ఎడ్లబండ్ల నుండి స్వయంచోదిత కార్ల దాకా: జీవనయానం >>>> వనం జ్వాలా నరసింహారావు

 ఎడ్లబండ్ల నుండి స్వయంచోదిత కార్ల దాకా: జీవనయానం

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

ప్రజాతంత్ర దినపత్రిక (సెప్టెంబర్ 6 & 13, 2026)

అమెరికాలో స్థిరపడిన నా పిల్లలు, మనుమరాళ్లు, మనవళ్లతో కలిసి సెలవులను ఆనందంగా గడపడానికి నేను, నా భార్య ఇక్కడికి జులై మాసం నుండి అమెరికా, టెక్సాస్ రాష్ట్రం, హ్యూస్టన్ నగరంలో వుంటున్నాము. ఒక రోజున మేమిద్దరం అత్యంత ఆధునికమైన, స్వయంచోదిత (అటానమస్) కారులో ప్రయాణించడం జరిగింది. నా కుమారుడు డ్రైవర్ సీట్లోనే కూర్చున్నప్పటికీ, అతని చేతులు స్టీరింగ్ వీల్‌ను అస్సలు తాకలేదు. పోనీ టాకీ, తాకనట్లు వున్నాయి. వెళ్లాల్సిన గమ్యస్థానాన్ని సూచించే ఒక ‘ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్’ (AI) ఆధారిత సూచనల ప్రకారమే ఆ కారు సంక్లిష్టమైన రహదారులపై సహితం అత్యంత సునాయాసంగా సాగిపోయింది. దీని వెనుక ఉన్న సాంకేతిక సూత్రాన్ని నేను అర్థం చేసుకోగలిగినప్పటికీ, స్టీరింగ్ మీద చేతులు వేయకుండా సాగిన ఈ సరికొత్త ఆవిష్కరణను ప్రత్యక్షంగా చూడటం, ఆశ్చర్యం కలగడం మాటేమోకాని,  ఒక్కసారిగా నా చిన్ననాటి పల్లెటూరి మధుర స్మృతుల వైపు మనసును పరిగెత్తించింది.

ఏడు దశాబ్దాల క్రితం, మేము రాత్రి వేళల్లో పక్క గ్రామాలకు వెళ్లడానికి పరిచయమున్న గ్రామీణ మట్టి రహదారుల గుండా చెక్క ఎడ్లబండ్లలో ప్రయాణించేవాళ్లం. బండి తోలేవాడు ముందు కూర్చున్నప్పటికీ, వెన్నెల వెలుగుల చల్లని స్పర్శలో (అతడితో సహా) కుటుంబమంతా హాయిగా గాఢనిద్రలోకి జారుకునేది. తెలివైన ఆ ఎడ్లకు ఆ దారులు ఎంత బాగా తెలుసునంటే, అవి సురక్షితంగా బండిని లాగుతూ, తమకు అలవాటైన వాగుల దగ్గర ఆగి నీళ్లు తాగుతూ, ఎటువంటి ఆటంకం లేకుండా మమ్మల్ని మా గమ్యస్థానానికి చేర్చేవి. ఈనాటి ఆధునిక స్వయంచోదిత కారు, నాటి పురాతన ఎడ్లబండి కాల గమనంలో ఒకచోట కలుసుకున్నట్లు అనిపించి, సౌకర్యం కోసం మానవుడు చేసే అన్వేషణ నిరంతరం సాగే ఒక కాలాతీత ప్రయాణమని నమ్మవలసి వచ్చింది.

ప్రస్తుతం నా వయస్సు 78 సంవత్సరాలు దాటింది. ఉన్నత విద్య కోసం పట్టణాలకు, విశ్వవిద్యాలయాలకు మారడానికి ముందు నేను మా సాంప్రదాయ పల్లెటూరి వాతావరణంలోనే పుట్టి పెరిగాను. నా సుదీర్ఘ జీవిత ప్రయాణం, జీవనశైలిలో ఊహించని వేగంతో వచ్చిన మార్పులను, ఎంతగానో విస్మయానికి గురిచేసే నిరంతర ‘భవిష్యత్తు దిగ్భ్రాంతి’ని (future shocks) నా కళ్లముందు సాక్షాత్కరించింది. ఈ ప్రవాహ శైలితో కూడిన నా ఆలోచనాత్మక ప్రతిబింబం, రవాణా వ్యవస్థలోని రెండు భిన్న యుగాల మధ్య మన దైనందిన అలవాట్లలో వచ్చిన ఆశ్చర్యకరమైన పరిణామాన్ని అద్దం పడుతోంది. అలాగే, మన ఆధునిక సమాజం ఏ దిశగా పయనిస్తోంది? ఈ మార్పులు అనివార్యమైన దుష్పరిణామాలా? లేదా మంచికే జరుగుతున్నదా? అంతిమంగా మనం ఎవరిని నిందించాలి, ఎవరిని ప్రశంసించాలి? అనే కీలకమైన ప్రశ్నలను మన ముందు ఉంచుతోంది.

నా జ్ఞాపకాలు ఉదయపు దంతధావన (పళ్లు తోముకునే) ప్రక్రియవైపు మళ్లాయి. అప్పట్లో పళ్లు తోముకోవడమంటే వేపచెట్టు దగ్గరకు నడిచివెళ్లి, ఒక తాజా వేపపుల్లను విరుచుకురావడం. ఆ పుల్ల చివరను దంచి బ్రష్ లాంటి పీచుగా మార్చేవాళ్లం. ఆపై మన స్వహస్తాలతో, బూడిద లాంటి బొగ్గుపొడిని ఉపయోగించి పళ్లను శుభ్రంగా తోముకునేవాళ్లం. ఆపై అదే వేపపుల్లను నిలువుగా చీల్చి నాలుకను కూడా శుభ్రం చేసుకునేవాళ్లం. దశాబ్దాలు గడిచేకొద్దీ, ఈ అలవాటు ప్లాస్టిక్ టూత్‌బ్రష్‌లు, కాస్త గరుకైన పంటిపొడుల వైపు మళ్లింది. చివరకు, ఈ రోజుల్లో మనం అత్యాధునిక ఎర్గోనామిక్ బ్రష్‌లు, అనంతమైన రకాల రసాయన టూత్‌పేస్ట్‌ల వద్దకు చేరుకున్నాము. దీనివల్ల ప్రకృతితో మనకు ఉన్న సహజమైన బంధం కాస్తా, కృత్రిమమైన ప్లాస్టిక్ ట్యూబ్‌లతో భర్తీ చేయబడింది. దంత వైద్యుల దగ్గరికి అనునిత్యం పరుగెత్తేదాకా వచ్చింది.

మన దైనందిన కాఫీ వాణిజ్యీకరణ చెందడం వెనుక కూడా ఇలాంటి పరిణామ కథే ఉన్నది. అప్పట్లో కాఫీ తయారీ అనేది ఒక గొప్ప కళ. చిక్కటి చికోరీ మిశ్రమంతో కూడిన గట్టి కాఫీ బిళ్లలను వాడటం, డికాషన్‌ను ఒక సున్నితమైన వస్త్రం ముక్క ద్వారా వడకట్టడం ఆ కళలో భాగాలు. ఆ తర్వాత మనం సాంప్రదాయ ఇత్తడి డికాషన్ ఫిల్టర్ల కాలానికి మారాము. ఆపై ఎన్నో రకాల బ్రాండ్లను రుచి చూశాము. కానీ నేడు, ఆ నిదానమైన కాఫీ తయారీ సంప్రదాయం కాస్తా ఇన్‌స్టంట్ కాఫీ పొడులు, మనకు నచ్చినట్లుగా మార్చుకునే చక్కెర లేని బ్లాక్ కాఫీ, ప్రీమియం స్టార్‌బక్స్ కప్పులలో కరిగిపోయింది. కార్పొరేట్ బ్రాండ్ల కోసం విపరీతమైన ధరలు చెల్లిస్తున్నాము, అయినప్పటికీ చిన్ననాటి ఆ పసందైన, అసలైన కాఫీ రుచి మాత్రం నేడు పూర్తిగా కరువైంది.

మరొక విషాదకరమైన విషయమేమిటంటే: తాజా, స్వచ్ఛమైన పాలు అనేవి మన దైనందిన జీవితం నుండి పూర్తిగా తుడిచిపెట్టుకుపోయి, గత కాలపు జ్ఞాపకాలుగా మిగిలిపోయాయి. ఈ రోజుల్లో మారుమూల గ్రామస్తులు సైతం ఎక్కడో సుదూర నగరాల్లో ప్రాసెస్ చేయబడి, ప్లాస్టిక్ ప్యాకెట్లలో లభించే పాశ్చరైజ్డ్ పాలపైనే ఆధారపడుతున్నారు. ఇవి చాలావరకు కల్తీగా, నీళ్లలాగా, పాలకున్న సహజమైన చిక్కటి రుచిని పూర్తిగా కోల్పోయి ఉంటున్నాయి. దీని ఫలితంగా, చిక్కటి పాలను (ఫుల్ క్రీమ్) కాచడం, అంతకుముందు రోజు తోడుతో తాజా పెరుగును తయారుచేసుకోవడం వంటి పద్ధతులు వేగంగా అంతరించిపోతున్నాయి. ఒకప్పుడు పవిత్రమైన గృహ సంప్రదాయంగా ఉన్న పెరుగు స్థానాన్ని, నేడు ప్రాసెస్ చేసిన యోగర్ట్ (Yogurt) ఆక్రమించి, దైనందిన కార్పొరేట్ ఫాస్ట్ ఫుడ్‌గా మనల్ని ఆక్రమించుకున్నది.

ఆ స్వచ్ఛమైన రోజుల్లో, చిక్కటి చల్ల (మజ్జిగ) అనేది రోజుకు ఐదారు సార్లు తాగే ఒక ప్రధాన రుచికరమైన పానీయం. కవ్వంతో పెరుగును చేత్తో ఎంతో వేగంగా చిలికి, పైకి తేలే తాజా వెన్నను వేరుచేసేవారు. ఆ వెన్నను మందపాటి పాత్రలో నిదానంగా కాచి, కమ్మటి సువాసనల నెయ్యిని తయారుచేసేవారు. అలాగే వంట నూనెలను కూడా పల్లెటూరి గానుగలలో పచ్చి వేరుశెనగ పప్పుల నుండి స్థానికంగానే ఆడించేవారు. కానీ నేడు, చేత్తో మజ్జిగ చిలికే పద్ధతే మాయమైపోయింది. అన్నిటికంటే ఆశ్చర్యకరమైన విషయమేమిటంటే, సాంప్రదాయ నెయ్యి, గానుగ నూనెలు ఆరోగ్యానికి ఎంతో హానికరమని నేటి కార్పొరేట్ ప్రకటనలు ప్రచారం చేస్తున్నాయి. సమాజంలో విస్తృతంగా జరుగుతున్న అసలైన ‘వాణిజ్య కల్తీ’ని అడ్డుపెట్టుకుని, బలవంతంగా ప్యాక్ చేసిన, ప్రాసెస్ చేసిన ఉత్పత్తులను కొనేలా ప్రజానీకాన్ని వారు పరోక్షంగా ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. దారుణం!

నా చిన్నతనంలో మా ఉదయపు అల్పాహారం (బ్రేక్‌ఫాస్ట్) అంటే: అంతకుముందు రోజు రాత్రి తినగా మిగిలిన అన్నంకానీ, తాజాగా వండి కదిలించకుండా వుంచిన అన్నం కానీ,  ఒక పద్దతి ప్రకారం రాత్రంతా నిల్వ ఉంచిన ‘చద్దన్నం’. దానిని ఎంతో ఇష్టంగా, ఘాటైన ఆవకాయ, మాగాయి, వెల్లిపాయి మెంతికాయ  పచ్చడితోనో, నిల్వ ఉన్న (పాత) చింతపండు పచ్చడితోనో, తాజా పెరుగుతోనో కలిపి తినేవాళ్లం. అది కేవలం ఆహారం మాత్రమే కాదు, మన జీర్ణవ్యవస్థకు ఘనమైన మేలు చేసే ఒక అద్భుతమైన పోషకాహార వరం. బాక్టీరియా క్రిములను నాశనం చేసే శక్తివంతమైనది. కాలక్రమేణా, మన వంటగదులు వేడివేడిగా, అప్పటికప్పుడు తయారుచేసే ఉప్మా, (రెడీమేడ్ రవ్వ) ఇడ్లీలు, క్రిస్పీ దోశలు, నూనెతో కూడిన పూరీలు, పిజ్జా-బర్గర్లు లాంటి అనారోగ్య వంటకాల వైపు మళ్లాయి. ఆనాటి సాంప్రదాయ చద్దన్నపు అల్పాహారాలు నేడు ఒక సుదూర జ్ఞాపకంగా మిగిలిపోయాయి.

ఒకప్పుడు కాలకృత్యాలు తీర్చుకోవడమంటే, అదొక వ్యాయామం. చేతిలో ఒక చిన్న సాంప్రదాయ నీటి చెంబు పట్టుకుని, ఉదయాన్నే పొలాల వైపు సుదీర్ఘంగా, ప్రశాంతంగా నడిచివెళ్లడం. ఆ పద్ధతి ప్రాథమికమైనదిగా అనిపించినప్పటికీ, అది మన శరీరానికి ఒక రకమైన పరోక్ష వ్యాయామాన్ని ఇవ్వడమే కాకుండా, ఉదయించే సూర్యుడితో ఒక నిశ్శబ్ద బంధాన్ని ఏర్పరిచేది. కానీ నేడు, ఆధునిక వెస్ట్రన్ కమోడ్‌లతో కూడిన విలాసవంతమైన ‘అటాచ్డ్ బాత్‌రూమ్‌లు’ వచ్చేశాయి. అడుగుల నడకతో ‘రెస్ట్‌రూమ్‌’లలోకి ప్రవేశించి, మూసివున్న ప్రదేశంలో కాలకృత్యాలు తీర్చుకుని, స్నానం చేయడం, దుస్తులు మార్చుకోవడం వంటివన్నీ ముగించేస్తున్నాము.

కింద నేలపై పద్మాసనం (పీట వేసుకుని కూర్చుని) వేసుకుని ప్రశాంతంగా భోజనం చేసే పద్ధతి నేడు పూర్తిగా అంతరించిపోయింది. నేటి ఆధునిక గృహాలలో పాశ్చాత్య దేశాల ‘డైనింగ్ టేబుల్స్’ ఒక తప్పనిసరి అవసరంగా మారిపోయాయి. ఇది మనల్ని ఒక బిగుతుగా ఉండే భంగిమలో కూర్చునేలా చేస్తోంది. దీనికంటే మరీ ఘోరమైన విషయం ఏమిటంటే: నేటి సామాజిక వేడుకలలో కనిపిస్తున్న ‘స్టాండింగ్ బఫే’ సంస్కృతి. ఇక్కడ అతిథులు నిలబడి, చేతుల్లో ఉన్న బరువైన ప్లేట్లను ఎలాగోలా తమ ఒడిలో ఇముడ్చుకుని, కష్టంగా సమన్వయం చేసుకుంటూ, ఎంతో ఇబ్బందికరమైన పద్ధతిలో తినడానికి ప్రయత్నించాల్సి వస్తోంది. కర్మ!

మనం ఆహారం తినే పాత్రలను గమనిస్తే: పర్యావరణ హితమైన జీవనశైలి నుండి ‘వాడి పారేసే’ (డిస్పోజబుల్) సంస్కృతి వైపు మనం ఎంతగా మారిపోయామో స్పష్టంగా అర్థమవుతుంది. ఒకప్పుడు చేత్తో కుట్టిన మోదుగ ఆకులు లేదా తాజా అరటి ఆకులలో ఎంతో రాజసంగా భోజనం చేసేవాళ్లం. ఆ తర్వాత కాలంలో రాతివెండి, అల్యూమినియం, స్టీల్ ప్లేట్ల వాడకం మొదలైంది. ఇక ధనవంతులైతే మధ్యలో ఒక చిన్న బంగారు పువ్వు డిజైన్ చెక్కబడిన అద్భుతమైన వెండి పళ్లాలలో భోజనం చేసేవారు. ఆ తర్వాత పగిలిపోయే పింగాణీ (పోర్సిలిన్) పాత్రల కాలం వచ్చింది. కానీ నేడు వాటన్నింటి స్థానాన్ని ప్లాస్టిక్ కోటింగ్ ఉన్న పేపర్ ప్లేట్లు పూర్తిగా ఆక్రమించాయి. మన కప్పులు, గ్లాసులు కూడా ఇదే చౌకబారు ‘యూజ్ అండ్ త్రో’ పద్ధతిని అనుసరించడం వల్ల పర్యావరణానికి ముప్పుగా మారిన ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల కొండలు పేరుకుపోతున్నాయి. ఇప్పుడదీ వ్యాపారమే!

ఒకప్పుడు స్నానం చేయడం అనేది పల్లెటూరి తెరిచిన బావుల నుండి బరువైన బకెట్లతో నీళ్లను తోడటంతో కూడిన ఒక శక్తివంతమైన, చన్నీళ్ల సంప్రదాయం. ఇక వేడి నీళ్ల విషయానికి వస్తే, భారీ రాగి కాగుల (పాత్రల) కింద ఎండిన కంది కట్టెలు లేదా తుమ్మ చెక్కల వంటి వ్యవసాయ వ్యర్థాలను కాల్చేవాళ్లం. ఈ పద్ధతి కాలక్రమేణా పొట్టు పొయ్యిలు, పొగలేని రాకెట్ స్టోవ్‌లు, బొగ్గు కుంపట్లు, కిరోసిన్ స్టోవ్‌లు, ఎలక్ట్రిక్ ఇమ్మర్షన్ రాడ్ల (వాటర్ హీటర్లు) వైపు పరిణామం చెందింది. ఆపై కొద్దిరోజుల్లోనే భారీ స్టోరేజ్ ట్యాంక్ గీజర్లు, విద్యుత్ ఆదా చేసే హీట్ పంపులు, ఇంటి పైకప్పులపై సోలార్ హీటర్లు, అప్పటికప్పుడు నీటిని ఉడికించే అత్యాధునిక డిస్పెన్సర్ టాప్‌ల వైపు మనం మారిపోయాము. సహజ వనరుల వాడకం నుండి, యాంత్రికం అలవాటుగా మారింది.

మనం పడుకునే పరుపులు, మంచాలు కూడా ఇలాగే ప్రకృతికి దగ్గరగా ఉండే సహజమైన వస్తువుల నుండి కృత్రిమమైన సౌకర్యవంతమైన వ్యవస్థలుగా రూపాంతరం చెందాయి. నేలపై పరిచే (ఈత, తుంగ) చాపల నుండి, గట్టి చెక్క బల్లలపైకి, ఆపై పట్టుసడలని ‘నులక మంచాల’ (రోప్ కాట్స్) పైకి ప్రయాణించాము. ఇది కాస్తా ‘నవారు మంచాలు’, పత్తి పరుపులతో కూడిన సింగిల్ ఉడెన్ బెడ్‌లు, స్టీల్ స్ప్రింగ్‌లతో కూడిన డబుల్ కాట్ మంచాలుగా మారింది. నేడు, ఇళ్లలో ఒంటి నొప్పుల నుండి ఉపశమనం కలిగించే (పోనీ నొప్పులు కలిగించే!) మెమరీ ఫోమ్ లేదా లాటెక్స్ పొరలతో కూడిన భారీ క్వీన్, కింగ్-సైజ్ బెడ్‌లు దర్శనమిస్తున్నాయి. తాజా ఆవిష్కరణల విషయానికి వస్తే: మనకు నచ్చినట్లు వంగే స్మార్ట్ అడ్జస్టబుల్ బెడ్‌లు, కృత్రిమ వాతావరణాన్ని నియంత్రించే అత్యంత ఆధునికమైన ‘స్లీప్ పాడ్’ (Sleep Pod) వ్యవస్థల వరకు మన కల్తీ నిద్ర చేరుకుంది.

మనం కప్పుకునే దుప్పట్లు, పరిచే బెడ్షీట్స్ కూడా పల్లెటూరి చేతివృత్తుల తయారీ నుండి భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడే సింథటిక్ వస్త్రాలుగా మారిపోయాయి. నా చిన్ననాటి రోజుల్లో స్థానిక చేనేత కుటుంబాలు ఎంతో ప్రేమతో నేసిన గరుకైన దుప్పట్లు ఉండేవి. అందులో పొడవైన-వెడల్పైన సాంప్రదాయ ‘ఏడు మూరల దుప్పటి’ ఒక ప్రత్యేకమైనది. ఈ దుప్పట్లు బాగా అరిగిపోయి పల్చగా మారినప్పుడు, అమ్మమ్మలు, నాయనమ్మలు వాటన్నింటినీ కలిపి చేత్తో కుట్టి, బరువైన పొరల బొంతగా (రజాయిగా) మార్చేవారు. ఆ తర్వాత కాలంలో మిల్లుల్లో తయారయ్యే సోలాపూర్ కాటన్ చద్దర్లు, సింథటిక్ దుప్పట్లు మార్కెట్లోకి వచ్చాయి. ఈజిప్షియన్ కాటన్ బెడ్‌షీట్లు, కంఫర్టర్లు, శరీర బరువును సమన్వయం చేసే స్మార్ట్ వెయిటెడ్ బ్లాంకెట్ల కింద ప్రస్తుతం నిద్రిస్తున్నాము.

ఒకప్పుడు ఎంతో శ్రమతో, వ్యాయాయంతో కూడుకున్న, సామూహికంగా బట్టలు ఉతికే పద్ధతి, తద్వారా కొందరికి ఉపాధి లభించే అవకాశం, నేడు పూర్తిగా ఆటోమేటిక్, నీటి అవసరం లేని సరికొత్త సాంకేతికత వైపు మళ్లింది. పల్లెటూరి రజకులు (చాకలివారు) వచ్చి బట్టలను సేకరించి, స్థానిక వాగుల-చెరువుల దగ్గరకు తీసుకెళ్లి, బండలపై బాది ఉతికి, తీరాన ఆరబెట్టేవారు. ఆ తర్వాత ఈ ప్రక్రియ ఇంటి లోపలికి మారి, రాగి కాగులలో బట్టలు ఉడకబెట్టడం, చెక్క స్క్రబ్బింగ్ బోర్డులు, లాండ్రీ సబ్బు బిళ్లల కాలం వచ్చింది. త్వరలోనే సెమీ-ఆటోమేటిక్ ట్విన్-టబ్ మెషీన్లు, ఆపై ఫుల్లీ ఆటోమేటిక్ టాప్-లోడింగ్ మెషీన్లు వచ్చాయి. క్రమేపీ, AI ఫ్యాబ్రిక్ సెన్సార్లు, స్టీమ్-శానిటైజింగ్, నీటి అవసరంలేని అల్ట్రాసోనిక్ వాషర్-డ్రైయర్ కాంబోలతో కూడిన ఫ్రంట్-లోడర్లు వచ్చాయి.

మన పూర్వీకుల వంట పద్ధతులు, దుస్తుల సంరక్షణ పూర్తిగా విప్లవాత్మకమైన మార్పులకు లోనై, మన గృహ జీవిత వేగాన్ని, పరికరాలను, అసలు నైజాన్నే మార్చివేశాయి. దుస్తుల ఇస్త్రీ విషయానికి వస్తే, నిప్పు కణికలతో నింపిన బరువైన బొగ్గు ఇస్త్రీ పెట్టెలతో ప్రారంభమై, దశాబ్దాల కాలంలో సాధారణ ఎలక్ట్రిక్ ఐరన్ బాక్సులుగా, నేడు దుస్తులను ఆటోమేటిక్‌గా ఇస్త్రీ చేసే స్మార్ట్ స్టీమ్ క్లోసెట్‌లుగా (Steam Closets) రూపాంతరం చెందాయి.

అదేవిధంగా, వంట ప్రక్రియ కూడా నిదానంగా మండే బొగ్గు పొయ్యిలు, మట్టి పాత్రల నుండి, పోర్టబుల్ ఎల్‌పీజీ (LPG) సిలిండర్లు, పైప్‌డ్ గ్యాస్ లైన్ల వైపు పరిణామం చెందింది. నేడు, సాంప్రదాయ ప్రెజర్ కుక్కర్లు కూడా పక్కకు నెట్టబడి, వాటి స్థానంలో క్లీన్ ఇండక్షన్ స్టోవ్‌లు, శీఘ్రంగా వండే ఎయిర్ ఫ్రైయర్‌లు, AI మార్గదర్శకత్వంలో పనిచేసే కౌంటర్‌టాప్ మల్టీ-కుక్కర్‌లు వచ్చేశాయి. ఈ ఆధునిక గృహోపకరణాలు మన వంటగదులకు అపూర్వమైన వేగాన్ని తీసుకువచ్చాయనేది నిశ్చయమే, అయినప్పటికీ అవి సాంప్రదాయ గృహ వంటకాలలో ఉండే ఆ నిదానమైన, ఆత్మీయమైన కమ్మదనాన్ని మాత్రం పూర్తిగా దూరం చేశాయి

ఈ సుదీర్ఘ ప్రయాణాన్ని ఒక్కసారి సింహావలోకనం చేసుకుంటే: ఎడ్లబండి నుండి అటానమస్ కారు వరకు మనం సాధించిన భౌతిక ప్రగతి అపారమైనది. అందులో సందేహం ఇసుమంతైనా లేదనే అనాలి. అనక తప్పాడు. సాంకేతికత మనకు వేగాన్ని, అపరిమితమైన సౌకర్యాన్ని ఇచ్చిందేకానీ, అదే సమయంలో ప్రకృతితో మనకున్న సహజమైన బంధాన్ని, ఆత్మీయమైన జీవన శైలిని దూరం చేసింది, ఇంకా చేస్తూ పోతున్నది. అయితే, ఈ మార్పులను కేవలం ‘అనివార్యమైన దుష్పరిణామాలు’ (necessary evils) అని సరిపెట్టుకోలేము. ఎందుకంటే, తప్పు సాంకేతికతది కాదు. సౌకర్యం కోసం ప్రాకులాడుతూ కల్తీని ప్రోత్సహిస్తున్న బహుళజాతి కంపెనీల వ్యాపార శైలిది. ఆ బ్రాండ్ల మాయలో పడి అసలైన మూలాలను మరుస్తున్న మన వినియోగదారుల వైఖరిది! పరోక్షంగా వీటి వాడకానికి మద్దతునిస్తున్న ప్రభుత్వాలది. ప్రగతి బాటలో ముందుకు సాగుదాం, కానీ మన ఆరోగ్యాన్ని, పర్యావరణాన్ని కాపాడుకునే విచక్షణను కోల్పోకూడదనేదే ఈ తరం నేర్చుకోవాల్సిన అసలైన పాఠం.

 

How Hanuman foiled Ravana’s Effective Crisis Management Serves as an Invaluable Lesson: Vanam Jwala Narasimha Rao

 How Hanuman foiled Ravana’s Effective Crisis

Management Serves as an Invaluable Lesson

True Strategic Supremacy is never Decided

By the Scale of an Empire’s Arsenal

Vanam Jwala Narasimha Rao

The Hans India (September 13, 2026)

            The Valmiki (and Andhra Valmiki Ramayana) Sundara and Yuddha Kandas unveil a fascinating study in ancient statecraft and warfare. While Ravana’s systematic response to unprecedented chaos showcases advanced strategic crisis management, his brilliant battlefield blueprints turned futile when pitted against a higher, divine power. This strategic chess match in Sundara Kanda begins after Hanuman locates Sita Devi, and resolves to assess Lanka’s military strengths and weaknesses in an impending future war.

He destroys the Pramada Vanam (Ashoka Grove), provoking Ravana into revealing his military might. What follows in the episode is an extraordinary succession of battles that highlights Ravana’s highly organized and crisis management skills. Hanuman kills the top aides of Ravana, including Kinkaras, Jambumali, seven sons of ministers, five army commanders, exposing Lanka’s vulnerability.

In a change of strategy, Ravana asks his younger son, Aksha Kumara, valiant warrior, to join the war. By doing so, Ravana elevated the conflict from a routine defence operation into a deeply personal, high-stakes military escalation to actively manage the unfolding crisis. Hanuman resolved that the young warrior had to be killed and executed his decision. Aksha's death marked a profound escalation in the epic conflict, proving Lanka's mightiest royalty could be defeated.

Utterly shaken, Ravana summoned his formidable eldest son, Indrajit. This was no ordinary military dispatch, but a calculated counter-offensive to manage an existential crisis. He urged Indrajit to employ every available asset to overcome Hanuman, specifically advising him to utilize mystical tricks: ‘Carefully evaluate this creature’s (Hanuman) deceptive agility, and unleash your matchless valour accordingly. Utilizing your highest celestial weapons, destroy him before Lanka suffers further humiliation. Do not underestimate his unconventional strength.’ Was the father’s advice to Indrajit.

This was no ordinary military dispatch, but a calculated counter-offensive to manage an existential crisis. Ravana urged Indrajit to employ every available asset to overcome Hanuman, specifically advising him to utilize mystical tricks. Ravana briefed Indrajit on the strategic manner required for the fateful battle: ‘Carefully evaluate this creature's (Hanuman) deceptive agility. unleash your matchless valor accordingly. Utilizing your highest celestial weapons, destroy him swiftly before Lanka suffers further humiliation. Do not underestimate his unconventional strength.’

Ravana further cautioned: ‘Do not waste precious time shooting ordinary arrows. Gauge your mutual capabilities carefully, and do not rely upon surrounding troops; even devastating fist blows will prove ineffective. Upon reaching him, execute whatever strategy matches the circumstances. Employ your ultimate celestial weapons, including the mighty Brahmastra.’

‘Fight with absolute concentration, ensuring that your mind, your vision, and your arrow align simultaneously toward a single point to ensure absolute penetration of his defense. If mind, vision, and arrow remain concentrated without haste, and you fight steadily without agitation, absolute victory shall be yours.’

‘I know sending the young into battle while experienced elders are present violates social propriety. Yet, we are kings bound strictly to the sacred duty of Kshatriyas. We cannot disregard Kshatriya Dharma, which dictates that a monarch must never be the first to enter the fray. Consequently, as a matter of geopolitical necessity, I deploy you.’ Said Ravana. Heeding his father’s profound counsel, Indrajit respectfully circumambulated Ravana.

Swelling with enthusiasm, Indrajit approached Hanuman, who rejoiced that a truly worthy adversary had arrived and let out a deafening lion’s roar. The two unmatched champions locked in fierce combat, fighting with boundless valour. No distinct advantage could be seen between them, making it initially impossible for either warrior to discover any vulnerability in his opponent. As specialized arrows proved utterly ineffective, a perplexed Indrajit invoked the absolute power of the supreme Brahmastra. When this divine energy bound Hanuman, Rakshasas cheered.

However, Hanuman wisely chose to temporarily yield his immense physical prowess rather than disrespect the Creator’s cosmic weapon. He knew that, under strict protocol, the rakshasas could never harm him without Ravana’s explicit strategic command. The moment rakshasas bound Hanuman with ordinary ropes, the sacred bonds of the Brahmastra instantly dissolved.

According to scriptural laws, when this supreme weapon’s restraint is combined with mundane bindings, its divine energy becomes completely ineffective.  Yet, fully aware of his own divine protection, Hanuman deliberately accepted the temporary restraint to secure an audience with Ravana.

This was a brilliant, calculated strategic victory that initiated the next phase of Rama’s mission. This exhibits Ravana’s war strategy as a masterful yet flawed study in crisis management and systematic escalation. Facing unprecedented chaos inside the Ashoka Grove, the king of Lanka did not panic; instead, he followed a strict, layered doctrine of military progression. He initially treated Hanuman as a manageable, localized threat, deploying forces in a careful, sequential order.

This began with standard riot control through the Kinkaras, escalated to tactical multipliers with his ministers' sons, and demanded a calculated political risk by sacrificing his youngest son, Aksha. It culminated in absolute deterrence by sending crown prince Indrajit to unleash the Brahmastra, the ancient world's ultimate weapon.

Ravana explicitly counselled his son to adapt dynamically to time, place, and circumstance: a command mirroring modern asymmetric warfare training and highlighting Lanka’s highly advanced martial intelligence. However, Ravana’s strategies backfired and led to fatal psychological blindness.

His entire empire operated on a transactional paradigm restricted to material superiority, raw physical power, and terror. Consequently, Ravana cannot comprehend an adversary existing completely outside self-preservation or political ambition. This fundamental disconnect leads to a profound paradox at the conflict’s climax.

When Indrajit successfully binds Hanuman with the supreme celestial weapon, that physical victory instantly triggers Lanka’s strategic undoing. The ordinary rakshasa soldiers, lacking the sophisticated discrimination of their elite commanders, hastily add crude worldly ropes to secure the prisoner.

By doing so, they instantly dissolved the Brahmastra’s divine energy, rendering their ultimate deterrence entirely useless and plunging Indrajit into deep despair. This tactical failure seamlessly bridges the gap between ancient military narrative and profound philosophy. Hanuman’s subsequent choice to feign helplessness and submit to the rakshasas’ crude bonds was not a defeat, but a brilliant display of deceptive compliance.

He willingly embodied the sacred concepts of Akinchana and Bharanyasa: extinguishing his warrior ego to place absolute, unwavering trust in a higher divine protection. By relinquishing physical resistance, the erudite Hanuman transformed apparent captivity into strategic triumph, turning himself into a living Trojan horse. Ultimately, this episode demonstrates that true strategic supremacy is never decided by the scale of an empire’s arsenal, but by the clarity of one’s higher purpose and the depth of inner spiritual alignment.

Even during the final Rama-Ravana war, as the tactical crisis escalated, Ravana systematically deployed his generals. To ensure absolute loyalty and ironclad trust, the demon king deliberately relied on his closest maternal uncles, all sons of the ancient king Sumali. Then Ravana deployed Indrajit, another formidable son, whose bow flashed with the multi-hued splendour of a rainbow and whose chariot proudly bore a lion emblem.

In sequence: the towering Atikaya, an extraordinary colossus capable of astonishing, supernatural feats of arms; Mahodara, whose fierce eyes burned with the intensity of dawn; Pisacha, fiercely eager for immediate combat; Trishira, cutting through the ranks with a flashing spear; the brother duo Kumbha and Nikumbha; Narantaka, who wielded entire mountain peaks as weapons; his own brother Kumbhakarna, and finally, the radiant centerpiece of the host: the Rakshasa king Ravana himself.

Thus, the true sustainable victory demands shifting from transactional material dominance toward values-driven alignment. When structural power confronts unyielding, principled purpose, sophisticated arsenals fail. Ultimate strategic supremacy belongs not to the structurally superior, but to the morally aligned.

The Return to Shared Wisdom and Civic Realities >>>>> 25th Friday Evening Team Gatherings (FETE) >>>> September 11, 2026: Press Club Hyderabad : Vanam Jwala Narasimha Rao

 The Return to Shared Wisdom 

and Civic Realities

25^th Friday Evening Team Gatherings (FETE)

September 11, 2026: Press Club Hyderabad

Vanam Jwala Narasimha Rao 

After a six-week pause, bridging Hyderabad to the US, our Friday Evening Team Gatherings (FETE) return to the Press Club to deliberate on a bizarre civic reality. When arbitrary Booth Level Officer (BLO) notices threaten the voter franchise with ridiculous, beyond-narration non-conformities, we must ask: why is citizen X seamlessly retained while citizen Y is abruptly eliminated? Beyond mere administrative error lies a deeper, systemic vulnerability. Let us step past silent observation and look into how modern bureaucratic categorization subtly mirrors the chilling social engineering of Aldous Huxley's BRAVE NEW WORLD.

The Friday Evening Team Gatherings (FETE) at the Press Club Hyderabad stand as a distinctive, informal forum where senior journalists, communication professionals, administrators, and public intellectuals meet as equals to convert lived experience into an enduring public resource. Initiated organically without formal budgets or predetermined agendas, this 'Fellowship Celebrating Continuous Civic Engagement' has matured over twenty-four documented sessions into a vibrant living archive of collective memory and institutional wisdom.

Anchored in the principles of respectful dialogue and intergenerational learning, the forum purposefully resists polarization, cultivating measured reflection and contextual understanding on critical themes spanning media evolution, public policy, and constitutional governance. It was during these continuous weekly exchanges: which recently paused for a six-week hiatus while I was away in the United States, and also due to incessant rains, that our circle turned its analytical lens toward immediate, local civic anxieties.

The disruption of our regular meetings coincided with a wave of absurd, complex notices issued by Election Commission of India (ECI) Booth Level Officers (BLOs) regarding discrepancies in the voter verification drive. This reads as: ‘You have not filled in the details related to you or your relative that could establish you or your relative as a registered elector in the electoral rolls prepared during the previous SIR’ and directing to appear before the Assistant Electoral Registration Officer, on the lines of issuing Summons from a Court. And where to appear none knows!!!

The arbitrary nature of these notices, where one citizen’s name is effortlessly retained while another’s is inexplicably eliminated without logical pattern, sparked a profound debate among our members, instantly bridging our local democratic realities with the chilling, engineered stratifications of dystopian literature. This reminded me the famous book: BRAVE NEW WORLD of Aldous Huxley, that I read decades ago, which is still in my memory, stands as the first masterpiece of its kind to expose how systemic discrimination and exclusion can be flawlessly engineered using the very language of democratic consensus.   

By cloaking oppressive hierarchies in the familiar rhetoric of stability, choice, and social harmony, it reveals how modern societies can quietly vote away human equality. The core of Aldous Huxley’s Brave New World rests on the absolute elimination of human chance through systemic categorization: sorting the population into Alphas, Betas, and Lower Castes straight from the Laboratory Bottle, while isolating the naturally born ‘Savage Minority’ behind electric fences. When we overlay this template onto the ongoing Special Summary Revision (SSR) of Electoral Rolls, a reality hit home by these ridiculous and often beyond-narration BLO notices.

Paradoxically we find an eerie parallel in how bureaucratic tools foster hostile differentiation. In our Friday Circle discussions, we observed the baffling phenomenon where citizen X is arbitrarily included while citizen Y is systematically eliminated, a process ending in mere observation rather than a clear judgment. Just as Huxley’s World State uses engineered labels to lock individuals into pre-determined slots, these erratic voter drives risk creating a high-tier ‘Alpha’ class of verified, effortlessly enfranchised elites, while pushing vulnerable or arbitrarily flagged citizens into an isolated, ‘Non-Lab-Born’ periphery of the digitally disenfranchised.

The gap in our public discourse is that we often view these Special Voter Drives through a purely administrative lens of ‘Data Cleaning,’ ignoring the structural hostility and anxiety they introduce into the citizenry. If algorithmic parameters (the invisible data boundaries that sort and score humanity) or erratic clerical interventions: all disguised as democratic consensus, systematically flag certain individuals for deletion based on trivial anomalies. It mirrors the hatchery's intentional deprivation of oxygen to engineer lower castes.

As we resume our Friday Evening Team Gatherings after a six-week hiatus, the urgent learning point and caution for our like-minded journalists, administrators, and thinkers is to scrutinize how seamlessly state databases can transition from toolkits of civic organization into apparatuses of social engineering. We must remain vigilant against any systemic drift where a citizen's basic franchise is treated not as an inherent, sacred right, but as an arbitrary bureaucratic grade, threatening to split our democracy into an engineered mainstream and an isolated, disenfranchised reserve.

My recent six-week absence from these enriching weekly exchanges was marked by a deeply fulfilling journey across the Atlantic to Houston, Texas, serving as a reminder of how shared heritage connects us globally. However, hearing, while on a drive in the car radio, a discussion on voter list maintenance in Houston, that mirrored India’s Special Intensive Revision (SIR) highlights, a sobering political truth came to my mind: fundamentally, all modern democracies operate as functioning oligarchies that constantly police the boundaries of who belongs.

While India's Election Commission uses the physical SIR to scrub rolls, the United States engages in its own highly digitized administrative gatekeeping, actively deploying aggressive automated database matching ahead of the 2026 midterm elections. By masking systematic voter purges and interstate data culls under the neutral language of ‘Election Integrity’ these democratic oligarchies utilize algorithmic parameters to subtly lock out marginalized populations and quietly code away human equality under a false veneer of public consensus.

notwithstanding this, I shared about my honor to attend the Golden Jubilee Celebrations of Houston Sahitee Lokam, a premier literary organization sustained by the vibrant enthusiasm of NRIs of Telugu origin. Following a warm luncheon meeting with the members, I participated as the Chief Guest for their monthly literary program, Nela Nela Vennela. There, I had the privilege of presenting an analytical perspective on the Ramayana, highlighting the nuances between its well-known narratives, lesser-known traditions, unknown variations, and profound philosophical core truths.

I mentioned about the formal launch of my book on Sundara Kanda a day before my preponed return trip, due to untimely demise of my brother-in-law, Paediatrician, Dr AV Manohar Rao, in Sugar Land Ashta Lakshmi Temple. The volume was graciously released by Mrs Asha Reddi, a prominent and highly respected attorney in Texas. Known as much for her legal acumen as for her profound humility and deep-rooted commitment to cultural preservation, Mrs Reddi’s elegant presentation added immense dignity to the publication.

Asha Reddi’s humble, unassuming approach to community leadership perfectly mirrors the quiet grace of genuine contribution: a quality I later found myself celebrating with friends back home at the Hyderabad Press Club. As the conversation drifted to the recent release of the Sundara Kanda, our table naturally unfolded into an evocative, multi-dimensional discussion on the Ramayana, beautifully anchored by senior journalist and regular participant Mallepally Laxmaiah.

He shared fond childhood memories of performing on the traditional village stage in Chirutala Ramayana, vividly recalling how he once inhabited vastly contrasting characters like Child Rama, the plotting Manthara, and the formidable warrior Indrajit. This recollection pushed our collective debate past individual belief systems or theology, focusing instead on the sheer brilliance of Valmiki’s structural characterizations. We deliberated on how even Manthara, despite her cunning nature, was crafted to speak articulately on Raja Dharma in her own right.

The conversation traced the complex architecture of Ravana’s crisis management, the precision of Hanuman’s tactical ‘surgical strike’ on Lanka, and the tragic irony of Indrajit’s ignorance regarding the full scope of his own Brahmastra. Ultimately, our circle arrived at a shared consensus: irrespective of judging which side is superior or inferior, the Ramayana endures as a profound epic that mirrors a fundamental, irreconcilable conflict between two distinct worldviews, institutional systems, and value frameworks as lived out by Rama and Ravana. At this stage, Mallepally Laxmaiah, consented to be the Chief Guest for my book Sundara Kanda release in India, in addition to its release in USA.

GK Murthy, N Hanumanth Rao, Aruna Attaluri, Mallepally Laxmaiah, Dr Bharat Babu, Saye Sekhar along with his friend Ravi, and myself participated. We were also delighted to welcome a first-time participant, Shiva Mohan (former Faculty of ASCI), whose insights added fresh value to our table. If this shared spirit continues, our Friday Evenings may well evolve into something much larger than anticipated: not in physical size, but in deep academic significance.

The model is simple, powerful, and ready to be sustained across generations. What began as a simple, casual ‘Thursday Evening Thought’ over conversation and a social drink has beautifully evolved into our purposeful ‘Friday Gatherings’ at the Press Club Hyderabad. This initiative is neither about nostalgia alone, nor is it about individuals seeking recognition. And, hence, Looking forward to seeing others too at our next table. Let us continue to turn lived experience into an enduring public legacy.

Meet. Reflect. Document. Continue.

A friend, relative, and an Unparalleled Physician >>>>> Dr Aitharaju Venu Manohar Rao Reaches the Blissful Abode : Vanam Jwala Narasimha Rao (Houston Airport)

 A friend, relative, and an Unparalleled Physician

Dr Aitharaju Venu Manohar Rao 

Reaches the Blissful Abode

Vanam Jwala Narasimha Rao (Houston Airport)

CHILDREN'S DOCTOR WITH A CHILD HEART:{{Dr. Aitharaju Venu Manohar Rao (also known as Dr. A.V. Manohar Rao) was a respected pediatrician based in Hyderabad, India. Born on 21 June 1947, he earned his MBBS from Kakatiya Medical College (KMC) in Warangal. In the late 1960s and early 1970s he served as a house surgeon at KMC attached to MGM Hospital, where senior faculty—including surgeons and obstetrician-gynecologists—held him in high regard and frequently collaborated with him on complex family cases.He later pursued higher studies and professional opportunities in the United Kingdom before returning to India. In 1975 he settled in Hyderabad and joined government service as a pediatrician, remaining in public employment until his voluntary retirement in 2002. 

After leaving government service he established a private clinic on the ground floor of Arihant Apartments in Ashok Nagar. There he built a strong reputation as one of the city’s most trusted pediatric practitioners, valued for reliability, accessibility, and genuine patient care rather than commercial success.Although trained in pediatrics, colleagues and families routinely sought his counsel on a wide range of medical issues, from routine childhood illnesses to more complex adult and family health concerns. He actively supported public-health initiatives, including pulse-polio immunization campaigns. 

Even after formal retirement he continued clinical work and informal consultations for many years, remaining available to patients and relatives until shortly before his death on 7 September 2026. Throughout a career spanning government service and private practice, Dr. Manohar Rao was remembered for his clinical skill, broad medical guidance, and personal compassion}} - Editor Metro India Synoptic Intro to this article

Exactly 41 days after my arrival in Houston, Texas, with my wife and daughter for a holiday, the saddest news of our lives reached us. We were preparing for our return journey when we learned that my beloved brother-in-law, lifelong friend, and guide, Dr Aitharaju Venu Manohar Rao, had breathed his last and reached the blissful abode of Lord Vishnu. Perhaps it was coincidence, or simply fate, that when we met Manohar just two days before our departure, he casually asked, ‘Why now to USA?’ Within moments, however, he wished us a happy journey and safe travel. Little did I know that those would be our final words together.

Until barely three weeks before his passing, he continued to extend medical advice to us, even for minor ailments, particularly to his beloved sister, Bujji. Suddenly, the familiar voice that had guided and reassured us for decades fell silent. On September 7, 2026, it became as though he had simply said, ‘Please, No More. I have a call from the Almighty.’ And Manohar was no more. We both, and daughter Bunti (Prema) immediately confirmed our return journey to Hyderabad for one last glimpse of his departed soul. Kinnera and Aditya (My daughter and son residing in Houston) too were almost in tears along with us.

Our relationship began in the late 1950s, when we were both about ten years old. I joined Rikab-Bazar High School in Mamillagudem, Khammam, and that was when Manohar and I became friends. That friendship endured for nearly seven decades and deepened immeasurably when I married his sister, Bujji (Vijayalaxmi), in April 1969. I still vividly remember our wedding. Manohar, guided by his father, virtually steered the arrangements from the bride’s side. His eldest brother was away in the UK, and Manohar, though still very young, had already assumed the role of the ‘Young Head of the Family.’ His expressions, involvement, and responsibility at every stage remain fresh in my memory.

After completing my graduation in September 1968 and marrying in April 1969, I spent about three years in my village. My desire to pursue higher studies was rekindled, influenced by several relatives on my in-laws’ side who were pursuing advanced education, and especially by Manohar. At his suggestion, I decided to seek admission to Nagpur University. During my first visit to Nagpur, Manohar, then studying MBBS at KMC, Warangal, accompanied me. His encouragement eventually helped me secure a seat there.

While I was a student in Nagpur, I received a letter from him that remains one of the most significant letters of my life. It concerned Bujji’s health and revealed a maturity and sense of responsibility far beyond his years. In December 1968, Bujji developed fatigue followed by severe pain on the left side of her abdomen. An X-ray and clinical examination suggested a kidney stone requiring immediate treatment. Further investigations, all carefully pursued under Manohar’s guidance even though he was still a medical student, indicated that her left kidney was not functioning properly.

Manohar took her to Warangal to consult the eminent surgeon, Dr KR Prasad Rao. Considering her very young age, only 15, the doctor advised removal of the ureteric stone first and recommended waiting before deciding whether the non-functioning kidney itself needed removal. Accordingly, major surgery to remove the stone was performed on March 15, 1968. But for Manohar’s intervention, this might never have happened. Eight months after our marriage, an examination at MGM Hospital, Warangal, confirmed that the kidney remained non-functional.

My wife with her brother Dr Manohar Rao

Leaving it untreated could endanger the other kidney, and nephrectomy was therefore considered necessary. The difficult question was how to inform me, because by then I was not even aware of the earlier surgery. That was when Manohar wrote me a deeply moving letter—convincing, confident, yet respectful of my right to decide. With complete faith in him, I said ‘YES.’ What impressed me most was not merely his medical judgment, but the responsibility with which he exercised it. Although barely 22 years old, he did not impose his decision on me.

He offered another consultation if I wished and assured me that he and his brother would take Bujji anywhere in the world for treatment, regardless of cost. Before the final decision, he arranged another IVP test, confirmed the need for surgery, and gently explained the situation to my parents. On January 10, 1970, Dr Prasad Rao performed the nephrectomy at MGM Hospital. The surgery was successful. More than 56 years later, by God’s grace, all is well. I have often felt that Manohar was nothing less than God in human form in that chapter of our lives. His concern for his sister continued virtually until the day before his last breath.

When Bujji became pregnant for the first time, Manohar, then working as a house surgeon at KMC attached to MGM Hospital, arranged her consultation with Dr T Padma, Professor of Obstetrics and Gynecology. He was so highly regarded by his professors that Dr Padma generously provided accommodation for Bujji and her mother in her own home. Together with Dr Prasad Rao’s advice, every aspect of her care was attentively handled.

Our daughter, Bunti (Prema), was born on July 8, 1971. Her bond with her uncle remained so deep that she was literally rendered speechless on hearing of his untimely demise. Before she and Bujji returned from Warangal, the ever-courteous Manohar invited about 25 prominent friends and relatives, including Dr Prasad Rao and his family, Dr Padma and her family, and several medical colleagues, and hosted a dinner at his home.

Manohar was also the bridge through which some of my enduring friendships began. He introduced me to BVSS Sharma, son-in-law of Customs and Central Excise Officer Anjaneyulu. My acquaintance with BK Rao also came through him. Both had known Manohar since their Warangal days in the early 1970s. After going to the UK for higher studies and employment, Manohar returned to Hyderabad in 1975, a year after I joined BHEL Higher Secondary School as Librarian.

For a few days, before he could rent a small house in nearby Chickadpally, his family stayed with us. Those days remain precious memories of our growing families and enduring friendship. Later, when my family lived in Ashok Nagar, our son Aditya faced a serious health problem with infantile eczema (atopic dermatitis), affecting his entire body and causing him considerable discomfort. Manohar was once again our pillar of support. He accompanied my wife to dermatologists and remained closely involved in his care.

On another occasion, Aditya developed severe diarrhea. When the medicine initially prescribed did not help, Manohar advised us to move first to Chary Nursing Home and later to Niloufer Children’s Hospital, where his friend Dr Suresh was working. Once again, everything turned out well, and, as always, Manohar was with us throughout.

After opening his clinic in Ashok Nagar, Manohar soon became one of Hyderabad’s leading pediatric practitioners, not in terms of wealth, but in terms of trust, service, and affection. Though a pediatrician by profession, his knowledge and willingness to help extended far beyond pediatrics. From a simple cold or cough to cardiac problems, cancer, urinary infections, and countless other concerns, people turned to him because they trusted him. His medical practice was never merely a profession. It was an expression of his concern for people.

There was another quality of Manohar that I have always admired. On his return from the UK, he once told me that in Britain one should invariably begin a conversation with ‘Please’ and end it with ‘Thank you.’ He adopted those words so completely that they became part of his personality. In doing so, without preaching, he taught all of us the quiet power of courtesy and respect. Manohar leaves behind far more than memories.

He leaves behind an example, of how to shoulder family responsibility at a young age, how to serve without expecting recognition, how to combine professional excellence with human compassion, how to remain available to those in need, and how to make courtesy a way of life. For me, he was simultaneously a childhood friend, beloved brother-in-law, trusted adviser, family physician, and one of the finest human beings I have known. Our association began when we were children and continued almost until his final breath.

The pain of losing him is immeasurable. Yet gratitude is stronger than grief when I look back at the extraordinary life he shared with all of us. Manohar, my dear friend and brother-in-law, you served your family, your patients, your friends, and humanity with distinction. Your physical presence may have ended, but your kindness, wisdom, affection, and example will remain with us forever. May your soul rest in eternal peace at the blissful abode of Lord Vishnu.

My Book Valmiki Ramayana: Sundra Kanda Launch >>>>> By Yashwin, Ansh, Medha, Kanak, and Irah >>>>> Chief Guest: Attorney Asha Reddi, Bend County, Texas (USA) : Vanam Jwala Narasimha Rao (

 My Book Valmiki Ramayana 

Sundra Kanda Launch

By Yashwin, Ansh, Medha, Kanak, and Irah

Chief Guest: Attorney Asha Reddi 

Bend County, Texas (USA)

Vanam Jwala Narasimha Rao (September 6, 2026)

            ‘This book, Sundara Kanda, authored by Vanam Jwala Narasimha Rao, is more than a translation. It is a bridge between generations. A grandparent and a grandchild, perhaps born on opposite sides of the world, can read the same story, understand the same values, and find inspiration in the same Lord Hanuman. I look forward to reading this book with my daughters and with the author’s grandchildren. I hope that, when we read together, we will not only learn the story of Hanuman’s courage and devotion, but also carry those values into our lives,’ said Mrs Asha Reddi, Former Municipal Judge of Fort Bend County, Texas, on receiving the first copy of my book.

The occasion was the release of my book by my dearest grandchildren: Yashwin Koniki, Ansh Vanam, Medha Koniki, Kanak Vanam, and Irah Vanam, along with another beloved granddaughter Mihira Mandapaka, who, though away on a tour to Germany, was present with us in spirit. The book’s full title reflects its deep purpose: Simplified and Faithful Rendering of the Adi Kavya: Valmiki Ramayana: The Greatest Epic; A Treasure for All of Humanity: (Sundara Kanda); Devotional Effort to Bridge Languages, Generations, and Continents. Or, to put it simply: Valmiki Ramayana Sundara Kanda in English.

The attorney, who has spent much of her life dealing with the laws that govern society, noted with deep humility that despite this legal background, ‘our great epics remind us of the principles that govern our conscience and our character: Dharma, integrity, courage, compassion, duty, devotion, and service. Today, these principles transcend language, nationality, geography, and time.’ In her brief but zealous speech, delivered after the book release and following the remarks of other speakers, she began with invaluable observations on the Ramayana, Sundara Kanda, and Lord Hanuman.

Dovetailing her career as an attorney with the principles of the Ramayana, Asha Reddi said: ‘The Ramayana is much more than an ancient epic. It teaches us how to live with Dharma, courage, compassion, loyalty, sacrifice, faith, and service. And Sundara Kanda shows us Hanuman at his very best.’ She then described how Hanuman encountered vast obstacles during his search for Sita, overcoming them through intelligence, courage, sound judgment, and unwavering faith. ‘There is a lesson in that for all of us, she remarked.

Asha Reddi further noted: ‘By bringing the wisdom and beauty of the Valmiki Ramayana to an English-speaking audience, he [Jwala Narasimha Rao Vanam] is helping preserve our heritage for people like me, and especially for our children and grandchildren growing up outside India. Many in the next generation speak English far more comfortably than Telugu. Without translations such as this, some of the greatest treasures of our heritage could become inaccessible to the very generations we most want to preserve them for.’

Earlier, when my daughter Kinnera, who is settled in Houston, opened the event with her welcoming words: ‘Hello, Namaste, and welcome to each one of you here this afternoon’, the Sri Ashta Lakshmi Temple auditorium in Sugar Land, Texas, reverberated with cheers. Though intimate in size, the audience comprised well-known figures in the Telugu literary world settled across Texas, with some traveling from nearby towns to attend.

Manju and Krishna, Sai and Lalita Rachakonda, Chitten Raju, Kakani S Rao, Sonali with her aged parents, Sumana, Veena and Venkat, Maithili and Shekhar, Srujana and Anil, Sudhir Jalagam, Suguna and mani, Shilpa and Ravi, Namrata and Kishore, Namrata, Gita and Srinivas, Dr Sujata and Dr Murthy, Sitarama Ayyagari, Jaya Krishna, Usha and Ravi, Shailaja and Raju, Kamakshi, Savitha and Madhu, Vamshi, Menaka and Rammohan, Sharat, Sushma, and Pavan participated.

The Chief Guest, Mrs. Asha Reddi, has been a resident of Fort Bend County for nearly three decades (much like my daughter Kinnera, who has lived in the same county for nearly twenty years). She is highly respected across the United States for her 34 years of legal experience and 8 years of judicial experience, having built a career rooted in integrity, fairness, and public service that very few are blessed with. To illustrate her immense simplicity: driving herself to the venue, she stepped out of the car carrying a lightweight, portable lectern (reading stand) that she had brought from home.

When I introduced myself, my son, and the others, the first thing she mentioned was her long-standing desire to read a book on Sundara Kanda in English. She possesses immense faith in Lord Hanuman, and beautifully suggested that, perhaps to fulfill her wish, I had written this book with her specifically in mind! Speaking fluently in Telugu, she socialized warmly with everyone in the auditorium, though not before performing the duties of a true devotee by seeking the blessings of the Ashta Lakshmis and Lord Hanuman.

‘Born and raised as an Air Force officer’s daughter who traveled throughout India, I never learned to read or write Telugu,’ Asha Reddi shared. She explained how she eventually made America her home, leading her to stand in the Ashta Lakshmi Temple to participate in the release of this beautiful Sundara Kanda. A top-ranking graduate in Commerce and Law from Osmania University before migrating to the USA, Asha Reddi made history as one of the first Indo-American attorneys appointed to the municipal bench in Texas in 2002.

For more than three decades, Asha Reddi has practiced law and tried cases throughout Fort Bend County, Harris County, and surrounding jurisdictions, earning an outstanding reputation for professionalism, compassion, and dedication to justice. Reflecting her deep commitment to public service, she also served with great distinction as a Municipal Judge in Fort Bend County. Her career stands as a testament to the values of fairness and integrity that she brings to every aspect of her life.

Kinnera passionately introduced the full scope of the occasion. She comprehensively touched upon the book, my background, the Chief Guest, the audience, the temple premises, and the adjacent Statue of Union. Most importantly, she highlighted Teachers’ Day, which coincided with the book launch, drawing a parallel to the "Acharya Concept" by comparing India’s former President, Dr. Sarvepalli Radhakrishnan, as an ideal teacher, and Lord Hanuman as a divine Acharya.

‘The bond between Radhakrishnan’s vision of teachers and the character of Lord Hanuman highlights similarities in all aspects,’ Kinnera observed. As soon as Kinnera welcomed the Chief Guest, Asha Reddi, and me to the platform, my granddaughters, Kanak Vanam and Irah Vanam, stepped forward. They presented bouquets to both of us before delivering brief but lovely addresses to the audience. With Yashwin, Ansh, and Medha seated by my side, the grandchildren officially launched the book, followed by the presentation of the first copy to Asha Reddi.

Yashwin and Medha gave an enthralling speech, touching upon our family, their deep association with me, and the book's origins. Medha fondly took personal credit for the Telugu version of Sundara Kanda, noting it was written right when she was born in Cincinnati. Yashwin, as is his wont, proudly compared himself to his grandfather, highlighting their similarities and sharing how much I inspire him.

The grandchildren, especially Kanak, explained the catalyst for this English version: it was their direct loving demand to me to translate the Valmiki Ramayana with a "simplified and faithful rendering" to bridge languages, generations, and continents. Today, their wish stands beautifully fulfilled. Even Irah, the youngest, sweetly mentioned that her grandfather has an inspiring "zest for life." Amidst the celebration, there were incessant, curious mobile calls from Mihira, my other granddaughter currently in Germany, checking in with loving excitement.

Meanwhile, my son Aditya and daughter-in-law Parul uniquely used a question-and-answer format to share the context, genesis, and completion of the book. Ansh and Kishan, young men of few words, quietly showed their appreciation from the audience. Bunti (Prema) seamlessly managed the event's logistics, while my wife, Vijayalaxmi, was my usual anchor of silent support, sitting by my side with an occasional, warm smile.

Concluding her speech in the divine presence of Lord Hanuman: her favorite deity, Madam Asha Reddi celebrated this auspicious launch. May Lord Hanuman guide her success as Candidate for Judge, 240^th District Court, with our Telugu community’s fullest unflinching support.