శ్రీరాముడి ప్రయాణ పథం, ప్రాణ భయంలేని పరిణామవాదం >>>>> ఆత్మపరిశీలనలో ధర్మం, కార్యరూపంలో ధర్మం : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

 ‘ఒంటిమిట్టలో ఈ రోజున శ్రీ సీతారాముల కల్యాణం సందర్భంగా’

శ్రీరాముడి ప్రయాణ పథం, ప్రాణ భయంలేని పరిణామవాదం

ఆత్మపరిశీలనలో ధర్మం, కార్యరూపంలో ధర్మం

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

(ఏప్రియల్ 1, 2026) 

{{ఈ రోజున కడప జిల్లా (ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం) ‘ఒంటిమిట్ట మిధిలానగరం’ కళ్యాణ మండపంలో నేత్రపర్వంగా జరిగిన శ్రీసీతారాముల కల్యాణాన్ని టీవీలో వీక్షించిన సందర్భంలో, ఎదురుకోలు దగ్గరనుండి, అక్షింతల కార్యక్రమం పూర్తయ్యేదాకా, ఆ తరువాత ఆరంభం నుండి చివరదాకా అక్కడే సతీసమేతంగా (మనుమడితో సహా) వున్న ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడిని బ్రాహ్మణులు ఆశీర్వచనం పలికేదాకా, చివరగా సందర్భోచితంగా ముఖ్యమంత్రి మాట్లాడిన విధానం చూసిన తరువాత, ఇటీవల భద్రాచలంలో జరిగిన శ్రీసీతారాముల (రామనారాయణ, లక్ష్మీదేవి) కల్యాణ తంతు ఆద్యంతం పోల్చుకోకుండా వుండలేకపోయాను.

అశేష జనవాహిని తదేకంగా వీక్షిస్తుండగా, ఆద్యంతం కొట్టవచ్చినట్లు కనిపించిన ఒక ఆధ్యాత్మిక క్రమశిక్షణ, విశిష్ట వశిష్టుల సమయోచిత వాక్చాతుర్యం, వీలున్నప్పుడల్లా స్థల పురాణం క్లుప్తంగా విశదీకరిస్తూ, ఆంధ్రవాల్మీకి (వావిలికొలను సుబ్బారావు) వాసుదాసుగారిని గుర్తుచేసుకున్న విధానం, ఆయన పక్షాన శ్రీసీతారాములకు పట్టు వస్త్రాల సమర్పణ....ఇలా ఎన్నో, ఎన్నెన్నో ఆకట్టుకునే విధంగా వున్నాయి. అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా శ్రీరాముడి వశిష్ట గోత్రం, తదనుగుణంగా చెప్పిన ప్రవర, అదే విధంగా సీతమ్మవారి గౌతమి గోత్రం, తదనుగుణంగా ప్రవర చెప్పడం గొప్ప విశేషంగా భావించాలి.

రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు దగ్గర నుండి, ఏపీ దేవదాయ మంత్రి రామనారాయణ రెడ్డి, టీటీడీ చైర్మన్ బీఆర్ నాయుడు, కార్యనిర్వహణాధికారి, అదనపు కార్యనిర్వహణాధికారి, అర్చక మహాశయులు అందరికీ అభినందనలు. ఆసాంతం శ్రీసీతారాముల కల్యాణం వీక్షించిన తరువాత వావిలికొలను సుబ్బారావు రావు గారు, ఆంధ్రవాల్మీకి రామాయణం, అయోధ్య కాండ మందరం చివర్లో అద్భుతంగా వర్ణించిన శ్రీరాముడి దినచర్య శ్రీరామభక్తులతో పంచుకోవాలనిపించింది. అందుకే ఇది పోస్టు చేస్తున్నాను)  

‘పరిత్రాణాయ సాధూనాం వినాశాయ చ దుష్కృతామ్; ధర్మసంస్థాపనార్థాయ సంభవామి యుగే యుగే’ అని భగవద్గీత శ్లోకాన్ని ఆంధ్రవాల్మీకి, కవిసార్వభౌమ వావిలికొలను సుబ్బారావు (వాసుదాసు) శ్రీమదాంధ్ర వాల్మీకి రామాయణం మందరం, అయోధ్య కాండ చివర్లో పేర్కొంటూ, శ్రీరాముడి దినచర్య గురించి ఎందరికో తెలియని ఎన్నో విషయాలను సోదాహరణంగా, సందర్భోచితంగా వివరించారు. 

సాధువులను రక్షించడానికి, పాపాత్ములను నాశనం చేయడానికి, ధర్మ స్థాపనకు, ప్రతియుగంలో శ్రీమన్నారాయణుడు భూమ్మీద అవతరిస్తుంటాడు. ప్రతి కల్పంలో వచ్చిన అవతారాలే మళ్లీ వస్తుంటాయి. కాబట్టి ప్రతి కల్పంలో (బ్రహ్మకు ఒక రాత్రి, పగలు కలిపి) పది ప్రధాన అవతారాలే కాకుండా కొన్ని గౌణావతారాలు కూడా సంభవిస్తుంటాయి. ఈ అవతారాలే పునరావృతమవడం వల్ల, ఇప్పటికి ఎన్ని మత్స్యావతారాలు, నృసింహావతారాలు, శ్రీరామావతారాలు, కృష్ణావతారాలు అయ్యాయో చెప్పడం కష్టం. అవతారాలు వచ్చినప్పుడల్లా వారితో పాటే హిరణ్యాక్ష, హిరణ్యకశిపులు, బలిచక్రవర్తి, రావణ, కుంభకర్ణులు,  కంస, శిశుపాలులు లాంటి వారు కూడా రావాలికదా? వారు వచ్చినప్పుడు వారి సహాయకులు, సహచరులు, తల్లిదండ్రులు, అవతార పురుషుడికి కావాల్సినవారు రావాలి కదా? అలాంటప్పుడు పరిణామవాదం తప్పవుతుంది కదా? అలాగే ముక్తి, జన్మరాహిత్యం అనే పదాలు వ్యర్తమైనవే కదా?

         దీనికి పరిహారం అవసరం. అవతారాలు రావడం నిజమే. వారికి కావాల్సినవారు, విరోధులు రావడం కూడా నిజమే. బ్రహ్మేంద్రాదులు, అష్టదిక్పాలకులు, సూర్యచంద్రులు, సప్తర్షులు, ఇలా అందరూ పుట్టడం కూడా యదార్థమే. అయినా పరిణామ వాదం తప్పుకాదు. ముక్తి అనేది వ్యర్థపదం కానేకాదు. బ్రహ్మ, రుద్ర, అగ్ని, వరుణుడు లాంటి పదాలన్నీ ఆయా పదవుల పేర్లే కాని ఆ ఉపాధిలో వుండే జీవాత్మల పేర్లు కావు. ఆడిన ఆటే ఆడాలి. పాడిన పాటే పాడాలి. అంతమాత్రాన పరిణామవాదం తప్పడానికి వీలులేదు. ముక్తి అనేది వ్యర్థ పదార్ధం కానేకాదు. కలెక్టర్, డిప్యూటీ కలెక్టర్, తహసీల్దార్ అనే పదవుల్లో వుండేవారు మారుతూ వున్నారంటే, కొత్తవారికి అవకాశం ఉన్నట్లే కదా.

అలాగే బ్రహ్మ, రుద్ర, అగ్ని, వరుణుడు, ఇతర దేవతల పదవుల్లో వున్నవారు పోగానే, ఆ స్థానం ఖాళీ కాగానే, మరో అర్హుడు ఆ స్థానంలో నియమించబడుతాడు. వాడి ఉద్యోగం వీడు చేస్తాడు. ఇలా వచ్చేవాడు భిన్న జీవుడే కాని ఇంతకు ముందు వున్నవాడు కాదు. కాబట్టి పరిణామ వాదానికి ప్రాణ భయం లేదు. ముక్తుడికి పునర్జన్మ భయం లేదు. పరిణామక్రమంలో నడిమధ్యలో తెంపులు లేవు. ఒక స్థానంలో రెండు జీవులుండవు. పరిణామం అంకెల లాంటిది. ఒకటి అనే అంకెను తెలిపేది ఒకటే అవుతుంది కాని రెండు అంకె కాదు కదా! అందువల్ల, జీవయాత్రా విషయంలో పరిణామమే సరైన మార్గం. లోకంలో వున్న వ్యత్స్యాలన్నిటికీ సరైన సమాధానం చెప్పేది కూడా పరిణామమే.

         బ్రహ్మాండకోటులు అనంతం. జీవకోటులూ అనంతమే. ప్రపంచం నిత్యం. సంసారం నిత్యం. కాలం నిత్యం. నది ఒడ్డున నిలుచుని చూస్తుంటే నీళ్లు, నీటి బిందువులు దాటిపోతూనే వుంటాయి. వాటి స్థానంలో మరికొన్ని వస్తాయి. ఒక నీటి బిందువు సముద్రంలో ప్రవేశించగానే ఆద్యంతాలలో శూన్య స్థానం లేనట్లే, జీవుడు ముక్తుడు కాగానే ఆ స్థానంలో కాని, ఆదిలో కాని, శూన్యం వుండదు. కాబట్టి, ఆస్తంబ బ్రహ్మ పర్యంతం, అంటే గడ్డిపోచ లేదా స్తంభం నుండి బ్రహ్మ దేవుని వరకు, బ్రహ్మ జన్మ దివసం మొదలు లయ దినం దాకా, ఎంతైతే చర్య జరుగుతుందో, ఆ తరువాత వచ్చే బ్రహ్మల కాలంలో అంతే చర్య, అట్లాగే, కాకపోతే, ఇసుమంత భేదంతో జరుగుతుంది. ఇది సృష్టిలోని అత్యల్ప జీవి నుండి అత్యున్నత జీవి వరకు ఉన్న సమస్త చరాచర సృష్టిని సూచిస్తుంది. సర్వత్రా వ్యాపించి ఉన్న పరమాత్మ స్వరూపాన్ని తెలియ చేస్తుంది.

         శ్రీరామవతారం వైవస్వత మన్వంతరంలో ఐదవ మహాయుగమైన త్రేతాయుగంలో సంభవించింది. కృతయుగానికి 1728000 సంవత్సరాలు, త్రేతాయుగానికి 1296000 సంవత్సరాలు, ద్వాపరయుగానికి 864000 సంవత్సరాలు, కలియుగానికి 387000 సంవత్సరాలు కలిపి మొత్తం ఒక మహాయుగానికి 4275000 సంవత్సరాలు వుంటాయి. ఇలాంటి వేయి మహాయుగాలు బ్రహ్మకు ఒక పగలు, మరో వేయి మహాయుగాలు ఒక రాత్రి అవుతుంది. ఇవి రెండూ కలిస్తే ఒక రోజవుతుంది. దాన్నే కల్పం అంటారు. 360 కల్పాలు బ్రహ్మకు ఒక సంవత్సరం. 36000 కల్పాలు బ్రహ్మాయువు.

         త్రిమూర్తులలో అవతారాలు విష్ణువుకే కాని మిగతా ఇద్దరికీ లేవు. విష్ణువు రాజసుడైన బ్రహ్మను సృష్టికార్యానికి, తామసుడైన శివుడిని సంహారకార్యానికి నియమించి, రక్షాభారాన్ని తనమీద వేసుకుని, దానికి అవసరమైన విధంగా ప్రవర్తిస్తాడు. దీనికి శాస్త్రీయ, సామాజిక హేతుబద్ధత లేకపోలేదు. శ్రమ పడితే బిడ్డలు పుట్టుతారు. వారిని చంపడం కష్టమేమే కాదు. రక్షణ కలిగించడం మాత్రం సులభం కాదు. దానికొరకు ఎన్ని వేషాలో వేయాలి. సర్వకాల సర్వావస్థలయందు బిడ్డలను కనిపెట్టుకుని, వారి యోగ క్షేమాలను విచారిస్తూ, వారిని సన్మార్గంలో నడపడం తేలిక విషయం కాదు. కాబట్టే విష్ణువు ఆ బాధ్యత తీసుకున్నాడు. ఆ క్రమంలోనే మనిషి రూపంలో త్రేతాయుగంలో, రామావతారంగా జన్మించాడు.

         శ్రీరాముడి జనన కాలంలో గురువు, చంద్రుడు, కర్కాటక లగ్నంలో వున్నారు. అంటే జన్మ లగ్నం కర్కాటకం. మేషంలో రవి, బుధులు, తులలో శని, మకరంలో కుజుడు, మీనంలో శుక్రుడు వున్నారు. చక్రాకార సంవత్సరాలు, కాల పరిమాణాలకు అనుగుణంగా, సంవత్సరాలను గ్రహాల గమనాలతో అనుసంధానించేందుకు ఉపయుక్తంగా, గ్రహాల స్థానాలను నిర్ణయించే సాంప్రదాయ జ్యోతిష గ్రంథం, కాల ప్రకాశిక ఆధారంగా, ప్రమాధి సంవత్సరంలో ధనస్సులో గురువు, కుంభంలో శని ఉంటారు. ఖరనామ సంవత్సరంలో ధనస్సులో గురువు, కర్కాటంలో శని వుంటారు. శోభకృతునామ సంవత్సరంలో ధనస్సులో గురువు, శని ఇద్దరు వుంటారు. రాక్షసనామ సంవత్సరంలో ధనస్సులో గురువు, మేషంలో శని వుంటారు. ప్రభవనామ సంవత్సరంలో ధనస్సులో గురువు, కన్యలో శని వుంటారు. ఖరనామ సంవత్సరంలో ధనస్సులో గురువు వుంటే, ఆయన కర్కాటకానికి రావడానికి ఎనిమిది సంవత్సరాలు పడుతుంది.

ఖరకు ఎనిమిదవది విలంబినామ సంవత్సరం. శ్రీరాముడి జననకాలంలో గురువు కర్కాటకంలో, శని తులలో, ఉన్నందున ఆయన పుట్టిన సంవత్సరం విలంబి. నక్షత్రం పునర్వసువు. ఇది నిర్ధారించడానికి శ్రీమద్రామాయణంలో ఇదామిద్ధమైన ఆధారాలు లేవు. శ్రీరంగమహాత్మ్యం అనే గ్రంథంలో భగవంతుడు బ్రహ్మకు చెప్పిన మాటల ఆధారంగా కొంత తెలుస్తున్నది. తాను రఘువంశం వారు పాలించే అయోధ్యకు పోవాలని అనుకుంటున్నాననీ, అక్కడ నాలుగు మహాయుగాలుంటాననీ, ఆ తరువాత కావేరీ తీరానికి పోయి చంద్ర పుష్కరిణీ తీరంలో శయనిస్తాననీ చెప్పాడు బ్రహ్మతో. విష్ణువు ఆజ్ఞానుసారం బ్రహ్మ తాను అర్చిస్తున్న శ్రీరంగధామాన్ని ఇక్ష్వాకు మహారాజుకు ఇచ్చాడు. ఆయన ఫాల్గుణమాసం, శుక్లపక్షం, పౌర్ణమినాడు, ఫల్గుణీ నక్షత్రాన, కుమారులు, మనుమలతో, సంబరాలు జరుపుకున్నాడు. నాలుగు మహాయుగాలు గడిచాయలా.

         తదనంతరం జరిగిన పరిణామంలో, ఐదవ త్రేతాయుగంలో కొడుకులకై దశరథుడు అశ్వమేధ యాగాన్ని చేశాడు. ఆ యుగంలోనే శ్రీరామ జననం అయింది. జన్మించింది విలంబినామ సంవత్సరం కాబట్టి హేవిలంబిలో అశ్వమేధయాగం, పుత్రకామేష్టి చేశాడు. దుర్ముఖి చైత్రమాసంలో అశ్వం విడిచారు. బిడ్డలు లేరని దశరథుడు విచారపడ్డది మన్మథనామ సంవత్సరంలో. పునర్వసువు నక్షత్రంలో బుధవారం నాడు శ్రీరామజననం. భరతుడు గురువారం పుష్యా నక్షత్రంలోను, లక్ష్మణ, శత్రుఘ్నులు శుక్రవారం ఆశ్లేషా నక్షత్రంలోనూ జన్మించారు. చైత్ర బహుళ పంచమి సోమవారంనాడు నామకరణం జరిగింది. పరాభవ సంవత్సరంలో తొమ్మిదో ఏట ఉపనయనం జరిగింది.

         ఇక్కడ మరొక్క విషయం చెప్పుకోవాలి. దశరథుడు కైకేయి పక్షపాతి అంటారు. కైకేయికి కౌసల్యమీద విరోధ భావం. ఆమెకు వివాహ కాలంలో దశరథుడు చేసిన వాగ్దానం గుర్తుకొచ్చినప్పుడల్లా, తన భర్త రాముడికి ఉపనయనం చేయడేమోనన్న కించిత్ అనుమానం కౌసల్యకు వుండేది. రాముడికి ఉపనయనం అయిన తరువాత ఆమెకు ధైర్యం కలిగింది. అరణ్యవాసానికి పోయేటప్పుడు శ్రీరాముడికి 25 సంవత్సరాలు కాగా, సీతాదేవికి 18 సంవత్సరాలు. శ్రీరాముడికి 12 ఏళ్ల వయసున్నప్పుడు, సౌమ్యనామ సంవత్సరంలో యాగరక్షణ కొరకు విశ్వామిత్రుడి వెంట అరణ్యాలకు పోయాడు. ఈ విషయం మారీచుడు రావణాసురుడితో సీతాపహరణం ముందర చెప్పినట్లు రామాయణంలో వుంది. దశరథుడు విశ్వామిత్రుడికి చెప్పిన మాటలనే మారీచుడు రావణుడికి చెప్పాడు.

శ్రీరాముడికి 12 సంవత్సరాల వయసున్నప్పుడు, సీతకు ఆరేళ్ళ వయసులో వారి వివాహం జరిగింది. దీనికి దృష్టాంతరంగా విశ్వామిత్రుడి యాగం కాపాడడానికి రామలక్ష్మణులు వెళ్లిన రోజు నుంచి మిథిలా నగరం వెళ్లడం వరకు తీసుకోవచ్చు. సౌమ్యనామ సంవత్సరం మాఖ బహుళంలో శ్రీరామలక్ష్మణులు విశ్వామిత్రుడి వెంట పోయారు. మొదటి రోజున సరయూనది తీరంలో, మర్నాడు గంగా సరయూ సంగమ దర్శనం, మూడవ రోజున తాటక వధ, నాలగవ రోజున అస్త్రాలు గ్రహించడం, సిద్ధాశ్రమం చేరుకోవడం జరిగింది. ఐదవ రోజున విశ్వామిత్రుడి మౌన దీక్ష, యాగారంభం. ఆ తరువాత ఆరు రోజులు యాగరక్షణ, పడవ రోజున సుబాహు వధ జరిగింది. ఆ రాత్రి సిద్దాశ్రమంలోనే వుండి, మర్నాడు విశ్వామిత్రుడితో కలిసి రామలక్ష్మణులు ప్రయాణం సాగించారు. 

11వ రోజున తన కథనాన్ని వినిపించాడు విశ్వామిత్రుడు. మర్నాడు గంగావతరణం వివరణ. 13వ రోజున విశాల నగర ప్రవేశం, మర్నాడు అహల్యా శాప విమోచనం జరిగాయి. 15 వ నాటి ఉదయం మిథిలా ప్రవేశం చేసి, శివ ధనుర్భంగం చేశాడు. 26వ రోజున గోదానం జరిపించారు రాముడితో. 27 వ రోజున శుక్ల త్రయోదశి శుభ దినం కాబట్టి, ఉత్తర ఫల్గుణీ నక్షత్రంలో సీతారాముల కల్యాణం జరిగింది. ఉత్తర ఫల్గుణీ నక్షత్రం శ్రీరాముడి జన్మ నక్షత్రానికి ఆరవది. వివాహ తంతు మొత్తం ఐదు రోజులు జరిగింది.

27 వ రోజు ఫాల్గున శుద్ధ త్రయోదశి అయితే, అయోధ్య నుండి బయల్దేరిన రోజు మాఘబహుళ విదియ కావాలి. విదియ, హస్తా రోజు ప్రయాణానికి మంచి రోజే. అది శ్రీరాముడికి ధృవతార కూడా అవుతుంది. కాబట్టి ఆ రోజున హస్త పోయిన తరువాత అభిజిల్లగ్నంలో ప్రయాణమై వుండాలి. సీతారాముల కళ్యాణమైన తరువాత, అంటే, బహుళ విదియతో ముగిసి, తదియనాడు జనకుడు బిడ్డలకు అరణాలిచ్సిన తరువాత, చవితినాడు అప్పగింతలై, ఫాల్గుణ బహుళ పంచమి నాడు అయోధ్యకు ప్రయాణమయ్యారు. షష్టి, సప్తముల్లో పరశురాముడి గర్వభంగం అయింది. దశమినాడు అయోధ్య ప్రవేశం జరిగింది. ఆ తరువాత 12 సంవత్సరాలు సుఖసంతోషాలతో గడిచింది. ఆ విధంగా బాల కాండ మొత్తం 24 సంవత్సరాల వృత్తాంతం.

దుందుభి నామ సంవత్సర చైత్ర శుద్ధ చవితినాడు దశరథుడు, శ్రీరాముడికి పట్టాభిషేకం చేయాలని పౌరులతో-మంత్రులతో ఆలోచన చేసి, పంచమి నాటి ఉదయం పుష్యా నక్షత్రంలో యౌవరాజ్య పట్టాభిషేకం జరిపించాలని నిర్ణయించాడు. మరో రకంగా చెప్పాలంటే, చైత్ర శుద్ధ పంచమే వనవాసారంభమైన రోజు. మర్నాడు గంగాతీర వాసం, ఆ మర్నాడు గుహుడి దర్శనం. అయోధ్య విడిచిన మూడో రోజు సప్తమినాడు జడలుజడలు ధరించడం, నాలుగోనాడు అష్టమి రోజున భరద్వాజాశ్రమం వెళ్లడం జరిగింది. ఐదవనాడు నవమిన యమున దాటారు. ఆరవనాడు దశమీ రోజున చిత్రకూటమి వెళ్లి వాల్మీకి దర్శనం చేసుకుని, పర్ణశాల నిర్మించుకున్నారు. అదే రోజున అక్కడ అయోధ్యలో దశరథుడు మరణించాడు.

శ్రీరాముడు అయోధ్య విడిచిన 17 వ రోజున భరతుడు అక్కడికి చేరుకున్నాడు. మర్నాడు తండ్రికి కర్మలు ప్రారంభించాడు. 29 వ రోజున కర్మకాండలన్నీ పూర్తయ్యాయి. మర్నాడు 30 వ రోజున వైశాఖ శుద్ధ చవితినాడు రాజకర్తలు భరతుడిని రాజ్యభారం వహించమని కోరారు. 31 వ రోజున పంచమీ నాడు సభకు వచ్చిన భరతుడిని వసిష్ఠుడు పట్టాభిషేకం చేసుకొమ్మని అడిగాడు. భరతుడు తిరస్కరించాడు. మర్నాడు వైశాఖ శుద్ధ షష్టి రోజున భరతుడు చిత్రకూటానికి బయల్దేరాడు.

అదే రోజున గుహుడిని కలిశాడు. మర్నాడు సప్తమినాడు జడలు ధరించాడు. భరద్వాజుడి విందు స్వీకరించాడు. 34 వ రోజున, వైశాఖ శుద్ధ అష్టమి నాడు, చిత్రకూటానికి బయల్దేరి శ్రీరామదర్శనం చేసుకున్నాడు. అదే రోజున రాముడు తండ్రికి నీళ్లు విడిచాడు. 35 వ రోజున రామ-భరత సంభాషణ అనంతరం మర్నాడు భరతుడికి తన పాదుకలను ఇచ్చాడు శ్రీరాముడు. అదే రోజు, అంటే, వైశాఖ శుద్ధ దశమిన భరతుడు అయోధ్యకు చేరాడు. 37 వ రోజున వైశాఖ శుద్ధ ఏకాదశి నాడు భరతుడు నందిగ్రామం చేరాడు. భరతుడు వెళ్ళిపోయిన తరువాత పౌర్ణమి వరకు చిత్రకూటం లోనే వుండి సీతారామలక్ష్మణులు, వైశాఖ బహుళ పాడ్యమినాడు అత్రి ఆశ్రమానికి చేరారు. సీత అనసూయతో సంభాషణ చేసింది కూడా ఆ రోజో లేదా మరునాడో అయ్యుండాలి. ఎందుకంటే అనసూయ చంద్రవర్ణన చేసింది కాబట్టి. ఏదేమైనా ప్రాణ భయం లేనిదే పరిణామవాదం!

(ఒంటిమిట్ట కోడందరామాలయాన్ని పునరుద్ధరించిన

వాసుదాస స్వామివారి ఆంధ్రవాల్మీకి రామాయణం 

అయోధ్యకాండ మందరం ఆధారంగా)

 

My THIRD JOB AS ADMINISTRATIVE OFFICER CHETANA IN RAJ BHAVAN >>>>> PROFESSIONS, CHECKERED CAREER, AND LESSONS: Vanam Jwala Narasimha Rao

 My THIRD JOB AS ADMINISTRATIVE OFFICER

CHETANA IN RAJ BHAVAN

PROFESSIONS, CHECKERED CAREER, AND LESSONS

From Khangi School to Center for Excellence-5

Vanam Jwala Narasimha Rao

After completing a meaningful phase of my professional life as Librarian at the BHEL Higher Secondary School, destiny gently but decisively led me into an entirely different world, Raj Bhavan. This transition was neither abrupt nor accidental. It emerged from relationships built on trust, shared values, and a quiet recognition of my intent to serve with sincerity rather than ambition. Looking back, this third job became not merely another assignment, but a deeply formative chapter that continues to sustain me in times of both distress and triumph.

I joined Raj Bhavan on First January 1986 as Administrative Officer of Chetana, a Voluntary Organization devoted to rural development and social action, functioning under the direct Chairpersonship of the Governor of Erstwhile Andhra Pradesh, Kumud Ben Joshi. Chetana was originally established during the tenure of Governor Sharada Mukherjee, on the advice of her Secretary, Mohan Kanda (Who later retired as Chief Secretary of AP), with the Governor herself as Chairperson. Over time, however, the organization had lost momentum.

When Kumud Ben Joshi assumed office, she envisioned reviving Chetana and expanding its social reach, alongside establishing another institution, the National Institute of Social Action (NISA). It was in this context that I was inducted, largely through the thoughtful intervention of Dr V Chandra Mouli, the then Principal Secretary to the Governor, who was an exceptional human being and administrator, brilliant, compassionate, and unwavering in his commitment to social justice. Born in 1937 in Tamil Nadu, an MA Gold Medalist in Economics, a postgraduate in History, and a PhD in Social Anthropology, he brought to governance a rare blend of scholarship and empathy. Before joining the IAS, he served as a college lecturer.

Later, across a distinguished 33-year career, he worked in key areas such as revenue administration, tribal welfare, social welfare, labor welfare, food, and civil supplies, and as Director General of the then Institute of Administration, that was named subsequently as Marri Channa Reddy Human Resource Development Institute, from where he retired in 1995. He also served as Secretary to Governors Shankar Dayal Sharma. He authored nine books in English, three of which on Hyderabad, Chennai, and Goa, published by Sterling Publishers, I had the privilege of co-authoring.

My association with Dr Chandra Mouli began in 1984–85 through my illustrious brother-in-law, Dr AP Ranga Rao, when Chandra Mouli was Principal Secretary, Social Welfare. Although circumstances then did not permit my appointment at National Institute of Mentally Handicapped (NIMH), a sense of responsibility stayed with him. When Kumud Ben Joshi took over as Governor in November 1985, he resolved to bring me to Raj Bhavan. He personally impressed upon the BHEL authorities and the BHEL HSS management, that, my services were urgently required, enabling my immediate relief and smooth transition.

I formally joined Raj Bhavan on First January 1986 and was allotted residential quarters within the campus soon thereafter. My responsibilities were diverse and evolving. Drawing upon my professional background, one of my earliest assignments was to reorganize the Raj Bhavan Library, a task that brought visible satisfaction to the Governor. As Administrative Officer, and at times Project Officer, of Chetana, I became closely involved in planning and implementing rural development initiatives, such as, tree plantation drives, promotion of smokeless chulhas, flood relief operations in coordination with the Red Cross, and several grassroots interventions aimed at dignity and self-reliance.

Kumud Ben Joshi was an extraordinarily active and courageous Governor. Within a month of assuming office, she began extensive tours across all 23 districts of the State and even outside it, determined to be more engaged than her predecessors. Under her leadership, Chetana, NISA, and the Red Cross, all functioning from within the Raj Bhavan campus, became vibrant instruments of social action. Despite severe resource constraints, she worked tirelessly to strengthen the Red Cross, improve its affiliated institutions in Hyderabad, expand its membership, and ensure its readiness during floods, droughts, and other calamities.

One of the most historic and courageous initiatives undertaken under her chairpersonship, with the active involvement of Dr Chandra Mouli, and with which I was enthusiastically involved, was the campaign to eradicate the Jogini System in parts of Telangana, particularly in the then undivided Nizamabad district. With the support of social activists Lavanam, Hemalatha Lavanam, and Dr Marla Sharma, a scholar on bonded labor issues based in Germany, a rehabilitation framework was created at Varni, including the establishment of ‘Chelli Nilayam.’

One such spirited and path-breaking effort towards the welfare and empowerment of Jogins, undertaken at a time when such initiatives demanded not only conviction but moral courage, was performing their marriage, an impossibility at that point of time. In an unprecedented step, on January 31, 1988, Governor Kumud Ben Joshi’s birthday, along with Dr Marla Sharma, Lavanam, and Hemalatha Lavanam, I had the privilege of facilitating the first-ever registered marriages of three Jogin couples.

The ceremony was solemnized in the Darbar Hall of Raj Bhavan, in the presence of Chief Minister NT Rama Rao, several members of his Cabinet, Union Minister Jalagam Vengal Rao, and several dignitaries. That moment remains etched in my memory as a testament to the power of humane governance. While the event attracted both praise and criticism, it succeeded in bringing a deeply entrenched social evil into national focus.  

This was followed by a two-day national conference in New Delhi on Jogini welfare, attended by leaders such as PV Narasimha Rao, Jalagam Vengal Rao, and Swami Agnivesh.

Under NISA, several other landmark programs were conducted, including a national conference of voluntary organizations at Raj Bhavan, and the grand multi-media presentation ‘Indiramma Rupa Vani’ a Light and Sound Live Display on the life and times of former Prime Minister Indira Gandhi, that was conceptualized by the renowned filmmaker KB Tilak.

After its successful debut in Hyderabad, it was showcased across district headquarters and later in Delhi, drawing appreciation from political and non-political leaders alike. During this period, infrastructure such as a Dome House built with American technical assistance, and a computer training center, were also established within the Raj Bhavan campus. I was made to associate either directly or indirectly in several of these activities.

My association also extended deeply into the activities of the Indian Red Cross Society, Andhra Pradesh Branch, where Kumud Ben Joshi was Chairperson, the Chief Minister ex-officio Vice-Chairman, and Dr AP Ranga Rao Secretary. Among the many initiatives, one memorable event was the organization of a benefit cricket match between India and Pakistan, captained by Kapil Dev and Imran Khan respectively. The match took place against the backdrop of communal tensions in parts of Hyderabad, and I vividly recall the Governor personally leading a round of the stadium grounds prior to the match, symbolizing reassurance and unity.

I was entrusted with unofficial public relations work connected to the voluntary organizations and invited to every major program she conducted. In addition, one of the most significant responsibilities entrusted to me by the Governor was in the realm of political public relations, a field that she approached with openness and intellectual honesty. She never hesitated to critique her own government on issues where her conscience compelled her to differ.

I was also permitted to obtain State Government Press Accreditation Card, attend press interactions, gather feedback on political developments, and assist in the formation and dissemination of her views, including her Republic Day addresses, which were always her own, often delivered extempore, with conviction and clarity.

Beyond institutions and programs; formal roles and protocol, what made these years truly exceptional and distinguished, was the extraordinary humaneness of Kumud Ben Joshi. Despite her demanding schedule, she took personal care of the staff, cutting across hierarchy. She rose above pyramid and formality, extending warmth and trust to my family and me. She personally allotted us a residence within the Raj Bhavan campus, visited our home on several occasions, informally, setting aside protocol with ease and warmth, and graciously accepted my wife’s simple hospitality. She had simple tastes, Chinta Pandu (Tamarind) Pulihora (Yellow Rice), freshly harvested pulses, grains, and sprouts.

My family and I were warmly included in official lunches and dinners at the Main House. Our children studied at the same Begumpet Public School as her brother’s children, and they moved freely between our quarters and hers. She never allowed her gubernatorial status to overshadow simple human relationships. Through her conduct, I learnt a lesson that has stayed with me for life: that from messenger to managing director, all are equal, and dignity flows downward from those at the top.

The Raj Bhavan campus itself was a place of quiet abundance in those days, with gardens, cows, and regular distribution of milk to staff quarters. These experiences that remain among the most cherished memories of my life. It was a Great Learning for me as to how, irrespective of our superior placement in a role, to respect all those below in ranks, with the message that, from Messenger to Managing Director all are equal.

Of course, not everything was smooth. There were moments when envy manifested in subtle yet hurtful ways, including being temporarily deprived of basic facilities at work. I chose silence over confrontation, trusting time and sincerity. Without complaint or confrontation, I continued my duties until the Governor herself noticed and corrected the situation, restoring not only dignity and facilities but also faith and confidence. Those years and experiences taught me the enduring value of patience, that grace under pressure, faith in one’s work, and quiet perseverance often speak louder than protest.

Dr Chandra Mouli remained a constant source of strength throughout my career. Wherever he was posted, he found ways to include me, guide me, and support me, whether at Raj Bhavan, the Handicrafts Development Corporation, or later at the Marri Chenna Reddy Human Resource Development Institute, where he brought me on deputation as faculty. His belief that rules exist to serve people, not oppress them, was reflected in countless acts of kindness, both to individuals and institutions. Integrity, competence, compassion, and an unwavering commitment to the marginalized defined his life. I always valued them and valuing till now.

When I look back today, my third job at Raj Bhavan stands out as a period of profound learning, about administration and governance, about power and humility, about courage and compassion, and above all about remaining human amidst authority. These memories are not merely recollections of the past, but they are anchors of strength. To my near and dear, my kith and kin, and my close friends, I share this not as a chronicle of achievements, but as reassurance that sincere work, guided by values and sustained by good people, always leaves a lasting light, especially in moments when the path ahead may look bit uncertain.

During this period, as the Congress Party was in opposition, several of its Legislators and former ministers, who visited Raj Bhavan developed friendly associations with me, relationships that later proved valuable in my professional journey. I learnt, often by observation and experience rather than instruction, how to function amidst authority, power, controversy, and public scrutiny, how to strengthen public relations with integrity, how to remain connected with people across social strata, and above all how to navigate envy and misunderstanding with patience and dignity. And, towards the next job.

{{From my Forthcoming Book

PROFESSIONS, CHECKERED CAREER, AND LESSONS

(From Librarian to CPRO to CM KCR)

A Journey from Khangi School to Center for Excellence}}

Simplified and faithful rendering of the Adi Kavya-16 >>>>> Rama Rendered Marecha Insensate but Killed Subahu >>>>> Adi Kavi Valmiki's writing style, ingenuity, and foresight: Vanam Jwala Narasimha Rao

 Rama Rendered Marecha Insensate but Killed Subahu

Adi Kavi Valmiki's writing style, ingenuity, and foresight

Simplified and faithful rendering of the Adi Kavya-16

Vanam Jwala Narasimha Rao

The Valmiki Ramayana is not just an ancient epic but an eternal guide that bridges centuries of human experience, teaching about duty, values, humility, courage, and compassion. In modern times when distractions and dilemmas weaken our sense of purpose, the story of Rama and Lakshmana inspires us to act with responsibility and awareness, even in unfamiliar situations. This episode reminds us that divine purpose often reveals itself when one walks the path of duty with clarity and commitment.

Spirit of Valmiki Ramayana broadens as the narrative moves from Sarga (Chapter) to Sarga, touching the hearts of humanity across ages. Rama and Lakshmana, aware of the pious responsibility ordained by their father Dasharatha, and guided by Sage Vishvamitra, remained sensitive to time, place, and duty. As Vishvamitra, who by now has ignited the fire, sat before the Altar of Fire, began his sacred ritual, and maintained silence under the vow, Rama and Lakshmana earnestly asked about their roles in guarding the ceremony from the fellow sages. This reflects how true leadership begins not with authority, but with clarity of responsibility and willingness to serve.

All the sages were delighted and instructed Rama and Lakshmana to protect the ritual for six days and nights. Standing vigil by the flaming altar, amidst sacred grass, drink vessels, flowers, and oblation spoons, they remained alert. On the sixth day, as Rama signaled Lakshmana for battle, the fire in the Altar of Fire blazed brightly, illuminating Vishvamitra and the holy surroundings. In life, moments of righteousness often come with trials, demanding vigilance, and inner strength.  

As the Vedic ritual neared completion, a terrifying sound filled the sky. Two monstrous demons, Mareecha and Subahu, along with their demonic forces, appeared, performing fearsome illusions and attempted to defile the sacred altar. Rama quickly observed the desecration caused by their pouring of blood over the sacrificial site and prepared for action. Even today, negativity often disguises itself in chaos, and righteousness demands timely, composed intervention.

Sensing the threat, Rama explained his plan to Lakshmana and unleashed the Manava Astra (Manava Missile) at Mareecha, striking him in the chest. Mareecha, spinning uncontrollably, fell across hundreds of yojanas into the ocean, rendered senseless but alive. Thus, the Manava Missile developed by Manu took him away on baffling, but did not take his life. This act symbolizes control and restraint—teaching that power must serve purpose, not destruction.

Valmiki’s poetic foresight reveals why Mareecha was not killed. He would later play a crucial role in Ravana’s downfall by warning him and eventually, becoming the golden deer at the time of Ravana's abducting Seetha, that leads to important events in the Ramayana. This reminds that every event, even those do not fully understand, may hold deeper purpose in the long journey of life.

Rama then deployed the powerful missile Aagneya Astra (Fire-Missile), to slay Subahu and used the Vayuvya Astra to scatter the remaining demons. Thus, Rama eliminated all of them, who were creating hurdles, to the Vedic rituals. With the ritual protected and completed, Vishvamitra praised Rama for honoring the promises made to his father and to him. Fulfilling commitments, even when challenging, enhances one’s character and earns lasting respect.  

After rejoicing in the successful protection of the ritual, Rama and Lakshmana stayed in that hermitage for that night, and then continued to accompany Vishvamitra. The sages told them about King Janaka’s upcoming important Vedic Ritual in Mithila and spoke of a Great Divine Bow housed there, one unmatched in power and legacy. Opportunities often arise when we walk the path of righteousness, guiding us toward our destined purpose.

The sages explained that Shiva once wielded this mighty and awesome bow, possessing an unimaginable power, which was simply superb, and radiant in wars, to destroy Daksha’s sacrificial assembly. Later, Gods pleased Shiva, obtained this bow from Him, and gifted it to King Devaraata of Mithila. No humans, gods, demons, or celestial beings had ever successfully lifted it. They encouraged Rama to witness it, which many mighty princes were rendered incapable to string its bowstring. This illustrates how certain challenges are not just physical but deeply spiritual, testing inner strength and destiny.

They further described how the bow was worshipped during the Dhanur Utsav, adorned with sandalwood pastes, fragrances, and preserved in Mithila’s Royal Palace. Vishvamitra, Rama, Lakshmana, and the sages embarked on their journey to reach Mithila. Like sacred traditions, our values and heritage too need preservation, respect, and renewed understanding across generations.

Vishvamitra expressed his wish to travel northward toward the Himalayas and near the northern bank of River Ganga, for continuing his renunciation. The sages and the spiritual community followed with carts carrying ritual materials. Even the creatures of the Hermitage of Accomplishment, accompanied them. Great journeys are seldom solitary. They are strengthened by shared purpose and collective spirit.

On reaching the banks of the River Sona, and while camping there, Rama asked about the attractive, flourishing well-developed woodlands. Vishvamitra narrated that it once belonged to Sage-King Kusha, son of Brahma, whose four virtuous sons through his wife the Princess of Vidarbha, namely, Kushambha, Kushanabha, Asurtarajasa (Or Adhoortarajasa), and Vasu, established great cities. This they did in response to the advice of their father Kusha to establish their rulership and achieve righteousness plentifully in order to uphold the values of Kshatriyas. Legacy is not just inherited; it is built, expanded, and sustained through wisdom and responsibility.

Vishvamitra explained that Kushambha built the City Kaushambhi, Kushanabha built Mahodaya, Asurtarajasa built Dharmaranya, and Vasu built the City Girivraja. He said that the region where they were, was known as the land of Vasu, surrounded by five majestic mountains, and fed by the Charming River Maagadhi, nurturing fertile fields along its path. Just as rivers nourish land, knowledge and culture nourish societies over time.  

Kushanabha fathered a hundred beautiful daughters with the celestial maiden Ghrutachi. When they attained youth, and as they joyfully roamed the gardens, singing, dancing, and playing, the Air-God Vayu approached them with an enticing offer of immortality. He told them to become his wives by which they will achieve undiminished youth forever instead of transitory teenage for humans. Temptations often come disguised as gifts, testing our values and self-discipline.

The noble one hundred daughters firmly declined Vayu’s offer, stating their loyalty to their father and commitment to righteousness. They also told him that, he was dishonoring them, for which despite their capability of displacing him from his realm, being the daughters of Kushanabha, they were restraining themselves in doing so, only to conserve their ascetic values. Thus, despite their strength, they chose restraint over revenge. They made it clear that, whomever they were offered by their father in marriage he alone becomes their husband. True strength lies not in retaliation, but in wisdom, dignity, and adherence to values.

Angered, Vayu the Air-God, entered into all of the limbs of the daughters and disfigured them. Tearful and embarrassed, they returned to their father, who grieved at their condition and enquired about the cause. Sage Vishvamitra continued his narration. Hardships sometimes strike even the virtuous, but virtue ensures dignity even amid suffering.

All the daughters touched their father’s feet with their foreheads and narrated their ordeal. Kushanabha, despite his sorrow, praised their patience, composure, and adherence to family honor. He reminded them that grace, forgiveness, and virtue sustain the very foundation of the universe. Kushanabha told them that, ‘Grace is altruism, Grace is ritualism, grace is glory, and grace is virtue. Such teachings remain timeless in a world that often rewards aggression over grace.

Vishvamitra continued his narration and said that, the king began contemplating their wellbeing, marriage prospects, and future alliances, thinking wisely about their restoration and dignity. Thoughtful planning for one's family is also an act of duty and love, rooted in dharma. Meanwhile, Kushanabha learned about the great sage Chooli, devoted to spiritual discipline. Chooli being auspicious in his conduct, capable of holding his semen upward (URTHWA RETASKA), achieved high ascetic practice in according with Vedic canons. A celestial maiden, Somada, humbly served him. When he offered to grant her a boon, she wished for a son embodying Vedic spirituality and righteousness. This reflects how true service, when rooted in sincerity, invites divine grace and fulfillment.

Brahmarshi Chooli benignantly bestowed her with a unique and Brahma Like son, to be known as Brahmadatta, as his brainchild. Brahmadatta became a noble king of Kampilya. Kushanabha, recognizing his worth, arranged the marriage of his hundred daughters to Brahmadatta. Wisdom lies in choosing character over appearance or status while forming bonds and relationships.  

With a gentle touch of Brahmadatta, the daughters regained their original beauty and joy. Kushanabha rejoiced. After marriage, Brahmadatta along with his own hundred wives, left for his kingdom. His mother Somada lovingly welcomed them as daughters-in-law. Blessings, grace, and harmony prevailed. Healing is not just physical, but it is also emotional, relational, and spiritual when anchored in righteousness and love.  

Thus, this episode of the Ramayana teaches us that righteousness (dharma) is not merely about fighting evil, but it is about patience, responsibility, respectful relationships, and inner strength. In today’s fast-paced world, Rama’s clarity, Lakshmana’s devotion, Vishvamitra’s guidance, and the moral strength of Kushanabha’s daughters show that, duty, dignity, and compassion remain forever relevant. This is why the Ramayana is not a tale of the past, but a timeless guiding light for humanity.

(PHOTOGRAPHS COURTESY RAMA BHAKTA  VIJAYA RAGHAVA DASU)

తీర్థయాత్రలకు వెళ్లిన బలరాముడు >>>>> శ్రీ మహాభాగవత కథ-79 : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

 తీర్థయాత్రలకు వెళ్లిన బలరాముడు

శ్రీ మహాభాగవత కథ-79

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

సూర్యదినపత్రిక (30-03-2026)

కంII              చదివెడిది భాగవతమిది,

చదివించును కృష్ణు, డమృతఝరి పోతనయున్

                               చదివినను ముక్తి కలుగును,

చదివెద నిర్విఘ్నరీతి ‘జ్వాలా’ మతినై

కౌరవ, పాండవులకు మధ్య ఘోర సంగ్రామం జరగబోతోందన్న విషయాన్ని గ్రహించిన బలరాముడు, వారిద్దరూ ఆయనకు సమాన బంధువులే కాబట్టి, ఎవరి పక్షం వహించకుండా వుండడానికి, తీర్థయాత్రలకు బయల్దేరాడు. ముందుగా ప్రభాస తీర్థం చేరుకున్నాడు. అక్కడి పవిత్ర జలాలలో స్నానం చేశాడు. ఆ తరువాత వరుసగా, సరస్వతి, బిందుసరోవరం, వజ్రతీర్థం, విశాల, సరయూ, యమునా, గంగానది మొదలైన పుణ్య తీర్థాలను దర్శించాడు. తదనంతరం నైమిశారణ్యం చేరాడు. అక్కడ మునులు ‘దీర్ఘసత్త్రమ’ నే యజ్ఞాన్ని చేస్తున్నారు. బలరాముడు అక్కడికి వెళ్లినప్పుడు ఒక్క సూతుడు తప్ప, మిగతా మునులంతా లేచి గౌరవపూర్వకంగా ఆయనకు నమస్కరించారు.

సూతుడి చర్య బలదేవుడికి ఆగ్రహం తెప్పించింది. తన చేతిలో వున్న దర్భతో పొడిచి సూతుడిని చంపాడు. అది చూసిన మహర్షులంతా హాహాకారాలు చేస్తూ, బలరాముడితో, సూతుడు లేవకపోవడానికి కారణం చెప్పారు. దీర్ఘ సత్త్రయాగంలో మునులమంతా సూతుడికి ‘బ్రహ్మాసనం’ ఇచ్చి సత్కరించామని, ఆ కారణాన బలరాముడు వచ్చినప్పటికీ సూతుడు ఉన్నతాసనం దిగలేదని, భగవత్స్వరూపుడైన బలరాముడికి ఇది తెలియని విషయమా? అని అన్నారు. బలరాముడు తెలిసీతెలియక పూనుకున్న బ్రహ్మహత్యా పాతకానికి ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకోవడం మంచిదన్నారు. తన అజ్ఞానం వల్లే ఇలా జరిగిందని, దీనికి ప్రత్యామ్నాయంగా తన యోగమాయా ప్రభావంతో సూతుడిని మళ్లీ బతికిస్తానని అంటూ, సూతుడిని బతికిస్తాడు.

తానింకా ఏమన్నా చేయాల్నా అని మునులను అడిగాడు. ఇల్వలుడనే రాక్షసుడి కుమారుడైన పల్వలుడు తాము చేస్తున్న పుణ్యకార్యాలను అడ్డుకుని విధ్వంసం చేస్తున్నాడని, వాడిని సంహరించమని కోరారు మునులు. ఆ తరువాత, భారతదేశంలోని సకల పుణ్యతీర్థాలలో స్నానం చేస్తే సమస్త పాపాలు వైదొలగి పోతాయని చెప్పారు మునులు బలరాముడికి. ఇంతలో పర్వదినం రావడం, మహర్షులంతా యజ్ఞం చేద్దామని నిర్ణయించుకోవడం జరిగింది. వెంటనే రాక్షసుడు రంగంలోకి దిగి యజ్ఞవాటికలో రక్తమాంసాలను, మలమూత్రాలను కురిపించాడు. పెద్ద-పెద్ద రాళ్లను ఆకాశం నుండి పడేశాడు. భయంకరంగా కనిపిస్తున్న పల్వాసురుడిని బలరాముడు చూశాడు.

పల్వలుడు కూడా బలరాముడిని చూసి, తన చేతిలోని గదను గిరగిరా తిప్పుతూ ఆయనమీదికి వచ్చాడు. వెంటనే తన హలాయుధాన్ని, రోకలిని తనవద్దకు రమ్మని బలరాముడు తలచుకున్నాడు. నాగలితో బలారాముడు పల్వలుడి కంఠాన్ని బిగించి, రోకలితో వాడి నెత్తిమీద బలంగా బాదాడు. తక్షణమే పల్వాసురుడు మరణించాడు. మునులంతా బలరాముడిని స్తుతించారు. మునులంతా ఆ తరువాత బలరాముడికి వీడ్కోలు పలికారు. అక్కడినుండి కౌశికి అనే నది దగ్గరికి చేరాడు బలరాముడు. అక్కడ స్నానం చేసి, సరయూ నదికి చేరాడు. తరువాత ప్రయాగకు వెళ్లి, త్రివేణీసంగమంలో మునిగి పితృదేవతలకు తర్పణలు ఇచ్చాడు. తరువాత పులస్త్యుడి ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు. గోమతీనదిని చూసి, గండకీనదిని దాటి, విపాశ నదిలో, శోణా నదిలో స్నానం చేశాడు. అక్కడి నుండి గయకు వెళ్లాడు. గయలోని ఫల్గుణీ నదిలో స్నానం చేసి, కొంచెం దూరం ప్రయాణం చేసి గంగాసాగర సంగమాన్ని దర్శించాడు. తరువాత మహేంద్రగిరికి వెళ్లాడు.

మహేంద్రగిరిపైన వున్న పరశురాముడిని సందర్శించాడు. అక్కడి నుండి బయల్దేరి సప్త గోదావరిలో స్నానం చేసి, కృష్ణా నదిని, పంపా సరస్సును సందర్శించాడు. తరువాత భీమానదికి వెళ్లి, అక్కడ కుమారస్వామికి మొక్కాడు. తరువాత శ్రీశైలం వెళ్లాడు. వేంకటాచలమైన తిరుమలను దర్శించాడు. కామాక్షీదేవిని సందర్శించాడు. కాంచీపురం చూశాడు. కావేరీనదీ దగ్గరికి పోయాడు. అక్కడ స్నానం చేసి, నది మధ్యలో వేంచేసి వున్న శ్రీరంగనాథుడిని సేవించాడు. శ్రీరంగం నుండి బయల్దేరి, వృషభాద్రినెక్కి విష్ణు సందర్శనం చేసుకున్నాడు. తరువాత మథురకు వెళ్లాడు. అక్కడి నుండి సేతుబంధనం వున్న రామేశ్వరం చేరాడు. రామేశ్వరుడిని పూజించి తామ్రపర్ణీ నదికి వెళ్లాడు. మలయాచలమెక్కి అగస్త్యుడిని చూసి మొక్కాడు. అక్కడి నుండి దక్షిణ సముద్రం దాకా వెళ్లాడు. కన్యాకుమారికి వెళ్లి దుర్గాదేవిని అర్చించాడు. పంచాప్సర తీర్థంలో స్నానం చేశాడు. గోకర్ణంలోని మహేశ్వరుడిని దర్శించాడు.

ద్వీపవతిలో బలరాముడు కామదేవిని, తాపిలో వున్న పయోష్ణిని సందర్శించాడు. తరువాత వింధ్య పర్వతం దాటాడు. దండకావనంలో తిరిగాడు. మాహిష్మతీ పురంలో వున్నాడు కొంతకాలం. తరువాత మను తీర్థంలో స్నానం చేశాడు. మళ్లీ తిరిగి ప్రభాస తీర్తానికి వచ్చాడు.

అక్కడున్న మునులు, కౌరవపాండవ సంగ్రామంలో, రాజులంతా పరలోక గతులయ్యారని చెప్పారు. ఆ సమయంలో భీమ దుర్యోధన గదా యుద్ధం జరగబోతున్నదని చెప్పారు. ఆ యుద్ధం ఆపుచేద్దామని వెళ్లి యుద్ధ కాంక్షతో గదలను చేతపట్టుకున్న భీమదుర్యోధనులను చూశాడు. యుద్ధం ఆపడం ఉభయులకూ శ్రేయస్కరమని చెప్పాడు. ఆయన మాటలు వారు వినలేదు. ఇరువురూ యుద్ధం చేయడం మానలేదు. ఇక అక్కడ వుండడం అనవసరమనుకుని ద్వారకానగారానికి పోయి కొంతకాలం పాటు అక్కడే వున్నాడు.

బలరాముడు తిరిగి నైమిశారణ్యం వెళ్లాడు.  అక్కడి మహర్షుల అంగీకారంతో చక్కటి యజ్ఞం చేశాడు. ఆ తరువాత ద్వారకానగరానికి వెళ్లి సుఖంగా వున్నాడు.             

 (బమ్మెర పోతన శ్రీమహాభాగవతం, రామకృష్ణ మఠం ప్రచురణ ఆధారంగా)

War, Peace, and Future of (United) Nations >>>>> Moral Courage in Troubled World Essential : Vanam Jwala Narasimha Rao

 War, Peace, and Future of (United) Nations

Moral Courage in Troubled World Essential

Vanam Jwala Narasimha Rao

The Hans India (March 29, 2026)

{The 193-member UN’s record in preventing wars and sustaining peace remains deeply contested with limited successes. It is more a forum for debate than decisive action. A significant gap persists between the UN's founding ideals and present realities. The structure of the Security Council, particularly the veto power enjoyed by the five permanent members, frequently renders the organization ineffective in moments of crisis. It often becomes a passive platform for deliberation rather than decisive intervention} - Editor’s Synoptic Note

Despite varying geographical conflicts, patterns of rivalry, strategic interest, and human suffering remain similar. Reflections drawn from earlier global crises represent decades of inquisitiveness concerning war, peace, and international responsibility. Consequences of tensions between nations, often with little regard for civilian safety, transcend borders. An old Turkish saying that, ‘The horse kicked the mule, the mule kicked the horse, and it is the poor donkey that gets the shot’ is apt in modern geopolitical conflicts. The vulnerable, especially in the developing world, caught between the strongest powers, face untold misery.

The United Nations Organization (UNO) was born out of the ashes of the Second World War, when humanity resolved that another catastrophe must never occur. Sequence of historic developments, culminating in the San Francisco Conference on June 26, 1945, adopted the UN Charter. The UNO formally came into existence on October 24, 1945. The intention was to create a permanent global forum where disputes could be resolved through dialogue and diplomacy rather than war, embodying the collective conscience of humanity.

Tehran that figured in early diplomatic efforts during formation of UNO now finds itself at the Center of grave tensions. It faces disruption and uncertainty amid ongoing hostilities, with civilians struggling to maintain normalcy. The situation once again illustrates how regions, central to diplomacy in one era, can become theatres of conflict in another.

Meanwhile, the statesmanlike approach of Prime Minister Narendra Modi deserves applaud. Briefing the Lok Sabha on March 23, 2026, he described the West Asia war as ‘deeply concerning,’ cautioning that its consequences are likely to be felt for longtime.

In a world increasingly marked by fragmented responses and reactive policies, such clarity, restraint, and emphasis on national unity stand out as a model of responsible leadership. Equally noteworthy were the Centre's measures on nation’s energy needs, demonstrating foresight and preparedness amid global uncertainty.

Significantly, he urged Members of Parliament to rise above differences and ensure that India speaks in a ‘united and unanimous voice’ on the issue. This call reflects Modi’s political maturity and profound understanding of India’s moral responsibility in global affairs. These elements represent a policy response, as one of the finest examples of balanced and statesmanlike leadership in recent times.

Interestingly, the same day, a contrasting development unfolded in the United States. Donald Trump, known for his uncharacteristic ‘point of no return’ decision-making style, who had earlier issued a 48-hour ultimatum to Iran to reopen the Strait of Hormuz or face strikes on its power infrastructure, in an unexpected U-Turn, postponed his own decision by five days, citing what he described as ‘very good and productive talks with Iran.’  

Equally motivating was Narendra Modi’s X Post the following day that, for ensuring that the strait of Hormuz remains open, secure, and accessible, which is essential for the whole world, he and Trump agreed to stay in touch. Next day, Iran dismissed US proposal to end the war, and set out its own terms for peace. Israel continued strikes on Lebanon. USA Military was preparing to deploy additional troops. Meanwhile, Iran while thanking India for its ‘Significant Help’ in the context of its sunken vessel in US attack, allowed its ships through Hormoz Straits, along with three other countries.

193-member UN’s record in preventing wars and sustaining peace remains deeply contested with limited successes. It is more a forum for debate than decisive action. A significant gap persists between UN’s founding ideals and present realities. Member Nations continue to pursue strategic interests overriding collective decisions. The structure of the Security Council, particularly the veto power of permanent members, frequently renders the organization ineffective in moments of crisis. It often becomes a passive platform for deliberation rather than decisive intervention.

History offers numerous examples of how regional leadership and global power politics intersect. In the Middle East, figures such as Gamal Abdel Nasser, Anwar Sadat, and Muammar Gaddafi shaped their nations’ trajectories while navigating complex global dynamics. Similarly, leadership in the United States has long influenced international relations through diplomacy, alliances, sanctions, and, at times, military action. These leaders emerged during periods of transformation. Their decisions reflected both national priorities and the pressures of an evolving global order. The interplay between power, ideology, and strategic interest continues to shape international outcomes.

A deeper philosophical question persists: why does humanity repeatedly return to war despite centuries of painful lessons? Part of the answer lies in the nature of power itself. Nations pursue security, influence, and prestige. In this context, ethical reflection becomes essential. Bertrand Russell devoted much of his intellectual life to the cause of peace, warning that technological progress, particularly nuclear weapons, fundamentally altered the nature of war.

At this juncture, it is both relevant and enriching to recall that long before modern political theory evolved, the Adi Kavya Valmiki Ramayana articulated profound insights into the conduct of power and responsibility. The epic never glorified war as an end in itself, but presented it as a last resort, guided by dharma. Strategy, in this classical narrative, was in service of balance, not domination. The vision of a cosmic order, where actions are inseparable from universal consequences, urges leaders to think beyond narrow identities and immediate gains. In a contemporary context, this translates into a deeper sense of civic and global responsibility during times of conflict, where decisions taken by a few reverberate across millions.

Movements for peace often arise from courageous intellectuals, scientists, writers, and civil society leaders. Among them, recipients of the Nobel Peace Prize hold a unique moral position. Their voices serve as reminders that the ultimate purpose of power and diplomacy must be the preservation of human dignity. When they advocate restraint and dialogue, they help restore perspective in moments of crisis. Education, public discourse, and responsible leadership all play vital roles in this transformation. If the international community truly seeks lasting peace, institutions designed to safeguard it must evolve.  

When peace is seen as strength rather than weakness, leaders are more likely to pursue diplomatic solutions. In an interconnected world, conflicts produce ripple effects far beyond their immediate regions. Human history demonstrates both the tragedy of war and the possibility of peace. Institutions created after the Second World War were built on the hope that humanity had learned from its past. Whether that hope endures, depends on the choices made today by nations and their leaders. A renewed commitment to dialogue, restraint, and mutual respect remains essential.

In reflecting on future, the enduring relevance of Valmiki Ramayana offers a subtle yet powerful reminder that the true strength of any civilization lies not merely in its capacity for power, but in its ability to exercise restraint with wisdom, the Modi way. As the world grows more complex, these lessons encourage the cultivation of inner weaponry, wisdom, compassion, restraint, and resolve.

Such qualities are indispensable in shaping a balanced and humane global order. Ramayana thus, ceases to remain a story of the past, and instead emerges as a living guide for the present and the future.

Despite its limitations, the United Nations continues to represent one of humanity’s most ambitious efforts to maintain global peace. Its humanitarian work, peacekeeping missions, and diplomatic platforms continue to serve millions. The real challenge lies not in its existence, but in the willingness of member states to strengthen and reform it for the collective good.

In the evolving international landscape, the role and outlook of leadership in major powers naturally attract global attention. The policy approach of Donald Trump, once again entrusted with high office, is observed with interest. Understanding the broader framework guiding such leadership, its goals, methods, and long-term vision, remains essential for strengthening global stability and the collective pursuit of peace.