల సమస్య. మహారాష్ట్ర రైతే బాగుపడాలని కాని, ఆంధ్రా రైతే బాగు పడాలని కాని కోరడం సమంజసం కాదు. భారత దేశంలోని రైతు ఎక్కడున్నా రైతే. జల వివాదాలు పరిష్కరించుకొని, అంతర్ రాష్ట్రాల గుండా పారుతున్న జలాలను, ప్రాజెక్టులు ఎక్కడ కట్టినా, పొరుగు నున్న రాష్ట్రాల రైతులకు కూడా లాభం కలిగే ట్లు ఉపయోగించుకోవాలి. రెండు-లేక-మూడు ఇరుగు-పొరుగు రాష్ట్రాల మధ్య జల వివాదం వుంటే, రాజకీయాలను ఆస్కారం లేకుండా, ఇతర రాష్ట్రాల ఇంజనీరింగు నిపుణుల సంఘం పరిష్కరించే విధానం రూపొందించాలి. వారి నిర్ణయాన్ని ధిక్కరించకుండా సంబంధిత రాష్ట్రాలు అమలు పరిచే చట్టం రూపొందించాలి. అంతవరకు రాజకీయాలకు అతీతంగా భారత దేశ రైతు లాభ పడే ఆస్కారం భవిష్యత్ లో లేదు.

చారిత్రాత్మకంగా-భౌగోళికంగా రూపు దిద్దుకొని, సుస్థిర జన సమూహంతో-సామాజిక వర్గంతో కూడి, ఉమ్మడి భాష-పరిసరాలు-ఆర్థిక జీవన శైలి-మానసిక స్థితిగతులు కలిగిన సార్వజనీన సమాజ లక్షణాలుంటే దానినొక "జాతి" గా-"దేశం" గా పరిగణించాలని, అదే జాతికి సరైన నిర్వచనమని, మార్క్సిస్ట్ సిద్ధాంతం చెపుతుంది. ఈ నిర్వచనం అన్ని కోణాలలోంచి పరికించి చూస్తే సరిపోతోందా అనే విషయంలో భిన్నాభిప్రాయాలున్నాయి. ఎల్లలతో కూడిన సరిహద్దులున్నప్పుడే దాన్ని ఒక ప్రత్యేక జాతిగా, లేదా, దేశంగా పిలవాలని మరి కొందరి అభిప్రాయం. గత కొన్నాళ్లపాటు వార్తల్లోకెక్కిన బాబ్లీ ప్రాజెక్ట్ వివాదం గమనిస్తుంటే, ఒక దేశం విషయంలో ఇది నిజం కావచ్చునేమో కాని, ఒకే దేశంలో-ఒకే జాతిలో (భారత జాతి-ఉదాహరణకు) భాగమైన వివిధ రాష్ట్రాల విషయంలో హద్దులు-సరిహద్దులు-ఎల్లలు-హక్కులు-ప్రత్యేకతలు-వేర్పాటు ధోరణులు అనే భావన కలగడం సరైందేనా? అని ప్రశ్నించుకునే సమయం ఆసన్నమైందనాలి.

భారతదేశం వివిధ రాష్ట్రాల సమాఖ్య (ఫెడరల్ తరహా వ్యవస్థ). కాకపోతే, పాక్షికంగా ఏక కేంద్రక ప్రభుత్వ విధానాన్ని పాటించే రాజ్యాంగ వ్యవస్థ అని కూడా అంటాం. ఒక వైపు సకలాధికారాలున్న కేంద్ర ప్రభుత్వం, మరో వైపు తమ రాష్ట్రానికి సంబంధించినంతవరకు అదే మోతాదులో సర్వాధికారాలున్న రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, సాధ్యమైనంత వరకు తమ-తమ హద్దుల్లో, రాజ్యాంగం నిర్దేశించిన పరిధుల్లో, అధికారాన్ని చలాయిస్తుంటాయి. రాష్ట్రాధికారాలని, కేంద్రం అధికారాలని, ఉమ్మడి అధికారాలని, వేర్వేరు రకాల అధికారాలను, అటు ఫెడరల్ విధానానికి-ఇటు యూనిటరీ విధానానికి భంగం కలగని రీతిలో రాజ్యాంగం నిర్దేశించింది. అంత వరకూ బాగానే వుంది కాని, ఒకే దేశంలో-ఒకే జాతిలో, భిన్న భాషలు మాట్లాడే, విభిన్న సంస్కృతులు అనుసరించే, రక-రకాల మనస్తత్వాలున్న సామాజిక వర్గంతో నిండిన వివిధ రాష్ట్రాల మధ్య అధికారాల-హక్కుల విషయంలో తేడాలొస్తే, పరిష్కరించుకునే విధానం అస్పష్టంగా వుండడంతో, బాబ్లీ లాంటి సమస్యలు ఉత్పన్నమవడం మొదలైంది.

అసలింతకీ మనముంటున్నది ఒకే దేశంలోని, ఒకే జాతి వారమా? లేక ఒకే దేశంలో నివసిస్తున్న విదేశీయుల మా? పొరుగునున్న ప్రాజెక్టును చూస్తామనడంలో తప్పేం టో అర్థం కావడం లేదు. ఇలాంటి సంఘటనలిలానే కొన సాగిస్తే, భిన్నత్వంలో ఏకత్వానికి-ఏకత్వంలో భిన్నత్వానికి ప్రతీకని మనం చెప్పుకుంటున్న భారతావని ప్రకటనలకే పరిమితం అనాల్సి వస్తుందేమో !

జ్వాలా మ్యూజింగ్స్-1 (మూడో సారి అమెరికా ప్రయాణం)

2009 ఆగస్ట్ నెలనుండి విరామం - సెప్టెంబర్ లో అమెరికాకు ప్రయాణం

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

మా అబ్బాయి ఆదిత్య శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో నగరంలో, అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్న గూగుల్ సంస్థలో పనిచేస్తున్నాడు. కొడుకు, కేడేన్స్ సంస్థలో పనిచేస్తున్న కోడలు పారుల్ రమ్మంటే సెప్టెంబర్, 2009 మూడో వారంలో అమెరికా దేశానికొచ్చాం. అమెరికా రావడం ఇది మూడోసారి. హైదరాబాద్ లో వుంటున్న మనుమడు పాఠశాలలకు శలవులిచ్చినందువల్ల, మా వెంట, అమెరికా వచ్చాడు మూడు వారాలుండి పోవడానికి. కోడలు, నవంబర్ చివరి వారంలో ప్రసవించాల్సి వుంది. (విరోధి నామ సంవత్సరం-మార్గ శిర మాసం-సప్తమి తిథి, నవంబర్ 24 ఉదయం 8-36 కు ధనిష్ఠ నక్షత్రంలో మా మూడో మనుమరాలు కనక్ పుట్టింది. ఇంతకు ముందు ఇద్దరు మనుమరాళ్లున్నారు-బుంటి కూతురు మిహిర, కిన్ని కూతురు మేధ. యష్విన్-అన్ష్ లు మనుమలు). మేం వచ్చినప్పుడు కనక్ పుట్టడానికి కొంత వ్యవధి వున్నందు వల్ల, వాసు దాసుగారి మందరం రామాయణం బాల కాండను లఘు కృతిలో రాయడం ప్రారంభించి, నెలరోజుల్లో పూర్తి చేశాను. ఇంకా అమెరికాలో నాలుగు నెలల వరకూ వుండాలి కనుక, ఆ సమయంలో ఏం చేద్దామని ఆలోచిస్తుంటే, ఆదిత్య "జ్వాలా మ్యూజింగ్స్" పేరుతో "బ్లాగ్" ను డిజైన్ చేసి, నేనింతవరకు రాసినవి-రాయదల్చుకున్నవి, అన్నీ ఒక చోట వుండే విధంగా, అందులో పెట్టమని సలహా ఇచ్చాడు. కోడలు పారుల్, నా శ్రీమతి విజయలక్ష్మి, అమెరికాలోనే-హ్యూస్టన్లో వుంటున్న రెండో కూతురు కిన్నెర-అల్లుడు కిషన్, హైదరాబాద్ లో వుంటూ టీవీ9 లో పనిచేస్తున్న పెద్దమ్మాయి ప్రేమ-అల్లుడు విజయ గోపాల్ కూడా ఆదిత్య చెప్పింది చేస్తే బాగుంటుందని అనడంతో ఎన్నేళ్ల క్రితం నుంచో రాసిన వాటిలో ప్రాముఖ్యతా క్రమంలో బ్లాగ్ లో చేర్చడం మొదలెట్టాను. దాంతో పాటు ప్రతివారం వర్తమాన విషయాల మీద, క్రితం వారం జరిగిన సంఘటనల ఆధారంగా ఏదైనా రాస్తే బాగుంటుందన్న ఆలోచనతో రాయడం ప్రారంభించాను. ఎక్కడ మొదలుపెట్టాలా అని ఆలోచిస్తుండగా, నాకూ-ఆగస్ట్ నెలకూ వున్న అనుబంధం గుర్తుకొచ్చింది. అదే మొదటి మ్యూజింగ్స్. మూడోసారి అమెరికా పర్యటన అనుభవాలతో ఇది కొనసాగుతుంది ప్రస్తుతానికి.

ఆగస్ట్ నెలకూ నాకూ అవినాభావ సంబంధం-జన్మతో ఏర్పడ్డ అనుబంధం. ఆగస్ట్ 15, 1947న భారత దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన ఏడాదికి, ఆగస్ట్ 8, 1948న (నా పుట్టిన తేదీలో మూడు ఎనిమిదులున్నాయి) పుట్టాను నేను. మా కుటుంబం కాందిశీకులుగా ఆంధ్ర ప్రాంతంలో వున్న సరిహద్దు గ్రామం గండ్రాయిలో తలదాచుకుంటున్న రోజులవి. హైదరాబాద్ రాష్ట్రాన్ని నిజాం నిరంకుశ పాలన నుండి విముక్తి చేసి, స్వతంత్ర భారతావనిలో కలిపేందుకు, నిజాం నవాబుకు వ్యతిరేకంగా కమ్యూనిస్టుల తెలంగాణా సాయుధపోరాటం ఒకపక్క, సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ ఆదేశాల మీద పోలీస్ యాక్షన్ జరిపేందుకు సన్నాహాలు మరోపక్క జరుగుతున్న రోజులవి. ఈ విషయాలను నాన్న వనం శ్రీనివాస రావు గారు చెపితే విన్నాను-చరిత్రలో చదువుకున్నాను. సెప్టెంబర్ 13, 1948న మొదలయిన పోలీస్ యాక్షన్, సెప్టెంబర్ 17, 1948న-కేవలం నాలుగైదు రోజులలోనే ముగిసి, యావద్భారత ప్రజల ఆనందోత్సాహాల మధ్య, హైదరాబాద్ రాజ సంస్థానం భారత దేశంలో విలీనమయింది.

అప్పటినుంచి, ఒక నెల అటు-ఇటుగా నా జీవితంలో ముఖ్య సంఘటనలన్నీ జులై-సెప్టెంబర్ నెలల మధ్యనే జరిగాయి-ఇంతవరకూ జరుగుతూనే వున్నాయి. యాదృచ్చికమే కావచ్చు. నా పెళ్లైన రెండేళ్లకు జులై 8, 1971న మా పెద్దమ్మాయి ప్రేమ మాలిని పుట్టింది. అది పుట్టడానికి మూడు రోజుల ముందర ఎం. ఏ (పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్) పాసయ్యాను. అది పుట్టిన మూడు వారాలలో, అదే నెల ఆఖరు వారంలో, అనుకోకుండా (ఖమ్మం జిల్లా విద్యాధికారిణితో బస్ ప్రయాణంలో) అయిన పరిచయంవల్ల, నా జీవితంలో మొట్టమొదటి ఉద్యోగం రావడం, వెంటనే ఆగస్ట్ నెలలో ఆ ఉద్యోగంలో చేరడం జరిగింది. రెండేళ్లు తిరిగేసరికల్లా జులై-ఆగస్ట్ 1973లో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో లైబ్రరీ సైన్స్ కోర్స్ లో సీటు లభించి చేరడం, ఏడాదిలో ముగిసి, ఇంకా పరీక్షలు రాయక ముందే, జులై 1, 1974న బీ.హెచ్.ఇ.ఎల్. హయ్యర్ సెకండరీ పాఠశాల (హైదరాబాద్) లో లైబ్రేరియన్ గా ఉద్యోగంలో చేరడం జరిగింది. జులై నెలాఖరులో పరీక్షలు జరిగి నాకు యూనివర్సిటీ రెండో రాంక్ ఆగస్టులో రావడం మరో విశేషం. ఆ తర్వాత పదకొండేళ్లకు ఆగస్ట్ 1985లో సీనియర్ ఐ.ఏ.ఎస్ అధికారి చంద్రమౌళి గారితో డాక్టర్ ఏ. పి. రంగారావు ద్వారా పరిచయం కావడం వల్ల, కొన్నాళ్లకు గవర్నర్ కుముద్ బెన్ జోషి అధ్యక్షత నున్న "చేతన గ్రామీణాభివృద్ధి స్వచ్చంద సంస్థ” లో ప్రాజెక్ట్ అధికారిగా చేరడం (మొదలు అడ్మినిస్ట్రేటివ్ ఆఫీసర్) జరిగింది. బీ.హెచ్.ఇ.ఎల్. హయ్యర్ సెకండరీ పాఠశాల ప్రిన్సిపాల్ శ్రీమతి. వై. పద్మావతి గారి దగ్గర క్రమశిక్షణను, ఇంగ్లీష్ భాషను (కొద్దో-గొప్పో) అలవాటు చేసుకుంటే, రాజ్ భవన్ లో పనిచేస్తున్న రోజుల్లో అధికార-అధికారేతర, రాజకీయేతర-రాజకీయాలకు చెందిన అనేక మందితో పరిచయాలయ్యాయి. ఈ నాటికీ ఆ పరిచయాలు కొనసాగుతూ, జీవితంలో ఎదుగుదలకు-నేను పనిచేస్తున్న సంస్థలకు నా ద్వారా లాభం చేకూరేందుకు ఎంతగానో పనికొచ్చాయి.

మూడేళ్ల తర్వాత ఆగస్ట్-సెప్టెంబర్ 1988లో, పాత్రికేయ మిత్రుడు పర్సా వెంకట్ ద్వారా, స్వర్గీయ డాక్టర్ మర్రి చెన్నారెడ్డి గారితో మొదటి సారి పరిచయమయింది. ఆ పరిచయంతో ఆయనకు దగ్గరై, రెండోసారి ఆయన 1989లో రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి అయినప్పుడు, ఆయనకు పౌర సంబంధాల అధికారిగా పనిచేశాను. అయితే ఆయన అమెరికా పర్యటనకు వెళ్లి వచ్చిన తర్వాత దాదాపు జులై-ఆగస్ట్ 1990నుంచి ఆయనకు దూరమవుతూ వచ్చి, ఆర్నెల్ల తర్వాత (రాజ్ భవన్) ఉద్యోగం కోల్పోయి, తిరిగి ఆగస్ట్ 1991లో హస్తకళల అభివృద్ధి సంస్థలో ఉద్యోగంలో చేరాను. నాలుగేళ్ల తర్వాత సెప్టెంబర్ 1995 మొదటి వారంలో (అప్పటి ఐ. ఓ.ఏ) మర్రి చెన్నారెడ్డి మానవ వనరుల అభివృద్ధి సంస్థలో ఫాకల్టీ మెంబర్ గా చేరాను డిప్యుటేషన్ మీద. అప్పటికి రెండు-మూడు రోజుల క్రితమే చంద్రబాబు నాయుడు ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. జులై 1999లో మొట్ట మొదటి సారి నేను-శ్రీమతి కలిసి సిన్సినాటిలో వుంటున్న మా అమ్మాయి కిన్నెర దగ్గరకు వెళ్లేందుకు అమెరికా ప్రయాణం అయ్యాం. వచ్చిన వెంటనే మొదటిసారి తానా మహాసభలను చూశాం. నా పుట్టిన తేదీకి నాలుగు రోజుల ముందు, ఆగస్ట్ 4, 1999న "ఫస్ట్ గ్రాండ్ చైల్డ్"-మనుమడు యష్విన్ పుట్టాడు. మర్రి చెన్నారెడ్డి మానవ వనరుల అభివృద్ధి సంస్థలో ఏడు సంవత్సరాల డిప్యుటేషన్ పూర్తయిన తర్వాత, నిబంధనలు ఒప్పుకోనందున జులై 31, 2002న రిలీవ్ అయి, మాతృ సంస్థ హస్తకళల అభివృద్ధి సంస్థలో చేరి, మర్నాడు ఆగస్ట్ 1, 2002న స్వచ్చంద పదవీ విరమణ చేశా నక్కడ. అక్కడ రిలీవ్ అయ్యి, అయిదేళ్లు కాంట్రాక్ట్ పద్ధతిపై, తిరిగి, మర్రి చెన్నారెడ్డి మానవ వనరుల అభివృద్ధి సంస్థలో, అడిషనల్ డైరెక్టర్ హోదాలో ఉద్యోగంలో చేరాను ఒక రోజు తర్వాత. అక్కడ ఉద్యోగం చేస్తున్నప్పుడే, సెప్టెంబర్ 3, 2002న ఇంకో మనుమడు, అన్ష్ పుట్టాడు. వాడు పుట్టిన కొద్ది రోజులకే యు. ఎన్. డి. పి ప్రాజెక్ట్ కింద నాకు ఇంగ్లాండ్ దేశంలోని “థేమ్స్ వాలీ యూనివర్సిటీలో” మూడు వారాల శిక్షణకు వెళ్లే అవకాశం దొరికింది.

అంతా బాగుందనుకుంటున్నప్పుడే 2004లో ఎన్నికలు జరగడం, కోరుకున్న కాంగ్రెస్ పార్టీ అధికారంలోకి రావడం జరిగింది. నాకింకా అప్పటికి మరో మూడేళ్ల పాటు కాంట్రాక్ట్ వుంది. ఏప్రియల్ 2003లో మనుమరాలు మేధ పుట్టినప్పుడు అమెరికా వెళ్లిన సందర్భంగా రాసిన "శ్రీ మదాంధ్ర వాల్మీకి రామాయణం-సుందరకాండ మందర మకరందం" ప్రధమ ముద్రణ పుస్తకాన్ని(బాపు బొమ్మ కవర్ పేజీతో) ఆగస్ట్ 8, 2004న ఆవిష్కరించడం జరిగింది. అయినా అనుకున్నదొకటి-అయిందొకటి. అనతికాలంలోనే, రాజశేఖరరెడ్డి ప్రభుత్వం తీసుకున్న నిర్ణయంతో రిటైర్‌మెంట్ వయసు కంటె ఏడాది ముందరే ప్రభుత్వ ఉద్యోగం కోల్పోయాను ఆగస్ట్ 31, 2004న. ఎంత ప్రయత్నం చేసినా ఆ ఉద్యోగం తిరిగి సంపాదించలేకపోయాను. ఏడాది తర్వాత ఆగస్ట్ నెలలోనే "సెంటర్ ఫర్ మీడియా స్టడీస్" హైదరాబాద్ రీజనల్ ఆఫీస్ లో ఉద్యోగం దొరికింది. కొన్నాళ్లు అక్కడ పనిచేసింతర్వాత, 108-అత్యవసర సహాయ సేవలను అందించే ఈ. ఎం. ఆర్. ఐ సంస్థలో చేరి, మూడున్నర సంవత్సరాల తర్వాత ఆగస్ట్ నెల ప్రారంభం కావడానికి ఒకరోజు ముందర 31-07-2009న ఉద్యోగాన్ని వదిలేసి, విరామం కొరకు అమెరికాకు ప్రయాణం కట్టాను. సెప్టెంబర్ 22న శాన్ ఫ్రాన్ సిస్కో చేరుకున్నాను శ్రీమతితో కలిసి కొడుకు ఆదిత్య-కోడలు పారుల్ దగ్గరకు. వీరి వివాహం ఆగస్ట్ 20, 2008న జరిగింది. అంతకు ముందు “08-08-08”న మా షష్టి పూర్తి జరుపుకున్నాం.

అమెరికా ప్రయాణానికి ముందు నెలలో ఆగస్ట్ 8, 2009న "సుందర కాండ మందర మకరందం" ద్వితీయ ముద్రణ పుస్తకావిష్కరణ ఎప్పటిలాగే, బంధువుల-స్నేహితుల మధ్య మా ఇంటిలో ఆరుబయట జరుపుకున్నాం. ప్రధమ ముద్రణ-ద్వితీయ ముద్రణ పుస్తకాన్ని డాక్టర్. రంగారావు గారే ఆవిష్కరించారు. మొదటి ముద్రణ ఆవిష్కరణకు, సీనియర్ ఐ. ఏ. ఎస్ అధికారి, అప్పటి రాష్ట్ర సమాచార-పౌర సంబంధాల శాఖ కమీషనర్ కె. వి. రమణాచారి, పొరుగునున్న చిలకపాటి విజయ రాఘవాచార్యులు రాగా, రెండవ ముద్రణ ఆవిష్కరణకు వచ్చినవారిలో సినీ కళాకారుడు తనికెళ్ల భరణి, సూర్య పత్రిక సంపాదకులు హరినాథ్, రామ భక్తుడు సీతారామయ్య, రావులపాటి-భండారు-రాంపా కుటుంబాలున్నాయి.