ఆయుత చండీ యాగంపై అనవసర రాద్ధాంతం : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

ఆయుత చండీ యాగంపై అనవసర రాద్ధాంతం

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు చేయ తలపెట్టిన ఆయుత చండీ యాగంపై కొందరు అనవసర రాద్ధాంతం చేస్తున్నారు. అలాగే, తెలంగాణాలో అనాదిగా జరుపుకుంటున్న బతుకమ్మ, బోనాలు, దసరా లాంటి పండుగలకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రాధాన్యత ఇవ్వడాన్ని కూడా వాళ్లు విమర్శిస్తున్నారు. వీరి మాటలు మెజారిటీ తెలంగాణ ప్రజల మనోభావాలను దెబ్బతీసే విగా, వాళ్ల నమ్మకాలకు వ్యతిరేకంగా వున్నాయి. అనాదిగా, సృష్టి ఆరంభం నుంచీ, మనిషి అనే వాడు, దేశ కాలమాన పరిస్థితులకు అనుగుణంగా, రకరకాల ఆచార వ్యవహారాలను, కట్టుబాట్లను, నమ్మకాలను అనుసరిస్తూ రావడం జగమెరిగిన సత్యం. శ్రీరాముడే దేవుడని నమ్మేవాళ్లున్నారు, కాదు శ్రీ కృష్ణుడే అనేవాళ్లున్నారు. వారిద్దరూ కాదు పరమశివుడని మరికొందరంటారు. క్రమేపీ అనేక మతాలు, విధానాలు ఆచరణలోకి రావడంతో మనిషి కూడా మార్పులకు చేర్పులకు లోనవుతూ వస్తున్నాడు. సనాతన ధర్మాలను, ఆచారవ్యవహారాలను పాటించే వారు కొందరైతే, ఆస్తికత్వం నుంచి నాస్తికత్వం వరకూ మారిన వారు మరికొందరున్నారు.

ఇంతకీ ఎవరి నమ్మకం వాళ్లది. తమ నమ్మకమే గొప్పదనీ, ఇతరుల నమ్మకాలు తప్పనీ వాదించే ప్రయత్నం మంచిది కాదు. నమ్మకం విషయానికొస్తే యాగాలు-యజ్ఞాలు చేయడం కొందరికి అదో నమ్మకం. వాటివల్ల లోక శాంతి, ప్రజా ప్రయోజనం వుంటుందని భావించడం కూడా ఒక నమ్మకమే. అది నిజం కావచ్చు-కాక పోవచ్చు. కాని చేసే వాళ్లను తప్పు చేస్తున్న వాళ్లగా చిత్రీకరించడం అంతకన్నా గొప్ప తప్పు. చివరికి విమర్శకుల మాటలు ఎంతవరకు పోయాయంటే, ప్రజలను చంపడానికే యాగాలు అనేంతవరకూ పోయింది. భారతదేశంలోను, అనేక ప్రపంచ దేశాలలోను, అనేక మతాలు, నమ్మకాలు, మూఢనమ్మకాలు ఆచరణలో వున్నాయి. చైనా లాంటి  కమ్యూనిస్ట్ దేశాలలో కూడా ఇప్పటికీ మావో కు ఎంత ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారో అంతే ప్రాధాన్యం బుద్ధుడికీ ఇస్తున్నారు. కంబోడియాలో ప్రపంచంలో కెల్లా అతిపెద్దదైన అంగ్కార్ వాట్ దేవాలయం వుంది. బాంకాక్ లో రహదారుల పేర్లన్నీ రామ అక్షరంతో మొదలవుతాయి. ఎవరి నమ్మకం వాళ్ల ది.

యజ్ఞయాగాదులనేవి ఈ నాటివి కావు. మన భారతీయ సంస్కృతీ-సంప్రదాయాలతో పెనవేసుకునిపోయాయవి. విదేశాలలో కూడా ప్రాచుర్యం పొందిన మన వేదాలలో యజ్ఞాలు ప్రతిపాదించబడ్డాయి. యజ్ఞయాగాదుల విధి-విధానాల గురించి వివరంగా చెప్పడం కూడా జరిగింది. మానవాళిని అహర్నిశలూ రక్షించేవి కూడా యజ్ఞ ఫలాలే. మానవ జాతి జీవన విధానం ఆరంభానికి కారణం కూడా యజ్ఞ యాగాలే. మానవ జాతి సృష్టే యజ్ఞ సహితంగా జరిగిందంటారు. యజ్ఞం సాక్షాత్తు భగవత్ స్వరూపమే. జగత్ కళ్యాణానికి కారణం కూడా యజ్ఞయాగాదులే. దేవతార్చనతోనే హిందూ జీవన విధానం ముడిపడి వుంది. మానవ జీవితాన్ని ఫలవంతం చేసుకునేందుకు, తనను తాను సంస్కరించుకుని, ఆత్మోన్నతిని పొంది విశ్వ శ్రేయస్సుకు పాటుపడేందుకు యజ్ఞయాగాదులు చేయాలని పూర్వకాలం నాటి మహాఋషులు చెప్పారు. జీవుడు తల్లి గర్భంలో చేరినది మొదలుకుని, భూమిమీద అడుగుపెట్టినప్పటినుంచి, వివిధ సంస్కారాలతో సంస్కరించబడాలని వైదిక సాంప్రదాయాలు ఘోషిస్తున్నాయి. అలా సంస్కరించబడడానికి అమూల్యమైన ప్రక్రియ యాగాలు, యజ్ఞాలు చేయడం, చేయించడం. యజ్ఞాలు మహత్వ పూర్ణాలు, అవశ్యం ఆచరణీయాలు. పూర్వకాలంలో మాదిరిగానే ఈ నాటికీ సాధన, సంపద, నిబద్ధత, సంస్కారం, పూర్వ జన్మ పుణ్యం, నలుగురికి మేలు చేయాలన్న ఆలోచన కలవారు, యజ్ఞ యాగాలు చేస్తూనే వున్నారు. అలాంటివాటిలో రుద్ర యాగాలు, సూర్య యాగాలు, గణేశ యాగాలు, చండీ యాగాలు, శాంతి యాగాలు లాంటివి బహుళ ప్రచారంలో వున్నాయి. మనం చేయలేని దాన్ని మరొకరు చేస్తుంటే వారిని ప్రోత్సహించడం మన కనీస ధర్మం. విమర్శించకుండా వున్నా చాలు.

యజ్ఞ యాగాలు చేయడం ఫ్యూడలిజం లక్షణాలుగా కొందరు ఎద్దేవా చేస్తున్నారు. రాజులు-రాజ్యాలు పోయినా పరిపాలన పోలేదు అనే విషయం సామాన్యుడికి కూడా అర్థం అవుతుంది. రాచరికం పోయి ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వాలు ఏర్పడ్డప్పటికీ, పాలకులు-ప్రజలు అనే పద్ధతి కొనసాగుతూనే వుంది. ప్రజాస్వామ్య బద్ధంగా ఎన్నికైన వారు ప్రజల సంక్షేమ-అభివృద్ధికి బాటలు వేస్తూనే, అనేక రకాలుగా వారి ఆలనా పాలనా చూడాల్సిన బాధ్యత కూడా వుంది. ఉదాహరణకు వర్షాలు కురవకపోతే కృత్రిమంగా వర్షాలు కురిపించడం ఒక పద్ధతైతే, ఆధ్యాత్మిక పద్ధతిలో యజ్ఞ యాగాలు కూడా చేయొచ్చు. మంత్రాలకు చింతకాయలు రాలుతాయా అంటే రాలొచ్చు, రాలక పోవచ్చు. కాని, ప్రజల నమ్మకాలకు అనుగుణంగా నడచుకుంటే తప్పు లేదు కదా! ఆ బాధ్యత ప్రజాస్వామ్యయుతంగా ఎన్నికైన వారిదే.

ఓ మూడేళ్ల క్రితం భద్రాచలంలో అతిరాత్రం అనే ఒక మహా యజ్ఞం నిర్వహించారు కొందరు. నేను కూడా అందులో కొంత పాత్ర పోషించాను. విపరీతంగా ఎండలు కాస్తున్న ఏప్రియల్ చివరి, మే నెల మొదటి వారం రోజులవి. పన్నెండు రోజులు నిర్విఘ్నంగా సాగిన యజ్ఞం ఆరంభం నుంచీ, చివర వరకూ అడపదడప కుండపోతగా వర్షం కురుస్తూనే వుంది. అది కాకతాళీయం కూడా కావచ్చు. కాని భద్రాచలం చుట్టుపక్కల అంత మోతాదులో వర్షాలు ఆ క్రితం పది-పన్నెండేళ్లలో ఎప్పుడూ కురవలేదని ఇప్పటికీ అక్కడి వారు చెప్పుకోవడం జరుగుతోంది. శాస్త్రీయంగా, యజ్ఞం జరిగనన్ని రోజులు, ఆ తరువాత కూడా పరిసర ప్రాంతాలలో పరిశోధనలు చేశారు కొందరు సైంటిస్టులు. అద్భుతమైన ఫలితాలొచ్చాయి. అంతకు ఒక ఏడాది క్రితం, హిందువుల సంప్రదాయాలకు, నమ్మకాలకు, ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అద్భుతంగా సాగింది ఇలాంటి అతిరాత్రం పుణ్య యజ్ఞం కేరళలోని పంజాల్ గ్రామంలో. అప్పుడక్కడున్నది కమ్యూనిస్ట్ ప్రభుత్వం. మంత్రాలకు చింతకాయలు రాలుతాయని వాదించే ప్రబుద్ధులను నిశ్చేష్టులను చేస్తూ యాగం పరి సమాప్తమైన కొద్ది నిమిషాలలోనే, ఆకాశం మేఘావృతమై, కుండపోతగా వర్షం కురిసింది. యజ్ఞాన్ని తిలకిస్తున్న పదిలక్షలమంది జనం పులకించి పోయారు. ఇదొక నమ్మకం. ఫ్యూడలిజం లక్షణం కానేకాదు. భద్రాచలంలో జరిగిన యజ్ఞం తిలకించిన వారిలో అన్ని రకాల నమ్మకస్తులు వున్నారు. కమ్యూనిస్ట్ ఎమ్మెల్యే సారధ్య సంఘం సభ్యుడు కూడా. స్వయంగా ఆయన ఒకరోజు వచ్చి కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నాడు. ఆయనే కాదు అనేక మంది పెద్దలు, అన్ని రాజకీయ పార్టీల వారు కూడా పాల్గొన్నారు.

మరో సంఘటన కూడా ఈ సందర్భంగా ఉదహరించడం మంచిదేమో! 1979 లో తిరుమల కొండ మీద భయంకరమైన నీటి కొరత ఏర్పడింది. రిజర్వాయర్లే కాకుండా బావుల్లో కూడా నీరు లేని పరిస్థితి ఏర్పడింది. యాత్రీకులను కొండ పైకి రావద్దని హెచ్చరించే ఆలోచన కూడా కలిగిందట. పరిష్కార మార్గాలు అన్వేషిస్తూనే అప్పటి ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆఫీసర్ పీవీఆర్‍కె ప్రసాద్ సమస్యకు ఆధ్యాత్మిక పరిష్కారం ఏమన్నా వుందా అని శోధన సాగించారు. వేద వేదాంగ పారంగతుడు, భారత ప్రభుత్వం నుంచి పద్మ విభూషన్ గౌరవ పురస్కార గ్రహీత ఉప్పులూరి గణపతి శాస్త్రిని సంప్రదించారు. ఇలాంటి సమస్యలకు వేదాల్లో పరిష్కార మార్గాలున్నాయని, భగవంతుడి పట్ల పరిపూర్ణ విశ్వాసంతో, త్రికరణ శుద్ధిగా యజ్ఞం ఆచరిస్తే ఫలితం తప్పకుండా వుంటుందనీ ఆయన సలహా ఇచ్చారు. వరుణ జపం నిర్వహించి, వరుణ దేవుడి కరుణ పొందాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఒక రోజున శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి దేవాలయం లోని బంగారు వాకిలిలో, అర్థరాత్రి ఏకాంత సేవ పూర్తయ్యాక, తలుపులన్నీ వేశాక, హఠాత్తుగా భారీ గంటలు గణ-గణ మోగాయి. తెల్లవారుతూనే వరుణ జపానికి అన్నీ సన్నాహాలు అప్పటికే జరిగాయి. నవంబర్ 7 న ప్రారంభమైన వరుణ జపం, ఋత్విక్కుల వేద మంత్రోఛ్ఛారణల మధ్య మూడు రోజులు జరిగింది. ఆ సాయంత్రం వరకూ ఏ విశేషమూ జరగలేదు. హేళనలు మొదలయ్యాయి. విమర్శలు పుంజుకున్నాయి. ఇంతలో, క్షణాల్లో ఆకాశం ఉరిమింది. కుండపోతగా వర్షం కురిసింది. మర్నాడు ఉదయం ఏడు గంటల సమయంలో సహస్ర కలశాభిషేకం ఆరంభమయ్యే దాకా అలా కురుస్తూనే వుంది. ఇంతలోనే సమాచారం వచ్చింది. రిజర్వాయర్లన్నీ పొంగి పొర్లుతున్నాయని. విచిత్రం ఏంటంటే, ఒక్క తిరుమలలో తప్ప చుట్టుపక్కల ఎక్కడా వర్షం ఛాయలు కూడా కాన రాలేదు.  ఇదంతా కాకతాళీయమా? వేద మంత్రాల శక్తి ప్రభావమా? భక్తులు నమ్ముకున్న దేవ దేవుడి అనుగ్రహమా? ఈ విషయాలను స్వయంగా పీవీఆర్‍కె ప్రసాద్ గారు తన పుస్తకం (నాహం కర్తా, హరిః కర్తా) లో వివరంగా రాశారు.

యాగాలు చేయడం వల్ల ఫలితాలు స్పష్టంగా కనిపించిన మహత్తర నేపధ్యంలో, లోక కళ్యాణం కొరకు, విశ్వ శాంతి కొరకు, యాగాలన్నింటిలో శ్రేష్ఠమైన ఆయుత మహా చండీ యాగం చేయడానికి ముఖ్య మంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు సంకల్పించు కోవడం అభినందించాల్సిన విషయం. శత, సహస్ర చండీ యాగాలు చాలామంది చేశారు, చేయించారు కాని, ఇంతవరకు, ఒక్క శృంగేరి పీఠాధిపతి మినహా మరెవ్వరూ ఆయుత మహా చండీ యాగం చేసిన దాఖలాలు లేవు. బహుశా ఆయుత మహా చండీ యాగ నిర్వహణ కష్టతరమైంది కావడం మూలాన ఎవరూ సాహసించక పోయి వుండవచ్చు. మూడు వేల మందికి పైగా బ్రాహ్మణులు యాగ స్థలంలో వుంటూ నిత్యం పది వేల పర్యాయాలు దుర్గా పారాయణం చేయాలి ఈ యాగం సందర్భంగా. రెల్లు గడ్డితో భారీ యాగ శాల తయారు చేయాలి. వంద యజ్ఞ హోమ గుండాలు ఏర్పాటు చేయాలి.  ఆయుత మహా చండీ యాగం లక్ష చండీ యాగాలతో సమానం. ఆయుత చండీ యాగాన్నే శత సహస్ర చండీ యాగంగా కూడా అంటారు. ఒక చండీ యాగం కోటి యజ్ఞాల ఫలం, ఆయుత మహా చండీ యాగం లక్ష కోట్ల యజ్ఞాల ఫలంగా వేద పండితులు అంటారు. అత్యంత నియమ, నిష్ఠలతో ఈ యాగం చేయాల్సి ఉంటుందని కూడా వేద పండితులు చెపుతారు. యాగ పరిసమాప్తం ఐన తరువాత పూర్ణాహుతి వుంటుంది.

యజ్ఞ-యాగాలకు సంబంధించిన అనేక విషయాలను యధాతధంగా రికార్డు చేసి, భావితరాల వారికొరకు భద్రపరిచిన అమెరికా కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయం ఇండాలజిస్ట్ స్వర్గీయ డాక్టర్ ఫ్రిట్స్ స్టాల్ అన్న వాక్యాలు ఈ సందర్భంగా గుర్తుచేసుకోవాలి. "దేవాలయాలు, చర్చిలు, ఆకాశ హర్మ్యాలు నిర్మించడం, కాలం గడిచే కొద్దీ అవన్నీ శిథిలం కావడం తెలిసిందే. భాషలు-మతాలు పుట్టాయి, గిట్టాయి. ప్రపంచంలో అనేకానేక యుద్ధాలు జరిగాయి. అవన్నీ తాత్కాలికమే. వేదాలు, వైదిక సాంప్రదాయాలు, ఆచార వ్యవహారాలు, అనాదిగా మౌఖికంగా  ఒకరి నుంచి మరొకరికి, గురువు నుంచి శిష్యుడికి-తండ్రి నుంచి కుమారుడికి, శాశ్వతంగా ప్రచారం-ప్రసారం అవుతున్నాయి. పదార్థం-భౌతిక శరీరాలకున్న హద్దులకు అతీతంగా మానవ స్ఫూర్తి సాధించిన విజయం అమోఘం!". అందుకే, ఇందుకే యజ్ఞ యాగాలు చేయడం అవశ్యం. END 

విశ్వ నగరంగా భాగ్యనగరం:వనం జ్వాలా నరసింహారావు

విశ్వ నగరంగా భాగ్యనగరం

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక (28-07-2015)

          భాగ్యనగరంగా పిలువబడే  తెలంగాణ రాజధాని నగరం హైదరాబాద్ 1591లో మహ్మద్‌ కులీకుతుబ్ షా నిర్మించాడు. ఈ నగరానికి 400 ఏళ్ల కు పైగా చరిత్ర ఉంది. నగర చరిత్రకు చార్మినార్, గోల్కొండ కట్టడాలు మకుటాయమానం. 1948 సైనిక చర్య తర్వాత హైదరాబాద్ భారత దేశంలో అంతర్భాగమైంది. హైదరాబాద్-సికింద్రాబాద్ జంట నగరాలుగా ప్రసిద్ధికెక్కాయి. ప్రస్తుతం నగరం గ్రేటర్ హైదరాబాద్‌గా విస్తరిస్తోంది. పారిశ్రామికంగా, వాణిజ్యపరంగా, సాంకేతికంగా శరవేగంగా అభివృద్ధి సాధిస్తోంది. ముఖ్యంగా ఐటీ హబ్‌గా వర్థిల్లుతోంది. ఇబ్రహీం హుస్సేన్ సాగర్‌ను నిర్మించి ప్రజలకు మంచి నీటి సౌకర్యం కల్పించాడు. మూసీ నదిలో కలిసే మూడు చిన్న చిన్న ఏరులకు అడ్డకట్ట (టాంక్‌బండ్) వేయించడంతో ఈ సరస్సు ఏర్పడింది. దీని పేరు దాని నిర్మాత అయిన ఇబ్రహీం పేర ఇబ్రహీం సాగర్‌గానే కుతుబ్‌షాహీ రికార్డుల్లో వుందట. అయితే, దాని నిర్మాణానికి రూపకల్పన చేసి దానిని అమలు పరచడంలో ప్రముఖపాత్ర వహించిన హుస్సేన్‌ షా వలి పేరు మీద హుస్సేన్‌సాగర్ గా ప్రసిద్ధికెక్కింది. హైదరాబాద్ నగర నిర్మాణానికి మహమ్మద్ కులీకుతుబ్ షా హిందూ, ముస్లిం పంచాంగాలను అనుసరించి ముహూర్తం పెట్టించాడని అంటారు. చంద్రుడు సింహరాశిలోను, బృహస్పతి తన స్వస్థానంలో ఉన్న శుభ ముహూర్తంలో ఈ నగర శంకుస్థాపన జరిగిందని కూడా ప్రచారంలో వుంది.

అలా అలనాడు నిర్మించబడిన హైదరాబాద్ తెలంగాణ రాష్ట్రం ఆవిర్భవించిన తరువాత బహుశా మున్నెన్నడూ కనీ-వినీ ఎరుగని రీతిలో అభివృద్ధిపధాన సాగుతోంది. ఒకవైపు హుస్సేన్ సాగర్ ప్రక్షాళన, మరోవైపు దానిలో పడే మురికి నాలాల మళ్లింపు, హుస్సేన్ సాగర్ పరిసరాలలో-నగరంలోని ఇతర ప్రదేశాలలో భారీ బహుళ అంతస్తుల నిర్మాణానికి రూపకల్పన, విశ్వ నగరంగా తీర్చిదిద్దేందుకు ట్రాఫిక్ నియంత్రణ కొరకు సిగ్నల్ ఫ్రీ మల్టీ లెవెల్ ఫ్లయ్ ఓవర్ల నిర్మాణానికి ప్రభుత్వ నిర్ణయం, అంతర్జాతీయ కమాండ్ కంట్రోల్ సెంటర్ ఏర్పాటుకు సన్నాహాలు...ఇలా ఎన్నెన్నో పథకాలకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రణాళికలను సిద్ధం చేసింది.

                బహుళార్థ సాధకుడుగా పేరు తెచ్చుకున్న మందుముల నరసింగరావు రాసిన "ఏబై సంవత్సరాల హైదరాబాద్" అలనాటి విషయాలకు సంబంధించిన ఒక విజ్ఞాన సర్వస్వం. ఆయన తన పుస్తకంలో అలనాటి విషయాలను ఎన్నో వివరించారు. అప్పట్లో, హైదరాబాద్ లో పెద్ద భవంతులు-దేవిడీలు వుండేవి. పత్తర్ ఘట్టి నగరంలోని ప్రధాన వర్తక కేంద్రం. 1908 నాటి మూసీ వరదల అపార నష్టాన్ని పూరించుకునేందుకు హైదరాబాద్ పట్టణాభివృద్ధి మొదలైంది. 1918 లో ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయం స్థాపించడం జరిగింది. 1914-1918 మధ్య కాలంలో జరిగిన ప్రధమ ప్రపంచ సంగ్రామ ప్రభావం హైదరాబాద్ పాలనపై కూడా పడింది. విద్యారంగంలో, "హైదరాబాద్ ఎడ్యుకేషనల్ కాన్ఫరెన్స్" ను మౌల్వీ మహమ్మద్ ముర్తజా స్థాపించారు. 1916 లో వివేక వర్ధని హైస్కూల్ స్థాపన జరిగింది. సుల్తాన్ బజార్ లోని శ్రీకృష్ణదేవరాయలు ఆంధ్ర భాషా నిలయం, సికిందరాబాద్ లోని ఆంధ్ర సంవర్ధనీ గ్రంధాలయం, తెలంగాణ ప్రాంతంలో చైతన్యం కలగడానికి దోహద పడ్డాయనాలి. 1923 ప్రాంతంలో ఉస్మాన్ సాగర్ నుంచి హైదరాబాద్ పౌరులకు మంచినీటి వసతి కలిగించడం జరిగింది.

అలాగే, 40-50 సంవత్సరాల క్రితం నాటి విషయాలు కొన్ని గుర్తు తెచ్చుకుంటే ఆసక్తికరమైన అంశాలుంటాయి. అలనాటి హైదరాబాద్ నగరం-దాని సంస్కృతి కొంత అవగతమౌతుంది. విద్యానగర్‍లోని చెలమయ్య హోటెల్ ఇడ్లీలు,  నేటి ఆర్. టి. సి. క్రాస్ రోడ్స్ ను "చార్మీనార్ చౌ రాస్తా" గా పిలవడం, చార్మీనార్ చౌ రాస్తా చుట్టుపక్కలంతా పారిశ్రామిక వాడగా వుండడం, సమీపంలో వున్న చార్మీనార్ సిగరెట్ కర్మాగారం (వజీర్ సుల్తాన్ టొబాకో కంపెనీ), గోలకొండ సిగరెట్ (నీలం రంగు పాకెట్ లో వచ్చే) కర్మాగారం ...ఇలా ఎన్నో వున్నాయి. చార్మీనార్ చౌ రాస్తా (ఆర్. టి. సి. క్రాస్ రోడ్స్) నుంచి టాంక్ బండును కలిపే రోడ్డు కూడా అప్పట్లో లేదు. ఇప్పుడు టాంక్ బండును కలిపే స్థలంలో కొంచెం అటు-ఇటుగా ఒక "కల్లు కాంపౌండ్" వుండేది. ఇందిరా పార్క్ అసలే లేదు. ధర్నా చౌక్ కూడా లేదు. ఆ రోజుల్లో హైదరాబాద్ లో కనీసం పాతిక-ముప్పై వేల రిక్షాలన్నా వుండేవి. మీటర్ టాక్సీలుండేవి కాని, బేరం కుదుర్చుకోని ఎక్కించు కోవడం తప్ప మీటర్ ఎప్పుడూ వేయక పోయేవారు. టాక్సీలకు కిలోమీటరుకు పావలా చార్జ్ వున్నట్లు గుర్తు. సిటీ బస్సుల్లో హాయిగా ప్రయాణం చేసే వాళ్లు. "ఆగే బడో" అనుకుంటూ కండక్టర్ సున్నితంగా చెపుతుంటే ప్రయాణీకులు క్రమ శిక్షణతో దొరికిన సీట్లలో కూచోవడమో, లేదా, ఒక క్రమ పద్ధతిన నిలబడడమో చేసేవారు. సింగిల్ బస్సులు, ట్రైలర్ బస్సులు, డబుల్ డెక్కర్ బస్సులు వుండేవి. కండక్టర్ చేతిలో టికెట్ ఇచ్చే మిషన్ వుండేది. బర్రున తిప్పి ఒక చిన్న టికెట్ ఇచ్చేవాడు. టికెట్ ఖరీదు పైసల్లోనో, అణా-బేడలలోనో వుండేది.

ఇరానీ రెస్టారెంటులో 15 పైసలిస్తే ఇరానీ "చాయ్" దొరికేది. "పౌనా" కూడా దొరికేది. 5 పైసలకు ఒక సమోసా, లేదా, ఒక బిస్కట్ కొనుక్కుని తినే వాళ్లు. అప్పట్లో "పానీ పురి" ఖరీదు కూడా 5 పైసలే. మిర్చి బజ్జీ కూడా 5 పైసలకే దొరికేది. అలానే మిఠాయి భండార్ లో "గులాబ్ జామూన్", "కలకంద" తిని, "హైదరాబాద్ మౌజ్" కలుపుకుని పాలు-పౌనా తాగే వాళ్లు. పావలాకు అర డజన్ మౌజ్-అరటి పళ్లు దొరికేవప్పుడు. 36 రూపాయలిస్తే 60 భోజనం కూపన్లు ఇచ్చేవారు. తడవకు 18 రూపాయలిచ్చి 30 కూపన్లు కొనుక్కోవాలి. కూపన్ పుస్తకంలో "అతిధులకు" అదనంగా రెండు టికెట్లుండేవి. నెలకు అలా నలుగురు గెస్టులను ఉచితంగా భోజనానికి తీసుకెళ్ల వచ్చు. ఇక భోజనంలో "అన్ లిమిటెడ్" పూరీలు ఇచ్చేవారు. సైజు చిన్నగా వుండేవి. వూరగాయ పచ్చళ్లతో సహా తీరు-తీరు రుచులతో భోజనం, పరిశుభ్రంగా పెట్టేవారు హోటెల్ వారు. ఇప్పుడు 36 రూపాయలకు "ప్లేట్" ఇడ్లీ కూడా రాని పరిస్థితి! హిమాయత్ నగర్, అశోక్ నగర్ మధ్య ఇప్పుడున్న "బ్రిడ్జ్" అప్పుడు లేదు. వర్షాకాలంలో మోకాలు లోతు నీళ్లలో నడుచుకుంటూ వెళ్లాల్సి వచ్చేది. అశోక్ నగర్ లో ఇప్పుడు బ్రహ్మాండంగా వెలిగిపోతున్న "హనుమాన్" గుడి అప్పుడు లేదు. కేవలం ఒక విగ్రహం మాత్రం రోడ్డు మధ్యలో-కొంచెం పక్కగా వుండేది. పీపుల్స్ హైస్కూల్ దాటిన తరువాత మలుపు తిరిగి చిక్కడపల్లి వైపు పోతుంటే, ఇప్పుడు సిటీ సెంట్రల్ లైబ్రరీ భవనం వున్న చోట ఒక కల్లు కాంపౌండ్ వుండేది. ఆ రోజుల్లో ఇప్పుడున్నన్ని సినిమా టాకీసులు లేవు. వున్నవాటిలో ఎయిర్ కండిషన్ థియేటర్లు కాని, ఎయిర్ కూల్డ్ థియేటర్లు కాని దాదాపు లేనట్లే. ఆబిడ్స్ లో వున్న "జమ్రూద్" టాకీసు ఒక్కటే జనరేటర్ బాక్-అప్ వున్న ఎయిర్ కండిషన్ థియేటర్. అలానే వి. వి. కాలేజీ పక్కనున్న "నవరంగ్" థియేటర్ ఒకే ఒక్క ఎయిర్ కూల్డ్ థియేటర్.

తెలంగాణ రాష్ట్రం ఆవిర్భవించడంతో మొదటి ముఖ్యమంత్రిగా కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు బాధ్యతలు చేపట్టడం, వెనువెంటనే ఆయన ప్రాధాన్యతాంశాలలో హైదరాబాద్ నగరాన్ని విశ్వ నగరంగా తీర్చిదిద్దేందుకు ప్రణాళికా రచన జరగడం జరిగింది. హైదరాబాద్ విషయంలో రాజీ పడితే తెలంగాణ రాష్ట్రం ఎప్పుడో వచ్చేదని, ఎట్టి పరిస్థితుల్లో కూడా అలా రాజీ పడే ప్రసక్తే లేదని, తాను చెప్ప బట్టే హైదరాబాద్ తో కూడిన తెలంగాణ వచ్చిందని ముఖ్యమంత్రి ఎన్నో సార్లు అంటుంటారు. హైదరాబాద్‌కు ఎంతో చరిత్ర, ప్రాముఖ్యతలు వున్నాయని, అవి చెదిరిపోకుండా అభివృద్ధి జరగాలన్నదే తన ధ్యేయం అనీ ముఖ్యమంత్రి అంటారు. అందుకే నగరాన్ని ఒక అంతర్జాతీయ నగరంగా తీర్చిదిద్దాలనే తపన తెలంగాణ ప్రభుత్వానికి కలిగింది. ఆ దిశగా తొలుత హైదరాబాద్ నగరంలో ట్రాఫిక్ నియంత్రణ చర్యలకు శ్రీకారం చుట్టారు. ఏటేటా నగరంలో పెరుగుతున్న సుమారు 10-15 లక్షల జనాభా అవసరాలకు అనుగుణంగా, నగరం నాలుగు దిక్కులా ఎక్స్ ప్రెస్ హైవేల నిర్మాణం, ఆకాశ రహదారుల నిర్మాణం జరగాలని ముఖ్యమంత్రి అన్నారు. అవసరమైన ప్రదేశాలలో రింగ్ రోడ్ల నిర్మాణాలు కూడా చేపట్టనుంది ప్రభుత్వం. వాహనాల "గ్రిడ్ లాక్" లను అరికట్టే విధంగా రహదారుల అభివృద్ధి జరుగబోతోంది. వాహనాల రద్దీ ఎక్కువగా వుండే పలు రూట్‌లను హై ప్రెషర్ కారిడార్లుగా గుర్తించింది ప్రభుత్వం. వాహనాలు ఆగకుండా సిగ్నల్ ఫ్రీ తరహా రవాణా వ్యవస్థకు రూపకల్పన జరుగుతోంది. రహదారుల, ఫ్లయ్ ఓవర్ల నిర్మాణ దశలోనే భూగర్భ డ్రైనేజీ, భూగర్భ కేబుల్ వ్యవస్థపైనా దృష్టి సారించడం జరుగుతుంది. బంజారా హిల్స్, ఖైరతాబాద్, చాదర్ ఘాట్, కోఠి, ప్యారడైజ్, నాంపల్లి లాంటి జనం రద్దీ ఎక్కువగా వుండే 20 జంక్షన్ లలో మల్టీ లెవెల్ ఫ్లయ్ ఓవర్ల నిర్మాణానికి  రు. 2631 కోట్లు ఖర్చు చేయనుంది ప్రభుత్వం. టెండర్ల ప్రక్రియ కూడా ప్రారంభమైంది.  

హైదరాబాద్‌లో తెలంగాణ కళా భారతి నిర్మాణం జరుగనుంది. అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రమాణాలతో నిర్మించే కళా భారతిలో 4 వేరువేరు వేరు సామర్ధ్యాలతో కలిగిన ఆడిటోరియాలు ఉంటాయి. 500 మంది పట్టే ఒక చిన్న ఆడిటోరియం, 1000, 1500మందికి సరిపడా మీడియం ఆడిటోరియాలు, 3000 మంది పట్టే పెద్ద ఆడిటోరియం ఇందులో ఉంటాయి. 125-125 చదరపు మీటర్ల వైశాల్యంలో లక్షా ఇరవై ఐదు వేల చదరపు అడుగుల మేర కళా భారతి నిర్మిస్తారు. ఈ కళా భారతిలో ఆహ్లాదాన్ని కలిగించే పచ్చిక బయళ్లు, చల్లదనం చేకూర్చే నీటి కొలనులు, కను విందు, చేసే ఫౌంటేన్‌లు నిర్మిస్తారు. దీనిలో అంతర్భాగంగా అత్యాధునిక థియేటర్, ప్రివ్యూ థియేటర్, కళాకారుల శిక్షణ, రిహార్సల్స్ కోసం ప్రత్యేక హాళ్లు, లైబ్రరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియం, పెయింటింగ్ గ్యాలరీ, శిల్ప కళాకృతుల గ్యాలరీ, విఐపి లాంజ్, మీడియా లాంజ్ ఉంటాయి. 25, 50, 100 మందితో సదస్సులు నిర్వహించుకోడానికి 3 ప్రత్యేక సెమినార్ హాళ్లు, డార్మెటరీ సౌకర్యం, అతిథి గృహాలు, 3 రెస్టారెంట్లు, 40 గదులు, 10 సూట్స్, 1000 మంది పట్టే ఫుడ్ కోర్టు ఉంటాయి. లలిత కళా అకాడమీ, సాహిత్య అకాడమీ, సంగీత నాటక అకాడమీ లాంటి విభాగాల నిర్వహణ కోసం కార్యాలయాల నిర్మాణం కూడా ఇందులోనే చేస్తారు. 3000 వాహనాలకు సరిపోయేలా పార్కింగ్ ఏర్పాటు చేస్తారు. 10వేల మందితో ఒకే సారి సమావేశాలు నిర్వహించుకున్నా సరిపోయేలా కళా భారతి డిజైన్ రూపొందించారు. తెలంగాణ సాంస్కృతిక వికాసానికి ప్రతిబింబంగా ఈ కళా భారతి ఉండాలని ముఖ్యమంత్రి చంద్రశేఖర్‌రావు భావిస్తున్నారు.

హైదరాబాద్ నగరంలోని బంజారా హిల్స్ ప్రాంతంలో, ఎనిమిదెకరాల స్థలంలో, అత్యంత ఆధునికమైన హంగులతో, అంతర్జాతీయ కమాండ్ అండ్ కంట్రోల్ సెంటర్ నిర్మాణం జరుగనుంది. నగరానికి ఒక ఐకాన్ భవనంగా మారనున్న ఈ సెంటర్‌లో, రెండు టవర్లతో కూడిన అద్దాల భవనం వస్తుంది. ఒక టవర్ 16 అంతస్తులు, మరో టవర్ 24 అంతస్తులుంటాయి. రెండు టవర్ల మధ్య వంతెన వుంటుంది. టవర్లపైన హెలిపాడ్ సౌకర్యం, సోలార్ రూఫ్ కూడా వుంటాయి. వేయి మంది పట్టే ఆడిటోరియం, వీడియో వాల్స్, లాండ్ స్కేపింగ్, వాటర్ ఫౌంటెన్స్ వుంటాయి. 600 వాహనాలు పట్టే పార్కింగ్ స్థలం వుంటుంది.

ప్రస్తుతం రవీంద్ర భారతి వున్న స్థలంలో హైదరాబాద్ చారిత్రక, సాంస్కృతిక ప్రత్యేకతలను చాటే విధంగా మరో కట్టడం వచ్చే అవకాశం వుంది. మూసీ నదికి ఇరువైపులా అద్భుతమైన పార్కులకు ప్రణాళికలు తయారవుతున్నాయి. నది ప్రక్షాళన, సుందరీ కరణ పనులకోసం కూడా ప్రణాళికలు సిద్ధమవుతున్నాయి. నిజాం రాజులు కట్టించిన మోండా మార్కెట్‌ను ఆధునీకరించి అభివృద్ధి పర్చాలని ముఖ్యమంత్రి సంకల్పం. 143 సంవత్సరాల క్రితం 1872 లో నిర్మించిన మోండా మార్కెట్ ఇప్పటికీ చెక్కు చెదర లేదు. సికిందరాబాద్ రైల్వే స్టేషన్‌ను అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దేందుకు ప్రణాళికలు సిద్ధమౌతున్నాయి. హైదరాబాద్‌ను అంతర్జాతీయ నగరంగా తీర్చి దిద్దే ప్రయత్నంలో భాగంగా, మౌలిక వసతుల కల్పనపై ప్రత్యేక అధ్యయనం చేయించింది ప్రభుత్వం. రెండు కోట్ల జనాభా నివసించేందుకు అనువుగా, భవిష్యత్ అవసరాలకు అనుగుణంగా హైదరాబాద్ మాస్టర్ ప్లాన్ తయారైంది. 150 కూరగాయల మార్కెట్ల నిర్మాణానికి, 80 మల్టీ లెవెల్ పార్కింగ్ కాంప్లెక్స్ ల ఏర్పాటుకు, 136 బస్ బే ల నిర్వహణకు, అనువైన స్థలాలను ఎంపిక చేసింది నగరపాలక సంస్థ. స్మశాన వాటికల ఆధునీకరణ, దోభీఘాట్ల నిర్మాణం, పబ్లిక్ టాయ్ లెట్ల ఏర్పాటు కూడా ఇందులో భాగమే.

హైదరాబాద్ నగరానికి అతి సమీపంలో, ఏడెనిమిది వేల ఎకరాల విస్తీర్ణంలో, జాతీయ రహదారికి-రైల్వే లైనుకు దగ్గరలో, అద్భుతమైన ఫార్మా సిటీ నిర్మాణానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సన్నాహాలు చేస్తోంది. అందులో భాగంగా అక్కడ పనిచేసే వారికి నివాస గృహాల వసతి కూడా జరుగనుంది. అలానే నగర సరిహద్దుల్లో ఒక క్రీడా నగరాన్ని కూడా నిర్మించే ఆలోచనలో వుంది ప్రభుత్వం. అలా నిర్మించ తలపెట్టిన ప్రదేశంలో జాతీయ-అంతర్జాతీయ క్రీడల పోటీల నిర్వహణతో పాటు, ఒకనాటికి ఆ సిటీ ఒలింపిక్ పోటీలను నిర్వహించే స్థాయి కూడా ఎదగాలన్నది ముఖ్యమంత్రి ఆలోచన. బంజారా హిల్స్ ప్రాంతంలో బంజారా భవన్, కొమరం భీమ్ భవన్ పేర్లతో ఆదివాసీలకు రెండు ప్రత్యేక భవనాలు నిర్మించనుంది ప్రభుత్వం. హైదరాబాద్ నగర పరిధిలో నివసిస్తున్న సుమారు రెండు లక్షల మంది పేద కుటుంబాలు గుడిసెలు, రేకుల షెడ్డులు వేసుకుని ఇరుకు ఇళ్లల్లో, మురికివాడల్లో వుంటున్నారని గుర్తించిన ప్రభుత్వం, వారికి మెరుగైన ఆవాసాలను కలిగించనుంది.

హైదరాబాద్ నగరానికి హుస్సేన్‌సాగర్ ఒక వరమని భావించిన ముఖ్యమంత్రి, దానిని ఒక మంచినీటి సరస్సుగా మార్చడానికి, దాంతో పాటు దాని చుట్టూ ఆకాశ హర్మ్యాలను నిర్మించడానికి సంకల్పించారు. సాగర్ చుట్టూ నిర్మించనున్న భారీ టవర్స్ నగరానికే ఒక మణి హారంలాగా కానున్నాయి. తెలంగాణ అభివృద్ధికి, ఆర్థిక స్థితికి, సంకేతంగా ఈ ఆకాశ హర్మ్యాలుంటాయి. సాగర్ ప్రక్షాళణకు కార్యాచరణ ప్రణాళిక రూపొందించడం జరిగింది. ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి నేతృత్వంలో కార్యదర్శుల ఉపసంఘాన్ని కూడా ఇందుకోసం ఏర్పాటు చేసింది ప్రభుత్వం. సాగర్ లోకి వివిధ ప్రాంతాల నుంచి నాలాల ద్వారా వచ్చే మురుగు నీటి వల్ల జల కాలుష్యం జరగకుండా నివారించేందుకు చర్యలు కూడా చేపట్టింది ప్రభుత్వం. హుస్సేన్ సాగర్‌లోకి పోయే 5 నాలాలతో సహా హైదరాబాద్ లో మొత్తం 77 నాలాలున్నాయి. మిగిలిన 72 నాలాలు మూసీ నదిలో కలుస్తాయి. ఇవన్నీ కూడా దారుణమైన నిర్వహణలో వున్నందున వాటిని పరిశుభ్రంగా మార్చేందుకు ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది.

ప్రతిష్టాత్మకమైన మెట్రో రైలు ప్రాజెక్ట్ హైదరాబాద్ నగరానికి అత్యంత ఆవశ్యకమైన ఆధునిక సదుపాయం. ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో నత్తనడకలాగా సాగిన మెట్రో రైలు నిర్మాణ పనులు, తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత వేగంగా సాగుతున్నాయి. అదొక సమగ్ర ప్రాజెక్టుగా హైదరాబాద్ ప్రజలకు సేవలందించనుంది. నగరంలోని చారిత్రక కట్టడాలు, వారసత్వ ఆస్తులు, ప్రార్థనా మందిరాలు, ప్రజల మనోభావాలతో ముడిపడిన చిహ్నాలు చెదిరిపోకుండా మెట్రో రైలు ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణం కొనసాగుతోంది.

చారిత్రక ఆనవాళ్లు చెదిరిపోకుండా హైదరాబాద్ నగరాన్ని అంతర్జాతీయ స్థాయి ఆధునిక నగరంగా తీర్చిదిద్దాలి. హైదరాబాద్ అద్భుతమైన నిర్మాణ నైపుణ్యంతో కట్టబడిన అపురూపమైన నగరం. నిజాం నవాబులు చార్మినార్, గోల్కొండ, ఫలక్ నుమా, చౌ మహల్లా ప్యాలస్, మక్కా మస్జీద్, సాలార్‌జంగ్ మ్యూజియం, అసెంబ్లీ, హైకోర్ట్ లాంటి అద్భుతమైన భవనాలు నిర్మించి నగరానికి ప్రపంచ ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టారు. తదనంతరం వచ్చిన పాలకులు ఆ వారసత్వాన్ని కొనసాగించడంలో పూర్తిగా విఫలమయ్యారు. నిజాం నవాబుల అద్భుత నిర్మాణాలకు అదనంగా-అనుబంధంగా మరిన్ని కట్టడాలు తేవాల్సింది పోయి, దానికి బదులుగా నగరాన్ని ఒక రియల్ ఎస్టేట్ వ్యాపార కేంద్రంగా మార్చారు ఆ పాలకులు. అందుకే గత వైభవం ఉట్టిపడేలా నూతన నిర్మాణాలు రావాల్సిన అవసరం వుంది. ఇదొక యూనిక్ సిటీగా రూపాంతరం చెందాలి. దానర్థం హైటెక్ సిటీ లాంటి సాధారణ కట్టడాలు కాదు. ఏ ప్రాంతంలో ఎలాంటి కట్టడం రావాలి? ఎంత విస్తీర్ణంలో ఆ నిర్మాణం జరగాలి? వాటిని ఎలా-ఎందుకోసం ఉపయోగించాలి? అనే అంశాలపై సమగ్ర అధ్యయనం జరగాలని, తదనుగుణంగానే ప్రణాళికలు రూపొందించాలని ముఖ్యమంత్రి అంటారు. హైదరాబాద్ నగరమంతా ఒకే రకంగా లేదు. వాటి చారిత్రక నేపధ్యం, సామాజిక పరిస్థితుల ఆధారంగా మాత్రమే కొత్త నిర్మాణాలు జరగాలన్నదే ముఖ్యమంత్రి కోరిక. మూసీ నదికి దక్షిణ భాగంలో వున్న పురాతన నగరం, ఉత్తర భాగంలో వున్న నగరం, బంజారా హిల్స్-జూబ్లీ హిల్స్-మాధాపూర్ లాంటి ప్రాంతాలు, పారిశ్రామిక వాడల ప్రాంతాలు, ఐటీ పరిశ్రమ అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రాంతాలు, మురికివాడలు...ఇలా వేటికవే ఆయా ప్రాంతాల ప్రాధాన్యతలకు అనుగుణంగా అభివృద్ధి చెందాలని అంటారు ముఖ్యమంత్రి. నగరంలో అనేక చోట్ల ఫ్లయ్ ఓవర్లు వున్నప్పటికీ, అవేవీ నగర ట్రాఫిక్ అవసరాలకు అనుగుణంగా లేనందున వాటి స్థానంలో మల్టీ లేయర్ ఫ్లయ్ ఓవర్ల నిర్మాణ ఆవశ్యకత వుందంటారు ముఖ్యమంత్రి.

          భౌగోళికంగా, వాతావరణ పరంగా, సామాజికంగా, హైదరాబాద్ నగరానికి ఒక ప్రత్యేకత వుంది. నగర వాతావరణ సమతుల్యతను కాపాడడం అత్యంత అవసరమని కూడా ముఖ్యమంత్రి అంటారు. నగర పరిధిలో వున్న లక్షకు పైగా అటవీ భూమిని రక్షించుకోవడంతో పాటు, దానిని అందమైన ఉద్యానవనాలుగా తీర్చి దిద్దాలని, లంగ్ స్పేస్ పెంచాలని, పార్కుల కోసం కేటాయించిన స్థలాలను అందుకే ఉపయోగించాలని, వీటన్నిటి పర్యవేక్షణకు పౌర సంఘాలు ఏర్పాటు కావాలని ముఖ్యమంత్రి అంటారు.

ముఖ్యమంత్రి ఆలోచనలకు-ఆదేశాలకు అనుగుణంగా హైదరాబాద్ నగరాన్ని అంతర్జాతీయ నగరంగా, విశ్వ నగరంగా తీర్చి దిద్దడానికి కార్యాచరణ పథకం రూపుదిద్దుకుంటున్నది. అమలకు రంగం సిద్ధమౌతోంది. అనతి కాలంలోనే భాగ్యనగరం రూపురేఖలు మారనున్నాయి. విశ్వ నగరంగా భాగ్యనగరం కాబోతోంది.End

ఆకుపచ్చని తెలంగాణ దిశగా.. వనం జ్వాలా నరసింహారావు

ఆకుపచ్చని తెలంగాణ దిశగా..

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

నమస్తే తెలంగాణ (02-07-2015)

            బంగారు తెలంగాణ స్వప్నం సాకార దిశగా మరో కీలకమైన అడుగు వేయడానికి ప్రభుత్వం సకల సన్నాహాలు చేసింది. కార్యాచరణకు రంగం తయారైంది. "తెలంగాణాకు హరిత హారం" అనే  పేరుతో ముఖ్యమంత్రి కె. చంద్రశేఖర్ రావు రూపకల్పన చేసిన మరో ప్రజా యజ్ఞం, ప్రజలే కేంద్రంగా అమలు కానున్న చెట్లు నాటే బృహత్తర కార్యక్రమం, జులై నెల మూడున (3-7-2015 న) లాంఛనంగా ప్రారంభం కానుంది. తెలంగాణను ఓ హరిత హారంగా, ఓ ఆకుపచ్చ తోరణంగా మలిచే దిశగా  ముఖ్యమంత్రి సరిగ్గా ఏడాది క్రితం ఈ పథకానికి ఆలోచన చేశారు. ఈ సంవత్సర కాలంగా తన ఆలోచన కార్యరూపం దాల్చడానికి ఎన్నో రీతులుగా ప్రణాళికలు రూపొందించుకుంటూ వస్తున్నారు. తెలంగాణ అంటే బీడు నేల కారాదని,   పచ్చదనం కరువైన పీఠభూమి అనే అపప్రథ తొలగిపోవాలని ముఖ్యమంత్రి కోరిక. ఒకనాడు దట్టమైన అడవులు వున్న తెలంగాణలో ప్రస్తుతం వాటి విస్తీర్ణం తగ్గిపోతూ వస్తోంది. పచ్చదనంతో కళకళ లాడే రీతిలో అటవీ భూముల  విస్తీర్ణం పెంచడం, పర్యావరణ సమతుల్యం కాపాడడం అనే ద్విముఖ లక్ష్యాలు హరిత హారంలో వున్నాయి. కృష్ణా, గోదావరి వంటి  జీవ నదులు తెలంగాణలో పారుతున్నప్పటికీ, ఈ ప్రాంత రైతులు ఇంకా వర్షాధార పంటలపైనే ఆధారపడుతున్నారు. అందుకే ఇక్కడ వర్షపాతం పెరగాలి. అది పెరగాలంటే చెట్ల పెంపకం ఒక్కటే తరుణోపాయం.  కోతులు అడవుల్లోకి వాపస్ పోవాలన్నా, వానలు వాపస్ రావాలన్నా చెట్ల పెంపకం ఒక్కటే సరైన మార్గం.

అందుకే ఈ విషయంలో దృష్టి సారించిన ముఖ్యమంత్రి చంద్రశేఖర్ రావు హరిత హారం పధకానికి రూపకల్పన చేశారు. ఆయన స్వయంగా రూపొందించిన పధకాల్లో ఇది చాలా ముఖ్యమైంది. తెలంగాణ భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో చెట్ల శాతాన్ని24  నుంచి 33 శాతానికి పెంచడం ఈ పధకం ప్రధాన లక్ష్యం.  ఇందులో భాగంగా వచ్చే మూడేళ్లలో  230 కోట్ల మొక్కలు తెలంగాణ భూభాగంలో అదనంగా నాటాలనేది ఈ బృహత్తర కార్యక్రమ లక్ష్యం. ఇందులో హైదరాబాదు నగర అభివృద్ధి సంస్థ పరిధిలో 10 కోట్ల మొక్కలు నాటడంతో సహా, అటవీ యేతర భూముల్లో   130 కోట్ల మొక్కలు నాటే లక్ష్యం పెట్టుకుంది ప్రభుత్వం. ఇదిగాక అటవీ భూముల్లో మరో వంద కోట్ల మొక్కలు నాటి అడవులను మరింత సుసంపన్నం చేయడం కూడా ఈ ప్రణాళికలో భాగం. తెలంగాణలోని ప్రతి శాసనసభ నియోజకవర్గంలో 40 లక్షల మొక్కల చొప్పున ప్రతి ఏటా 40 కోట్ల మొక్కలు నాటుతారు. సంకల్ప బలం వున్న ముఖ్యమంత్రి కాబట్టి కేవలం తన మదిలో ఆలోచన చెప్పి వూరుకోలేదు. ఆ ఆలోచనలు కార్యరూపం దాల్చడానికి రాష్ట్రం మొత్తం పంపిణీకి అవసరం అయ్యే మొక్కల్ని వర్షాకాలాని కంటే ముందుగానే సిద్ధం చేయించి వుంచారు. అడవుల్లో పెంచడానికి అనువైన అటవీ పండ్ల మొక్కల్ని కూడా సిద్ధం చేయించి పెట్టారు. వాటిల్లో వైద్యానికి అవసరం అయ్యే ఔషధ మొక్కలు కూడా వున్నాయి. ఈ మొత్తం పధకాన్ని ప్రజల భాగస్వామ్యంతో అమలు చేయడం ముఖ్యమంత్రి ఉద్దేశ్యం. "హరితం, శివం, సుందరం" అనే సరికొత్త నినాదాన్ని ప్రజా ఉద్యమంగా మలిచారు ముఖ్యమంత్రి. ఈ బృహత్తర హరిత హారం పధకాన్ని రాష్ట్ర సమగ్ర అభివృద్ధి కోణం లోను, హైదరాబాదు నగరాన్ని విశ్వ నగరంగా తయారు చేసే ఉద్దేశ్యంలో భాగంగాను రూపొందించారు. నగర శోభను ద్విగుణీకృతం చేయడం ఈ పథకం ప్రత్యేకత. 

పాత పద్ధతిలో కాకుండా సింగపూర్ తరహాలో ఒక పథకం ప్రకారం మొత్తం రాష్ట్రాన్ని హరిత వనంగా మార్చే వినూత్న రీతిలో రూపకల్పన జరిగింది. మొక్కలు పెరిగింతర్వాత, వాటి పరిసరాల్లో నడిచే పౌరులకు  తామొక దట్టమైన ఆకు పచ్చని అడవిలో సంచరిస్తున్నా మన్న భావన కలిగేలా మొక్కల పెంపకం జరగాలన్నది ముఖ్యమంత్రి అభిప్రాయం. ఒక్క జనవాసాలే కాకుండా, నదులు, వాగులు, వంకలు చెరువు కట్టలు ఇలా ఎక్కడ చూసినా పచ్చటి చెట్లు కనబడేలా చేయడం ఈ హరిత హారం పథకంలోని నూతనత్వం. అలాగే,  విద్యాసంస్థలు,  పారిశ్రామిక వాటికలు,  విశ్వవిద్యాలయాలు  మొదలయిన అన్ని ప్రదేశాల్లో హరిత హారం మొక్కలు పచ్చ-పచ్చగా కనిపించేలా చేయడం మరో ప్రత్యేకత. మొక్కలు పెంచడం అంటే ఏదో మొక్కుబడిగా చేసే ఓ ప్రభుత్వ కార్యక్రమం కాకూడదని, దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాలతో అమలు చేయాలనే ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ భావజాలానికి అనుగుణంగా ఈ హరిత హారం రూపుదిద్దుకుంది.

అందుకే ముఖ్యమంత్రి, దీన్ని కేవలం ఒక సవాలుగానే మాత్రం కాకుండా ఓ దీర్ఘకాలిక యజ్ఞంలా కొనసాగించే లక్ష్యంతో ముందుకు సాగుతున్నారు. ఎప్పటికప్పుడు ఈ పధకం రూపకల్పన, అమలు తీరు గురించి పదే పదే సమీక్షా సమావేశాలు జరపడం ఆయన ఆసక్తికి నిదర్శనం. మంత్రులతోను, మొక్కల పెంపకంతో సంబంధం వున్న అన్ని శాఖల అధికారులతోను, అటవీ శాఖ కింది స్థాయి సిబ్బందితోను, ఈ సమావేశాలు జరిగిన తీరు గమనించిన వారికి హరిత హారం పట్ల ముఖ్యమంత్రికి వున్న పట్టుదల అర్ధం అవుతుంది. ఏ ఒక్క చిన్న సమస్య ఎదురుకాకుండా ఈ పధకం సాఫీగా అమలు జరగడానికి వీలుగా అయన  అతి కింద స్థాయి అధికారులతో కూడా మాట్లాడుతూ వారికి తగు సలహాలు  సూచనలు ఇస్తూ ప్రోత్స హిస్తూ వస్తున్నారు. జిల్లా కలెక్టర్లతోను, పోలీస్ సూపరింటెండెంట్ల తోను, అటవీ శాఖ రేంజర్లతోను, డివిజనల్ ఫారెస్ట్ అధికారులతోను, కన్సర్వేటర్లతోను, సమావేశాలు జరిపిన ముఖ్యమంత్రి, పథకం అమలులో వారికి ఎదురు కానున్న సమస్యలను అడిగి తెలుసుకొని పరిష్కార మార్గాలను సూచించారు. ఇటీవల జరిగిన ఒక సమీక్షా సమావేశంలో ఓ అటవీ అధికారి, కొందరు కలప వర్తకులు, ఇతర భూకబ్జా దారులు, అటవీ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించిన విషయాన్ని ముఖ్యమంత్రి దృష్టికి తీసుకువచ్చారు. ఆయన వెంటనే స్పందించి  అలాంటి వారితో కఠినంగా వ్యవహరించే అధికారులకు ప్రభుత్వం పూర్తి మద్దతు ఇస్తుందని భరోసా ఇచ్చారు. అవసరమైన సందర్భాలలో అటవీ శాఖ సిబ్బంది తమ విధులను నిర్భయంగా నిర్వహించేందుకు వీలుగా సాయుధ పోలీసు రక్షణ సహితం కల్పిస్తామని కూడా హామీ ఇవ్వడం విశేషం. అటవీ భూముల సరిహద్దులను నిర్ధారించేందుకు జిల్లా కలెక్టర్లు, అటవీ శాఖ అధికారులు సంయుక్తంగా తనిఖీలు జరపాలని సూచించారు.  

అలాగే మరో సమావేశంలో  హరిత హారం మరింత విస్తృత పరిచి, మంచి ఫలితాలను సాధించడానికి వీలుగా, నాటే మొక్కల సంఖ్యను 320 కోట్లకు పెంచాలని సూచించారు. వచ్చే ఏడాది నుంచి 60-70 కోట్ల మొక్కలకు పెంచుతూ పోవాలన్నారు. ఏటా జులై నెల మొదటి వారం లేదా రెండో వారాన్ని హరిత హారం వారంగా పరిగణించి మొక్కలు నాటాలని చెప్పారు. ఈ విషయంలో జిల్లా కలెక్టర్లు ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకోవాలని ఉద్బోధించారు. తాజాగా మరో సమీక్షా సమావేశం జరిగింది. జిల్లాల కలెక్టర్లు, జిల్లా పోలీసు అధికారులు, అటవీశాఖ అధికారులు హాజరయ్యారు. హరిత హారం కార్యక్రమం పట్ల దేశ వ్యాప్తంగా ఆసక్తి వెళ్ళి విరుస్తోందని ముఖ్యమంత్రి చెప్పారు. తెలంగాణలో మాదిరిగా ఇటువంటి కార్యక్రమం ముందెన్నడూ ఎవ్వరూ తలపెట్టిన సందర్భం దేశంలో మరెక్కడా లేదని పలువురు చెబుతున్నారని అన్నారు. దీన్ని ప్రజా ఉద్యమంగా తయారు చేసి మరిన్ని సత్ఫలితాలను సాధించి చూపాలన్నారు. మొక్కల పెంపకం విషయంలో పోలీసు అధికారులు చూపుతున్న శ్రద్ధను ఆయన ప్రత్యేకించి ప్రస్తావించారు. హరిత హారం అనేది కేవలం అటవీ శాఖకు మాత్రమే సంబంధించిన వ్యవహారంగా చూడకూడదనీ ఇది ప్రజలందరి పథకం అనీ కేసీఆర్ అన్నారు. జాతీయ రహదారుల పక్కనా, రాష్ట్రంలోని ప్రధాన రహదారుల పక్కనా కూడా మొక్కలు నాటాలని ఈ సమావేశంలో నిర్ణయించారు.

ఈ నేపధ్యంలో, హరిత హారం కార్యక్రమంలో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ప్రభుత్వం 39 కోట్ల 60 లక్షల మొక్కలు ఇప్పటికే సిద్ధం చేసింది. జిల్లాల వారీగా, అసెంబ్లీ నియోజక వర్గాల వారీగానే కాకుండా, గ్రామ స్థాయిలోను పంపిణీ చేయడానికి మొక్కలు సిద్ధంగా వున్నాయి. ఎక్కడెక్కడ మొక్కలు నాటాలో ఆ ప్రదేశాలను గుర్తించడం జరిగింది కూడా. హరిత హారం పధకంలో ఔటర్ రింగు రోడ్డు కూడా పచ్చని చెట్లతో హరితవర్ణం ధరించే రోజులు దగ్గర లోనే వున్నాయి. ఇందుకోసం అవసరం అయ్యే నిధులు శాఖలవారీగా విడుదల చేయడం విశేషం.  NREGA నిధులు, అటవీ శాఖ నిధులు, పారిశ్రామిక, మునిసిపాలిటీ శాఖల నిధులు, ఇతర రకాల నిధులు పథకానికి ఉపయోగించనుంది ప్రభుత్వం. గ్రామ  స్థాయిలో ఈ పధకం అమలు కోసం "గ్రామ పంచాయత్ హరిత రక్షణ కమిటీలు" ఏర్పాటయ్యాయి. గ్రామ సర్పంచ్ అధ్యక్షతన పనిచేసే ఈ కమిటీలో సభ్యులుగా ఎంపీటీసీ, పంచాయత్ కార్యదర్శి, ఎస్‍హెచ్‍జీ నాయకుడు, ఏ‍ఎన్‍ఎం, అంగన్ వాడీ వర్కర్ ఇతరులు వుంటారు. హరిత హారం కార్యక్రమాన్ని విజయవంతంగా ముందుకు తీసుకుపోవడం తో సహా, నాటిన మొక్కల సంరక్షణ బాధ్యత, ప్రజలను కార్యక్రమంలో భాగస్వాములను చేయడం ఈ కమిటీ ద్వారా జరుగుతుంది.  ఈ పధకం ప్రచారంకోసం, ప్రజల్లోకి విస్తృతంగా తీసుకు వెళ్లడం కోసం ఆకర్షణీయమైన లఘు చిత్రాలను  తయారు చేసి టీవీల్లో ప్రదర్శిస్తున్నారు. రేడియో శ్రోతలకోసం ప్రత్యేక ప్రచార కార్యక్రమాలు రూపొందించారు. ఇక పోస్టర్లు, కరపత్రాలతో హరిత హారం ప్రచారం జోరుగా సాగుతోంది. సాంస్కృతిక సారధి బృందాలు తమ కళాకారులతో చక్కటి ప్రదర్శనలు ఇస్తున్నాయి. ఈ పధకానికి మద్దతు కోరుతూ, కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థలతో, మిలిటరీ  అధికారులతో సమావేశాలు జరిగాయి. హరిత హారం డైరెక్టరీలు ముద్రించి సిద్ధంగా పెట్టారు. జిల్లాల వారిగా, నియోజకవర్గాల వారీగా మొక్కల వివరాలను, లభ్యమయ్యే ప్రదేశాలను ఈ   డైరెక్టరీల్లో ముద్రించారు. వీటిని ప్రజాప్రతినిధులకు, గ్రామ పంచాయతీలకు పంపారు. సవివరమైన మార్గదర్శిక సూత్రాలను తయారు చేసి జనరల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ శాఖ ద్వారా అన్ని సంబంధిత  ప్రభుత్వ విభాగాలకు బట్వాడా చేసారు. ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొనే ప్రతి అధికారి పాత్రను ఈ మార్గదర్శిక సూత్రాలలో పొందుపరిచారు.

రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా, జిల్లాల వారీగా హరిత హారం పధకం పర్యవేక్షణ కోసం ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయంలో ఒక ప్రత్యేక అధికారిని నియమించింది ప్రభుత్వం.

తెలంగాణకు హరిత హారం లాంటి భారీ ఎత్తున మొక్కలు నాటే కార్యక్రమం చూస్తుంటే, అప్పుడెప్పుడో, చైనాలో ఇలాంటి తరహాలోనే చెట్ల పెంపకం జరిగిన విషయం గుర్తుకొస్తుంది. "గ్రీన్ గ్రేట్ వాల్" గా పిలువబడిన ఆ కార్యక్రమం కన్నా కూడా, బహుశా తెలంగాణకు హరిత హారం కార్యక్రమాన్నే, రాబోయే రోజుల్లో యావత్ భారత దేశం, ఆ మాటకొస్తే ప్రపంచం కూడా, ఒక అత్యుత్తమ పర్యావరణ పరిరక్షణ పథకంగా గుర్తిస్తారనడం అతిశయోక్తి కాదేమో! End