‘హైదరాబాద్ గోల్కొండ వ్యాపారి సంక్షేమ సంఘం’ >>>> రజతోత్సవ, సావనీర్ ఆవిష్కరణ వేడుకలలో కొద్దిసేపు : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

 ‘హైదరాబాద్ గోల్కొండ వ్యాపారి సంక్షేమ సంఘం’

రజతోత్సవ, సావనీర్ ఆవిష్కరణ వేడుకలలో కొద్దిసేపు

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

చరిత్ర కేవలం కాలగర్భంలో కలిసిపోయే సంఘటనల సమాహారం కాదు అది సమాజ గమనాన్ని సంస్కృతీ సాంప్రదాయాలను భావితరాలకు అందించే ఒక సజీవ వంతెన. సమాజ వికాసంలో భాగస్వాములవుతూ తమదైన ముద్రను వేసుకుంటూ సాగిపోయే సంస్థల ప్రయాణం ఎందరికో స్ఫూర్తిదాయకం. అటువంటి ఒక విశిష్టమైన చారిత్రక నేపథ్యం కలిగిన సంస్థ జరుపుకున్న రజతోత్సవ వేడుక సాహిత్య సాంస్కృతిక సమ్మేళనంగా సాగిన తీరు అభినందనీయం.

హైదరాబాద్ గోల్కొండ వ్యాపారి సంక్షేమ సంఘం అత్యంత అద్భుతంగా జరుపుకున్న రజతోత్సవ వేడుకలకు అలాగే ఆ సందర్భంగా రజతోత్సవ దీపికగా వెలువడిన సావనీర్ ఆవిష్కరణకు నన్ను ముఖ్య అతిథిగా ఆహ్వానించడం ఒక మరువలేని అనుభూతి. శ్రీచక్ర ప్రింటర్స్ సౌజన్యంతో తమ్మిరాజు శేషు శ్రీదేవి దంపతుల ఔదార్య నైపుణ్యాలతో అత్యంత ఆకర్షణీయంగా ప్రచురితమైన రజత దీప్తి జ్ఞాపకాల వెలుగులు సావనీర్ ఆవిష్కరణ సభలో నిర్వాహకులు నాకు ఊహించని గౌరవాన్ని కలిగించారు. దీనిని జూన్ నెల 28, 2026 నాడు నేను చేసుకున్న పుణ్యంగా అదృష్టంగా భావిస్తున్నాను. ఈ సావనీర్ పేజీలను తిరగేస్తూ కనీసం కొంతమేరకైనా చదివితే ఈ సంఘం ఆవిర్భావ నేపథ్యం దాని ఆరోహణ క్రమం అలాగే ఈ శాఖకు చెందిన కొందరు మహనీయుల విశేషాలు స్పష్టంగా అవగతమవుతాయి. అదంతా సమకాలీన నడుస్తున్న చరిత్ర అని తెలుసుకోవడానికి ఎంతో సమయం పట్టదు.

ఈ కారణంగా ప్రప్రథమంగా అభినందించాల్సిన వ్యక్తి సావనీర్ ను అత్యంత ఆకర్షణీయంగా, విలువకట్టలేని విజ్ఞాన జ్ఞాపికగా తీర్చిదిద్దిన ప్రధాన సంపాదకుడు పున్నమరాజు ఉమామహేశ్వరరావు, ఆయన నిబద్ధత గల బృందం. సంఘం అధ్యక్షుడు బచ్చు పట్టాభి రామప్రసాద్, కార్యదర్శి అవసరాల ఏఎస్ రామారావు, మునుగంటి వెంకటరావు, బచ్చు ఎస్వీ పార్థసారథి, అవసరాల వేంకటరావు, మునుగంటి బీవీ రామకృష్ణతో పాటు మరొక ఇద్దరు ముగ్గురు రాసిన కవితలు మినహా దాదాపు సావనీర్ లోని వ్యాసాలన్నింటినీ ఒంటిచేత్తో రాసిన వ్యక్తి ప్రధాన సంపాదకుడు పున్నమరాజు. తన ‘మనసులో మాట’ అనే పరిచయ వాక్యంతో మొదలుపెట్టి సుమారు ఏడెనిమిది వ్యాసాలు ఆయనే స్వయంగా రాశారు. సంపాదక బాధ్యత అంటే అలా-ఇలా ఉండాలి అని ఆయన సోదాహరణంగా నిరూపించారు.

సావనీర్ లోని కొన్ని అంశాలు విజ్ఞానపరంగా ఆసక్తికరంగా ఉన్నాయని చెప్పడానికి కొన్ని ఉదాహరణలు ప్రస్తావించుకోవాలి. ఆరువేల నియోగులు అనే నియోగి బ్రాహ్మణులలో గోల్కొండ వ్యాపారులు ఒక శాఖ అన్నది వాస్తవమని బ్రౌణ్య నిఘంటువులో బ్రౌన్ పేర్కొన్న అంశాన్ని గోల్కొండ వ్యాపారుల పుట్టుపూర్వోత్తరాలు అనే శీర్షికన రాసిన వ్యాసంలో బచ్చు ఎస్వీ పార్థసారథి పేర్కొన్నారు. మరిన్ని చారిత్రిక ఆధారాలను ఉటంకిస్తూ ఆరువేల నియోగులలో కొందరు పన్నెండవ శతాబ్దం తరువాత గోల్కొండ ప్రాంతానికి వలసవచ్చి స్థిరనివాసం ఏర్పరచుకుని ప్రభుత్వ లెక్కలు చూసేవారని ఆయన రాశారు. గోల్కొండ వ్యాపారులు కాలానుగుణంగా స్మార్త సంప్రదాయం నుండి వైష్ణవ సంప్రదాయానికి మారారని కూడా ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.

మరొక ఆసక్తికరమైన విషయాన్ని కూడా బచ్చు ఎస్వీ పార్థసారథి తన వ్యాసంలో ప్రస్తావించారు. బ్రాహ్మణులలో వివిధ శాఖలు వారి వృత్తిని బట్టి, వారు నివసించే స్థలాన్ని బట్టి ఏర్పడ్డాయని ఆయన వివరించారు. వేదాధ్యయనం చేసి వైదిక సంప్రదాయాన్ని తరతరాలుగా పాటించిన బ్రాహ్మణులు వైదీకులు కాగా కరణాలుగా మంత్రులుగా సేనాపతులుగా నియోగి బ్రాహ్మణులు మరియు గోల్కొండ వ్యాపారులు రాణించారని పేర్కొన్నారు. అలాగే తమిళనాడు నుండి వచ్చి ఇక్కడ స్థిరపడిన వారిని ద్రావిడ బ్రాహ్మణులు అంటారని మహారాష్ట్ర ఉత్తర ప్రదేశ్ కర్నాటక మూలాలు కలిగిన వారిని దేశస్థ బ్రాహ్మణులు అని అంటారని ఆయన తన వ్యాసంలో స్పష్టం చేశారు.

ప్రధాన సంపాదకుడు పున్నమరాజు సావనీర్ వ్యాసాల పరంపర గోల్కొండ రాజ్య వైభవ నిర్మాతలు అక్కన్న మాదన్నలు అనే వ్యాసంతో ఆరంభమైంది. కాలగర్భంలో ఎందరి పేర్లో మరుగున పడినప్పటికీ తమ కార్యదీక్షతో ప్రజాహిత సంకల్పంతో రాజ్యాభివృద్ధికి చేసిన అసాధారణ సేవలతో అక్కన్న మాదన్నలు చరిత్రలో శాశ్వత స్థానాన్ని సంపాదించారని ఆయన అద్భుతంగా రాశారు. గోల్కొండ వైభవ గాథలో వారి పేరు ఒక అధ్యాయం కాదు ఒక యుగం అని కొనియాడారు. అలాగే దాసభక్తికి నిదర్శనం భక్త రామదాసు అని అంటూ తన అచంచల విశ్వాసంతో శ్రీరాముడి కరుణను సాక్షాత్కరించిన మహాభక్తుడు భద్రాచల రామదాసు మనందరికీ ప్రాతఃస్మరణీయుడు అని పేర్కొన్నారు. చిరస్మరణీయ మహనీయుడు తూము లక్ష్మీనరసింహదాసు అని కూడా ఆయన అభివర్ణించారు.

ఒంటిమిట్ట రామదాసు వాసుదాసు అన్న శీర్షికతో ఆంధ్రవాల్మీకి వావిలికొలను సుబ్బారావు గారి గురించి ఆయన చక్కగా వివరించారు. వాసుదాసు గారు వాల్మీకి రామాయణాన్ని నూట ఎనిమిది సార్లు నియమనిష్ఠలతో పారాయణం చేశారని పేర్కొన్నారు. అలాగే మందరం పేరుతో ఇరవై నాలుగు వేల పద్యాలుగా ప్రతిపదార్థ తాత్పర్య సహితంగా వాల్మీకి సంస్కృత రామాయణాన్ని యథావాల్మీకంగా తెలుగులోకి అనువదించిన విషయాన్ని గుర్తుచేశారు. టెంకాయ చిప్ప చేతపట్టుకుని భిక్షాటన చేసి ఆ ధనంతో ఒంటిమిట్ట రామాలయాన్ని పునరుద్ధరించిన వైనాన్ని వివరించారు. ఆయన జీవితమంతా ఆధ్యాత్మిక మార్గంలోనే గడిపారని చెబుతూ తెనాలి సమీపంలోని అంగలకుదురు నడిగడ్డపాలెంలో ఆయన స్థాపించిన వాసుదాస ఆశ్రమం ఉన్న విషయంతో పాటు ఇలా ఎన్నో విశేషాలను ఆయన గురించి ఈ వ్యాసంలో ప్రస్తావించారు.

సావనీర్ లోని ఇతర ఆలోచనాత్మక, పరిశోధనాత్మక, ఆసక్తికరమైన వ్యాసాల గురించి కూడా చెప్పుకోవాలి. అందులో ‘గానకళా కిరీటి మునుగంటి’ ‘ద్విగళ జ్యోతి సీత సత్యవతి’ ‘బహుముఖ కళాతృష్ణ భానుమతి రామకృష్ణ’ ‘ఆయన కలం వజ్రాయుధం’ అంటూ అవత్స సోమసుందర్ గురించి పున్నమరాజు రాసిన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. వీటితో పాటు ‘రేడియో అన్నయ్య రేడియో అక్కయ్య’ ‘అక్షరశిల్పి అవసరాల’ ‘వాయులీన స్వర విహారి అవసరాల కన్యాకుమారి’ ‘గానకోకిల పి సుశీల’ ‘సంగీత వారధి డాక్టర్ వైజర్సు బాలసుబ్రహ్మణ్యం’ ‘అద్వితీయ కళాకారుడు పున్నమరాజు,’ ‘గోల్కొండ వ్యాపారుల చరిత్ర అభివృద్ధి’ వంటి ఎన్నో వైవిధ్యభరితమైన వ్యాసాలు ఇందులో చోటు సంపాదించుకున్నాయి.

ఆహ్లాదభరితంగా, రసవత్తరంగా, ఆత్మీయ పలకరింపుల మధ్య ఆనందదాయకంగా, నిర్వాహకుల నిబద్ధతకు పర్యాయపదంగా, సుమారు రెండు గంటలపాటు జరిగిన సభా కార్యక్రమానికి పూర్వరంగంలో అద్భుతమైన కూచిపూడి నృత్యం మధురమైన సంగీతాలాపన, సంఘం ఆవిర్భావ వ్యక్తుల జ్ఞాపకాల పరంపరల చతురోక్తులు ప్రత్యేక ఆకర్షణలుగా నిలిచాయి. అనేకానేక కార్యక్రమాలలో, అనేకానేక వేదికలపై తెలుగు రాష్ట్రాల వ్యాప్తంగా లెక్కలేనన్ని సాంస్కృతిక సాహిత్య సంగీత వివాహ వేడుకలలో ప్రేక్షక మహాశయులను అలరిస్తూ ‘వ్యాఖ్యాన కళారత్న’ బిరుదును సొంతం చేసుకున్న పున్నమరాజు ఉమామహేశ్వరరావు సావనీర్ ప్రధాన సంపాదక బాధ్యతలే కాకుండా సభా నిర్వహణ కూడా చేస్తూ ద్విపాత్రాభినయం చేశారు.

వేదిక మీదకు సంఘం అధ్యక్షుడు బచ్చు పట్టాభి రామప్రసాద్ గారిని, కార్యదర్శి అవసరాల ఏఎస్ రామారావు గారిని, డాక్టర్ వైజర్సు బాలసుబ్రహ్మణ్యం గారిని, తదితర పెద్దలను, వారి సరసన నన్నూ ఆహ్వానిస్తూ ‘శ్రీ వనం రాసిన అక్షరాలు మాట్లాడతాయి. ఆయన మాటలతో మన ఆలోచనలు వికసిస్తాయి. ఆయన నడవడికలో సంస్కారం తొణికిసలాడుతుంది. ఆయన బోధనల్లో ప్రేరణ ప్రతిబింబిస్తుంది. వేలాది మంది విద్యార్థుల జీవితాల్లో జ్ఞానదీపాలు వెలిగించి తన కర్తవ్యనిష్ఠతో అందరి మన్ననలు పొందిన ఆదర్శ గురువు ఆయన. రచయితగా, వ్యాసకర్తగా, తెలుగు సాహిత్యానికి విశిష్ట సేవలందించిన సాహితీ విరాణ్మూర్తి ఆయన’ అని ప్రశంసించారు.

ఇంకా ఇలా అన్నారు: ‘సార్వజనీనమైన సర్వకాలీనమైన రామాయణ భారత భాగవత గ్రంథ సారాంశాన్ని ఔపోసన పట్టి, సనాతన ధర్మ ధ్వజం చేతబట్టి, అనుభవాలే అధ్యాయాలుగా, అనుభూతులే అక్షరాలుగా, ఆంధ్ర వాల్మీకి రామాయణ రసరమ్య గాథలు, మందర మకరందం, అనుపమ గీతాలతో సహా, అనేక అమూల్య సాహితీ జ్వాలా తోరణాలు, వెలయించిన విద్యా వైతాళికులు, వినయ విభూషణులు, సంస్కార సింధువు, సాహితీ బంధువు, తెలంగాణ తొలి ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ కు ప్రధాన ప్రజా సంబంధాల అధికారి, మాన్యశ్రీ వనం జ్వాలా నరసింహారావు గారిని వినయపూర్వకంగా మన గోల్కొండ వ్యాపారి సంక్షేమ సంఘ రజతోత్సవ స్మరణిక ఆవిష్కరణోత్సవ సభకు గౌరవ అతిథిగా వేదిక మీదకు ఆహ్వానిస్తున్నాం’ అని సభనుద్దేశించి పేర్కొన్నారు. (ఏమీ నా అదృష్టం!!!)

వేదిక మీద నేను కూర్చున్న తరువాత మళ్లీ పున్నమరాజు గారే ఇలా కొనసాగించారు: ‘ఈ రోజు మన గౌరవ అతిథిగా విచ్చేసిన మహానుభావులు శ్రీ వనం జ్వాలా నరసింహారావు గారి గురించి ఒక్క మాట చెప్పాలి ప్రత్యేకంగా మనకు సంబంధించి మన సంఘ పూర్వీకుల్లో గొప్పవాడైన ఒక మహనీయుడి చరిత్రను భావితరాల కోసం నిక్షిప్తం చేశారు ఆయన. నేను తప్పక ఆ విషయం చెప్పాలి. మనం ఆయనకు ఎంతైనా రుణపడి ఉండాలి. భద్రాచలం రాముడి వైభవానికి కారణం ఎవరని అడిగితే తడుముకోకుండా భక్త రామదాసు అని చెప్పేస్తాం. కంచర్ల గోపన్న మన కుటుంబీకుడే అని చెప్తారు’ అని సభకు వివరిస్తూ మరిన్ని విషయాలు చెప్పారు.

‘కానీ ఒంటిమిట్ట రాముడికోసం, తన జీవిత సర్వస్వాన్ని అర్పించిన ఒక మహానుభావుడు మన గోల్కొండ వ్యాపారి కుటుంబీకుడు. చాలా మందికి ఈ విషయం తెలియకపోవచ్చు.  ఆయన్ని ఒంటిమిట్ట రామదాసు అంటారు. ఆయనే వావిలకొలను సుబ్బారావు ‘వాసుదాసు.’ ఆయనకి ఆంధ్ర వాల్మీకి అని బిరుదు. ఎందుకంటే, వాల్మీకి మహర్షి వ్రాసిన 24000 శ్లోకాల రామాయణాన్ని, మందరం  వేరుతో 24000 తెలుగు పద్యాలుగా, ప్రతి పద్యానికి టీక, ప్రతిపదార్ధం, ఎంతో వివరంగా తాత్పర్యం   వ్రాసి   చరిత్రలో నిలిచిపోయినా మహానుభావుడు వాసుదాసు గారు. వాసుదాసు గారు వ్రాసిన 24000 పద్యాలకి మందర మకరందం  పేరుతో అధ్భుతమైన వ్యాఖ్యానాన్ని వ్రాసారు, ఈ నాటి మన గౌరవ అతిథి శ్రీ వనం జ్వాలా నరసింహా రావు గారు. వారు ఈ రోజు మన వెండి పండుగలో పాలు పంచుకోవడం  మనకి నిజంగా ఎంతో గర్వ కారణం.’ అన్నారు పున్నమరాజు.

వాసుదాసు గారితో సహాయ ఆయన లాంటి ఎంతో మంది గొప్ప వ్యక్తుల జీవిత విశేషాలు ఈ స్మరణీ (సావినీర్)క లో పొందుపరచె ప్రయత్నం చేశామని, అద్భుతంగా గోల్కొండ వ్యాపారి సంక్షేమ సంఘ రజతోత్సవ స్మరణిక ఆవిష్కరణోత్సవ పూర్వాపరాలను ఆవిష్కరించారు. ముఖ్యంగా సంచిక వెలువడడానికి కారణభూతులను జ్ఞప్తికి తెచ్చుకున్నారు. ప్రత్యేకంగా ఇద్దరి, ముగ్గురు  వ్యక్తుల అవిశ్రాంత కృషిని ప్రశంసించారు. వారే: డాక్టర్ శ్రీ బచ్చు పార్ధసారధి, కార్యదర్శి అవసరాల రామారావు, వారి సతీమణి శ్రీమతి మాలతి, శ్రీచక్ర ప్రింటర్స్ అధినేతలు శ్రీ తమ్మిరాజు శేషు, శ్రీదేవి దంపతులు, డిజైనర్ నరేష్, పున్నమిరాజు శ్రీమతి రాధిక తదితరులు.

‘సాయంకాలం ఇళ్ళకి వెళ్లేటప్పుడు జ్ఞాపకాలతో పాటు ఈ పుస్తకాన్ని కూడా పట్టుకెళ్లి, వీలు చేసుకుని చదవండని, గోల్కొండ కుటుంబీకుల్లో తెలియని వారందరి గురించీ తెలుసుకోండని, ఆ సమాచారాన్ని భద్రపరచండని, భావి త రాలకు అందించండని, ఇది మన తరానికి చెందిన చరిత్రని, ఇది మన  వారసత్వ సంపదని,’ చక్కగా స్ఫూర్తినిస్తూ మాట్లాదారాయన.  

పున్నమరాజు చెప్పినట్లు, ‘గోల్కొండ వ్యాపారి సంక్షేమ సంఘం ఆధ్వర్యవంలో ప్రచురింపబడిన సావనీర్ కేవలం ఒక 68  పేజీల రంగుల పుస్తకం మాత్రమేకాదు. అది ఇరవై ఐదు సంవత్సరాల సంఘం ప్రయాణాన్ని తన గుండెల్లో దాచుకున్న చరిత్ర. అనుభవాలు, అనుబంధాలు, అంకితభావాలు, ఆత్మీయతలు, జీవిత చరిత్రల కు చిరునామా. ఒక చరిత్రగా నిలబెట్టగలిగే అక్షరాలతో నిండిన పుస్తకం. తరాల మధ్య వారధి. సావనీర్ క్షుణ్ణంగా చదువుతే: ఇందులో కేవలం గతం మాత్రమే కాదు, భవిష్యత్తుకు మార్గదర్శనం  ఉంది. ఇందులో కేవలం సంఘ చరిత్ర మాత్రమే కాదు, సంఘ సంస్కృతి ఉంది. ఇందులో కేవలం జ్ఞాపకాలు మాత్రమే కాదు, ఎన్నో జీవిత పాఠాలు ఉన్నాయి. ఇందులో కేవలం నిశ్చల చిత్రాలు మాత్రమే కాదు, ఆ చిత్రాలు చెప్పే చిత్రవిచిత్రాలూ  ఉన్నాయి.’

గోల్కొండ వ్యాపారి సంక్షేమ సంఘం అధ్యక్ష, కార్యదర్శులకు, ఇతర కార్యవర్గ సభ్యులకు, ముఖ్యంగా అవసరాల రామారావుగారికి ధన్యవాదాలు. అన్నిటికన్నా ఆనందకరమైన విషయం: మామూలుగా సభలకు, సమావేశాలకూ రమ్మని పిలిచేవారు, సభ జరిగేరోజు వరకు మాత్రమే ఉత్సాహం కనబరిచే నేపధ్యంలో, దానికి భిన్నంగా అవసరాల రామారావు గారు, వారి సతీమణి మాలతి గారు, పున్నమరాజు గారు సభ జరిగిన మర్నాడు (అంటే ఈ రోజు ఉదయ౦) ప్రత్యేకంగా మా ఇంటికి వచ్చి మళ్లీ ధన్యవాదాలు చెప్పి పోవడం.  

హైదరాబాద్ గోల్కొండ వ్యాపారి సంక్షేమ సంఘం రజతోత్సవ వేడుక, పూర్వీకుల వైభవాన్ని భావితరాలకు అందించిన అద్భుత సాహిత్య సాంస్కృతిక వేదిక. రజత దీప్తి సావనీర్ ద్వారా తమ జాతి మూలాలను గ్రంథస్థం చేసిన నిర్వాహకుల శ్రమ, మహనీయుల చరిత్రను స్మరించుకునేలా చేసిన ఈ వేడుక నాకు కూడా మరువలేని మధురమైన జ్ఞాపకం.

జ‌న్మ‌స్థ‌ల స్మృతుల క‌థే....‘హైదరాబాద్ డేస్’ >>>>> ‘మైక్రోసాఫ్ట్ వైస్ ప్రెసిడెంట్’ రవి వేదుల ర‌చ‌న‌ : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

 జ‌న్మ‌స్థ‌ల స్మృతుల క‌థే....‘హైదరాబాద్ డేస్’

‘మైక్రోసాఫ్ట్ వైస్ ప్రెసిడెంట్’ రవి వేదుల ర‌చ‌న‌

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

ప్రజాతంత్ర దినపత్రిక (జూన్  నెల 28, 2026)

{‘పంజగుట్టలోని ఉత్సాహభరితమైన వాతావరణాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ, ఆయన ఈ ఉమ్మడి జీవావరణ వ్యవస్థను ఇలా స్పష్టంగా వివరిస్తారు: ‘అక్కడ అందరికీ అందరూ తెలుసు.’ మీరు మీ పడకగదిలో తుమ్మితే, మూడు ఇళ్ల అవతల ఉన్నవాళ్లు మీకు పసుపు పాలు పంపిస్తారు. మీ క్రికెట్ బంతి కిటికీని పగలగొడితే, మీరు ఇంటికి రాకముందే ఆ వార్త మీ అమ్మకు తెలిసిపోతుంది, మీరు ఎవరితోనైనా డేటింగ్ చేయడానికి ప్రయత్నిస్తే, అప్పటికే ఐదుగురు మామయ్యలు, ఆరుగురు అత్తయ్యలు ఆ తతంగం అంతా చూస్తూ ఉంటారు.} – ప్రజాతంత్ర సంపాదకుడి క్లుప్త సుందర వ్యాఖ్య

నా మేనల్లుడు, డాక్టర్ అయితరాజు భరత్ బాబు, వృత్తిరీత్యా దంత వైద్య నిపుణుడు, కానీ ఇష్టపూర్వకంగా సాహితీవే ప్రియుడు. తన ప్రఖ్యాత తండ్రి, దివంగత డాక్టర్ ఏపీ రంగారావు  అడుగుజాడల్లో న‌డుస్తారు. ఆయ‌న గొప్ప పుస్త‌క ప్రియుడు కూడా.  తన చుట్టూ ఎప్పుడూ ఉత్సాహంతో కూడిన ఒక బృందం ఉంటుంది. అందులో వైద్యులు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు, సామాజిక కార్యకర్తలు, రాజకీయ నాయకులు, పాత్రికేయులు, ప్రముఖ సాఫ్ట్‌వేర్ నిపుణులు, అలాగే గొప్ప‌ పుస్తకాల రచయితలు కూడా ఉంటారు.

భరత్ తన సొంత ఖర్చుతో పుస్తకాలను కొని, తన స్నేహితులకు, బంధువులకు బహుమతిగా ఇస్తారు. భరత్ ఇటీవల నాకు బహుమతిగా ఇచ్చిన అటువంటి ఒక అద్భుతమైన 350 పేజీల పుస్తకం ‘హైదరాబాద్ డేస్: ది కోడ్ వి లివ్డ్ బై, బిఫోర్ వి కోడెడ్,’ దీని రచయిత రవి వేదుల. అతను భరత్ టీనేజ్ స్నేహితుడు. వారి కుటుంబాలు హైదరాబాద్‌లోని పంజాగుట్ట జూనియర్ (పిజె) ఆఫీసర్స్ కాలనీలోని ప్రభుత్వ వసతి గృహాలలో పక్కపక్కనే నివ‌సించేవి.

మనసుకు నచ్చిన కథలు చెప్పే ఇంజినీర్‌ రవి వేదులతో తన జ్ఞాపకాలను భరత్ ఆప్యాయంగా గుర్తుచేసుకున్నాడు. ప్రస్తుతం, అతను అమెరికాలోని సియాటెల్‌లో నివసిస్తూ, మైక్రోసాఫ్ట్‌లో కార్పొరేట్ వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. ఒకప్పుడు హైదరాబాద్‌లోని పంజాగుట్ట దుమ్ము, ధూళి వీధుల్లో పాదరక్షలు కూడా లేకుండా క్రికెట్ బంతులను తరుముకుంటూ తిరిగే ఒక అమాయక బాలుడి నుండి, ఒక గ్లోబల్ టెక్ ఎగ్జిక్యూటివ్‌గా ఎదిగాడు.

ఒక సామాన్య మధ్యతరగతి కుటుంబం నుండి వచ్చిన రవి, 'రచయిత పరిచయం' లో అందంగా వివరించినట్లుగా, ఈ స్వీయచరిత్రను తన సొంత ఇంటికి  పునరాగమనంగా భావిస్తారు. ఈ పుస్తకంలోని ఒక ఆసక్తికరమైన అంశం ఏమిటంటే, రవి వేదుల తన వృత్తిని నిర్మించుకున్న మైక్రోసాఫ్ట్ కార్పొరేషన్  ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రచురణ సంస్థ అయిన '8080 బుక్స్' ద్వారా ఇది అమెరికాలో ప్రచురితం కావ‌డం.  మూడు దశాబ్దాల క్రితం పరిశ్రమ దిగ్గజాలైన బిల్ గేట్స్,  పీటర్ రినర్సన్‌లతో సన్నిహితంగా పనిచేసిన అసాధారణ వ్యక్తి గ్రెగ్ షా రాసిన  ముందుమాట ఈ పుస్తకానికి అపారమైన బ‌లం.

గేట్స్ 1970ల, 1980ల నాటి మైక్రో కంప్యూటర్ విప్లవానికి మార్గదర్శకుడైన దిగ్గజం, ఈయన 1975లో మైక్రోసాఫ్ట్‌ను మ‌రొక‌రితో క‌లిసి స్థాపించారు. రైనర్సన్ ఒక ప్రముఖ అమెరికన్ పాత్రికేయుడు, రచయిత, పారిశ్రామికవేత్త, మైక్రోసాఫ్ట్ మాజీ ఉపాధ్యక్షుడు. పులిట్జర్ బహుమతిని గ్రహీత కూడా.
తన ముందుమాట‌లో పర్సనల్ కంప్యూటర్, ఇంటర్నెట్ విప్లవాలకు నాంది పలికిన ఒక ముఖ్యమైన రచనైన 'ది రోడ్ అహెడ్'తో తన అనుభవాన్ని ఆయన ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారు. విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిన 'హిట్ రిఫ్రెష్' పుస్తకం కోసం మైక్రోసాఫ్ట్ ప్రస్తుత సీఈఓ సత్య నాదెళ్లతో కలిసి పనిచేసిన తన తర్వాతి అనుభవాన్ని కూడా షా గుర్తు చేసుకున్నారు.

ఈ రెండు మైలురాళ్ల లాంటి పుస్తకాలలోనూ, రచయితలు తమ వ్యక్తిగత నేపథ్యాలలోని కీలకమైన సంగతులను వెల్లడించారని షా సూక్ష్మంగా గమనించారు. ఒక వ్యక్తి  బాల్యం వారి గొప్ప వృత్తిపరమైన విజయాలను ఎలా రూపుదిద్దుతుందో వివరించడానికి ఆయన మరికొన్ని చారిత్రక ఉదాహరణలను ఉదహరించారు.  టెక్ మేనిఫెస్టోలకు, రవి వేదుల 'హైదరాబాద్ డేస్'కు మధ్య అద్భుతమైన పోలికను చూపుతూ, గ్రెగ్ షా ఈ జ్ఞాపకాలను ఒక విశిష్టమైన మానవ దృగ్విషయానికి చక్కగా రాసిన ఒక‌ నిదర్శనంగా అభివర్ణించారు.

ఒక కంప్యూటర్‌ను ప్రోగ్రామ్ చేయడం నేర్చుకోవడానికి చాలా కాలం ముందు, రవి, భారతీయ-అమెరికన్ సాఫ్ట్‌వేర్ డెవలపర్‌ల తరం మొత్తం వలె, తమ బాల్యపు నివాస కాలనీలు, పరిసరాలలో ఆకళింపు చేసుకున్న అలిఖిత 'కోడ్'ను ఇది అన్వేషిస్తుందని గ్రెగ్ షా అభిప్రాయపడ్డారు. చివరగా, షా ఈ పుస్తకాన్ని ఒక సాహిత్య విజయంగా, జ్ఞానోదయం కలిగించే ఉపన్యాసంగా ప్రశంసించారు. ఈ జ్ఞాపకాల అసలు ఆత్మను సంగ్రహిస్తూ, ఆయన రచయిత చెప్పిన ఒక హృద్యమైన వాక్యాన్ని ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారు: ‘ఇది నేను ఎలా విజయం సాధించాననే కథ కాదు.’ ‘ఇది నేను పుట్టిన ప్రదేశం యొక్క కథ.’ అంటూ షా ప్రసంసిస్తాడు.

మనలో ప్రతి ఒక్కరిలోనూ మనం పుట్టిన ప్రదేశానికి సంబంధించిన ప్రాథమిక జ్ఞాపకాలు, మనకు ఎలా జీవించాలో నేర్పిన వ్యక్తుల స్మృతులు సజీవంగా ఉంటాయి. రవి వేదుల ముందుమాట అత్యంత ఉత్తేజకరంగా ఉంది. ఆయన తన జీవిత గమనాన్ని రెండు విభిన్న ప్రపంచాల మధ్య ప్రయాణంగా, అత్యద్భుద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు. భారతదేశం ఆయనకు మూలాలను ఇచ్చింది. అమెరికా ఆయనకు రెక్కలను ఇచ్చింది. ఈ ప్రగాఢమైన ద్వంద్వ స్వభావంపై ఆలోచిస్తూ, రవి ఇలా పేర్కొన్నారు:

హైదరాబాద్‌లోని దుమ్ముతో నిండిన వీధులు ఆయనకు దృఢత్వాన్ని, ఐదు రూపాయల విలువను,  కఠినమైన పరిమితులలో వనరులను పొదుపుగా, సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకునే నూతన ఆవిష్కరణల కళ అయిన 'జుగాడ్'ను నేర్పగా, కార్పొరేట్ అమెరికాలోని అత్యంత ఒత్తిడితో కూడిన సమావేశ మందిరాలు సంపూర్ణ స్పష్టతను, విశాలమైన దృష్టిని, ప్రపంచవ్యాప్త స్థాయిని ఇచ్చాయి.

జనరల్ కోలిన్ పావెల్‌తో జరిగిన ఒక వ్యక్తిగత సమావేశంలో రగిలిన సృజనాత్మక స్ఫూర్తి ఈ ఆత్మకథకు ప్రేరణనిచ్చింది. అమెరికా మొట్టమొదటి నల్లజాతి విదేశాంగ కార్యదర్శి, విశిష్ట సైనిక నాయకుడైన పావెల్, తన రాజనీతిజ్ఞత‌కు మార్గనిర్దేశం చేయడానికి తన చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలను ఎలా ఉపయోగిం చుకున్నారో చూసి రవి ఎంతగానో ప్రభావితులయ్యారు. జీవితం, నాయకత్వం పట్ల పావెల్   జీవితచరిత్ర దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ, తొలిదశలో తాను గ్ర‌హించిన‌  పాఠాలకు రవి అందించిన వ్యక్తిగత నిదర్శనం గా ‘హైదరాబాద్ డేస్’ నిలుస్తుంది.  

కాలక్రమానుసారంగా రూపొందించబడిన ‘హైదరాబాద్ డేస్’లో డెబ్బై ఆరు విభిన్న అంశాలు ఉన్నాయి.  ఇవి ఆరు నేపథ్య విభాగాలుగా విభజించబడ్డాయి: ‘గేట్ల లోపలి ప్రపంచం; వంటగది రాజకీయాలు, క్రికెట్ యుద్ధాలు, ఇతర పొరుగు నిజాలు; మనల్ని పెంచిన కథలు; పెరగడం, దూరమవడం; బయటి నుండి వినిపించే స్వరాలు; చివరగా, సరిహద్దులు లేని కాలనీ: అది నిశ్చలమైన రోజు.’  దానికి బదులుగా, అది క్షణికమైన ఇంద్రియ జ్ఞాపకాలను భద్రపరచాలనే ఒక సాధారణ, గాఢమైన కోరిక నుండి పుట్టిందని రవి రాశారు.

తన తల్లి ఉప్మా  విశిష్టమైన సువాసన, పొరుగున జరిగే క్రికెట్ మ్యాచ్‌ల సమయంలో చెప్పులు లేకుండా నడిచే కంకర నేల స్పర్శ, పాత కామిక్స్ కోసం వెతికిన తర్వాత నియాన్ లైట్ల కింద ఆస్వాదించే గోకుల్ చాట్  విలక్షణమైన, గరుకు రుచి గుర్తు చేసుకున్నాడు రచయిత. అయినప్పటికీ, ఈ స్పష్టమైన జ్ఞాపకాలను కాగితంపై పెడుతున్నప్పుడు, రవి ఒక లోతైన వాస్తవాన్ని గ్రహించారు. ఈ బాల్యపు గాథలు కేవలం గతాన్ని తలచుకోవడం మాత్రమే కాదు, అవి తన ఆలోచనా విధానాన్ని పూర్తిగా తీర్చిదిద్దిన మానవ సహజ వలయాలు, జ్ఞానాత్మక అల్గారిథంలు, పునాది రాళ్లు అనే విషయాన్ని.

తన ప్రారంభ అంశంలో, రవి వేదుల భారతీయ నివాస ‘కాలనీ’  సాంస్కృతిక నిర్వచనాన్ని చాకచక్యంగా వివ‌రిస్తూ, అది ఒక నిర్జీవమైన నివాస ప్రాంతం కాకుండా, చైతన్యవంతమైన, గాఢంగా అనుసంధానించబడిన పొరుగు ప్రాంతాన్ని సూచిస్తుందని రాశారు. పంజగుట్టలోని ఉత్సాహభరితమైన వాతావరణాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ, ఆయన ఈ ఉమ్మడి జీవావరణ వ్యవస్థను ఇలా స్పష్టంగా వివరిస్తారు: ‘అక్కడ అందరికీ అందరూ తెలుసు.’ మీరు మీ పడకగదిలో తుమ్మితే, మూడు ఇళ్ల అవతల ఉన్నవాళ్లు మీకు పసుపు పాలు పంపిస్తారు. మీ క్రికెట్ బంతి కిటికీని పగలగొడితే, మీరు ఇంటికి రాకముందే ఆ వార్త మీ అమ్మకు తెలిసిపోతుంది,  మీరు ఎవరితోనైనా డేటింగ్ చేయడానికి ప్రయత్నిస్తే, అప్పటికే ఐదుగురు మామయ్యలు, ఆరుగురు అత్తయ్యలు ఆ తతంగం అంతా చూస్తూ ఉంటారు.’

నగర గతాన్ని దాని అసలు స్వరూపంతో ఆవిష్కరిస్తూ రవి ఇలా రాశారు: ‘ఇది 1980 లు, 1990ల నాటి హైదరాబాద్ గురించిన కథనం; బిర్యానీ బ్రోచర్లు లేదా టెక్ పార్కుల హైదరాబాద్ కాదు ఇది. కాలువలు కప్పిన సందులు, ఎప్పుడూ తెరిచి ఉండే ఇంటి గుమ్మాలు,  మన ముద్దు పేర్లు తెలిసిన పొరుగింటి వాళ్లు ఉండే ఆనాటి హైదరాబాద్ ఇది.’ అదే సమయంలో, జీవితంలోని కఠిన వాస్తవాలను కూడా ఈ జ్ఞాపకాల పుస్తకం దాచలేదని ఆయన నిజాయితీగా అంగీకరించారు. చదువుతుంటే, కొన్ని అధ్యాయాలు తీవ్రమైన విషాదాన్ని, తీరని వేదనను ప్రతిబింబిస్తాయి. పంపని ప్రేమలేఖలు లేదా తిరిగి ఇవ్వని క్రికెట్ బ్యాట్ వంటి దృశ్యాలను ఇవి కళ్ళకు కడతాయి.

ఈ విషాద ఛాయల మధ్య కూడా, ఆ కాలనీ అందించిన శాశ్వతమైన ఓదార్పు గురించి రవి అద్భుతంగా ఇలా ముగించారు: ‘అక్కడ ఎప్పుడూ ఒక రకమైన వెలుగు ఉండేది. కాలనీ మనకు ఇచ్చింది అదే: సంతోషం, బాధ రెండింటినీ మోయగలిగేంత బలమైన 'అనుబంధం' అనే వలయం.’ రవి వేదుల (పంజాగుట్ట కాలనీ) పీజే-4లో అడుగుపెట్టిన రోజు నుండి గోకుల్ చాట్, పెసరట్టు, పాల కార్డులు, ఉదయపు నిద్ర, ఐఏఎస్‌ లేన్, భేల్ పూరీ, 'టిక్-టిక్' బొమ్మల వంటి తీపి జ్ఞాపకాల వరకు, ప్రతి అధ్యాయం ఎంతో ఆకట్టుకునేలా ఉంటుంది.

తన చివరి ఆలోచనలలో, రవి గతానుభవాలను తలచుకుంటూ ఇలా రాశారు: ‘పీజే కాలనీ ఇప్పుడు మునుపటిలా లేదు. మా కుటుంబ నివాసాన్ని కూల్చేశారు. కానీ దాని ఆత్మ మాత్రం నాలోనే జీవించి ఉంది,’ అని. నిజమే! చిన్న చిన్న కాలనీలు, నివాస ప్రాంతాలతో మొదలైన హైదరాబాద్ నగరం, నేడు ప్రపంచ స్థాయి ఆశయాలకు, అవకాశాలకు కేంద్రంగా మారింది. 'హైదరాబాద్ డేస్’ ఒక అద్భుతమైన రచన. కనుమరుగైన ఒక ప్రపంచానికి అందమైన నివాళిని అర్పిస్తూ, తప్పక చదవాల్సిన పుస్తకం ఇది. (రచయిత: తెలంగాణ మాజీ ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ మాజీ సీపీఆర్ ఓ. తన అంగ్ల వ్యాసానికి ప్రజాతంత్ర పత్రిక స్వేచ్చానువాదం)

The Boiling Frog: SIR and the Quiet Realignment >>>>> Conversational Consensus of the 20th Friday Meeting at Press Club Hyderabad : Vanam Jwala Narasimha Rao

 The Boiling Frog

SIR and the Quiet Realignment

Conversational Consensus of the

20^th Friday Meeting at Press Club Hyderabad

Vanam Jwala Narasimha Rao (June 26, 2026)

The ongoing implementation of SIR (Special Intensive Revision) is sparking intense national debate regarding its transparency and political impact. Critics argue that its rapid, aggressive execution mirrors a subtle, modern democratic crisis. Rather than triggering immediate alarm, the situation operates like the classic ‘Boiling Frog’ analogy, as a process of gradually altering the political landscape through systematic electoral shifts, which proxy political elements use to force structural realignments and party consolidations.

To ensure national stability, citizens must objectively scrutinize the veracity and long-term implications of these sweeping shifts before institutional autonomy and democratic checks are entirely compromised. The weekly Friday Evening Meetings at the prestigious Press Club Hyderabad have eventually turned into silent but effective platforms of conversations on contemporary societal issues that have a direct or at least a subtle bearing on politics, both at the state and central level.

In a nation like India, despite its unprecedented growth in more than one way, several unforeseen issues keep haunting the populace at large. The SIR is particularly challenging for a population that constitutes an approximate 75.3% computer illiteracy rate, even though the general literacy rate stands at a promising 80.9%. For instance, when the Union Government introduces a sweeping program like the highly controversial SIR, what becomes the fate of complete computer illiterates and the partially literate?

While initiated by the Election Commission of India, as a massive effort to purify India's democratic foundations, rolling out a rigorous, tech-dependent verification drive across a digitally divided populace it clearly signalled as structurally immature. Because the vast majority of rural and marginalized citizens cannot independently verify their digital records, this top-heavy process becomes dangerously uncalled for in its current format.

Without a foundational digital literacy drive to precede it, this well-intentioned reformative exercise blindly opens the floodgates to severe abuse. It leaves vulnerable voters entirely at the mercy of a newly sprouting ecosystem of predatory brokers and tech-savvy middlemen. These actors will inevitably exploit the digital divide, manipulating voter data for financial or political gain. Against this background, beyond the regular like-minded press club members, this Twentieth Friday Meeting hosted two critical voices.

The first pivotal presence was Professor M Kodandaram, a prominent academic, political-social activist, and current Member of the Legislative Council (MLC). Having served as the Chairman of the Telangana Joint Action Committee (TJAC), Kodandaram famously acted as the central bridge connecting diverse social and political factions during the intense phase of the separate statehood movement. The second was Krishna Sharma, a US-based NRI who presented his 'Adaptive Political System (APS)': a new political theory he has spent over five years developing and sharing with leaders and the public.

The lively Press Club discussion revolved around broader questions of politics, democratic organization, citizenship, and the ongoing debate surrounding the Special Intensive Revision (SIR) of electoral rolls, bridging deep philosophical concepts with immediate political concerns. The meeting began with a fundamental question: Can politics truly exist without organization? Is politics essentially about ideas and people, or does it inevitably require a structured system?

The debate closely examined the relationship between leadership and organization, citing historical instances to question whether a movement can sustain itself through ideas alone, or if organizational strength is entirely indispensable. Krishna Sharma’s views led the conversation, focusing on the delocalization and pluralization of leadership and representation. This model allows voters to elect multiple leaders from anywhere across the state or nation, ensuring direct representation for their diverse, evolving aspirations in an era shaped by technological change, urbanization, and globalization.

The conversation pondered whether the Adaptive Political System (APS) could create a level playing field for visionary, value-driven leaders to reach voters directly and attain public office without joining traditional political parties or spending enormous sums of money. The participants also considered whether APS could enable every section of the population to elect its own leaders in exact proportion to its numbers, effectively eliminating the need for caste-based censuses or reserved constituencies.

Krishna Sharma strongly maintains that the APS transforms the legislative process through issue-based debate and voting. The model is designed to address long-standing institutional friction among the legislature, executive, and judiciary, as well as complex centre-state relations and upcoming delimitation exercises. However, whether APS can fundamentally reshape democratic representation to accelerate economic development and social inclusion remained a highly debated point among the participants.

Professor Kodandaram then, steered the discussion toward the philosophy of Sampoorna Kranti (Total Revolution) and Gandhian thought. Participants deliberated how Mahatma Gandhi's ideal social order would fare today, questioning whether his concepts of Gram Swaraj, deep decentralisation, and resistance to unchecked capitalism would prevent current governance loopholes or inadvertently trigger new challenges.

While Gandhi envisioned autonomous village self-rule, the Press Club Friday Meeting consensus slightly moved towards a deeply decentralised model that ultimately requires a robust organizational framework to survive. Drawing from local history, the discussion cited the Telangana movement as a prime example, noting how the Joint Action Committee (JAC) successfully united diverse sections of society during the agitation.

Yet, participants questioned what happened to that immense organizational strength after statehood, and whether similar models remain relevant today. This scepticism directly fuelled a substantial part of the debate focused on the Special Intensive Revision (SIR) of electoral rolls, where serious concerns were expressed over a systemic shift in responsibility. Earlier, voter enumeration was largely the duty of proactive government agencies, whereas now, individual citizens appear to increasingly bear the heavy burden of proving their own eligibility.

The eventual outcome, regarding how many voters will see their names removed or retained on the rolls, remains to be seen. However, official reports confirming that nearly 89 lakh voter records in Telangana have been flagged for anomalies during this digital mapping phase are staggering. This means roughly one in every four electors faces mandatory verification, making it highly probable that even some participants of the Press Club Friday Meet, or their family members, near and dear, are personally affected.

Special concern was expressed for the poor, illiterate, and socially vulnerable segments of society who face the greatest difficulties during such rigorous checks. Minor name discrepancies, documentation gaps, and procedural complexities could ultimately penalise genuine voters who lack the technical resources to verify their records. The recently conducted socio-economic survey also came up during the discussion.

Participants questioned the thoroughness of the SIR field exercise, asking how many households were actually visited by Booth Level Officers (BLOs). This, it was remarked, remains ‘the million-million-dollar question.’ One suggestion that emerged instantly, with comprehensive consensus was to form a broad-based Joint Action Committee (JAC) to deliberate on the issue and build public awareness or, if needed, resistance.

Alternatively, the discussion considered the classic, defeatist ideal of ‘Let me give up.’ Give up what? My vote! In this context, another serious concern raised was whether the country is gradually moving towards conditions reminiscent of the Emergency. One or two participants who have studied SIR extensively and questioned it incessantly on social media expressed a deep apprehension: are citizens approaching a stage where they are required not merely to exercise their voting rights, but first to establish their citizenship and nationality?

Ultimately, the discussion questioned whether the Telangana Government fully appreciates the long-term consequences of this SIR exercise, and whether there is still scope for an immediate course correction. The discussion also explored various forms of democratic protest. Should citizens, when confronted with excessively complicated verification procedures, consider collectively declaring that they would rather abstain from voting than become entangled in avoidable bureaucratic processes?

Such a proposal immediately raised a disturbing corollary: if governments begin to equate voting status with citizenship, could non-voters someday be viewed as less than full citizens? This critical possibility was also examined directly from the perspective of Gandhian Satyagraha and Civil Resistance. Participants debated whether the present SIR exercise could ultimately carry larger political consequences, including whether it might indirectly strengthen the BJP electorally.

However, if a Joint Action Committee (JAC) is formed to resist or question the process, the Telangana Experience serves as a powerful reminder and model that organized social movements often to achieve desired results, at least to the greatest extent possible. Another proposal discussed was the possibility of mobilizing, in a democratic way, around one thousand respected, conscientious individuals drawn from different walks of life: including journalists, academics, activists, politicians, writers, and legal luminaries.

This collective team, would publicly state that, as a mark of disagreement with an unnecessarily complicated SIR process, they would prefer to voluntarily refrain from voting rather than subject themselves to repeated demands to prove what had never previously been questioned. The purpose of this mobilization would not be to reject the democratic spirit, but to draw public attention to a process that many perceive as placing avoidable burdens on genuine citizens.

The larger question raised was simple yet profound: if there has been no significant problem with voter identity over the years, why has such an elaborate exercise suddenly become necessary now? Equally important was the emotional dimension expressed by some participants: if many among one's relatives, neighbours, and fellow citizens lose their voting rights through procedural complications, can one truly remain indifferent and continue to vote as though nothing has happened?

The Twentieth Friday Evening Meeting, like previous meets, reaffirmed the enduring value of a simple yet powerful idea: when experienced minds come together and deliberate on a societal issue, there is nothing that cannot be achieved. Spanning reflections on history, governance, economics, journalism, and public life, this Friday meeting broadly agreed to stand by people who keep demanding ‘Give us Choice and Voice,’ emphasizing that processes should not be imposed unilaterally, but rather postponed until a broad consensus is arrived at.

The Friday Meeting Circle is steadily expanding and attracting more experienced guests. The discussion did not end with the exchange of ideas alone. It marked the beginning of a process. A group of like-minded participants resolved to take the initiative forward by informally coming together and gradually giving shape to a broader platform.

The approach envisaged was evolutionary rather than confrontational, building awareness, engaging with citizens, and expanding the dialogue level by level, from local communities to wider public forums, with the objective of achieving meaningful and democratic outcomes.

As an initial step, the group proposes to reach out to individuals from diverse walks of life who share concerns about the implications of the present SIR process. The larger objective is to build a broad-based civic initiative that encourages informed public discussion and constructive democratic engagement. Among the ideas discussed was mobilizing around one thousand respected citizens to publicly express their disagreement with what they perceive as an unnecessarily burdensome verification process.

Such an initiative, if pursued, would not be intended as a rejection of democracy or the electoral process, but rather as a peaceful means of drawing public attention to concerns that genuine voters should not be subjected to avoidable procedural hardships in exercising their democratic rights. To begin with, and until more voices join, the following persons would be steering the process of reaching out to individuals:

Bhandaru Srinivasa Rao, N V Hanumantha Rao, U Srinivas, K Quayyum Anwar, Mallepally Laxmaiah, Devulapalli Amar, Prof M Kodandaram, V J M Diwakar, Jwala Narasimha Rao, and A Saye Sekhar.

Last, but not least: Towards the close of the discussion, participants reflected on the future of Telangana politics. Should social movements remain independent social movements, or should they eventually evolve into enduring political organizations? This remains an open question, but there was broad agreement that the future of democratic mobilization in Telangana deserves serious thought and fresh organizational imagination. 

‘జీవితం ఒక సింధువు, నేను స్పృశించినది ఒక బిందువు’: ‘స్ఫూర్తిప్రదాత (వెంకయ్యనాయుడు) జీవిత చరిత్ర’ రచయిత మాశర్మ >>>>> వనం జ్వాలా నరసింహారావు

 అపురూపమైన ‘స్ఫూర్తిప్రదాత (వెంకయ్యనాయుడు) జీవిత చరిత్ర’

‘జీవితం ఒక సింధువు, నేను స్పృశించినది ఒక బిందువు’

రచయిత మాశర్మ

By వనం జ్వాలా నరసింహారావు

         జూన్ 24వ తేదీ దినపత్రికలలో సీనియర్ జర్నలిస్ట్ మాశర్మ రచించిన “వెంకయ్య ‘నాయకుడు’: ఉదయగిరి నుండి ఉపరాష్ట్రపతి వరకు” పుస్తకావిష్కరణ విశేషాలు చదివాను. భారత మాజీ ఉపరాష్ట్రపతి ముప్పవరపు వెంకయ్యనాయుడు గారితో నాకు అంతగా వ్యక్తిగత పరిచయం లేకపోవడంతో, అభినందనలు తెలియచేయడానికి, నేరుగా ఆయనకు ఫోన్ చేసే సాహసం చేయలేకపోయాను. అయితే, పుస్తక రచయిత మాశర్మ నా ఆప్తమిత్రుడు కావడం వల్ల, తక్షణమే ఆయనకు ఫోన్ చేసి మనసారా అభినందించాను. ఆహ్వానం లేనందున ఆవిష్కరణ మహోత్సవానికి రాలేకపోయానని వివరించాను.

         మేమిద్దరం కాసేపు సమకాలీన అంశాలను, పాత జ్ఞాపకాలను నెమరేసుకున్నాం. ఆ తర్వాత దైనందిన పనుల హడావిడిలో పడి ఆ విషయాన్ని కాస్త మర్చిపోయాను. ఆ రోజంతా ఎన్నో పనులతో అత్యంత బిజీగా గడిచింది. సాయంత్రం జూబిలీహిల్స్‌లోని హోటల్‌లో కూర్చుని ఉన్న సమయంలో మా ఇంటి నుంచి ఒక ఫోన్ వచ్చింది. వెంకయ్యనాయుడు ఇంటి (కార్యాలయం) నుండి ఒక వ్యక్తి రాపిడో సర్వీస్ ద్వారా ఒక పుస్తకాన్ని పంపారని, దానిని గేటు వద్ద డ్యూటీలో ఉన్న సెక్యూరిటీ సిబ్బందికి అందించి వెళ్లారని సమాచారం. అనుకోకుండా అందిన ఈ సర్ప్రైజ్ బహుమతి నాకెంతో సంతోషాన్ని కలిగించింది.

         వెంటనే నేను చేసిన మొదటి పని మిత్రుడు మాశర్మకు ఫోన్ చేసి కృతజ్ఞతలు తెలపడం. పుస్తకం నా దాకా వచ్చేలా చేయడం ఖచ్చితంగా ఆయన పనేనని అర్థమైంది. రాత్రి ఇంటికి చేరుకోగానే గేటు దగ్గరే ఆగి, సెక్యూరిటీ నుంచి ఆ పుస్తకాన్ని ఆత్రుతగా చేతిలోకి తీసుకున్నాను. లోపలికి వెళ్లే ఓపిక కూడా లేక, అక్కడే నిలబడి పేజీలు తిప్పడం ప్రారంభించాను. సాధారణంగా ఏ పుస్తకం చదివినా కొన్ని ఆసక్తికరమైన అంశాల దగ్గర నా దృష్టి నిలిచిపోతుంది. ఈ పుస్తకం విషయంలోనూ అదే జరిగింది. అయితే, ఇక్కడ నేను సుదీర్ఘమైన సమీక్ష కాకుండా కొన్ని ముఖ్యమైన మాటలు మాత్రమే పంచుకోవాలని అనుకుంటున్నాను.

ముందుగా ఈ గ్రంథానికి అందిన 'ముందుమాటల' గురించి ప్రస్తావించడం ఎంతో అవసరం. ఎందుకంటే, ఆ ముందుమాటలను చదివితేనే రచయిత మాశర్మ అద్భుతమైన రచనా నైపుణ్యం అర్థమవుతుంది. అదే సమయంలో, పుస్తక కథానాయకుడైన వెంకయ్యనాయుడు బహుముఖ ప్రజ్ఞ, అసాధారణ చతురత, రాజకీయ రాజనీతిజ్ఞత, దార్శనికత స్పష్టంగా అవగతమవుతాయి. ఆయనకు ఉన్న బంధుమిత్ర ప్రీతి, పట్టువిడుపుల స్వభావం, అన్నిటినీ మించి ఆయనలోని తిరుగులేని నాయకత్వ పటిమ ఎలాంటిదో ఆ పీఠికల ద్వారానే పాఠకుడికి ఒక స్పష్టమైన అవగాహన వస్తుంది.

జీవిత చరిత్రలు అనేవి కేవలం ఒక వ్యక్తి జీవిత ఘట్టాల సమాహారం మాత్రమే కావు. అవి ఒక యుగానికి అద్దం పట్టే సజీవ సామాజిక పత్రాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఎంతటి ఉన్నత శిఖరాలకు ఎదిగాడనే దానికంటే, ఆ ఎదుగుదల వెనుక ఉన్న మానవీయ విలువలు, క్రమశిక్షణ, నిరంతర త్యాగం, ప్రజాసేవా తపన, దేశభక్తి వంటి విశిష్ట గుణాలను భావితరాలకు అందించే అద్భుతమైన స్ఫూర్తి గ్రంథాలు. నిజానికి, అలాంటి మహోన్నత జీవిత చరిత్రలు చాలా అరుదుగా మాత్రమే వెలువడుతుంటాయి. ఈ కోవకు చెందిన పుస్తకాలలో చదివే ప్రతి పుట ఒక కొత్త పాఠాన్ని నేర్పుతుంది. ప్రతి అధ్యాయం ఒక గొప్ప సందేశాన్ని ఇస్తుంది. అందులో ప్రస్తావించిన ప్రతి సంఘటన చదువరుల జీవితానికి ఒక చక్కని మార్గదర్శకంగా నిలుస్తుంది.

గ్రామీణ నేలలో పుట్టి పెరిగి, విద్యార్థి ఉద్యమాల ద్వారా తనలోని నాయకత్వ లక్షణాలకు పదును పెట్టుకున్న అరుదైన ప్రస్థానం ముప్పవరపు వెంకయ్యనాయుడుది. ప్రాంతీయ రాజకీయాల నుంచి జాతీయ రాజకీయాల శిఖరాగ్రాల వరకు అంచెలంచెలుగా ఎదిగి, దేశ రెండో అత్యున్నత పదవైన భారత ఉపరాష్ట్రపతి స్థాయికి ఆయన చేరుకున్నారు. ఆయన జీవిత ప్రయాణం కేవలం ఒక వ్యక్తి సాధించిన విజయగాథ మాత్రమే కాదు. అది అచంచలమైన పట్టుదల, నిరంతర కృషి, నమ్మిన విలువలు, నిస్వార్థ ప్రజాసేవల కలయికతో రూపుదిద్దుకున్న ఒక సజీవ చరిత్ర.

అటువంటి మహోన్నతమైన వ్యక్తిత్వాన్ని, సుదీర్ఘ రాజకీయ జీవితాన్ని సీనియర్ పాత్రికేయుడు మాశర్మ అద్భుతంగా పుస్తక రూపంలోకి తెచ్చారు. ఆయన తన దశాబ్దాల అనుభవజ్ఞానంతో, లోతైన పరిశోధనా దృష్టితో, చక్కని సాహిత్య సౌందర్యాన్ని జోడించి అక్షరీకరించిన అద్భుత గ్రంథమే “వెంకయ్య నాయకుడు’: ఉదయగిరి నుండి ఉపరాష్ట్రపతి వరకు”. ఈ పుస్తకాన్ని తిరగేస్తున్నప్పుడు కేవలం ఒక సాధారణ నాయకుడి రాజకీయ ప్రస్థానం మాత్రమే మనకు కనిపించదు. ఒక సామాన్య వ్యక్తి విలువలనే ఇంధనంగా మార్చుకుని, ఎలా ఒక మహోన్నత ప్రజానాయకుడిగా రూపుదిద్దుకుంటాడో తెలిపే అద్భుత జీవన యాత్ర కళ్లముందు సాక్షాత్కరిస్తుంది.

రచయిత మాశర్మ భవిష్యత్తులో వెంకయ్యనాయుడిపై ఇలాంటి పుస్తకం ఒకటి రాయబోతున్నారని నరేంద్ర మోదీ బహుశా ముందే ఊహించారేమో అనిపిస్తుంది. ఎందుకంటే, రెండు సంవత్సరాల క్రితమే వెంకయ్యనాయుడు 75వ జన్మదినోత్సవం సందర్భంగా, భారత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ‘ప్రజల మనిషి, వెంకయ్య’ అంటూ ఒక అద్భుతమైన వ్యాసం రాశారు. ఈ పుస్తకానికి అన్ని విధాలా ఒక పరిపూర్ణమైన ముందుమాటలా సరిపోయే ఆ వ్యాసాన్ని చూస్తే, ‘కోయిల ముందే కూసింది’ అనే సామెత అక్షరాలా నిజమనిపిస్తుంది.

ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ తన వ్యాసం ఆరంభంలోనే వెంకయ్యనాయుడుని ‘రాజనీతిజ్ఞుడు’ అని సంబోధించడం విశేషం. ప్రజాసేవ పట్ల ఆయనకున్న తిరుగులేని కార్యదక్షత, సభలలో ప్రదర్శించే హుందాతనం, విద్యార్థి దశ నుంచే చాటుకున్న అపూర్వమైన ప్రతిభ, అద్భుత వాక్చాతుర్యం, అంకితభావాలను ప్రధాని ప్రశంసించారు. ఆరెస్సెస్, ఏబీవీపీ, జనసంఘ్, బీజేపీ వంటి సంస్థల మౌలిక సిద్ధాంతాల పట్ల నిబద్ధతకు, సమర్థతకు వెంకయ్యనాయుడు ఒక పర్యాయపదమని మోదీ కొనియాడారు.

మరీ ముఖ్యంగా, వెంకయ్యనాయుడు వ్యక్తిత్వంలోని కొన్ని ప్రత్యేక కోణాలను ప్రధాని తన మాటల్లో ఇలా వివరించారు: ‘రాజకీయాలను పక్కనబెట్టి చూస్తే, వెంకయ్యనాయుడు విపరీతమైన పఠనాభిలాషి, మంచి రచయిత కూడా. ఉజ్జ్వలమైన తెలుగు సంస్కృతిని దేశ రాజధానికి పరిచయం చేసిన నేతగా న్యూఢిల్లీ ప్రజలలో ఆయనకు విశేషమైన గుర్తింపు ఉంది. ప్రతి ఏటా ఆయన నివాసంలో సంక్రాంతి, ఉగాది పర్వదినాల సందర్భంగా నిర్వహించే సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు న్యూఢిల్లీ వాసులకు ఎప్పటికీ మరువలేని మధురమైన జ్ఞాపకాలు.’ (ఒకసారి నేను కూడా సంక్రాంతికి హాజరయ్యే అవకాశం కలిగింది)

సుప్రీంకోర్టు మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ ఎన్వీ రమణ తన ముందుమాట ఆరంభంలోనే రచయితను ఎంతగానో అభినందించారు. ఈ పుస్తకాన్ని తాను ఆమూలాగ్రంగా చదివానని ఆయన పేర్కొన్నారు. వెంకయ్యనాయుడు అద్భుత ప్రస్థానం గురించి సమగ్రంగా తెలుసుకునేందుకు ఈ గ్రంథం ఎంతో తోడ్పడుతుందనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదన్నారు. ఆయన మాటల్లోనే చెప్పాలంటే ... ‘ఈ పుస్తకం కొండను అద్దంలో చూపించడం లాంటిదే. ప్రజాక్షేత్రంలో సుదీర్ఘమైన ఆయన చరిత్రను, రాజకీయ ప్రయాణాన్ని వివరించడానికి ఎన్ని పుటలైనా సరిపోవు. అయితే, నాయుడుగారి సమగ్ర వ్యక్తిత్వాన్ని సులువుగా అర్థం చేసుకునేందుకు మాశర్మ ఈ పుస్తక రచన ద్వారా చక్కని వీలు కల్పించారు,’ అంటూ జస్టిస్ రమణ రచయిత చిత్తశుద్ధిని, ప్రతిభను మనసారా కొనియాడారు.

మాశర్మ రచించిన 300 పేజీల పుస్తకం ‘కొండ అద్దమందు’ ముందుమాటలో వెంకయ్యనాయుడి జీవిత ప్రస్థానాన్ని క్లుప్తంగా, సుందరంగా ఆవిష్కరించినట్లు ఒక సమగ్ర సమీక్షగా రాయడం విశేషం. ఒక సమగ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని అలా సులభంగా మలచగలిగే రచయిత నైపుణ్యం, వినయశీలత ఈ ముందుమాట ద్వారా స్పష్టమవుతాయి. అలాగే మాశర్మ చెప్పిన మలివాక్యాలు - ‘వెంకయ్యనాయుడి జీవిత ప్రస్థానం చాలా పెద్దది. ఈ చిన్న పుస్తకంలో నాయుడిగారి జీవితాన్ని ప్రతిబింబించే చిరు ప్రయత్నం చేశాను’ అన్న వాక్యాలు చదివినవారికి, మాశర్మ వినయం మరింతగా స్పష్టమవుతుంది. అందుకే ముందుగా, ఆయనకు అభినందనలు. జీవిత చరిత్ర రాయడమంటే పరకాయ ప్రవేశం చేయడమే. మాశర్మ ముందుమాట చదివితే, మందర పర్వతాన్ని మధించిన తరువాత ఉద్భవించిన అమృతం, మాశర్మ రచించిన పుస్తకం చదవక ముందే దర్శనమిస్తుంది. ఆస్వాదించే తీరిక, ఓపిక రెండూ వుంటే చాలు.

మాశర్మ తన ముందుమాటలో రాసిన అద్భుతమైన వాక్యాలు నిజానికి నాయకత్వ లక్షణాలకు నిలువెత్తు నిదర్శనాలు. ఆయన మాటల్లోనే చెప్పాలంటే ... ‘నలుగురినీ సరైన మార్గంలో నడిపించేవాడు, సమర్థవంతంగా నాయకత్వం వహించేవాడే అసలైన నాయకుడు. “నాయుడు, నాయకుడు” అనే పదాల మూలాలు ఒక్కటే. వెంకయ్యనాయుడు తన జీవితంలో ఎందరినో నడిపించారని, ఎన్నో ఉద్యమాలకు, వ్యవస్థలకు నాయకత్వం వహించారని జగత్తు మొత్తానికి తెలుసు. ప్రజాక్షేత్రంలో ఒక గొప్ప నాయకుడిగా సుదీర్ఘ ప్రస్థానం సాగించి, విశేష ఖ్యాతి గడించినవారాయన. అందుకే ఈ పుస్తకానికి ‘వెంకయ్య నాయకుడు’ అనే సార్థకమైన పేరును ఎంచుకున్నాను. ఆయన జీవితం నుండి, ఆ జీవనశైలి నుండి నేటి తరం నేర్చుకోవలసినవి ఎన్నో ఉన్నాయి’ అని మాశర్మ పేర్కొన్నారు.

ఒక రకంగా చెప్పాలంటే, మాశర్మ రాసిన ముందుమాట పుస్తకానికి ఒక అద్భుతమైన ‘ఎగ్జిక్యూటివ్ సమ్మరీ’ (సారసంగ్రహం) లాంటిది. దీనిని చదివిన పాఠకుడు ఇక చాలు అని అక్కడితో ఆపేయడమో, లేదా లోపల ఇంకా ఏముందో తెలుసుకోవాలనే కుతూహలంతో పుస్తకాన్ని ఆసాంతం చదవకుండా ఉండలేకపోవడమో ఖచ్చితంగా జరుగుతుంది. ముఖ్యంగా, ఆయన తన ముందుమాటలో రాసిన ఒక అద్భుతమైన వాక్యం: ‘ఆయన (వెంకయ్యనాయుడు) జీవితం ఒక సింధువు ... నేను స్పృశించినది ఒక బిందువు,’ రచయిత వినయాన్ని, ఆ వ్యక్తిత్వం యొక్క అనంతత్వాన్ని ఎంతో గొప్పగా చాటిచెబుతోంది.

మొత్తం 22 ఆకర్షణీయమైన శీర్షికలతో సాగే మాశర్మ ‘వెంకయ్య ‘నాయకుడు’: ఉదయగిరి నుండి ఉపరాష్ట్రపతి వరకు’ పుస్తకంలో, మొదటి అధ్యాయమైన ‘పల్లె బంధాలు-ముప్పవరపు మూలాలు’ పాఠకుడిని నేరుగా కథానాయకుడి జీవిత మూలాల్లోకి తీసుకెళ్తుంది. కళ్లముందు అపురూపమైన పల్లెటూరి జీవన సౌందర్యాన్ని సాక్షాత్కరింపజేస్తుంది. వెంకయ్యనాయుడు తన బాల్యంలో అడుగులు వేసి, కలియతిరిగిన పల్లె వాతావరణాన్ని మాశర్మ ఎంతో ఆసక్తికరంగా ఈ అధ్యాయంలో వివరించారు.

తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి వరప్రసాదంగా వెంకయ్యనాయుడు జన్మించిన వృత్తాంతాన్ని, ఒక ఆదర్శవంతమైన రైతు కుటుంబంగా సమాజంలో వారికున్న సత్కీర్తిని రచయిత అద్భుతంగా అక్షరీకరించారు. ముఖ్యంగా బుచ్చిరెడ్డిపాలెంతో నాయుడుగారికి ఉన్న పచ్చని బాల్యస్మృతులను, దాని చుట్టుపక్కల గ్రామాలైన చవటపాలెం, శ్రీరాంపురం వంటి ప్రాంతాలు ఆయన పల్లెటూరి జీవన ప్రస్థానంలో ఎలాంటి చెరగని మైలురాళ్లుగా నిలిచాయో ఈ శీర్షికలో ఎంతో ఆనందంగా చదువుకోవచ్చు.

తర్వాతి శీర్షికలో, వెంకయ్యనాయుడు ప్రాథమిక పాఠశాల విద్య ముగిసిన తర్వాత ఉన్నత పాఠశాల, కళాశాల చదువుల కోసం ‘సింహపురి’గా పిలవబడే నెల్లూరుకు చేరుకున్న వృత్తాంతాన్ని రచయిత ప్రస్తావించారు. అక్కడ ఆయన జీవనయానంలో ‘నాయకత్వ బీజాలు’ ఎలా నాటుకున్నాయో, ఉత్తమ అధ్యాపకుల పర్యవేక్షణలో ఆయన చదువు ఎలా సాగిందో, ఒక మేటి విద్యార్థిగా, తిరుగులేని విద్యార్థి నాయకుడిగా ఆయన ఎలా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారో మాశర్మ ఎంతో చక్కగా వివరించారు.

ముఖ్యంగా, ఆ రోజుల్లో ఒక సందర్భంలో, విద్యార్థి ఉద్యమం ముగిసిన తర్వాత చోటుచేసుకున్న పరిణామాల నేపథ్యంలో, ఉన్నత జిల్లా పోలీస్ అధికారి (ఐపీఎస్ శరణ్యన్) మందలిస్తూనే ఇచ్చిన అమూల్యమైన సలహాలు, సూచనలు నాయుడుగారి మనసుపై ఎలాంటి చెరగని ముద్ర వేశాయో ఈ అధ్యాయంలో చదువుకోవచ్చు. ఆ మాటలు ఆయన ఆలోచనా సరళిని సరికొత్తగా ప్రభావితం చేశాయి. తర్వాతి కాలంలో ఆయన ఒక గొప్ప రాజకీయ నేతగా ఎదుగుతున్నప్పుడు, ప్రజాజీవితంలో పౌరస్పృహతో, బాధ్యతాయుతమైన నాయకుడిగా ప్రవర్తించడానికి ఆనాటి సూచనలే ఏ విధంగా దిక్సూచిగా నిలిచాయో రచయిత అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు.

‘ఆరెస్సెస్ తో అనుబంధం-జనసంఘ్ తో బంధం’ అనే శీర్షికలో వెంకయ్యనాయుడు ఆయా జాతీయ సంస్థలలో చురుగ్గా ఎదగడానికి కారణమైన ముఖ్యాంశాలను రచయిత ప్రస్తావించారు. ఆయనను ప్రభావితం చేసిన మొదటి గురువు భోగాది దుర్గాప్రసాద్, మలి గురువు సోమేపల్లి సోమయ్యల వివరాలను, వారిరువురి మార్గదర్శకత్వంలో వెంకయ్యనాయుడు ఎన్నో విలువైన విషయాలను నేర్చుకున్న నేపధ్యాన్ని ఇక్కడ అద్భుతంగా వివరించారు. ఈ ఇద్దరు మహానుభావుల ప్రభావం ఆయన జీవన దృక్పథాన్ని ఎలా మార్చిందో ఈ శీర్షిక ద్వారా తెలుస్తుంది.

రచయిత మాశర్మ మాటల్లోనే చెప్పాలంటే.. ‘వీరిద్దరి శిష్యరికం వెంకయ్యనాయుడి జీవితగతిని పూర్తిగా మలుపు తిప్పింది. ఆయన ఆధ్యాత్మిక, సామాజిక, నైతిక వ్యక్తిత్వ వికాసానికి, నిర్మాణానికి ఇక్కడే పునాదులు పడ్డాయి. జాతీయ భావాలు ఆయన నరనరాల్లో, కణకణాల్లో ప్రసరించడం ప్రారంభమైంది. సామాజిక, రాజకీయ, చారిత్రిక అంశాలు, ప్రభుత్వ విధానాలు, రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ (RSS) మౌలిక ఆలోచనలపై ఆయనకు ఒక పరిపూర్ణమైన అవగాహన ఏర్పడింది.’ నిశ్చయంగా, ఆనాటి నెల్లూరు జీవితమే వెంకయ్యనాయుడు ప్రత్యక్ష రాజకీయ రంగప్రవేశానికి ఒక రాజమార్గంగా నిలిచింది.

‘జై ఆంధ్ర ఉద్యమం - తెన్నేటి శిష్యరికం’ అనే శీర్షికకు సంబంధించిన విశేషాలను రచయిత ఈ అధ్యాయంలో ఎంతో ఆసక్తికరంగా మలిచారు. జై ఆంధ్ర ఉద్యమ కాలంలో వెంకయ్యనాయుడుకు, తెన్నేటి విశ్వనాథం రూపంలో మరొక మహోన్నత గురువు లభించారని మాశర్మ పేర్కొన్నారు. ‘విశ్వామిత్ర మహర్షి వెంట నడిచిన శ్రీరామచంద్రుడిలాగా, తెన్నేటి విశ్వనాథం గారు వెంకయ్యనాయుడిని తన వెంటబెట్టుకుని రాష్ట్రమంతా పర్యటించారు’ అని రచయిత వర్ణించిన తీరు అద్భుతంగా ఉంది.

జై ఆంధ్ర ఉద్యమ ఉద్ధృతి సమయంలోనే నాయుడుగారు ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయం (AU) విద్యార్థి సంఘం అధ్యక్షుడిగా ఘనవిజయం సాధించారు. ఆ తర్వాత ఆయన న్యాయశాస్త్రంలో (లా) పట్టా పుచ్చుకున్నాక, కెరీర్ పరంగా కొంత సందిగ్ధతను ఎదుర్కొన్నారు. లాయర్‌గా స్థిరపడాలా? లేక ప్రజాసేవలో భాగంగా రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించాలా? అన్న మీమాంస ఆయనలో నెలకొంది. అయితే, ఆ సమయంలో దేశంలో ఇందిరాగాంధీ విధించిన అత్యవసర పరిస్థితి (ఎమర్జెన్సీ) ఆయన జీవితాన్ని పూర్తిగా మలుపు తిప్పింది. ఆ ప్రజాస్వామ్య వ్యతిరేక పరిణామాలే ఆయన్ను సంపూర్ణంగా రాజకీయాల వైపు అడుగులు వేసేలా ప్రేరేపించాయని మాశర్మ అత్యంత ప్రాధాన్యతతో వివరించారు.

ఇలా ఎన్నో ఆసక్తికరమైన మలుపులతో సాగిన మాశర్మ “వెంకయ్య ‘నాయకుడు’: ఉదయగిరి నుండి ఉపరాష్ట్రపతి వరకు” గ్రంథంలో ప్రతి అధ్యాయమూ ఎంతో ప్రాముఖ్యత కలిగినదే. వాటిలో కొన్ని అత్యంత కీలకమైన, పాఠకులను విశేషంగా ఆకట్టుకునే శీర్షికలను ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాల్సి ఉంటుంది. అవి: ‘ఎమర్జెన్సీ కాలం-జైలు జీవిత పాఠం’, ‘ఎన్నికల బరిలో తొలిసారిగా’, ‘ఉదయగిరిలో ఉషోదయం’, మరియు ‘బీజేపీ రాష్ట్ర అధ్యక్షుడిగా అద్భుతమైన అడుగులు’. వీటితో పాటు జాతీయ స్థాయిలో ఆయన పోషించిన పాత్రను వివరించే ‘జాతీయ రాజకీయ యవనిక-కీలక భూమిక, నరేంద్ర మోదీకి వెన్నెముక’, ‘బీజేపీ జాతీయ అధ్యక్షుడిగా మరోసారి’, ‘ప్రతిపక్షనేతగా పదునైన స్వరం-ప్రబలమైన ప్రాతినిధ్యం’ వంటి అధ్యాయాలు ఆయన రాజకీయ చతురతను చాటుతాయి.

అలాగే, తెలుగు ప్రజల సమకాలీన చరిత్రలో కీలకమైన ‘ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన అంశం-వెంకయ్య మార్గదర్శనం’, పరిపాలనా దక్షతను తెలిపే ‘కేంద్రమంత్రిగా అద్వితీయం’, ఆయన ప్రస్థానంలో శిఖరాగ్ర ఘట్టాలైన ‘ఉపరాష్ట్రపతిగా ఉన్నత పీఠం’, ‘పెద్దలసభ పెద్దగా’, మరియు ఆయన సుదీర్ఘ ప్రజాసేవకు దక్కిన అత్యున్నత గౌరవం ‘పద్మవిభూషణం’ వంటి శీర్షికలు ఈ గ్రంథాన్ని ఒక పరిపూర్ణమైన చారిత్రక పత్రంగా తీర్చిదిద్దాయి. నిజానికి వెంకయ్యనాయుడి వంటి బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి, ప్రజా జీవితానికి అంకితమైన మహోన్నత నాయకుడి జీవితాన్ని సంపూర్ణంగా ఆవిష్కరించడం సామాన్యమైన విషయం కాదు.

అయితే, ‘జీవితం ఒక సింధువు... నేను స్పృశించినది ఒక బిందువు’ అన్న మాశర్మ వినయపూర్వక వ్యాఖ్య వెనుక, ఆ మహా సింధువు యొక్క అనంత వైశాల్యాన్ని పాఠకుడికి సాక్షాత్కరింపజేయాలన్న ఆయన చిత్తశుద్ధి, రచనా నిబద్ధత స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ఈ అపురూప పుస్తకం కేవలం వెంకయ్యనాయుడు రాజకీయ విజయాలను మాత్రమే నమోదు చేయలేదు. ఒక సాదాసీదా గ్రామీణ బాలుడు దేశ జాతీయ రాజకీయాల్లో ఎలా అత్యున్నత స్థాయికి ఎదిగాడో, విలువలతో కూడిన ప్రజాజీవితం ఎంత గొప్పదో, ప్రజల మధ్య నుంచే నిజమైన నాయకత్వం ఎలా ఆవిర్భవిస్తుందో ఈ పుస్తకం కళ్లకు కట్టినట్లు ప్రతిబింబించింది. అందుకే ఇది కేవలం ఒక వ్యక్తి జీవిత చరిత్ర మాత్రమే కాదు. కాబోయే నాయకులకు ఒక అద్భుత పాఠ్యగ్రంథం, నిస్వార్థ ప్రజాసేవకు నిలువెత్తు సందేశం, దేశ యువతకు నిరంతరం స్ఫూర్తిని ప్రసాదించే ఒక దివ్య మార్గదర్శి.

పదవులు వస్తాయి, పోతాయి కానీ వ్యక్తిత్వం, నమ్మిన విలువలు, ప్రజల హృదయాలలో సంపాదించుకున్న స్థానం మాత్రమే ఎప్పటికీ శాశ్వతంగా నిలిచిపోతాయి. ముప్పవరపు వెంకయ్యనాయుడు ప్రజాక్షేత్రంలో శాశ్వత స్థానాన్ని సంపాదించుకున్న అత్యంత అరుదైన, మహోన్నతమైన నాయకుడు. అలాంటి గొప్పవ్యక్తి జీవితాన్ని ఎంతో శ్రద్ధతో అక్షరబద్ధం చేసిన రచయిత మాశర్మ నిజంగా అభినందనీయులు. అలాగే, ఈ స్ఫూర్తిదాయక జీవిత చరిత్రను చదివి, అందులోని విలువలను ఒంటబట్టించుకునే ప్రతి పాఠకుడూ నిశ్చయంగా అదృష్టవంతుడే.

ఈ గ్రంథం చదవడం ముగిసిన తర్వాత కూడా, వెంకయ్యనాయుడు అద్భుత జీవన ప్రస్థానం మన ఆలోచనల్లో నిరంతరం సాగుతూనే ఉంటుంది. ఎందుకంటే ఆయన ఒక సందర్భంలో స్వయంగా చెప్పినట్లు: ‘నేను పదవీ విరమణ చేశాను గానీ ... పెదవీ విరమణ చేయలేదు’ అని. ప్రజాపక్షాన నిలిచే ఆ నిఖార్సైన గళం, సమాజ హితాన్ని కోరే ఆ సందేశం, దేశభక్తితో నిండిన ఆ స్ఫూర్తి భావితరాలను ఇంకా ఎన్నో దశాబ్దాల పాటు ప్రభావితం చేస్తూనే ఉంటాయనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. పుస్తకాన్ని పూర్తిగా చదివి, అందరూ స్వయంగా ఆకళింపు చేసుకోవాలన్న ఆశయంతోనే ఇందులోని అన్ని శీర్షికల వివరాలను నేను ఇక్కడ పూర్తిగా ప్రస్తావించడం లేదు.

ఈ గ్రంథానికి సంబంధించినంతవరకు ఆకర్షణీయమైన ముందు కవర్ పేజీ ఒక ఎత్తైతే, వెనుక కవర్ పేజీ అత్యద్భుతం అని చెప్పాలి. అక్కడ వెంకయ్యనాయుడు ఫోటో వేసి, దాని కింద ఆయన పదేపదే చెప్పే సజీవ పాఠం: ‘పదవీ విరమణ చేశాను కానీ... పెదవీ విరమణ చేయలేదు’, అనే అద్వితీయమైన వాక్యాన్ని ముద్రించారు. దానికి అనుగుణంగా, ఆ కిందనే మరొక చక్కటి భాష్యాన్ని కూడా జోడించారు. పుస్తకాన్ని లోపల చదివినా, చదవలేకపోయినా.. కేవలం చేతిలోకి తీసుకుని అటూ ఇటూ తిప్పి చూసేవారు సైతం ఆ వెనుక పేజీలోని మాటలను చదవకుండా ఉండలేరు.

కనీసం ఆ ఒక్క వాక్యాన్నైనా వారు ఖచ్చితంగా చదివితీరుతారు! ఆ వెనుక కవర్ పేజీపై ఉన్న అద్భుతమైన వాక్యాలు ఇవే: ‘అలుపెరుగని ఆ గళానికి విరామం లేదు! అనంతమైన ఆ ప్రయాణానికి విశ్రాంతి లేదు!! నవత కోసం, యువత కోసం, సర్వశక్తి సంపన్నమైన నవభారతం కోసం... ఆ గళం స్ఫూర్తి నింపుతూనే ఉంటుంది.’ ఈ మాటలు నిజంగా ఎంతో అద్భుతంగా, హృదయానికి హత్తుకునేలా ఉన్నాయి.

ఈ పుస్తకాన్ని ఇంతటి సృజనాత్మక ఆలోచనతో, అత్యంత ఉన్నతంగా మలచిన రచయిత మిత్రులు మాశర్మకు నా హృదయపూర్వక అభినందనలు. సీనియర్ జర్నలిస్ట్‌గా, ప్రసిద్ధ కాలమిస్ట్‌గా, టీవీ హోస్ట్‌గా, కొప్పరపు కవుల కళాపీఠం స్థాపకులుగా, అవధాన, సాహిత్య, సాంస్కృతిక రంగాలకు విశేష సేవలను అందిస్తూ అందరికీ చిరపరిచితుడైన శ్రీ మాశర్మ (మాచవరం వేంకట చెంచురామ మారుతి సుబ్బరాయ శర్మ) ఈ అపురూప గ్రంథ రచన చేసినందుకు మరోమారు మనసారా అభినందనలు తెలియజేస్తున్నాను.

Ayodhya Kanda Begins from Promise to Testing Ground >>>>> Simplified and faithful rendering of the Adi Kavya-28 >>> Duty, Destiny, and the Dawn Before the Storm : Vanam Jwala Narasimha Rao

 Ayodhya Kanda Begins from Promise 

to Testing Ground

Duty, Destiny, and the Dawn Before the Storm

Simplified and faithful rendering 

of the Adi Kavya-28

Vanam Jwala Narasimha Rao

            The Bala Kanda concluded with the radiant promise of Sri Rama’s divine mission unfolding through human life, such as, His birth, education, marriage, and the awakening of hope in Ayodhya. Ayodhya Kanda, the second of the six Kandas of Valmiki Ramayana, marks a decisive shift. Here, divinity walks fully into the arena of worldly responsibility, family bonds, political ethics, and moral conflict. What begins as a celebration soon becomes a profound examination of dharma under pressure. For modern readers, this Kanda reminds that the real tests of character often arise not in hardship alone, but at moments of success and transition.

The unfolding of destiny where joy, duty, and sacrifice will be tested in profound ways begins in Ayodhya Kanda in the following chapters. Before proceeding with the actual story in the Kanda, it is apt to begin with the following introductory passage which is based on the Telugu commentary of Andhra Valmiki Vavilikolanu Subbaravu, reverentially known as Vasudasa Swamy, from his unparalleled Telugu translation and exposition of the Sanskrit Valmiki Ramayana.

The thoughts presented here faithfully reflect the philosophical and devotional insights expressed by the commentator, rendered into English for introductory purposes. This reflective pause before the narrative begins helps today’s readers appreciate that the Ramayana is not merely a story, but a layered guide to understanding life, leadership, and inner discipline. In the Ayodhya Kanda, the noble and affectionate virtues of Sri Ramachandra are described in detail.

These include His Lordship, Gentleness, Accessibility, Omniscience, Omnipotence, Unfailing Resolve, Supreme Compassion, Gratitude, Steadfastness, Completeness, and Boundless Generosity. This Kanda also explains how each of these divine qualities is perfectly embodied in Him and how they are to be understood and contemplated. In contemporary terms, Rama emerges as an ideal leader whose authority flows not from power alone, but from empathy, consistency, and moral clarity. It is essential to learn how to apply these exalted virtues of Sri Ramachandra in everyone’s lives. The Kanda gently urges modern individuals to move beyond admiration and attempt practical application, at home, at work, and in public life.

Ayodhya Kanda teaches that taking refuge at the sacred feet of Sri Rāma is itself equivalent to offering worship with flowers, and that such remembrance must arise from a full and sincere heart. One may ask: why should Sri Rama alone be remembered? The answer is given here as well. All of us are dependent beings, while He alone is the true Master, the possessor of all. When we abandon hostility toward Him and remain favorably disposed, He protects us with even greater love. In an age of anxiety and self-reliance, this teaching reassures readers that humility and trust can coexist with strength and responsibility.

If He protects us even without our prayers, should we not at least express gratitude? Since Rama is the doer of Creation, Sustenance, and Support for all beings and for nature itself, He is rightly The Lord. Thus, in various ways, having established His essential nature (Swarupa) in the earlier Kanda, this Kanda reveals His character (Svabhava), namely, His freedom from all blemishes and His possession of all auspicious qualities. Gratitude, here, is shown not as ritual obligation but as an ethical response to grace, an idea deeply relevant in today’s transactional world.

While the previous Kanda expounds divine union (Sri-Yoga), this Kanda explains worldly engagement (Bhu-Yoga). There, His transcendence is emphasized. Here, His easy accessibility. Earlier, the nature of the supreme goal, inseparably united with Laksmi was explained. Here, the true nature of the individual soul as the seeker is revealed. Most importantly, this Kanda establishes the deeply confidential and indispensable principle of steadfast devotion born of loving identification with the Lord (Bhagavata-Abhimana-Nishta), a truth that must necessarily be known. This shift mirrors modern life, where spirituality must express itself meaningfully amidst family, duty, and social responsibility.

As desired by his father, Bharata accompanied by his brother Shatrughna, went to his maternal uncle’s house. There they both stayed comfortably enjoying the hospitality and paternal love by his maternal uncle. Always in their heart of hearts, it was their elder brother Rama, wishing him to become prince so that they can serve him better. However, Dasharatha was missing Bharata and Shatrughna. This scene subtly reflects the emotional distances that arise even in loving families due to circumstances beyond control.

Notwithstanding the fact that Dasharatha bestowed equal love to all his four sons, the first among the equals to him was the eldest son Rama as the great source of joy and happiness to him by his virtues. Rama always articulated his love and affection in innumerable ways towards his father, mother Kausalya, and equally towards brothers and their mothers Kaikeyi and Sumitra. Rama was also a source of happiness to all the people. Rama was always peaceful in mind and spoke softly. Rama’s emotional intelligence and respectful conduct stand out as timeless qualities essential for harmony in both private and public life.

Rama was a wise man. He used to speak sweetly. He used to be receptive and worshipful to the elders. People loved the virtuous Rama and treated him as their spirit moving outside. Rama was humble. Rama had a firm devotion and steadfast mind. He identified good men and protected them. He knew the people worthy of reprimand. He had no jealousy and conquered anger. Rama, with these good virtues, was fair to the people. He was agreeable to the three worlds. By patience and the related virtues, he was equal to earth, by wisdom to Brihaspati and by valor to Devendra. Valmiki presents here a composite model of leadership, ethical discernment balanced with compassion and restraint.

After observing many of Rama’s qualities and virtues Dasharatha thought of making his beloved son Rama as his successor, be coronated and crowned Him as the King, during his lifetime, before attaining heaven. Having thought like this Dasharatha wanted to consult his ministers. He also called for other kings and officers staying in various cities and villages in his kingdom as well as citizens of prominence separately. Dasharatha however, deferred to invite king Kekaya, the maternal uncle of Bharatha and the King Janaka, to whom he thought of conveying the good news after confirmation. The invitees were made to occupy their allotted seats as per the prescribed rules and conventions. The emphasis on consultation highlights that even monarchs were expected to value collective wisdom, a lesson relevant to democratic governance today, often found conspicuously absent even in few democratic nations.

Dasharatha addressed them and outlined his decision. He told them that, he had a desire that this entire land which was protected by the Ikshvaku dynasty for generations be bestowed with goodness. He said that, he always protected his people to the best of his ability, during his many thousands of years of lifetime, and now his body became impaired. Dasharatha revealed his mind that, he wanted to take rest, entrusting the rule to his elder son Sri Rama for the benefit of the people, after obtaining consent from all. He described the glorious qualities of Rama. Dasharatha sought their consent if they feel his proposal was befitting or else advise him the way they feel. Here, aging leadership gracefully yielding space to the next generation is portrayed as wisdom, not weakness.

All kings, the Brahmans, important people, urban and rural citizens, came to a consensus after discussing among themselves, complimented Dasharatha, and told the king in unanimous voice, to make Sri Rama as Prince King. They also told that they were desirous of seeing Rama as king as early as possible. Dasharatha felt happy on hearing them and for their consent to his suggestion. Dasharatha however, enquired from them, as to what exactly was in their mind in this matter, and why were they in a hurry to see his son as the prince, when he was ruling this earth with virtue. This dialogue reinforces the idea that legitimacy arises from public trust, not mere inheritance.

The broad-based community assembled there in one voice told Dasharatha, that his son Rama possessed many auspicious virtues, and not even a single adverse quality is seen in him. They narrated them as: No Jealousy, Abundant Patience, Truth, Righteousness, Unique Person in Ikshvaku Dynasty, as Patient as the Earth, equal to Brihaspati in Wisdom, highly Skilled in the use of various weaponry, knowledge of all Vedas and their branches etc. They compared Rama as absolutely like the God Srimannaarayana himself in strength and heroism. All together expressed their desire that Rama should become Prince King. Public endorsement here is rooted in character assessment rather than charisma, a standard often missing in modern leadership choices.

Dasharatha was immensely pleased with this response and requested Vasishta and Vamadeva to begin planning for the Coronation Ceremony at the earliest because it was the celebrated and favorable lunar month of Chaitra during which period any auspicious activity could be very well initiated. When Dasharatha said this there was a great delightful applause. Dasharatha further desired that Vasishta should plan the ceremony in the typical traditional ritual way, befitting the dynasty. Accordingly, Vasishta initiated the activity. Rituals here serve not as empty formality but as collective affirmation of continuity and order.

Vasishta briefed the Brahmins, Ministers, and other concerned officers about the requirements for the coronation of Rama. Among others they included that, the doorways of the Royal Palace and the entire city to be adored with sandalwood paste and floral garlands; invocation for the wellbeing of all next day by dawn; Brahmins to be invited and suitably taken care of; Royal Highways to be sprinkled with water etc. Vasishta and Vamadeva after they made required arrangements, informed Dasharatha the same. The king was also briefed about his pre ritual responsibilities. The preparations symbolize collective participation, reminding readers that celebrations gain meaning when shared by all sections of society.

Later, as per the instructions of Dasharatha, his Minister Sumantra went to Rama and accompanied by him in a chariot, reached the King Dasharatha who was sitting in the midst of several kings in his palace. Rama approached his father and offered normal salutations while Dasharatha offered Rama a golden throne. The king then revealed Rama about his decision and in consultation with citizenry to crown him. Validating his choice King Dasharatha told Rama that his exemplary virtues and great qualities cherished the people at large. In view of the reality that there was no moral or immoral about which Rama was not aware of, as well as by nature, he being very humble and honest, Dasharatha said he was right. The humility of Rama, even at this moment of honor, sets a benchmark for ethical success.

Dasharatha however, cautioned Rama to be humbler and keep the five senses under his control always; leave the bad habits if any born out of desire and anger; through direct and indirect means, keep ministers and others happy; and make the common people delightful and pleased. Meanwhile, well-wishers of Rama went to Kausalya and informed her about her son’s coronation proposal. Kausalya was immensely happy, promptly, and magnanimously gifted gold ornaments to those who informed her the glad news. Rama and Dasharatha left for their respective palaces, after mutually consenting to coronation proposal, and to carry out the same, the next day being Auspicious Pushyami Star. Dasharatha’s counsel reads like a timeless leadership manual relevant even in modern administration.

In the inner palace, Dasharatha called Sumantra and told him to bring Rama once again to him. Rama on receiving the message, accompanied by Sumantra reached the Royal palace. On Rama’s arrival Dasharatha briefed him the reason behind his decision to coronate Rama: that he had become sufficiently old, had been living for a long time, performed number of Yagas and Rituals, procedurally offered innumerable donations, studied Vedas and scriptures, enjoyed luxuries and comforts, blessed with a son of Rama’s caliber, have no dearth, have one and only desire, and that was to coronate Rama as Prince King. This introspection reflects a fulfilled life seeking meaning through rightful succession rather than personal gain.

Dasharatha once again repeated that his decision was authenticated by the consent of all people. And hence, said Dasharatha that, Rama should also agree to it and get ready for coronation. As his birth star, the auspicious Punarvasu enters that day, and the following day the Pushyami star enters, the astrologers preferred the day to be fixed for coronation ceremony without delay, conveyed Dasharatha to Rama. Timing, here, blends faith with pragmatism, acknowledging both cosmic order and human urgency.

Rama then obtaining father’s permission left the Royal Palace for his mother Kausalya’s queenly palace, where she and his wife Sita were waiting for him. Rama briefed all that preceded and Dasharatha’s decision to coronate him. He also requested his mother to prepare him and Sita, for all auspicious rites that were required for the ensuing coronation ceremony the next day. Kausalya with pleasant tears in her eyes wished her ‘Child Rama’ to ‘Live Long’ and told him that her prayers to Lord Srimannaarayana for such a long time were fulfilled. The glorious kingdom of Ikshvaku will become more glorious with him said Kausalya. Rama on seeking her blessings and well wishes, left the place for his house along with Sita. This tender moment underscores the emotional core of the epic, where motherhood and destiny gently intersect.

Meanwhile, after Rama left his Royal Palace, Dasharatha called Vasishta and told him to go to Sri Rama and Sita to make them perform fasting for ensuring affluence, splendor, and sovereignty. He requested Vasishta that he should personally supervise the whole process in accordance with scriptures. Accordingly, Vasishta personally went to Rama’s house and advised him and briefed him the process to undertake fast systematically along with his wife Sita. Discipline and restraint are shown as prerequisites for power, not its consequences.

Vasishta on the way to his residence noticed that, all the streets were filled with rejoicing of people moving briskly here and there, sounding like a roar of ocean, and with so much of congestion that even a pinch of sand was unable to be dropped on the earth. He saw that all the roads were cleaned and sprinkled with water. Banana trees on both the sides of roads were erected. Everyone in Ayodhya were eagerly waiting for the sunrise so that the coronation can take place soon. Vasishta passed through the midst of overcrowded people, on the royal way, and reached the Royal Palace. He appraised him of the developments.
Collective joy transforms the city itself into a living participant in history.

After Vasishta left, Rama and Sita took holy bath and meditated on Lord Srimannaarayana who happened to be the family deity. Rama offered to Lord Vishnu-Srimannaarayana ghee by dropping it into the blazing fire. Later silently meditating on Lord Vishnu, he slept along with Sita on a bed made with Kusa Grass in the temple of Lord Vishnu. Rama then woke up during the fourth phase of night, that was few hours before dawn, and got the entire house decorated by womenfolk. Thus, Rama along with his wife Sita completed the fasting ritual systematically. The simplicity of their conduct reflects inner richness rather than external display.

People of Ayodhya were thrilled on knowing the news that Rama and Sita observed the fasting ritual successfully and are completely ready for coronation ceremony. The streets were decorated for the coronation function well before the sunrise. Banners and colorful flags were hoisted on temples, at cross roads, in streets, on trees, in market yards, on shops of merchants etc. Almost all the places were decorated plentifully. Everywhere the discussion among people centered around coronation ceremony only. All the citizens of Ayodhya, having thus decorated the city awaiting Rama's coronation, gathered in groups at crossroads mutually talking about this matter there and praising king Dasharatha and describing Rama’s qualities. Well, what was in store was, in essence forms part of the key themes of Valmiki Ramayana and unraveling the divine purpose behind Rama incarnation. Unaware of the trials ahead, the city stands at the fragile threshold between joy and sacrifice.

            Ayodhya Kanda begins not with conflict, but with consensus, celebration, and collective hope. Yet Valmiki deliberately lingers here, preparing the reader for a deeper truth that, dharma is most severely tested when expectations are high and attachments are strong. For modern readers, this opening chapter serves as a reminder that ethical strength is revealed not by favorable outcomes, but by unwavering conduct when circumstances suddenly change. What follows will transform joy into endurance, power into renunciation, and kingship into eternal example. To be more precise: The Calm Before the Moral Storm!!!

(>>> Photographs Courtesy Rama Bhakta Vijaya Raghava Dasu)

{{From my Published Book ‘Simplified and Faithful Rendering of the Adi Kavya’

Valmiki Ramayana: The Greatest Epic (Bala and Ayodhya Kandas)}}

(This Book is free of cost for all those who are interested to read the English Version of Valmiki Ramayana, provided they collect it from me in person preferably. Mobile: 8008137012)