Continuity Deepens, Conversations Mature >>>>> Eleventh and Twelfth Friday Gatherings: Vanam Jwala Narasimha Rao

 Continuity Deepens, Conversations Mature

Eleventh and Twelfth Friday Gatherings

At Press Club Hyderabad (April 24 and May 1, 2026)

Vanam Jwala Narasimha Rao

‘An Evolving Tradition of Thoughtful Engagement’ is now Unstoppable. What began weeks ago as a simple coming together of like-minded ‘Press Club Member Friends’ with occasional guests, has now quietly matured into a meaningful and evolving continuum. Each Friday gathering at the Press Club Hyderabad is no longer an isolated interaction, but a linked extension of an unfolding journey: one that steadily transforms conversation into reflection, and reflection into shared understanding.

The Eleventh Friday Meeting which had its own uniqueness, held on April 24^th, and further enriched by a continuation of Twelfth Friday Meeting held on May 1^st 2026, reaffirmed this growing strength of continuity. They seamlessly found their place within this expanding framework. The circle gently widens. More senior journalists, with decades of experience and long association with Press Club, are finding resonance with this initiative. Their participation is not driven by invitation, but by shared purpose and natural alignment.

The Twelfth Meeting was enriched by the presence of Lalita Iyer, an experienced journalist with over three decades at The Week and now an independent contributor. Her immediate appreciation of the initiative and willingness to be part of future gatherings reflected the growing acceptance and relevance of these Friday interactions. The Eleventh Meeting saw the first-time presence of senior journalists A Saye Sekhar and Kondaveeti Jayaprasad, whose wide-ranging experience across print and electronic media added value.  

Regular participants made their presence felt. While the familiar opening, exchange of pleasantries, has now evolved into something deeper: a shared recognition of the space being created. For certain ‘A Space Without Structure, Yet Full of Direction’ has emerged. True to its foundational principle, the meetings continued without formal agenda, hierarchy, or structured sequence. What emerges each time is a natural flow of themes, guided by collective thought, as a platform where optimism emerges even in complex discussions.

During the 12^th Friday session, discussions gently converged around: the role of ethics in public life especially in leadership, the evolving expectations from media professionals, the interplay between tradition and contemporary societal needs, broader philosophical reflections spanning from ancient systems to modern frameworks etc. What distinguishes these discussions is not merely the subjects, but the manner in which they are approached. Observations are shared with balance, examples are discussed with restraint, and perspectives are presented with openness.

Even when referencing contemporary situations, the emphasis remained on understanding rather than judging, and on learning rather than concluding. The underlying principle has been: ‘Subtle Reflections and Strong Messages’ with a positive approach. For instance: a thoughtful observation emerged on public life and leadership, emphasizing the importance of aligning priorities with the demands of the moment. In continuation of this, the discussion gently touched upon the evolving expectations from leadership in responding to situations that call for a certain sense of priority and presence.

It was observed, in a broader and reflective context, that public life often places individuals in moments where choices, however routine they may appear, carry symbolic significance beyond the immediate. Instances in the public domain occasionally illustrate how differing perceptions of such priorities can invite varied interpretations. The conversation remained anchored not in judgement, but in understanding how attentiveness to context, and the quiet acknowledgment of relationships and responsibilities, continues to be an integral part of ethical public conduct.

It was with concern observed that sometimes leaders make wrong choices between ceremonial and solemn duties which probably needs correction on their part. Rather than framing this as shortcoming, it was viewed as a gentle reminder of evolving expectations, that roles often call for choices that reflect sensitivity to context. Such reflections, shared without attribution or criticism, contributed to a deeper appreciation of responsibility in public engagement.

Similarly, conversations around media practices explored how changing circumstances sometimes influence priorities. Here again, the tone remained constructive, recognising that adaptation is part of evolution, while also reaffirming the enduring importance of core journalistic values. In this manner, the meetings continue to send quiet yet firm signals, not by pointing out gaps, but by illuminating possibilities.

12^th Friday meeting had also an important dimension, with a theme: ‘Philosophy Meets Contemporary Thought.’ One of the most engaging segments of this meeting has been the seamless movement between ancient philosophical systems and present-day realities. Discussions broadly touched upon: Dharma and its contextual relevance, Knowledge systems and their transmission, The evolution of social structures, Interpretations of Varna and profession, Philosophical streams such as Buddhism, Jainism, Hinduism, Advaita, Visistadvaita, Dvaita and either equal or each of its own importance.

What stood out was not an attempt to resolve debates, but a willingness to coexist with multiple perspectives. The spirit of ‘Agree to Disagree’ was not merely stated, but it was practiced with composure and mutual respect. This approach reinforces a deeper message: understanding expands not through uniformity, but through openness. There were ‘Moments that Humanize Memory.’ Alongside serious reflection, the meetings continue to retain their warmth through lighter yet meaningful exchanges.

A discussion during the Eleventh Meeting, initiated in a spontaneous manner, unfolded into a deeply moving narrative rooted in a historical phase of ideological commitment. The story, tracing the journey of a child shaped by circumstances across families and time, ultimately leading to a successful career in journalism, became a powerful reminder of life’s unpredictable yet meaningful trajectories. Such narratives do more than inform: they connect experience with empathy, reinforcing the human dimension behind professional journeys.

Similarly, a lighter conversation around the practical challenges faced by senior members, such as arranging transportation, brought laughter, yet subtly reflected the commitment that continues to bring everyone together despite constraints. Eventually it shaped as a ‘A Culture of Encouragement and Continuity.’ An important and encouraging development is the manner in which new participants are responding to these gatherings.

Appreciation is expressed not as formality, but as genuine recognition of value. The willingness of participants like Lalita Iyer to continue attending reflects a broader sentiment: that these meetings are increasingly seen as spaces worth being part of. At the same time, there is a quiet but clear undercurrent for those who have not yet joined, the realization is gradually emerging that something meaningful is unfolding, and that presence adds value not only to the gathering, but also to oneself.

If the earlier meetings established the idea, and the subsequent ones strengthened its rhythm, the Eleventh and Twelfth gatherings demonstrate a maturing phase. The initiative now stands on a few clearly emerging strengths: Consistency without compulsion, Depth without formality, Inclusion without structure, Reflection without judgement, and Continuity without dependence on individuals. Most importantly, it continues to uphold a defining principle: positivity in approach, even while engaging with complex realities.

            Yes, it is ‘From Continuity to Collective Legacy.’ As these Friday Meetings move forward, what becomes increasingly evident is that they are quietly shaping into more than periodic interactions. They are becoming a living continuum of shared experience, where memory, reflection, and relevance come together. Each meeting adds a layer. Each participant adds a perspective. Each conversation adds meaning.

There is no urgency to expand, yet growth is visible. There is no insistence to conclude, yet clarity emerges. And perhaps that is the true strength of this initiative. The message, subtle yet strong, continues to resonate: Be present. Contribute. Experience. Continue. For in this simple act of coming together, individual journeys are gently transforming into collective legacy.

Going forward, these gatherings may gradually adopt a light-touch coordination that supports continuity without disturbing their informal character. A simple practice of noting key reflections, gently curating participation, and ensuring wider inclusion can further enrich the experience while preserving spontaneity. In doing so, the essence remains unchanged, only the collective flow becomes more cohesive and enduring.      

‘Simplified and Faithful Rendering of the Adi Kavya’ >>> Valmiki Ramayana: The Greatest Epic (Bala and Ayodhya Kandas) : Authored by Vanam Jwala Narasimha Rao (Author’s ACKNOWLEDGEMENTS)

 ‘Simplified and Faithful Rendering of the Adi Kavya’

Valmiki Ramayana: The Greatest Epic (Bala and Ayodhya Kandas)

Authored by Vanam Jwala Narasimha Rao

Author’s ACKNOWLEDGEMENTS

{Tirumala Lord Venkateswara Swamy, during our Break Darshan on our 57^th wedding anniversary on April 30, 2026, bestowed His Divine Blessings to me, my wife, my daughter, and son-in-law, and released my book ‘Simplified and Faithful Rendering of Adi Kavya; Valmiki Ramayana: The Greatest Epic (Bala and Ayodhya Kandas).’

By His Grace I had the fortune to present the book through the hands of Archaka Swamy present there to the Lord, and take the book back with ‘Banana Fruit Prasadam’ and Lord’s Divine Blessings.  Lord Venkateswara Swamy also blessed us through ‘Veda Ashirvachanam’ by the Archakas. My profuse Thanks to all who have been part of facilitating this ‘Divine Blessings to our family}-Jwala Narasimha Rao Vanam

It gives me immense pleasure, coupled with deep and inexplicable gratitude, in acknowledging the implicit and explicit encouragement that led to this 750-page voluminous first part of ‘Simplified and Faithful Rendering of the Adi Kavya: Valmiki Ramayana – The Greatest Epic (Bala and Ayodhya Kandas).’ This book would not have seen the light of day without the generous contributions, encouragement, and unwavering support of many remarkable individuals, to whom I record my deep and heartfelt thanks.

This is a humble and sincere effort on my part to share the knowledge I was able to gain and benefit from, by reading ‘Andhra Valmiki Ramayana Mandaram,’ the monumental and everlasting work of Late Andhra Valmiki Vavilikolanu Subbarau (Vasudasa Swamy), who faithfully rendered 24000 Sanskrit shlokas into an equal number of Telugu verses: one of the greatest literary achievements in Telugu literature. My respectful Pranamam to that Great Soul.

Equally great is Shriman Chilakapati Vijaya Raghavacharyulu, whose constant guidance and propelling encouragement enabled me not only to attempt reading the epic Shrimad Ramayanam but also to retell it in multiple ways: first in detailed colloquial Telugu across six Kandas, then in an abridged consolidated form, and now in this English version.

I offer my deepest and most respectful Namaskars to this remarkable ‘encyclopaedia’ on Shrimad Ramayana, whose lifetime devotion, vast experience, and profound scholarship have been a rare privilege to witness. His divine mastery over all 24000 shlokas, and his ability to articulate their eternal wisdom with equal grace in Sanskrit, Telugu, and English, have been ever enthralling. His reflections on my work ‘RA-MA-RXISM: A PARADIGM SHIFT’ are best read and understood ‘Between the Lines.’

I am profoundly grateful to Honourable Justice Sarasa Venkata Narayana (SVN) Bhatti of the Supreme Court of India, who, in our very first meeting nearly a year ago, spoke with clarity and depth on a variety of subjects: law, life, spirituality, character, simplicity, honesty, physical fitness, and above all, the courage to say ‘NO’ when conscience so demands, irrespective of consequences.

The Honourable Justice graciously agreed to my request and wrote a deeply touching and insightful Foreword: indeed, more than a testimonial, aptly titled ‘AN ANCIENT EPIC IN CONTEMPORARY REFLECTION.’ My heartfelt and sincere thanks to him once again. I also extend my thanks to Senior Advocate Harkara Srinivasa Rao for kindly facilitating this introduction and earlier introducing me to Honourable Justice Bhatti.

My heartfelt thanks are due to Rao Tallapragada, Former Editor-Sujanaranjani Magazine, and Former General Secretary of SiliconAndhra, a resident in San Francisco, California, for thoughtfully presenting the NRI (Non-Resident Indian) perspective, offering meaningful guidance for reflective and balanced living in the present era, especially abroad, in his piece titled ‘Bridging Time and Space.’

I am equally thankful to my son Aditya Krishna Roy, who has been a keen and perceptive observer of my writings, both from near and far. His uniquely styled introduction titled ‘The Hermeneutics of Reconciliation on the Ontological Synthesis of the Vedic and the Dialectical’ begins with the powerful line: ‘To introduce this volume is to engage with a text that functions less as a conventional translation and more as a dense, late-career intervention into the fractured intellectual history of the Indian subcontinent.’ 

This book would not have been possible without the dedicated technical and creative support of those who carefully shaped its physical and aesthetic form. I gratefully acknowledge Sri Brahmam for page making and design, Sri Ramoju Ganesh for his thoughtful and symbolic cover design, MIHIRA KRIYATIVES for publishing, Karshak Art Printers for their meticulous printing, and Anvikshki founder Venkat Siddareddy for obtaining the ISBN.

I also wish to acknowledge with deep affection, my family members: wife Vijayalaxmi, elder daughter Prema, son-in-law Vijay, younger daughter Kinnera, son-in-law Kishan, son Aditya, daughter-in-law Parul; and our extended family, grandchildren Yashwin, Mihira-her husband Yagnic, Ansh, Medha, Kanak and Irah, for their constant encouragement, patience, understanding and unwavering belief in my purpose during the long and demanding process of completing this work. Their love and support have truly been my greatest strength.

My respectful and advance thanks to the prospective readers across the globe, who may choose to engage with this work and reflect upon its intent. This book is offered not merely as a retelling, but as a sincere and faithful effort to present the timeless wisdom of the Ramayana in a form accessible to contemporary minds, while retaining its spiritual depth. If, in some measure, it serves as a bridge between tradition and modern thought, between languages, generations, and lived experiences, and encourages even a moment of reflection on Dharma, life, and human values, I shall consider my effort meaningfully fulfilled.

(As I did for my earlier books this Book is also free of cost for all those who are interested to read the English version of Ramayana. Only request is to collect it from me in person preferably)

Vanam Jwala Narasimha Rao

Hyderabad, April, 2026

8008137012

 

 

The Legend of Ahalya: A Timeless Tale of Choices, Consequences, and Compassion >>>>> Simplified and faithful rendering of the Adi Kavya-20 : Vanam Jwala Narasimha Rao

 The Legend of Ahalya: A Timeless Tale of

Choices, Consequences, and Compassion

Simplified and faithful 

rendering of the Adi Kavya-20

Vanam Jwala Narasimha Rao

The Ramayana, though composed thousands of years ago by Sage Valmiki, continues to illuminate the inner landscape of human emotions, moral dilemmas, and the pursuit of truth. Its episodes, whether grand or subtle, speak to themes that remain relevant across generations with temptation and restraint, error and forgiveness, divine intervention, and human responsibility. The story of Ahalya, in particular, stands as a powerful reflection on the consequences of choices, the nature of curses and blessings, and the mysterious ways in which renewal takes place. In an age when science can transplant organs and technology can alter appearances, this ancient tale reminds us that the most significant ‘Transplantations’ occur not only in the body but also in the mind, where wisdom replaces ignorance, and clarity replaces confusion.

For Indians abroad unable to read other than English Language, and their children who may be distant from their linguistic heritage, such retellings serve as a bridge to India’s deep philosophical roots. Modern readers often navigate complex social pressures, identity challenges, and moral grey areas, making it essential to revisit stories where even gods and sages confront flaws and learn valuable lessons. Ahalya’s narrative, touching on disguise, desire, judgment, humiliation, redemption, and transformation, offers timeless insight into how a lapse in discernment can bring long shadows, and how compassion, embodied in Rama, can restore dignity with a single touch.

King Sumathi of Vishal, after greeting Sage Vishvamitra and enquiring about each other’s well-being, raised the topic of Rama and Lakshmana who accompanied him. Sumathi described them as two radiant youths whose valor resembled Vishnu Himself, majestic as the bold elephant, fearless like a lion, agile as a tiger, and resolute like the sacred bull. He further compared them to the celestial Ashvin twins, with lotus-petal eyes and the poise of warriors carrying swords and bows. For modern readers, this description reminds how the presence of noble individuals naturally inspires admiration, just as today one looks up to those whose character, humility, and strength uplift society.

Sumathi then wondered how the young princes had travelled such a difficult path and arrived in his city, almost as though divine beings descended onto earth for a purpose. He asked Vishvamitra the reason for their arrival and why they carried such princely weapons. Vishvamitra narrated the entire journey, from approaching King Dasharatha, to requesting Rama’s protection, to reaching Vishal. He emphasized that these two princes were worthy guests. The king duly honored them, and they rested a night in his city before continuing onward to Mithila. The warmth shown by Sumathi reflects the Indian tradition of honoring guests, an ethos increasingly important in today’s globalized world, where empathy and hospitality can foster cross-cultural harmony.

Upon reaching King Janaka’s Mithila, Rama and Lakshmana were instantly captivated, exclaiming, ‘Splendid! Splendid!’ As they passed the outskirts of the city, Rama noticed an ancient yet serene hermitage, abandoned but still radiant. Curious, he asked Vishvamitra about its history. With calm delight, the sage revealed that it once belonged to the great ascetic Gautama and carried a story of divine complexity, human weakness, and a profound curse. Curiosity, as shown by Rama, is a vital quality for today’s youth, it opens doors to history, culture, and self-understanding. The story ran like this:

Long ago, the hermitage belonged to the illustrious Sage Gautama. Its spiritual brilliance was so powerful that even gods approached it with reverence. Gautama lived there performing intense penance with his wife Ahalya for countless years. One day, when Gautama left for his ritual bath, Indra, the King of the Gods, assumed Gautama’s form and entered the hermitage. He expressed his desire to be with Ahalya for copulation, assuring her there was no need to consider consequences. This moment underscores the timeless danger of deception, reminding that, even the powerful can misuse their abilities, and that vigilance is necessary when facing misleading appearances in today’s digital era.

Though Ahalya recognized Indra in disguise, she surrendered to the allure of his passion and agreed. After their union, Ahalya felt in her heart of hearts that, her own suppressed desire fulfilled but urged Indra to leave quickly for fear of Sage Gautama’s return. Indra stepped out, but on seeing Gautama approaching, he panicked and reverted to his true form, frozen in fear. This episode highlights how choices made in moments of weakness can cast long shadows, an important message for modern readers surrounded by instant temptations and distractions.

Gautama immediately recognized Indra and, enraged by the breach of trust and spiritual desecration, cursed him to lose his generative power. Instantly, Indra’s testicles fell to the ground. Turning to Ahalya, Gautama pronounced a harsh curse: she would remain unseen by all beings for thousands of years, sustained only by air, lying on ash in isolation. Only when Rama, son of Dasharatha, would enter the hermitage and accept her hospitality, would she be freed from her state and regain her form. The severity of the curse reflects the gravity with which ancient societies viewed betrayal and moral lapses, yet it also hints at the possibility of redemption through grace and sincere transformation.

After uttering the curse, Gautama abandoned the hermitage and departed for the Himalayan peaks. The now-impotent Indra, terrified and ashamed, sought help from Agni, the Fire God, and other deities. He narrated the incident as though he had merely attempted to test Gautama’s penance, diverting attention from his wrongdoing. This moment reminds of a universal human tendency, to justify mistakes rather than accept responsibility. In a time when accountability is increasingly important in public and personal life, this lesson remains strikingly relevant.

The all the gods consulted the divine manes, requesting that the testicles of a ram be transplanted to Indra, which was carried out. This was done, and from then on, goats without testicles were offered in rituals in remembrance of this event. Thus, Indra regained his virility through the potency of Gautama’s ascetic merit. Even in this unusual episode, one can see an ancient attempt to explain natural phenomena spiritually, much as today we often seek scientific or symbolic explanations for life’s mysteries.

After narrating these events, Vishvamitra directed Rama to enter the hermitage and deliver Ahalya from her long penance. He described Ahalya as a divine being whose original radiance had been concealed by the curse. Rama and Lakshmana entered the hermitage with reverence. Rama beheld Ahalya in her true, restored glory, her spiritual brilliance being inaccessible even to gods and demons. Rama’s presence symbolizes how compassion and righteousness have the power to restore lives, a reminder that healing often comes from those who embody empathy and virtue.

Rama and Lakshmana bowed before her. Remembering her husband’s instructions, Ahalya welcomed them with humility, offering the customary water for washing hands and feet. Until Rama’s arrival, she had remained invisible to the worlds, but now freed from the curse, she approached the princes, who touched her feet in respect. This gesture of mutual respect reveals that dignity is not lost even after mistakes. In a world quick to judge, the Ramayana teaches the transformative strength of sincere regret and graceful acceptance.

Through yogic insight, Sage Gautama perceived the event and returned. He embraced Ahalya compassionately, their reunion marked by understanding and forgiveness. Deeply moved, Gautama honored Rama for fulfilling the prophecy of redemption. The sage then resumed his ascetic life alongside Ahalya, restoring harmony to the hermitage. Forgiveness, as demonstrated by Gautama, remains one of humanity’s greatest strengths. Even today, relationships flourish when people allow space for repentance, healing, and renewed trust.

Rama, having restored dignity to Ahalya and upheld Gautama’s vow, departed toward Mithila after receiving the sage’s blessings. The tale of Ahalya has been interpreted in many ways, some view her as a divine being, others as a woman, and still others as a symbol for fertile land left barren and revived by divine grace. The layered symbolism of Ahalya’s story shows that ancient narratives are not rigid, but they grow richer when viewed through multiple lenses, offering wisdom for each new generation.

The story of Ahalya is not merely a tale of transgression and curse, but it is fundamentally a narrative of redemption, compassion, and renewal. In today’s world of moral ambiguity, rapid cultural shifts, and constant external influences, the Legend of Ahalya teaches about the enduring relevance of mindfulness, accountability, and forgiveness. The arrival of Rama symbolizes the light of truth that awakens dormant purity within the human spirit. As we retell the Ramayana for global audiences, especially for families seeking to keep cultural roots alive, stories like Ahalya, become reminders that Indian epics hold universal values that guide through modern challenges with timeless wisdom. (Photographs Courtesy Rama Bhakta Vijaya Raghava Dasu)

సుభద్రా పరిణయం, మిథిలా నగరానికి పోయిన శ్రీకృష్ణుడు >>>>> శ్రీ మహాభాగవత కథ-82 : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

 సుభద్రా పరిణయం, మిథిలా నగరానికి పోయిన శ్రీకృష్ణుడు

శ్రీ మహాభాగవత కథ-82

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

సూర్యదినపత్రిక (ఏప్రిల్ 27, 2026)

కంII              చదివెడిది భాగవతమిది,

చదివించును కృష్ణు, డమృతఝరి పోతనయున్

                               చదివినను ముక్తి కలుగును,

చదివెద నిర్విఘ్నరీతి ‘జ్వాలా’ మతినై

సముద్రం పాలైన గురువుగారి కుమారుడిని బలరామకృష్ణులు తీసుకువచ్చిన విషయాన్ని విన్న దేవకీదేవి, కంసుడు వధించిన తన కొడుకులను కూడా తీసుకువచ్చి తనకు చూపమని బలరామకృష్ణులను కోరింది. అలా చూపించి తన దుఃఖాన్ని పోగొట్టమని ప్రార్థించింది. ఆమె కోరిక తీర్చడానికి ఇద్దరూ సుతల లోకానికి వెళ్లారు. సుతల లోకాధిపతి అయిన బలి చక్రవర్తి బలరామకృష్ణులను చూసి, వారికి స్వాగతం చెప్పి, వారిని స్తుతించి, శ్రీకృష్ణుడి దర్శన భాగ్యానికి మురిసిపోతూ, తానేం చేయాల్నో ఆజ్ఞాపించమన్నాడు.

దేవకీదేవి గర్భంలో జన్మించిన ఆరుగురు కొడుకులను కంసుడు చంపాడని, దానికి తన తల్లి విపరీతమైన బాధకు గురైందని, తన పుత్రులను చూడాలనే కోరికతో వారిని తెచ్చి ఇమ్మని తమను ప్రార్థించిందని, ఆ కారణంగా మాతృమూర్తి కోరిక తీర్చడానికి సుతల లోకానికి వచ్చామని, బలి చక్రవర్తి అధీనంలో వున్న ఆ ఆరుగురిని తీసుకునిపోయి తల్లికి చూపించి ఆమె బాధ పోగొట్టుతామని చెప్పాడు శ్రీకృష్ణుడు. అలా చూపించి వారి శాపాన్ని పోగొట్టి, వారికి సద్గతి ప్రసాదిస్తానని అన్నాడు. అలా చెప్పి, వారిని తీసుకుపోయి తల్లికి చూపించాడు. ఆమె ఎంతగానో మురిసిపోయింది. కొడుకులను ముద్దాడింది. ఒడిలోకి తీసుకుని చనుబాలిచ్చింది. వారు కూడా వైష్ణవమాయకు వశులై, తల్లిపాలు తాగారు. ఆ తరువాత ఆ ఆరుగురు దేవకీదేవికి నమస్కరించి తమతమ నివాసాలకు వెళ్లిపోయారు.

ఇదిలా వుండగా, అర్జునుడు తీర్థయాత్రలు చేద్దామనే ఆలోచనతో అంతటా తిరుగుతూ, ఒకనాడు ప్రభాస తీర్థానికి చేరుకున్నాడు. అక్కడ కొంతకాలం వుండి ప్రశాంతంగా కాలం గడిపాడు. అప్పుడే, సుభధ్ర మీదున్న అనురాగంతో ఆమెను చూద్దామనుకున్నాడు. ఆమెను దుర్యోధనుడికి ఇచ్చి పెళ్లి చేయాలని బలరాముడు భావిస్తున్నట్లు విన్నాడు. బలరాముడికి తెలియకుండా సుభద్రను చూడడానికి, సన్న్యాసి వేషంలో ద్వారకానగరం చేరుకున్నాడు అర్జునుడు. ఆయన నిజమైన సన్న్యాసి అనుకున్నారు ద్వారకానగర వాసులు. భక్తితో ప్రతిరోజూ పూజించారు. ఒకనాడు బలరాముడు కపట సన్న్యాసిని నిజమైన సన్న్యాసి భావించి తన ఇంటికి తీసుకువచ్చాడు.

బలరాముడి ఇంటికి పోయిన అర్జునుడు సుభద్ర కోసం వెతకసాగాడు. ఆమె కనబడగానే అర్జునుడి ప్రేమైక దృష్టి ఆమె మీద పడింది. సుభద్ర మీద తన మనస్సును లగ్నం చేశాడు. సుభద్ర కూడా ఆర్జునుడిని చూసింది. సుభద్రార్జునులిద్దరూ ఒకరిమీద ఒకరు మనసు పడ్డారు. అలా వుండగా, ఒకనాడు, సుభద్ర అంతఃపురం నుండి బయటకు వచ్చింది. అర్జునుడు, శ్రీకృష్ణుడు, దేవకీవసుదేవుల అనుమతితో సుభద్రను సమీపించాడు. ఆమెను తన రథం మీద కూచోబెట్టుకుని తీసుకుపోతుంటే యాదవ వీరులు అడ్డుతగిలారు. వారందరినీ ఓడించి సుభద్రను ఖాండవప్రస్థ పురానికి తీసుకెళ్లాడు.

ఈ వార్త బలరాముడికి తెలిసింది. అర్జునుడి మీద మండిపడ్డాడు. కృష్ణుడు అతడిని శాంతింప చేశాడు. సుభద్రార్జునుల వివాహానికి అతడిని సుముఖుడిని చేశాడు. బలరామ కృష్ణులు చెల్లెలు మీద ప్రేమతో దాసదాసీ జనాన్ని, సమస్త వస్తు సముదాయాన్ని అరణంగా ఇచ్చారు.

ఇదిలా వుండగా, విదేహదేశంలో వున్న మిథిలాపురంలో శ్రుతదేవుడనే బ్రాహ్మణుడు వుండేవాడు. ఆయన అఖండ విష్ణు భక్తుడు. ఆరోజుల్లో ధర్మ మార్గంలో సంచరించే బహుళాశ్వుడనే రాజు మిథిలానగరాన్ని పాలించేవాడు. వారిద్దరి మీదా శ్రీకృష్ణుడికి అపారమైన కరుణ కలిగింది. వారిని చూడాలని బయల్దేరాడు ఒకనాడు. ఆయన వెంట నారదాది మహర్షులు కూడా వున్నారు. శుక మహర్షి కూడా వున్నాడు. విదేహ నగరాన్ని చేరుకోగానే బహుళాశ్వుడు, శ్రుతదేవుడిని వెంటబెట్టుకుని శ్రీకృష్ణుడికి కానుకలివ్వడానికి ఎదురుగా వెళ్ళాడు. శ్రీకృష్ణుడి పాదపద్మాలకు అంతా నమస్కరించారు. బహుళాశ్వ శ్రుతదేవులిద్దరూ పరమాత్ముడిని ప్రార్థించారు.

బహుళాశ్వ శ్రుతదేవులిద్దరి కోరికలు, ఒకరికి తెలియకుండా మరొకరివి తీర్చాలనుకుని మహర్షులను వెంటబెట్టుకుని వారిద్దరి మందిరాలకు వెళ్లాడు శ్రీకృష్ణుడు. బహుళాశ్వుడి మందిరంలో ఆయన శ్రీకృష్ణుడికి, ఆయన పరివారానికి సకల సపర్యలు చేశాడు. శ్రీకృష్ణుడిని, మహర్షులను తన ఇంట్లో కొంతకాలం వుండమని కోరాడు. ఆయన కోరినట్లే మిథిలానగరంలో కొన్ని దినాలు గడిపాడు. మరో వైపు శ్రుతదేవుడు కూడా తన ఇంటికి శ్రీకృష్ణుడి రాకకు మహాదానందపడ్డాడు. పరమాత్మను పూజించాడు. సంతోషంతో తన పైనున్న ఉత్తరీయాన్ని తీసి గిరగిరా తిప్పుతూ నృత్యం చేయసాగాడు. శ్రీకృష్ణుడిని పరిపరి విధాల స్తుతించాడు. శ్రీకృష్ణుడి సూచన మేరకు ఆయన వెంట వచ్చిన మహర్షులందరినీ సద్భక్తితో పూజించాడు.

మహాభక్తులైన బహుళాశ్వ శ్రుతదేవులిద్దరి చేత పూజలందుకున్న శ్రీకృష్ణుడు వారికి సకల సిరిసంపదలు, శుభాలు, అత్యంత భక్తి ప్రసాదించి, వారి దగ్గర సెలవు తీసుకుని ద్వారకానగారానికి వెళ్లాడు.        

                 (బమ్మెర పోతన శ్రీమహాభాగవతం, రామకృష్ణ మఠం ప్రచురణ ఆధారంగా)

మా ఇంట్లో బంధుమిత్రుల సమక్షంలో శ్రీరామ పట్టాభిషేకం >>>>> డాక్టర్ చిలకపాటి విజయరాఘవాచార్యుల ఆధ్వర్యంలో >>>>> శనివారం (ఏప్రిల్ 25, 2026) సాయంకాలం నాలుగు గంటలపాటు : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

 మా ఇంట్లో బంధుమిత్రుల సమక్షంలో శ్రీరామ పట్టాభిషేకం

డాక్టర్ చిలకపాటి విజయరాఘవాచార్యుల ఆధ్వర్యంలో  

శనివారం (ఏప్రిల్ 25, 2026) సాయంకాలం నాలుగు గంటలపాటు

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

వాల్మీకి మహర్షి సంస్కృత శ్రీరామాయణంలో, ఆంధ్రవాల్మీకి వావిలికొలను సుబ్బారావు (వాసుదాసు) యథావాల్మీకంలో, అత్యద్భుతమైన ఘట్టం శ్రీరామ పట్టాభిషేకం. రావణుడి వధ, విభీషణుడి పట్టాభిషేకం, సీతాదేవి అగ్నిప్రవేశం, సీతాలక్ష్మణ సమేతంగా శ్రీరాముడు అయోధ్య సమీపానికి రావడం, తదనంతర అంశాలు ఆసక్తికరమైనవే కాకుండా, అవశ్య పఠనీయం. శ్రీరామ పట్టాభిషేకం ఎప్పుడు, ఎక్కడ జరిగినా, ఆనాడు మరీముఖ్యంగా చదవాల్సిన సన్నివేశాల సమాహారం. అందుకే మనతరం ‘వావిలికొలను వాల్మీకి చిలకపాటి విజయరాఘవాచార్యులు’ మార్గదర్శకత్త్వంలో, ఆద్వర్యంలో, మా 57వ వివాహరోజు (ఏప్రిల్ 30, 2026) పూర్వరంగంలో, శనివారం ఏప్రిల్ 25, 2026నాడు మా ఇంట్లో శ్రీరామ పట్టాభిషేకం బంధుమిత్రుల సమక్షంలో, వారి ఆత్మీయ ఆదరాభిమానాల మధ్య జరుపుకోవడం పూర్వజన్మ సుకృతం.

ముముక్షుజన మహాపీఠాదిపతులు, శ్రీశ్రీశ్రీ లక్ష్మణ యతీంద్ర గురుదేవుల వద్ద సమాశ్రయణ భాగ్యం పొందగలిగిన, తెలుగునాట జీయర్ స్వాముల అనుగ్రహ పాత్రుడైన, నా పూర్వ సహాద్యోగి, ప్రజా పరిపాలన, విద్య, ధార్మిక సేవా రంగాలలో విశేషానుభవం కలిగిన ప్రతిభాశాలి, అనుపమాన విద్యార్హతలు కలిగి, పబ్లిక్ పాలసీలో పీహెచ్‌డీతో పాటు రాజకీయ శాస్త్రం, ప్రజా పరిపాలనలో మాస్టర్స్ డిగ్రీలను, అదనంగా బిఎడ్, సంస్కృతంలో పీజీ డిప్లొమా సాధించిన విజ్ఞానఖని, ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారం, ఉత్తమ ప్రిన్సిపాల్ అవార్డులు పొందిన విశిష్ట వశిష్టుడు ‘శ్రీమాన్ వావిలికొలను వాల్మీకి చిలకపాటి విజయరాఘవాచార్యులు.’

మూడువారాల క్రితం, మా భాగ్యవశాన విజయరాఘవాచార్యులు, మా ఆహ్వానం మేరకు, రామభక్త విజయ రాఘవ దాసు జోగేష్ తో కలిసి మా ఇంటికి విచ్చేసిన సందర్భంలో, మూడుగంటల ‘విజ్ఞాన సర్వస్వ సమాన విషయ పరిజ్ఞానం’ లో భాగంగా, మా శ్రీమతి అభ్యర్ధన మేరకు, సమీప భవిష్యత్తులో మా ఇంట్లో శ్రీరామ పట్టాభిషేకాన్ని విజయరాఘవాచార్యులు స్వయంగా నిర్వహించడానికి అంగీకరించారు. పట్టాభిషేక పూర్వరంగంలో చేపట్టాల్సిన కొన్ని కార్యక్రమాలను కుదించి, సరళీకరించారు. ఒక వారం రోజుల అనంతరం నిన్నటి (శనివారం, ఏప్రిల్ 25న) నిర్వహించాలని ఆత్మీయంగా ఆదేశించారు చిలకపాటి మహాశయులు.   

విజయరాఘవాచార్యులు తిరుమల తిరుపతి దేవస్థాన ధర్మప్రచార పరిషత్ కార్యదర్శిగా, హిందూ ధర్మ పరిరక్షణ ట్రస్ట్ కార్యదర్శిగా చిరపరితులు. వాల్మీకి రామాయణంలోని 24 వేల సంస్కృత శ్లోకాలు ఆయనకు కంఠస్థం. ఆ శ్లోకాలకు తెలుగు, ఆంగ్లం, సంస్కృత భాషల్లో సులభంగా, ప్రతిపదార్థ తాత్పర్య భాష్యం చెప్పగల అపూర్వ, అసమానమైన ప్రావీణ్యం, సమర్థత ఆయన స్వంతం. ఈ విశిష్ట ప్రతిభ ఆయన ఆధ్యాత్మిక పాండిత్యాన్ని, అపారమైన, అనంతమైన, భారతీయ సాంస్కృతిక వారసత్వంపై ఆయనకున్న లోతైన అవగాహనను ప్రతిబింబిస్తుంది. భారత, భాగవత, కావ్యాలకు తోడూ, ఆధునిక రాజనీతి శాస్త్రాల నుండి కూడా అనర్గళంగా, అలవోకగా ఎలాంటి సందర్భాన్నైనా అప్పటికప్పుడు చెప్పగల ధారణా మహనీయుడు. ప్రస్తుతం  ‘పుణ్యం, పురుషార్థం’ అన్న చందాన కొండాపూర్ (హైదరాబాద్) శ్రీ సీతారామచంద్ర స్వామి దేవస్థానం ట్రస్టీ, కార్యదర్శిగా సేవలందిస్తూ సామాజిక, సాంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక, సేవా కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు.

ఇంతటి, అంతటి మహానుభావుడు మా ఇంట్లో శ్రీరామ పట్టాభిషేకం జరిపిస్తానంటే అంతకంటే మహద్భాగ్యం ఏముంటుంది? యుద్ధ ప్రాతిపదికన నిర్వహణ ప్రయత్నాలు ప్రారంభించాం. ఎవరెవరిని తప్పక పిలవాల్నో నిర్ణయం చేసుకున్నాం. పట్టాభిషేకం అనంతరం ఆహుతులకు భోజనంలో ‘ప్రసాదంగా’ పెట్టాల్సిన పదార్థాలను చిలకపాటివారు సూచించారు. ఇంటి భోజనం తరహాలో ఎప్పుడూ అడిగిందే తడవుగా పంపించే కిషోర్ అద్భుతంగా, ఆ విధంగానే సరైన సమయానికి అందించారు. ఈ నేపధ్యంలో, నిన్న (శనివారం) సాయంకాలం 5-6 గంటల సమయంలో ఆరంభించి, 8-9 గంటల మధ్య కార్యక్రమం పూర్తి చేయాలనీ, తద్వారా వచ్చినవారంతా ప్రసాదం తీసుకుని వెళ్లే వీలుకలగాలనీ నిర్ణయించుకున్నాం. అలాగే జరిగిపోయాయి.

పట్టాభిషేక మహోత్సవంలో, భండారు రామచంద్రరావు, విమల, సుభాష్, హేమ, శ్రీనివాసరావు, నిషా, జీవిక, రావులపాటి సీతారాంరావు, శారద, దీప, రవి, విజయ, దేవులపల్లి ప్రభాకర్ రావు దంపతులు, ఒద్దిరాజు రాధ, ఆమెగారి చెల్లెలు, వనం రంగారావు, గీత, కొనికి శ్రీహరి రావు, లక్ష్మీ సుందరి. అయితరాజు వేణు మనోహర్ రావు, భరత్, కరుణ, మిహిర అత్తగారు సుధ, మిహిర అమ్మమ్మగారు, బుంటి (ప్రేమ) స్నేహితులు గీతు, రతన్, అర్చన, గోపాల్, తుర్లపాటి సత్యనారాయణ రుక్మిణి, జ్యోతి, చిలకపాటివారి స్నేహితులు లక్ష్మీనారాయణ, రత్నమాల, జోగేష్, మా ఇరుగు పొరుగువారు, మా కుటుంబ సభ్యులు (మా దంపతులం, కూతురు ప్రేమ (బుంటి), అల్లుడు మండపాక విజయ్ గోపాల్, మాకెప్పుడూ చేదోడువాదోడుగాగా వుండే అనిత, కీర్తి, తదితరులు పాల్గొన్నారు. నెదర్లాండ్, అమెరికాలో వుంటున్న మా ఆదిత్య, పారుల్, కనక్, ఇరా, మిహిర, యాగ్నిక్, కిన్నెర, కిషన్, యశ్విన్, మేధా, అన్ష్ వీడియో ద్వారా వీక్షించారు.

కొండాపూర్ (హైదరాబాద్) శ్రీ సీతారామచంద్ర స్వామి దేవస్థానం ప్రధాన అర్చకులు వోలేటి శేషాచార్యులు (శేషు స్వామి), పట్టాభిషేక నిర్వహణకు తప్పనిసరైన శ్రీసీతారామ లక్ష్మణ విగ్రహాలను, ప్రముఖ సాఫ్ట్వేర్ సంస్థలో పనిచేస్తూ, రామసేవకు అంకితమైన తులసి అనే యువకుడి తోడ్పాటుతో, సాయంత్రం నాలుగున్నర గంటల సమయంలో, మా ఇంటికి చేరుకున్నారు. విగ్రాహాల అలంకరణ, తదితర ఏర్పాట్లన్నీ చకచకా అయిపోయినాయి. వాటికి అవసరమైన మౌలిక సామాగ్రి తయారుగా వుంచం. ఆరు గంటల శుభ సాయంత్రం వేళ, శేషు స్వామి లాంఛనంగా దీపారాధన, సంకల్పం చెప్పడం లాంటివాటికి శ్రీకారం చుట్టారు.

‘ఆపదామపహర్తారం, దాతారం సర్వసంపదామ్; లోకాభిరామం శ్రీరామం భూయో భూయో నమామ్యహమ్’ అని చదువుతూ, ఆహుతులతో చదివిస్తూ, పట్టాభిషేక పూర్వరంగ కథనం మొదలు పెట్టారు ‘శ్రీమాన్ వావిలికొలను వాల్మీకి చిలకపాటి విజయరాఘవాచార్యులు.’ వాల్మీకి, తమసాతీరంలో తిరుగుతూ, క్రౌంచమిధునాన్ని చూడడం, బోయవాడి బాణానికి మగపక్షి చనిపోవడం, ఆడ పక్షి ఏడుపు విని బోయవాడిని శపిస్తూ సమాక్షరాలైన నాలుగు పాదాల శ్లోకం చెప్పడం, ఆశ్రమానికి రాగానే అక్కడికి వచ్చిన బ్రహ్మదేవుడు రామాయణం రాయమని ఉపదేశించి సర్వం ఆయనకు తెలిసేట్లు వరమిచ్చి పోవడం, సంక్షిప్తంగా నారదుడు చెప్పిన రామ చరిత్రను వాల్మీకి వివరంగా చెప్పాలనుకోవడం, అంశాలతో అనర్గళంగా ప్రారంభించి, కాండకు, కాండకు మధ్య దొరికే (హారతి ఇవ్వడానికి) కొన్ని క్షణాల సమయం మినహాయించి, ఆసాంతం అదే రీతిలో సుమారు మూడు గంటలపాటు అనర్గళంగా సాగింది చిలకపాటివారి ఆధ్యాత్మిక వాగ్ధాటి.

ముందుగా వాల్మీకి నారదుడిని అడిగిన ప్రశ్నకు జవాబుగా రాముడి గుణగణాల వర్ణన వివరించారు. రామాయణ రచనకు పూనుకున్న వాల్మీకి మహర్షి, భగవద్విషయాన్ని బోధించే యోగ్యతలున్న గురువు దొరకలేదనే నిర్వేదంతో వున్నా సమయంలో వచ్చిన నారదుడికి సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి: ‘గుణవంతుడు, అతివీర్యవంతుడు, ధర్మజ్ఞుడు, కృతజ్ఞుడు, సత్యశీలుడు, సమర్థుడు, నిశ్చలసంకల్పుడు, సదాచారం మీరనివాడు, సమస్త ప్రాణులకు మేలు చేయాలన్న కోరికున్నవాడు, విద్వాంసుడు, ప్రియదర్శనుడు, ఆత్మవంతుడు, కోపాన్ని స్వాధీనంలో వుంచుకున్నవాడు, ఆశ్చర్యకరమైన కాంతిగల వాడు, అసూయ లేనివాడు, రణరంగంలో దేవదానవులను గడ-గడలాడించ గలవాడు ఎవరైనా వున్నారా ఈ భూలోకంలో?’ అని పదహారు ప్రశ్నలు వేసిన విషయాన్ని, అవన్నీ వున్నవాడు  శ్రీరామచంద్రుడే! అన్న ఆయన సమాధానాన్ని వివరించారు.

రామాయణం ఆదికావ్యమని, ఇది ధ్వని-అర్ధ ప్రతిపాదిత మహామంత్రపూతమని, గాయత్రీ బీజ సంయుతమని, ఔపనిషతత్వసారమని, స్మరణ-పారాయణ మాత్రంగా అంతఃకరణం శుధ్ధి అవుతుందని ఉదాహరణలతో విశదీకరించారు. రామాయణార్థాన్ని ప్రస్ఫుటం చేసే శ్లోకం ఎలా ఆదికవి నోటి వెంట వచ్చిందో అలాగే అపర వాల్మీకిలా వినిపించారు విజయరాఘవాచార్యులు. ఆ శ్లోకం ఇలా సాగింది: ‘మానిషాద ప్రతిష్ఠాం త్వ! మగ మ శ్శాశ్వతీ స్సమాః యత్క్రౌంచ మిథునాదేక! మవధీః కామమోహితం.’ బ్రహ్మ వరం మేరకు ‘రామ చరిత్రనంతా యోగ దృష్టితో చూసిన వాల్మీకి’ లాగానే, అపర బ్రహ్మ చిలకపాటివారు మా అందరికీ యోగదృష్టి కలిగించి సంక్షిప్తంగా, క్లుప్త సుందరంగా వాల్మీకి రామాయణ గాథ కళ్లకు కట్టినట్లు చెప్పారు. ఆ వివరాలు:

శ్రీరాముడి జననం, బాల్యంలోనే రాముడి పరాక్రమం, సుబాహుడు, తాటకల వధ,  ప్రజలపై రాముడికున్న ప్రేమ, రాముడి సత్యవాదిత్వం, విశ్వామిత్రుడు చెప్పిన కథలు, శివదనుర్భంగం, సీతా కల్యాణం, పరశురాముడితో వివాదం, శ్రీరాముడి యౌవరాజ్య పట్టాభిషేకానికి ప్రయత్నం, కైక వ్యవహారం, పట్టాభిషేకం విఘ్నం, రామచంద్రమూర్తి అడవులకు ప్రయాణం, దశరథుడి మరణం, గుహుడిని కలవడం, భరద్వాజ దర్శనం, చిత్రకూటాన్ని చేరడం, పర్ణశాలను నిర్మించుకుని అక్కడ నివసించడం చెప్పారు చిలకపాటి.

అడవికి భరతుడి రాక, జాబాలి వ్యవహారం, పాదుకా పట్టాభిషేకం, రామచంద్రమూర్తి చిత్రకూటం విడిచి దండకారణ్యం చేరడం, అనసూయ సీతాదేవికి గంధ లేపనం ఇవ్వడం, అగస్త్య దర్శనం, జటాయువుతో సంభాషణ, పంచవటి నిర్మాణ నివాసం, లక్ష్మణుడిని శ్రీరాముడు పొగిడిన విధానం, శూర్పణఖ ముక్కు చెవులు లక్ష్మణుడు కోయడం, మాయ లేడి రూపంలోని మారీచుడి హతం, సీతాపహరణం, రాముడి విలాపం, సీతకు సహాయపడుతూ రావణుడి చేతిలో జటాయువు ప్రాణాలను కోల్పోవడం, శబరి ఆతిధ్యం, రామ హనుమల సంభాషణలకు చెందిన సంఘటనలను వివరించారు విజయరాఘవాచార్యులు.

రాముడు ఋష్యమూకం చేరడం, సుగ్రీవుడితో స్నేహం, వాలి వధ, సుగ్రీవుడి పట్టాభిషేకం, నలుదిక్కులకు వానర సేన వెళ్లడం, హనుమంతుడికి రామ ముద్రికను రాముడివ్వడం, సీతాదేవి లంకలో వున్నా సమాచారం సంపాతి చెప్పడం, వానరులు మహేంద్రగిరెక్కడం, హనుమంతుడు సముద్రాన్ని దాటడం, మైనాకుడు, సురస, సింహిక వ్యవహారం, సముద్రాన్ని దాటి హనుమంతుడు లంకలో ప్రవేశించడం, సీతను వెతకడం, నిద్రిస్తున్న రావణుడిని, పుష్పక విమానాన్ని హనుమంతుడు చూడడం, అశోక వనంలో సీతను చూడడం, హనుమంతుడు సీతకు రామ ముద్రికనివ్వడం, త్రిజట స్వప్న వృత్తాంతం, సీతా దేవి హనుమంతుడికి చూడామణినివ్వడం, అశోక వనాన్ని హనుమంతుడు నాశనం చేయడం గురించి చెప్పారు.

ఇంద్రజిత్తు బ్రహ్మాస్త్రానికి హనుమంతుడు వశ పడడం, రావణుడితో హనుమంతుడి సంభాషణ, లంకా దహనం, తిరుగు ప్రయాణంలో హనుమంతుడు లంకను దాటడం, వానర మిత్రులకు జరిగినది వివరించడం, మధు వనంలో కోతులు తేనె తాగడం, హనుమంతుడు శ్రీరాముడిని ఓదార్చి చూడామణిని ఇవ్వడం, సేతువు కట్టడం, రాముడు సేనలతో సముద్రాన్ని దాటి లంక చేరడం, విభీషణుడు శరణు కోరడం, యుద్ధంలో లక్ష్మణుడు ఇంద్రజిత్తును చంపడం, రాముడు కుంభకర్ణుడిని, రావణుడిని వధించడం, సీత అగ్నిప్రవేశం, బ్రహ్మాది దేవతలు రాముడు సాక్షాత్తు శ్రీమహావిష్ణువే అని చెప్పడం, విభీషణుడి పట్టాభిషేకం, సీతారామ లక్ష్మణులు పుష్పక విమానాన్ని ఎక్కి అయోధ్యకు ప్రయాణం కావడం చెప్పారు విజయరాఘవాచార్యులు.

ఇక ఆ తరువాత పట్టాభిషేక పూర్వరంగ ఘట్టాన్ని, పట్టాభిషేక వివరాలను, ఫలశ్రుతిని వివరించడం జరిగింది.

ఆ వివరాలు:

అయోధ్య సమీపానికి చేరుకున్న తనకు నమస్కారం చేసిన భరతుడిని ప్రేమగా, ఆనంద భాష్పాలు రాలుతుంటే కౌగలించుకుని, ఆయన క్షేమ సమాచారాన్ని అడిగి తెలుసుకున్నాడు శ్రీరామచంద్రుడు.  భరతుడు సీతాదేవికి నమస్కారం చేసి, లక్ష్మణుడిని, సుగ్రీవుడిని, జాంబవంతుడిని, అంగదుడిని, మైంద, ద్వివిదులను, గంధమాదనుడిని, ఇతర వానర వీరులను ప్రేమగా కౌగలించుకున్నాడు. ఆపత్కాలంలో సహాయం చేసిన సుగ్రీవుడిని ప్రత్యేకంగా ప్రశంసించాడు. తమ నలుగురు సోదరులలో సుగ్రీవుడిని కూడా కలుపుకుని మొత్తం ఐదుగురమని అన్నాడు. విభీషణుడు సహాయం వల్లే అసాధ్యకార్యం సాధించగలిగామని గౌరవంగా చెప్పాడు. శత్రుఘ్నుడు కూడా సీతారామలక్ష్మణులకు అభివాదం చేశాడు.

         శ్రీరామచంద్రుడు తల్లి కౌసల్యకు సాష్టాంగ నమస్కారం చేశాడు. సుమిత్రకు, కైకకు, వశిష్టుడికి మొక్కాడు. పురజనులు రాముడికి స్వాగతం పల్కారు. భరతుడు తన దగ్గరున్న ‘బంగారు పాదుకలను’ రాముడి పాదాలకు తొడిగి, చేతులు జోడించి, రాజ్యమంతా ఆయనదేనని, ఆయన లేని కారణాన రక్షణగా వుండి, అప్పగిస్తున్నానని, ధనాగారం, ధాన్యాగారం పరీక్షించమని, తన సామర్థ్యం వల్ల కాకుండా, రాముడి తేజస్సు వల్ల అవన్నీ పదింతలై పెరిగాయని, సర్వం గ్రహించమని, అన్నాడు. భరతుడితో కలిసి శ్రీరాముడు నందిగ్రామంలోని అతడి ఆశ్రమానికి పోయాడు. వశిష్టుడి పాదాలను తాకి, వేర్వేరు పీటలమీద కూర్చున్నారు.

         రాముడికి ఆయన రాజ్యమంతా అప్పచెప్తున్నానని, రాజ్యభారం మోయలేనని, రాజ్యాన్ని రాముడే పాలించ సమర్ధుడని, రాముడినిలోని సౌశీల్య, సౌలభ్య, వాత్సల్య, కారుణ్య, పరమోదారత్వ, మధురభావ గుణాలను చూసి ప్రజలు సంతోషిస్తారని భరతుడు అంటాడు. భూమ్యాకాశాలు, నక్షత్ర మండలం వున్నంతదాకా రాముడి ప్రభుత్వం వర్ధిల్లుతుందని అన్న భరతుడి మాటలకు సరే అన్నాడు రామభద్రుడు.

         స్నానానంతరం, శ్రీరాముడు వెలగల వస్త్రాలను ధరించి, అలంకరించుకుని, త్రిలోకాభిరాముడై వుండగా, రామలక్ష్మణులకు శత్రుఘ్నుడు ఆభరణాలు తొడిగాడు. సీతాదేవిని స్వయంగా, అత్తగార్లే మనోహరంగా అలంకరించారు. సుమంత్రుడు దివ్యరథాన్ని సిద్ధం చేసి తీసుకురాగానే, రామచంద్రమూర్తి దాన్ని ఎక్కి అయోధ్యకు పయనించాడు. వెంట సుగ్రీవుడు, హనుమంతుడు, సుగ్రీవుడి భార్యలు, పరిచారికలు బయల్దేరారు. శ్రీరామాదులు ప్రయాణ సన్నాహంలో వుండగానే మంత్రులు అశోకుడు, సుమంత్రుడు, విజయుడు అయోధ్యకు పోయి వసిష్టుడితో, పట్టాభిషేకానికి అన్నీ సిద్ధం చేసుకొమ్మని చెప్పారు.

  రామచంద్రమూర్తి  ఆకుపచ్చ గుర్రాలు కట్టిన రథం మీద ఎక్కి అయోధ్యా పురంలో రాచబాటల వెంట పయనించసాగాడు. భరతుడు రథానికి సారథ్యం చేశాడు. ఉత్తమ శ్వేతఛ్చత్రం శత్రుఘ్నుడు పట్టుకున్నాడు. లక్ష్మణుడు రామచంద్రమూర్తి శిరస్సుమీద విసనకర్రతో కుడి చేత్తో విసురుకుంటూ నిలబడ్డాడు. ఎడమ చేత్తో లక్ష్మణుడు వింజామర పట్టుకున్నాడు. సుగ్రీవుడు శత్రుంజయమనే ఏనుగునెక్కి బయల్దేరి వచ్చాడు. వానర శ్రేష్ఠులు మనుష్యుల ఆకారంలో ఏనుగులమీద బయల్దేరారు. నగారా ధ్వనులు, శంఖాల మోతలు, వీణెల ధ్వనులు మోగుతుంటే రామచంద్రమూర్తి మేడలు, మిద్దెలు చూసుకుంటూ పోయాడు. రామచంద్రమూర్తిని అమాత్యులు, పురజనులు, బ్రాహ్మణులు సేవిస్తూ వుంటే, విశేషంగా ప్రకాశించాడు. మంగళవాద్యాలు మోగసాగాయి. పచ్చటి అక్షింతలు తీసుకుని బ్రాహ్మణులు, కన్యకలు, ఆవులు ముందు పోయారు.

         అయోధ్య చేరిన శ్రీరాముడు ఇక్ష్వాకువంశరాజుల నివాసమైన దశరథుడి ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు. ముగ్గురు తల్లులకు సాష్టాంగనమస్కారం చేసి, సుగ్రీవుడికి తన ఇంట్లోనే విడిది ఏర్పాటు చేయమని  భరతుడికి చెప్పాడు. హనుమంతుడు, వేగదర్శి, జాంబవంతుడు, ఋషభుడిని పిలిచి, నాలుగు బిందెలు ఇచ్చి, నాలుగు సముద్రాల నుండి నీళ్ళు తీసుకుని ఉదయంలోపు రావాలని ఆదేశించాడు సుగ్రీవుడు. వారు తక్షణమే, దివ్య నదీ తీర్థాలతో నిండిన బిందెలు తెచ్చారు. మరికొందరు ఐదొందల నదుల తీర్థాలు తెచ్చారు. తూర్పు, దక్షిణ, పడమటి, ఉత్తర సముద్రాల నుండి సుషేణుడు, మరో ఋషభుడు, గవయుడు, నలుడు బంగారు బిందెలలో సముద్ర జలాలను తెచ్చారు.

శ్రీ సీతారామ పట్టాభిషేక మహోత్సవ ఘట్టం

         శాంతచిత్తుడు, బ్రాహ్మణ శ్రేష్టులతో కూడిన వసిష్టుడు, రామచంద్రమూర్తిని, సీతాదేవిని రత్నపీఠం మీద కూర్చోబెట్టాడు. వసిష్టుడు, కాత్యాయనుడు, జాబాలి, కాశ్యపుడు, విజయుడు, గౌతముడు, వామదేవుడు, సుయజ్ఞుడు మొదలైన ఎనిమిదిమంది బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులు పరిమళాలు ఘుమ్మని వీస్తున్న  జలాలతో వారిని అభిషేకించారు. ఋత్విజులు, బ్రాహ్మణులు, కన్యకలు, మంత్రులు, యోధులు, వైశ్యులు దివ్యమైన గొప్ప మూలికల రసంతో ఆకాశాన గుంపులుగా చేరి చూస్తున్న దేవతల, నలుగురు దిక్పాలకుల సమక్షంలో అభిషేక కార్యక్రమం అంతా జరిపించారు.

బ్రహ్మ నిర్మితమై, అనేక రత్నాలతో, తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, మనువు పూర్వం అభిషిక్తుడైన సమయంలో ధరించినదై, అది మొదలు వంశపారంపర్యంగా పట్టాభిషేక సమయంలో ధరించేదైన, వెలలేని మణులతో ప్రకాశిస్తున్న కిరీటాన్ని రత్న పీఠంమీద కూచున్న రామవిభుడి అంగీకారంతో వేదాధ్యయనపరులైన ఋత్విజులతో కలిసి వసిష్టుడు అలంకరించాడు. శత్రుఘ్నుడు శ్వేతఛ్చత్రం పట్టాడు. తెల్లటి చామరాన్ని సుగ్రీవుడు, మరొక చామరాన్ని విభీషణుడు వీచారు. వాయుదేవుడు బంగారు సరాన్ని, సమస్త రత్నాలతో కూడిన మంచి ముత్యాల మనోహరమైన సరాన్ని అర్పించాడు. గంధర్వులు దివిలో ఆడారు, పాడారు.

శ్రీరామచంద్రమూర్తికి పట్టాభిషేక ఉత్సవం జరగగా పచ్చిటి పైరులు భూమంతా నిండాయి. చెట్లన్నీ పరిమళాలతో పూచాయి, కాచాయి. రామచంద్రమూర్తి విరివిగా బ్రాహ్మణులకు, తక్కిన వారికి వస్త్రాలు, ఇతర దానాలు ఇచ్చాడు. బంగారు హారాన్ని ప్రీతిగా సుగ్రీవుడికి ఇచ్చాడు. వజ్ర వైడూర్యాలతో చిత్రించబడ్డ విశేష కాంతికల భుజకీర్తులను అంగదుడికి ఇచ్చాడు. రత్న శ్రేష్టాలతో కూడినదైన, మనోహరమైన, ఉత్తమోత్తమమైన, ఆణిముత్యాలతో కూడిన శ్రేష్టమైన హారాన్ని ప్రేమతో సీతాదేవికి ఇచ్చాడు రామచంద్రమూర్తి.

         పరిశుభ్రమైన దువ్వలువలు, బంగారు భూషణాలు, తన మెడలో వున్న ఒక అందమైన హారాన్ని, సీతాదేవి భర్త అనుమతితో ఆంజనేయుడికి ఇచ్చింది. వాస్తవానికి హారాన్ని ఎవరికీ ఇస్తే బాగుంటుందని భర్తను అడిగినప్పుడు, ఎవరు తన గుణాలతో ఆమెను మెప్పించాడో, ఎవరిలో మంచి బుద్ధి పరాక్రమాలు కలవో అలాంటివాడికి ఇవ్వమని అన్నాడు. అది ధరించి హనుమంతుడు కాంతితో ప్రకాశించాడు. ఆ తరువాత మైందుడికి, ద్వివిదుడికి, నీలుడికి వారికిష్టమైన బహుమానాలు రాముడిచ్చాడు. అలా వానరనాథులందరికీ ఇచ్చాడు. విభీషణ, సుగ్రీవ, జాంబవంత తదితర వానరులంతా వారివారికి తగిన బహుమానాలు, గౌరవాలు తృప్తితీరా పొంది రామచంద్రుడి ఆజ్ఞ తీసుకుని తమతమ ప్రదేశాలకు వెళ్లిపోయారు.

ఫల శ్రుతి

         నారద మహర్షి వాల్మీకికి రామాయణాన్ని ఉపదేశించినప్పుడు ముందు భూతకాలం చెప్పి, తరువాత భవిష్యత్కాలం చెప్పాడు, వాల్మీకి ప్రశ్న వేయడానికి ముందే ‘ఎవ్వడీ ధారుణిని యీకాలంలో’ అనే ప్రశ్నించాడు కాని, గడిచినవారి గురించి కాని, రాబోయేవారిని గురించి కానీ ప్రశ్నించలేదు. అవతారానికి ముందే రామాయణం రచించినట్లయితే కొంత భూతార్థకంలో, కొంత వర్తమానార్థకంలో, కొంత భవిష్యత్ అర్థకంలో చెప్పాల్సిన పనిలేదు. అవతారానికి ముందే రామాయణం రచించడం జరిగిందని అంటే చాలా విరోధాలు వస్తాయి. అలా చెప్పడానికి ఒక్క ఆధారమైన రామాయణంలో లేదు. రామాయణం వేదంలాగా స్వతఃప్రమాణం. దానిలోని విషయాలను ఋజువు చేయడానికి ఇతర ప్రమాణాలు లేవు.

         రామాయణమే ఆదికావ్యం. వేదార్థం ఇందులో విస్తరించి చెప్పడం జరిగింది. వాల్మీకి మహర్షి దీన్ని అశ్వమేధయాగం చేయడానికి పూర్వం రచించి బహిర్గతం చేశాడు. ఇది పుణ్యం కలిగించి ఆయువును వృద్ధి చేస్తుంది. ఇది మిక్కిలి కీర్తికరం. రాజులకు గెలుపు కలిగిస్తుంది. దీన్ని చదువుతే సకల పాపాలు తొలగిపోతాయి. కొడుకులు కావాలనుకున్నవారికి కొడుకులు, ధనం కోరినవారికి ధనం లభిస్తుంది. రామాభిషేక విధానం విన్న రాజు శత్రువులను గెలిచి రాజ్యం పాలిస్తాడు. ప్రజలు వింటే, ఆయువు వృద్ధి అవుతుంది. వేదార్థం విస్తరించిన, వాల్మీకి మహర్షి చెప్పిన రామాయణాన్ని చదివేవాడు సమస్త దుఃఖాలను దాటుతాడు. మరణించిన తరువాత మోక్ష సుఖం కలుగుతుంది. జీవించిన కాలంలో శ్రీరామ కటాక్షం వల్ల వాడి కోరికలన్నీ నెరవేరుతాయి. ఇది సత్యం సత్యం అని స్వానుభవం వల్ల వాసుదాసు గారు పేర్కొన్నారు.

         రామాయణ కావ్యం వినేవారి ఇండ్లలో దుష్టగ్రహాలు నిలవలేక పారిపోతాయి. రాజు వింటే భూమిని జయిస్తాడు. పరదేశంలో వున్నవాడు ఆపదలేక ప్రయాణం చేస్తాడు. స్త్రీ వింటే ఆమెకు ఉత్తమ గుణాలుకల కొడుకులు పుట్తారు. ఎవరైతే ఈ రామాయణాన్ని ఇష్టంగా పఠిస్తాడో వాడి పాపాలన్నీ హరిస్తాయి. శ్రీరాముడు ఏనాడో మరణించాడు కదా! అలాంటివాడు తనను సేవించినవారికి ఎలా సహాయం చేస్తాడు? అని ప్రశ్నించేవారికి సమాధానం రామాయణంలోనే వుంది.

రామచంద్రమూర్తి నారాయణుడు. సమస్త భూతాలకు స్థానమై సర్వం తానై వుండేవాడు. కాబట్టి ఆనాడున్నాడు, నేడు లేడని అనకూడదు. సమస్త ప్రపంచానికి ప్రభువైన రాముడు లేకపోతే లోకం అనాయకమౌతుంది. అవతారానికి ముందు కాని, తరువాత కాని రామచంద్రమూర్తి లేకపోలేదు. రామచంద్రమూర్తి లేడంటే భగవంతుడు లేడని అర్థం. ఎందుకంటే ఆయనే ఆదిమదేవుడైన హరి. బ్రహ్మరుద్రాదులు లేనికాలంలో ఆయన వుండి వీరందరి జన్మకారకుడైనాడు. ఆయనే ఒక కాలంలో లేడంటే ఇక వుండేది ఏమిటి? దీర్ఘబాహుడైన యితడు సాకారుడు కాని నిరాకారుడు కాదు. ఈయన లక్ష్మీపతి. ఒంటరివాడుకాదు. లక్ష్మీ విశిష్టుడు. నరసింహాతారంలో లాగా సర్వాంతర్యామి అయివుంటాడు. ఒక కాలంలో వుండి వేరే కాలంలో లేకుండా వుండడు. ఇలాంటివాడు శ్రీరామచంద్రమూర్తి.

శుభకరమైన ఈ కావ్యాన్ని వింటే ధనధాన్య వృద్ధి, సంతాన వృద్ధి కలుగుతుంది. సద్గుణాల స్త్రీ సాంగత్యం, ఉత్తమ సౌఖ్యం లభిస్తుంది. పరమార్థమైన మోక్షం ప్రాప్తిస్తుంది. క్షేమ పద్ధతిన ఆయువు, కీర్తి, ఆరోగ్యం లభిస్తాయి. ఇది సోదర స్నేహం, సౌఖ్యం, సాదుబుద్ధి, తేజస్సు కలిగిస్తుంది. పుణ్యలాభం కోరి దీన్ని వినే సత్పురుషులు నియమంగా చపలత లేని మనస్సుతో గ్రంథమంతా వినాలి. రామాయణ శ్రవణ పఠనం వల్ల దుష్ట రోగాలు మానుతాయి. ఇది ప్రమాణానుభవ సిద్ధం.

రామాయణం పురావృత్తమని చెప్పడం జరిగింది. పురావృత్తాలెన్నో వున్నాయి. అవి రామాయణానికి సరికావు. ఎందుకంటే, శ్రీమద్రామాయణం బ్రహ్మ అనుమతితో వాల్మీకి మహర్షి రచించాడు. ఈ కావ్యంలో అనృతం కొంచెమైనా వుండదని బ్రహ్మ వరం. ఇది వేద స్వరూపం అని చెప్పడం జరిగింది. కాబట్టి ఇలాంటి యోగ్యత, మహాత్మ్యం, గాయత్రీ ప్రణవ మంత్రాది సంపుటీకరణ ఇతర గ్రంథాలలో లేవు. సీతాదేవి వాల్మీకి ఆశ్రమంలో వున్నప్పుడు రాసింది కాబట్టి ఇది పురాతన చరిత్ర అన్నారు. రామాయణ పఠనం వల్ల, రామ కథా శ్రవణం వల్ల సర్వ సుఖాలు కలుగుతాయి. ఈ విధంగా వేదార్థం తెలిపే ఈ రామాయణ కావ్యం పూర్వం వాల్మీకి మహర్షి లోకులకు ఉపకారం చేయడానికి దాన్ని సంహితగా రచించాడు.

ఆ తరువాత, భద్రాచలం నుండి ప్రత్యేకంగా డాక్టర్ ఎస్సెల్ కాంతారావు సహాయంతో తెప్పించిన శ్రీరామ మాడ నాణేలను ఆహుతులందరికీ ప్రేమపూర్వకంగా ఇవ్వడం జరిగింది. అందరికీ ధన్యవాదాలు. కృతజ్ఞతలు. విజయరాఘవాచార్యులు, శేషు స్వామి, తులసి, జోగేష్ లకు ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు.