‘Telangana Astitva Vedika (Platform for Identity)’ >>>>> Launching Ceremony and Felicitation of ‘Warrior of the Word’ >>>>> S Venkat Narayan, Delhi-based Telangana Journalist : Vanam Jwala Narasimha Rao

 ‘Telangana Astitva Vedika (Platform for Identity)’

Launching Ceremony and Felicitation of ‘Warrior of the Word’

S Venkat Narayan, Delhi-based Telangana Journalist

 Vanam Jwala Narasimha Rao

(April 19, 2026)

The launch of ‘Telangana Astitva Vedika (Platform for Identity)’ at Ravindra Bharathi marked a significant moment in the evolving articulation of Telangana’s cultural, intellectual, and socio-political identity. Conceived as a forum to engage with questions of identity in a structured and inclusive manner, the initiative reflects a growing recognition of the need to preserve and interpret regional distinctiveness in a rapidly changing context. I had the opportunity to participate in the forenoon session of this launch program today in Ravindra Bharathi, which, to the best of my understanding, has taken shape through the collective efforts of V Prakash, Pittala Ravinder, Sridhar Rao Deshpande, and others.

The program brought together participants from diverse backgrounds, both on the dais and among the audience. The gathering reflected a wide spectrum of experience and engagement, including academics such as a sitting Vice-Chancellor and a former Vice-Chancellor, journalists, including senior editors, members of the legal fraternity including a former Advocate General and a former Central Information Commissioner, artists representing Telangana’s cultural ethos, and both prominent and grassroots contributors to the Separate Telangana Movement, among many others.

The launch event was also marked by the felicitation of internationally recognized journalist S Venkat Narayan, described by the organizers as a ‘Warrior of the Word’, with a Lifetime Achievement Award. Born in Kamalapur village in Telangana, S Venkat Narayan has interviewed numerous Presidents, Prime Ministers, and global dignitaries, including Indira Gandhi and Rajiv Gandhi, and has travelled to over 90 countries. He began his journalistic career with The Times of India, later associating with The Sunday Times as a Summer Scholar and contributing as a guest writer to The Boston Globe.

He subsequently served as Executive Editor at India Today and is currently an independent journalist. It is noteworthy to mention here that, he once declined an offer to serve as Information Advisor to Prime Minister Indira Gandhi, reflecting a conscious professional choice. He is also credited with adapting psephology, the statistical study of elections and voting trends to better suit Indian conditions.

Despite his extensive experience and achievements, his response after the felicitation stood out for its clarity and restraint. His remarks reflected humility, brevity, and precision, the qualities particularly relevant in a program that also included multiple book releases and several speakers within limited time. His articulation demonstrated how one can remain concise while still being comprehensive and contextually grounded.

  Let me reproduce excerpts from what S Venkat Narayan stated: ‘No matter where I live, my roots remain firmly in Telangana. Distance changes location, not identity. If I speak Telugu anywhere, people instantly recognize where I belong. That connection is instinctive, not learned. This honour is not a celebration of the past. It is a reminder of continuing responsibility. Journalism today is losing discipline at a fundamental level. That decline must be addressed with urgency. Reporting must be driven by evidence and structure. Speed without verification only creates noise.’

He further observed that: ‘Psephology was introduced to bring method into electoral analysis. It was never meant to be guesswork or spectacle. Access to power has value only when it is matched with independence. Proximity should never weaken scrutiny. Indian media must return to public interest and real issues. Personality-driven narratives weaken serious journalism. Globally, credibility defines the strength of any media system. Once lost, it is extremely difficult to rebuild.’

Reflecting on his personal journey, he noted that: ‘Telangana gave me clarity in thinking and grounding in values. The world gave me scale and perspective. Mentorship is essential to sustain the profession beyond individuals. Without it, journalism loses depth over time. I accept this recognition with gratitude and clarity. It strengthens my commitment to remain relevant and rigorous.’

A close reading of these remarks highlights the importance of clarity of thought, precision in expression, and contextual relevance. His reflections encompassed multiple dimensions, rooted identity, the instinctive bond of language, concerns over declining journalistic discipline, the structured intent of psephology, the balance between access and independence, and the critical role of mentorship. His acceptance of the honour ‘with gratitude and clarity’ reflects a composed and grounded outlook, reinforcing why the recognition is widely considered well-deserved.

As I entered the auditorium slightly late, an engaging presentation of Telangana dialect-based poetic singing was underway. The verses vividly portrayed facets of rural life, health practices, food habits, cultural values relating to family and daughters, the once-diverse and locally available food systems contributing to longevity, and the continuity of hereditary professions. These themes were interwoven meaningfully, collectively reflecting the essence of ‘Telangana Astitva.’

I accepted the invitation to join the dais alongside the Chief Guest, guests of honour, the journalist being felicitated, and other distinguished participants. Speakers, without divergence, appreciated the efforts of the organizers in initiating a ‘Platform to Sustain Telangana Identity’. At the same time, they offered suggestions, cautions, and constructive inputs regarding its future direction, all articulated with clarity and positive intent. The broad consensus, as understood by me and subject to correction, is reflected in the following observations.

‘Telangana identity is not merely a historical sentiment, but a continuing and evolving necessity for regional empowerment in contemporary India. Preserving its distinct cultural, linguistic, and historical character assumes importance in an increasingly globalized environment. A well-articulated identity framework enables focused developmental priorities and social justice, addressing the region’s specific needs. In changing times, the reaffirmation of Telangana’s culture and dialect serves as a safeguard against marginalization.’

‘The quest for Telangana identity represents a democratic affirmation of self-rule and dignity. It has been shaped through a long and complex historical journey, evolving from ancient periods to the present. This identity reflects a collective consciousness, influenced by successive phases of governance, socio-cultural transformation, and reform. In that sense, it is the outcome of a continuous and dynamic historical process.’

‘The Kakatiya Dynasty laid a foundational framework for Telangana’s distinct identity, particularly through initiatives such as the “Chain of Tanks” irrigation system, which promoted self-sufficiency. Subsequent transitions through various sultanates, culminating in the rule of the Asaf Jahi dynasty, along with predecessors like the Qutb Shahi dynasty, contributed to the evolution of a composite “Ganga-Jamuni Tehzeeb”. This ethos reflected a synthesis of Persian, Urdu, and Telugu influences, fostering a pluralistic social fabric where diverse traditions and communities coexisted and flourished.’

‘Each historical phase contributed to preserving Telangana’s heritage in multiple ways, through the patronage of the Telugu language in its regional form, the promotion of folk festivals such as Bonalu and Bathukamma, and the safeguarding of tribal traditions and knowledge systems. This layered continuity ensured that the cultural essence of the region remained resilient despite changing political contexts.

In the contemporary context, this identity has evolved from a phase of political assertion into a broader movement for socio-economic empowerment. The modern articulation of Telangana identity reflects a democratic assertion of dignity, aiming to address region-specific developmental priorities while simultaneously celebrating its inclusive and diverse historical legacy.’

‘The most visible and collective expression of Telangana identity emerged during the statehood movement, when the concept of Sabbanda Vargalu, people from all sections of society, found practical expression. The movement transcended divisions of caste, creed, religion, and social hierarchy. Reflecting the region’s long-standing ‘Ganga-Jamuni Tehzeeb’, individuals from different communities came together in a shared pursuit of self-rule and dignity.

On the occasion, three books were released: A compilation of fifteen essays in Telugu on Telangana Astitva, and a report related to the Sri Krishna Committee authored by Sridhar Rao Deshpande. The launch of ‘Telangana Astitva Vedika’ combined reflection with forward-looking intent. The deliberations underscored that identity, in the Telangana context, is not static or confined to the past, but continues to evolve through cultural expression, intellectual engagement, and democratic participation. 

Selfless Knowledge Defines Worth and Dignity >>>>> BRAHMANHOOD IS AN ATTAINMENT, NOT AN INHERITANCE : Vanam Jwala Narasimha Rao

 Selfless Knowledge Defines Worth and Dignity

BRAHMANHOOD IS AN ATTAINMENT, NOT AN INHERITANCE  

Vanam Jwala Narasimha Rao

The Hans India (April 19, 2026)

{In an era defined by rapid technological advancement and moral ambiguity, the need for ethical guidance, philosophical clarity, and cultural continuity is greater than ever. The future lies not in preserving caste identities, but in reviving the spirit of knowledge and service that Brahmans historically represented}-Editor’s Synoptical Note.

Human civilization evolves through the interplay of knowledge, duty, and social organization. Every society, from the most ancient to the modern, has evolved systems of functional differentiation where individuals assume roles aligned with aptitude, temperament, and necessity. In the Indian civilizational context, this organic structuring found expression in the Varna framework, which was less a rigid hierarchy and more a fluid, duty-oriented classification.

At the heart of this framework lies the concept of Brahman, not merely as a social identity, but as the highest realization of knowledge, truth, and universal consciousness.

A Brahmin, therefore, in its truest sense, is not defined by birth alone but by the pursuit and embodiment of this knowledge. Brahmanism, in its philosophical essence, is eternal, universal, and inclusive. It transcends caste and remains accessible to anyone who seeks knowledge and lives by dharma. Over time, distortions, historical misinterpretations, and socio-political narratives have clouded this understanding.

The result is a growing tendency to view Brahmans not as contributors to civilization, but as symbols of alleged historical inequities. It is indispensable to restore meaningful balance by examining the genesis, evolution, contributions, and contemporary relevance of Brahmans, while addressing the question: why blame a community today for contested misinterpretations of the past? The origin of Brahmans is deeply rooted in the transmission of knowledge.

Ancient texts and philosophical traditions suggest that all human beings are born equal in potential, often metaphorically described as being ‘Born Shudra.’

It is through learning, discipline, and realization of higher truths that one attains the status of a Brahman. Thus, ‘Brahman hood is not merely inherited, but it is achieved.’

The term itself is derived from Brahman, which signifies ultimate reality, knowledge, or the cosmic principle. Those who studied, preserved, and propagated this knowledge through Vedas, Upanishads, and other related texts were identified as Brahmans. Their duties included learning, teaching, performing rituals, guiding society ethically, and ensuring continuity of wisdom, along with observing ‘Voluntary Poverty.’ A defining feature of Brahman life, as described in traditional texts and exemplified by sages, is selflessness. The ideal Brahman leads a life of austerity.

For instance, Sage Agastya sacrificed his entire power of penance, the ‘Tapo Shakhty,’ accumulated over years, to eradicate famine from a kingdom. For his daughter’s marriage, Agastya did not use this power to meet expenses, but instead went begging to collect the needed resources. Saint composer Tyagaraja did the same two centuries ago, rejecting riches offered by a king. Brahmans who are meant to lead society in a selfless manner without expecting anything in return strictly adhered to this ideal. This ideal is called ‘Voluntary Poverty,’ a principle that Brahmans across ages upheld and practiced firmly with unwavering commitment.

There exists a distinction between Brahman as a caste, a social category that evolved over time, and Brahmanism, an eternal philosophy centred on knowledge, truth, and universal welfare. Anyone who possesses Brahma Jnana, knowledge of ultimate reality, is in essence a Brahman, irrespective of birth. The underlying truth is that, contrary to popular belief, Brahmans were not architects of the caste system. In fact, social stratification existed not only India but in many ancient civilizations such as Egypt, China, Persia, and beyond.

These divisions were based on occupation, governance, or religious roles. In India, the Varna system emerged as a natural social evolution to ensure functional harmony. Therefore, society recognized teachers and thinkers as Brahmans, rulers and protectors as Kshatriyas, traders and producers as Vaishyas, and service providers as Shudras. This was not inherently hierarchical but interdependent. Over centuries, however, rigidity crept in due to socio political factors, invasions, and administrative codifications, particularly during colonial rule. The flexible framework gradually transformed into a rigid system, and Brahmans became targets.

The contributions of Brahmans span spiritual, intellectual, cultural, and political domains. Their role has never been confined to rituals, but they have been catalysts of reform, progress, and preservation. For millennia, Brahmans safeguarded India’s philosophical and cultural heritage. Despite invasions and foreign rule spanning over a thousand years, India retained its civilizational identity. This continuity is largely attributed to the resilience of those (significantly Brahmans) who preserved texts, traditions, and values.

A Brahman would never sell knowledge. In the tradition of Brahmanism, knowledge is not commodified but shared. Teaching is not profession but a duty. Rituals are not displays of power but acts of collective spiritual upliftment. This philosophy challenges the modern perception of Brahmans as privileged elites. Historically, many lived modest lives, sustained by minimal means, and dedicated to intellectual and spiritual pursuits. In modern India, the position of Brahmans has undergone significant transformation. Once respected for knowledge and guidance, many now face socio economic challenges. A community once associated with knowledge and leadership now struggles for basic sustenance in many cases.

Brahmanical Tradition

One of the most pressing issues is the tendency to attribute historical injustices, whether real, exaggerated, or misinterpreted, to present day Brahmans. This raises fundamental ethical questions: Is it just to perpetuate resentment based on selective historical narratives? Does such blame serve societal harmony or deepen divisions? Oppressors and oppressed of the past are long gone. What remains is a shared society striving for equity and progress. Targeting a community today for alleged past actions undermines the principles of justice and equality.

In an era defined by rapid technological advancement and moral ambiguity, the need for ethical guidance, philosophical clarity, and cultural continuity is greater than ever. The future lies not in preserving caste identities, but in reviving the spirit of knowledge and service that Brahmans historically represented. Across ages, Indian civilization has validated this principle through the lives of extraordinary individuals.

Adi Shankaracharya traversed the length and breadth of India, revitalizing Vedic thought, dismantling ritualistic rigidity, and establishing Advaita that unified spiritual understanding beyond divisions, standing as a towering example. Ramanujacharya challenged exclusivist tendencies, opened doors of spiritual practice to all sections of society, and made it accessible irrespective of caste. So did Dvaita philosopher Madhvacharya.

Kandukuri Veereshalingam was a pioneering social reformer who challenged deep rooted social evils and superstition. Chilakamarti Lakshmi Narasimham, despite visual impairment, helped redefine social reform and stood for equality. Together with Gurazada, they laid foundations for Renaissance, opposing medieval orthodoxy, social evils, superstitions, gender injustice, untouchability, and Dalit education. Gidugu Rama Murty was another reformer through literature. All four were born into orthodox Brahman families and were among the earliest social reformers.

Akkiraju Hara Gopal, known as Ramakrishna or RK, born in a privileged Brahman family, abandoned his teaching career to lead the CPI Maoist movement.

Examples that decisively break the notion of birth-based Brahman Hood are numerous.

For instance, Sage Vishvamitra, born Kshatriya, attained the status of a Brahmarshi through intense penance and realization. Similarly, Valmiki, believed to have risen from a non-Brahman background, became one of the greatest sages and composer of the Ramayana. Their lives affirm that Brahman Hood is an attainment, not an inheritance. A powerful illustration lies in the revered figure of Suta Maharshi, who, despite not being born a Brahman, became the fountainhead of ‘Ashta Dasha (18) Puranic Knowledge.’

From him, a galaxy of sages, Brahmans by birth in significant numbers, received and imbibed a vast corpus of sacred narratives, cosmology, and philosophical insight. This inversion of the assumed order is symbolic: knowledge commands reverence, but not lineage. Brahmans, the ‘Custodians of Tradition’ sat as disciples before one whose authority came solely from learning and realization.

Taken together, these examples across epochs, establish an unbroken civilizational principle: those who acquire, embody, and disseminate knowledge in the service of society have been recognized as Brahmans from time immemorial, irrespective of their origin.

Brahmanism is not privilege. It is a pursuit. Uphold Dharma. Contribute Selflessly to Society. Let Knowledge, not Lineage, define Worth and Dignity.

When Dialogue Expands Horizons >>>>> Memory Meets Social Consciousness >>>>> Ninth Friday Evening at Press Club (April 17, 2026) : Vanam Jwala Narasimha Rao

 When Dialogue Expands Horizons

Memory Meets Social Consciousness

Ninth Friday Evening at Press Club (April 17, 2026)

Vanam Jwala Narasimha Rao

(April 18, 2026)

If the earlier Friday evenings at the Press Club Hyderabad quietly transformed memory into meaning, the ninth gathering, held on April 17, 2026, demonstrated how such a space can also evolve into a platform where experience meets social awareness, and reflection extends beyond profession into the wider canvas of public life.

What began weeks ago as a modest initiative among a few like-minded friends has now begun to attract individuals whose journeys span journalism, literature, activism, and public policy. With each passing Friday, the circle does not merely widen in number, but it deepens in substance meaningfully.

The evening began in its now familiar rhythm. Present, to begin with, were Devulapalli Amar, Aruna Attaluri, Bhandaru Srinivasa Rao, BS Ramakrishna, and myself. Even before the arrival of other participants, the conversation had already found its footing, this time shaped by a live engagement with unfolding national events.

In a scene that captures the spirit of these gatherings adapting to the present, we found ourselves collectively watching, on mobile screens, the live proceedings related to the Constitution (131^st Amendment) Bill and the Delimitation Bill. What might otherwise have remained an individual act of observation turned, in that shared setting, into a collective exercise in interpretation.

As the voting process concluded, the discussion that followed was both lively and layered. There was no attempt to arrive at consensus or uniformity of opinion. Instead, perspectives emerged from multiple angles: advantages, limitations, procedural aspects, and the broader implications of the legislative process. References were made to the positions articulated in the Lok Sabha, especially of Rahul Gandhi and Amit Shah, not as partisan markers, but as components of a wider democratic discourse.

What stood out was the tone. Neither agreement nor disagreement defined the exchange. Rather, it was a measured engagement: analytical without being argumentative, reflective without being detached. In many ways, it reaffirmed what these Friday meetings are gradually becoming: spaces where conversation retains depth without losing balance.

As the evening progressed, the circle expanded with the arrival of senior journalist Mallepally Laxmaiah, and little earlier, senior journalists Yajulu and Ra Shri. Their presence marked a significant enrichment of the gathering, bringing with them not only professional experience but also diverse dimensions of engagement with society.

Yajulu, known for his long and distinguished career in journalism, continues to contribute actively as a content writer across a wide range of subjects. His continued association with the profession, even after formal retirement, reflects a commitment that transcends designation. ‘Ra Shri,’ a writer and poet, represents yet another strand of intellectual engagement, where expression moves beyond reportage into the realm of creative articulation.

However, it was the presence of Mallepally Laxmaiah that added a distinct and expansive dimension to the evening. Though he joined nearly an hour and a half later than the scheduled time, his arrival did not disrupt the rhythm, and instead, it elevated it. True to the spirit of commitment that defines these gatherings, he spent meaningful quality time with the group, sharing insights drawn from a life that bridges journalism, activism, and institution-building.

Laxmaiah’s journey is not one that can be confined to a single professional identity. Beginning as a journalist, he moved into a larger role in public life, becoming a key figure in the Telangana movement. His association as Co-Chairman (or Co-Convenor) of the Telangana Joint Action Committee (TJAC), alongside Professor Kodandaram, reflects his role in bringing together diverse sections: students, employees, and political voices, under a unified, non-political platform for statehood. His decision in 2009 to step away from a successful journalism career to dedicate himself fully to the movement speaks of a certain clarity of purpose, one where conviction outweighs comfort.

Equally significant is his work as Chairperson of the Centre for Dalit Studies (CDS), where his efforts have contributed to research, policy advocacy, and socio-economic empowerment of marginalized communities. The CDS, under his leadership, has evolved into more than a research institution.

It has become an active platform influencing public policy and constitutional awareness. His involvement in the advocacy of the SC/ST Sub-Plan, ensuring targeted allocations for Dalit and Tribal Welfare, stands as a concrete example of how ideas can translate into structural impact.

His current role as Special Officer of Buddha Vanam, the internationally recognized Buddhist heritage site near Nagarjuna Sagar, and similar sites elsewhere, adds yet another dimension to his journey. Here, heritage, tourism, and cultural diplomacy converge. His efforts in promoting Buddhist tourism as a bridge between India and other Asian nations have earned recognition at platforms such as the International Buddhist Conclave in Nagpur, where he was honoured in 2025.

More recently, his contributions have been acknowledged through the C Subrahmaniam Award for Community Leadership (2025–26), a recognition that reflects decades of sustained engagement with issues of social justice and community development. Yet, what made his presence particularly meaningful in this gathering was not the list of achievements, but the manner in which his experiences were shared, without assertion, without emphasis on position, and in complete alignment with the spirit of these Friday evenings.

The conversation that followed did not remain confined to biography. Instead, it expanded into broader themes: social responsibility, the role of intellectual engagement in public life, and the evolving relationship between journalism and activism. The interaction illustrated how professional journeys, when viewed in retrospect, often reveal intersections that are not immediately visible.

What emerged was a layered understanding: that journalism, at its core, is not merely about reporting events, but about engaging with society in ways that sometimes extend beyond the newsroom. As has become characteristic of these meetings, no single narrative dominated. Contributions flowed naturally. Questions led to recollections. Recollections opened new lines of thought. The atmosphere remained informal, yet the content carried depth.

In retrospect, the ninth Friday gathering marks a subtle yet important shift. Earlier meetings focused largely on recalling professional experiences, institutional histories, and personal journeys within journalism and related fields. This evening, while retaining that essence, expanded the scope to include social movements, policy advocacy, and cultural initiatives. However, it is not a departure from the original idea, but an organic progression of it. The presence of individuals like Laxmaiah suggests that these gatherings are gradually evolving into a confluence of experiences, not limited by profession, but united by thought, reflection, and a willingness to share.

Another point of quiet significance emerged toward the conclusion of the meeting. A suggestion, echoed by several participants, proposed the possibility of shifting these regular gatherings from Fridays to Wednesdays, in order to accommodate wider participation. While no immediate decision was imposed, the idea reflects a growing sense of collective ownership. These meetings are no longer defined by a day alone. They are defined by continuity. And continuity, when supported by participation, naturally invites evolution.

As the evening drew to a close, the familiar pattern remained: no formal resolutions, no structured conclusions, yet a shared understanding that the journey must continue. If anything, the sense of anticipation for the next meeting seemed stronger than before. What distinguishes this initiative is not scale, but sincerity. Not frequency, but consistency. Not formality, but freedom. In a time when conversations are often reduced to exchanges of opinion, these Friday evenings continue to offer something different: dialogue that listens, reflects, and connects.

If earlier we spoke of converting memory into meaning, and later of repetition shaping tradition, this ninth meeting adds another dimension: Engage, so that experience connects with society. The evolving essence may now be expressed as: Meet. Reflect. Share. Expand. Continue. And perhaps, with growing clarity: Include, so that memory becomes collective, and collective becomes purposeful.

Shift from Friday to Wednesday may be convenient for others to participate.

 

భారత సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తికి తృటిలో తప్పిన ప్రమాదం (మున్ముందు డీలిమిటేషన్ కు 'సమగ్ర జాతీయ దృక్కోణం' అనివార్యం) : వనం జ్వాలా నరసింహరావు

 భారత సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తికి తృటిలో తప్పిన ప్రమాదం

మున్ముందు డీలిమిటేషన్ కు 'సమగ్ర జాతీయ దృక్కోణం' అనివార్యం

వనం జ్వాలా నరసింహరావు

ఏప్రిల్ 18, 2026 (శనివారం)

ప్రాంతీయ అసమానతలపై ఆందోళనలు, సమాఖ్య స్ఫూర్తిపై సందేహాల నేపథ్యంలో, తీవ్ర చర్చలు, రాజకీయ సమీకరణాల మధ్య  శుక్రవారం (ఏప్రిల్ 17, 2026) జరిగిన ఓటింగ్‌లో రాజ్యాంగ (131వ సవరణ) డీలిమిటేషన్ బిల్లు వీగిపోయింది. 298 మంది అనుకూలంగా, 230 మంది వ్యతిరేకంగా ఓటు వేశారు. ప్రాథమిక డివిజన్ ఓటింగ్‌లో మద్దతు లభించినప్పటికీ, రాజ్యాంగ సవరణకు అవసరమైన మూడింట రెండు వంతుల (2/3) మెజారిటీ లభించకపోవడంతో బిల్లు ఆగిపోయింది. ఇది భారత ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో నియోజకవర్గాల పునర్వ్యవస్థీకరణ ప్రక్రియను ఒక మలుపు తిప్పడమే కాకుండా, భవిష్యత్ రాజకీయ దిశను ప్రభావితం చేసే పరిణామంగా మారనుంది.

ఏప్రిల్ 16, 2026 గురువారం నాడు లోక్‌సభలో కేంద్ర న్యాయశాఖ మంత్రి అర్జున్ రామ్ మేఘ్వాల్ రాజ్యాంగ (131వ సవరణ) బిల్లును, డిలిమిటేషన్ బిల్లును; కేంద్ర హోం మంత్రి అమిత్ షా కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల చట్టాల (సవరణ) బిల్లును ప్రవేశపెట్టారు. పరస్పర సంబంధం కలిగిన ఈ చారిత్రాత్మక బిల్లులు, దశాబ్దాలుగా నియోజకవర్గాల సీట్ల సర్దుబాటు లేదా పెంపుపై ఉన్న స్తంభనను తొలగించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి. లోక్‌సభ సభ్యుల సంఖ్యను 850కి పెంచడమే కాకుండా, 2029 నాటికి 33 శాతం మహిళా రిజర్వేషన్ల అమలును సాధ్యం చేయడానికి ఉద్దేశించినవివి. గత రాజ్యాంగ నిబంధనల ప్రకారం 2026 తర్వాత జరిగే తొలి జనగణన ఆధారంగానే డిలిమిటేషన్ జరగాల్సి ఉండగా, ఆ నిబంధనను పక్కనపెట్టి, తక్షణ అవసరాల కోసం 2011 జనగణన గణాంకాలను ప్రాతిపదికగా తీసుకోవాలని ప్రతిపాదించడం ఇక్కడ గమనించదగ్గ విషయం.

సాంప్రదాయ జనగణన కాలచక్రాలకు అతీతంగా, అందుబాటులో ఉన్న గణాంకాల ఆధారంగా నియోజకవర్గాల సరిహద్దులను పునర్నిర్వచించే డిలిమిటేషన్ ప్రక్రియను ఈ బిల్లు ప్రతిపాదించింది. ప్రారంభ తీర్మానం లోక్‌సభలో 207 మంది సభ్యుల మద్దతుతో ఆమోదం పొందగా, 157 మంది వ్యతిరేకించారు. ఇంతటి కీలకమైన అంశంపై ఓటింగ్ జరిగిన సమయంలో 104 మంది సభ్యులు గైర్హాజరు కావడం గమనార్హం. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యంగా భారతావని ఏడు దశాబ్దాలకు పైగా సాధించిన స్థిరమైన పరిణామ క్రమాన్ని, 78 సంవత్సరాల వయసున్న నేను ప్రత్యక్షంగా చూసిన అనుభవంతోనూ, ఉన్నత స్థాయి నిర్ణయాధికారులతో సన్నిహితంగా పనిచేసిన బాధ్యతతోనూ, ఉత్తమ పరిపాలన వ్యవస్థలతో అనుబంధం రీత్యాను, ఒక సమతుల్య దృక్కోణాన్ని ఈ అంశం మీద వినయపూర్వకంగా సమర్పించాలని భావిస్తున్నాను.

యావత్ ప్రక్రియ సాగింది. అలాంటి సంకేతాలు స్పష్టంగా కనిపిమ్చాయి. భారత పార్లమెంటరీ వ్యవస్థలో కీలకమైన (నిర్మాణాత్మక?) పునర్వ్యవస్థీకరణ, మారుతున్న రాజకీయ పరిణామాల వేదికయ్యే అవకాశాలూ కనిపించాయి. 'ఉత్తర-దక్షిణ' విభజ అంశం తెరపై చరచకు వచ్చాయి. జనాభా నియంత్రణను సమర్థవంతంగా అమలు చేసిన దక్షిణాది రాష్ట్రాలు, తత్ఫలితంగా పార్లమెంటులో తమ ప్రాతినిధ్యం తగ్గనున్నదనే ఆందోళన సహితం వ్యక్తమైంది. నష్ట నివారణ ప్రయత్నంలో భాగంగా, డిలిమిటేషన్ తర్వాత అన్ని రాష్ట్రాల లోక్‌సభ సీట్ల సంఖ్య (దాదాపు) రెట్టింపు అవుతుందని, ఏ రాష్ట్రం కూడా తన ప్రస్తుత ప్రాతినిధ్య బలాన్ని కోల్పోదని ఎన్డీయే ప్రభుత్వం సంకేతాలిచ్చింది. లిఖితపూర్వక హామీ మాత్రం ఇవ్వలేదు. విశ్లేషకులు, విమర్శకులు ఈ ప్రతిపాదనలోని హేతుబద్ధతను తీవ్రంగా, సాక్ష్యాధారాలతో వ్యతిరేకించి, బిల్లు ఓటమికి స్ఫూర్తినిచ్చారు.

జనాభా ప్రాతిపదికన పునర్వ్యవస్థీకరణ జరుగుతే ఉత్తరప్రదేశ్ (80 నుంచి సుమారు 120–125 స్థానాలకు), బీహార్ (40 నుంచి సుమారు 60–62 స్థానాలకు), మహారాష్ట్ర (48 నుంచి 72–75 స్థానాలకు) అత్యధికంగా లబ్ధి పొందే రాష్ట్రాలుగా వుండేవి. ఈ లెక్కన ఐదు ప్రధాన రాష్ట్రాల ఉమ్మడి వాటా ప్రస్తుతం ఉన్న 37 శాతం నుండి ఏకంగా 43 శాతానికి పెరిగేది. తద్వారా లోక్‌సభలో ఉత్తరాది రాష్ట్రాల ప్రాబల్యం గణనీయంగా పెరగడమే కాకుండా, ఆ ప్రాంత సీట్ల సంఖ్య సుమారు 367కు చేరే అవకాశం కలిగేది.

కేరళ, తమిళనాడు వంటి రాష్ట్రాలు పార్లమెంటరీ ప్రాముఖ్యత విషయంలో  సాపేక్షంగా నష్టపోయే ప్రమాదముందని విశ్లేషణలు స్పష్టంగా పేర్కొన్నాయి. తెలంగాణలో లోక్‌సభ స్థానాల సంఖ్య ప్రస్తుతం ఉన్న 17 నుంచి సుమారు 26కు పెరగవచ్చని అంచనా వేశారు. అయితే, ఐదు దక్షిణ రాష్ట్రాల ఉమ్మడి స్థానాల సంఖ్య 129 నుంచి 195కు పెరిగే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, సభలోని మొత్తం స్థానాల పెంపు దృష్ట్యా వాటి సమిష్టి వాటా సుమారు 24 శాతంగా కొనసాగుతుందని ప్రభుత్వ లెక్కలు చెప్పాయి. జనాభా నియంత్రణలో మెరుగైన ప్రదర్శన కనబరిచిన రాష్ట్రాలను శిక్షించి, జనాభా పెరుగుదలను ప్రోత్సహించే విధంగా ఈ నమూనా ఉందంటూ తెలంగాణ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి ఎ రేవంత్ రెడ్డి తన తీవ్ర ఆందోళనను, స్పష్టమైన అభ్యంతరాన్ని వ్యక్తం చేశారు.

దశాబ్దాల తరబడి అనేక పరీక్షలను, మార్పులను, ఒడుదుడుకులను అధిగమిస్తూ విజయవంతంగా ప్రజాస్వామ్య పరిణితి, పరిణామం చెందిన ‘మహా భారతదేశం’ లో, డిలిమిటేషన్ ప్రక్రియ తీవ్ర వివాదాస్పదంగా మారుతూ వచ్చింది. ఎన్డీయేతర పాలనలోని దక్షిణాది రాష్ట్రాలు, జాతీయ రాజకీయాల్లో తమ ప్రాముఖ్యత క్రమంగా తగ్గిపోతుందనే నిజాయితీగల ఆందోళనను వ్యక్తం చేశాయి. ఈ పరిణామం జాతీయ సమైక్యత, సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తిపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపే సూచనలను విశ్లేషకులు గమనించారు. డిలిమిటేషన్ ప్రక్రియ గణాంకాల సర్దుబాటు కాకూడదు. ప్రాంతీయ విభజన రేఖలను ప్రస్ఫుటం చేసేదిగా ఉండకూడదు.

ఈ దృక్కోణం, రాజకీయ పక్షపాతమో లేదా ఆవేశపూరిత స్పందనో కాదు. ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో ఆరితేరిన అనుభవజ్ఞులు, దార్శనికత కలిగిన నాయకులు ప్రతిపాదించిన సమగ్ర ఆలోచనా సరళికి అనుగుణంగా, దగ్గరిగా ఉన్నదే. కాంగ్రెస్ నాయకులు రాహుల్ గాంధీ వంటి వారు ఈ అంశంపై సమతుల్యమైన, ప్రగతిశీల దృక్పథాన్ని పార్లమెంట్ లోపల, వెలుపల ప్రదర్శించారు. రేవంత్ రెడ్డితో పాటు బీఆర్ఎస్ నాయకత్త్వం కూడా డిలిమిటేషన్ మీద తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేశాయి. 'సహకార సమాఖ్య వ్యవస్థను' (Cooperative Federalism) బలంగా కాంక్షించే నాలాంటి పలువురు ఈ ఆందోళనలతో బహిరంగంగా ఏకీభవించారు.

సమాన ప్రాతినిధ్యం, ప్రజాస్వామ్య మౌలిక పునాదికి ప్రాథమిక సూత్రం. దానిని అమలు చేసే విధానం కూడా సమకాలీన వాస్తవాలను ప్రతిబింబించాలి. అభివృద్ధిని కాంక్షిస్తూ, జనాభా నియంత్రణలో క్రమశిక్షణను పాటిస్తూ, జాతీయ పురోగతికి అంకితమైన రాష్ట్రాలను ఈ ప్రక్రియ శిక్షించేలా ఉండకూడదు. ‘నా తెలంగాణ’ వంటి దక్షిణాది రాష్ట్రాలు సామాజిక, ఆర్థిక రంగాల్లోని అనేక ప్రమాణాల్లో అద్భుతమైన పనితీరును, గత దశాబ్ద కాలానికి పైగా కనబరిచాయి. ఇటువంటి పరిస్థితుల్లో, కేవలం పాతబడిన, కాలం చెల్లిన గణాంకాలను ప్రాతిపదికగా తీసుకోవడం తెలంగాణ లాంటి రాష్ట్రాలను తీవ్ర అన్యాయానికి, అననుకూల స్థితికి గురిచేయడమే!

మారుతున్న సామాజిక, ఆర్థిక పరిణామాల నేపథ్యంలో, డిలిమిటేషన్ 15 సంవత్సరాలనాటి 2011 జనగణాంకాలపై ఆధారపడటం సమంజసంకాదు. దేశవ్యాప్తంగా జనాభా నియంత్రణలో, నియంత్రణ చేయలేకపోవడంలో, ఆర్థికాభివృద్ధి రంగాలలో భారీ మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పాటైనప్పటినుండి, గత 12 సంవత్సరాలకు పైగా, అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతూ, దేశ స్థూల జాతీయోత్పత్తికి (GSDP) గణనీయమైన తోడ్పాటునిచ్చింది. సమాచార సాంకేతికత, మౌలిక సదుపాయాలు, సామాజిక సంక్షేమం వంటి విభాగాల్లో వినూత్న ప్రమాణాలను నెలకొల్పి, జనాభా నియంత్రణలోనూ అద్భుతమైన పురోగతిని సాధించింది.

జాతీయ అభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్న ప్రగతిశీల రాష్ట్ర ప్రయోజనాలను అశాస్త్రీయ గణాంకాలతో ముడిపెట్టడం హేతుబద్ధం కాదు. వీటికి సమాన ప్రాతినిధ్యం కల్పించడమే కాకుండా, సాధించిన ప్రగతికి సరైన గుర్తింపునివ్వడం సమంజసం. తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి ప్రతిపాదించిన ‘హైబ్రిడ్ మోడల్’ అద్భుతమైన ప్రత్యామ్నాయంగా పరిగణిస్తే బావుండేది. రాష్ట్రాల పనితీరు (Performance-based criteria) ఆధారంగా నియోజకవర్గాల కేటాయింపులో సమతుల్యతను పాటించాలనే ‘హైబ్రిడ్ మోడల్’ విధానం అటు సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తిని, ఇటు బాధ్యతాయుత పాలన ఆవశ్యకతను అద్దం పడుతుంది.

ఇది ప్రజాస్వామ్య ప్రాతినిధ్య సూత్రాన్ని దెబ్బతీయకుండా, సమాంతరంగా ప్రగతిశీల విధానాలను అనుసరించే రాష్ట్రాలను నిరుత్సాహపరచకుండా ముందుకు సాగే ఒక ప్రయోజనకర నమూనా మార్గాన్ని ప్రతిపాదించింది. మొత్తం డిలిమిటేషన్ ప్రక్రియను అత్యంత సునిశితంగా, జాగ్రత్తగా నిర్వహించాల్సిన అవసరం దృష్ట్యా, ఉత్తర-దక్షిణ విభజన అనే భావన బలపడకుండా చూడవచ్చు. వైవిధ్యంలో ఐక్యతే భారతదేశ వాస్తవ బలం. ఏ విధానమైనా, అది ఎంతటి ఉన్నత ఆశయంతో రూపొందించినదైనా, ప్రాంతీయ అసమానతలకు తావు లేకుండా, జాతీయ ఐక్యతను మరింత బలోపేతం చేసే విధంగా ఉండాలి. ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తిని కాపాడుతూ, అందరినీ కలుపుకునిపోయేలా  వివిధ ప్రక్రియల రూపకల్పన జరగాలి.

ఇకముందు కూడా, దీనిమీద చర్చ పరస్పర గౌరవం, ఉమ్మడి ఆకాంక్షలు, దేశ పురోగతి అనే బృహత్తర లక్ష్యాల ప్రాతిపదికన సాగాలి. చట్టసభల స్థానాలకు సంబంధించి భౌగోళిక సరిహద్దులను పునర్నిర్వచించే ప్రక్రియే డిలిమిటేషన్. ప్రజాస్వామ్య మూల సూత్రాలకు అనుగుణంగా, ప్రతి పౌరుడి ఓటుకు సమాన ప్రాముఖ్యత లభించేలా చూడటమే దీని ప్రధాన ఉద్దేశంగా ఉండాల్సింది. ‘ఒక వ్యక్తి, ఒక ఓటు, ఒకే విలువ’ అనే రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికి లోబడి, పారదర్శకంగా, రాగద్వేషాలకు అతీతంగా, శాస్త్రీయంగా విధాన రూపకల్పన జరిగినట్లయితే బావుండేది.

విస్తృత ఆమోదం పొందిన ప్రజాస్వామ్య పద్ధతుల ద్వారా, జనాభా మార్పులకు అనుగుణంగా నియోజకవర్గాల సరిహద్దులను కాలానుగుణంగా పునర్వ్యవస్థీకరించడం ద్వారా ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించవచ్చు. కాకపోతే, జనాభా నియంత్రణ ప్రమాణాలకు తగిన ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం కూడా అత్యంత ఆవశ్యకం. ప్రస్తుత ఎన్డీయే ప్రభుత్వం సహా, భవిష్యత్తులో ఏ ప్రభుత్వం డిలిమిటేషన్ చేపట్టినా, వివిధ ప్రాంతాల మధ్య ఉన్న రాజకీయ, సామాజిక అసమానతలను తొలగించడమే ప్రధాన ధ్యేయంగా ఉండాలి. సమతుల్యమైన అభివృద్ధి, సమాన ప్రాతినిధ్యం కలగలిసినప్పుడే దేశ ప్రజాస్వామ్యం మరింత బలోపేతమవుతుంది.

ఇలా చేయడానికి బదులుగా, డిలిమిటేషన్ ప్రక్రియ సరికొత్త అసమతుల్యతలకు దారితీస్తే, ప్రాధమిక ఉద్దేశమే దెబ్బతినడం కాకుండా ఎన్నికల ప్రక్రియ ప్రాథమిక స్ఫూర్తిని కూడా బలహీనపరుస్తుంది. రాజకీయ పక్షపాతాలకు లేదా స్వల్పకాలిక ప్రయోజనాలకు తావులేకుండా ఈ ప్రక్రియ సాగాలి. వాస్తవానికి, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన అనంతరం, ప్రారంభంలో, లోక్‌సభ స్థానాల కేటాయింపు జనాభా ప్రాతిపదికన సమాన ప్రాతినిధ్యాన్ని కల్పించాలనే లక్ష్యంతోనే మొదలైంది. కానీ ఈ విధానం ఆచరణలో అనేక సవాళ్లను ఎదుర్కొంది. 1951 జనగణాంకాల ఆధారంగానే తొలి సాధారణ ఎన్నికలు జరిగాయి. ఆ సమయంలో, అంటే 1952 నుంచి 1957 వరకు కొనసాగిన తొలి లోక్‌సభలో ఎన్నికైన సభ్యుల సంఖ్య 489 కాగా, గరిష్ట సభ్యుల సంఖ్య 499గా ఉండేది.

ఆ సంఖ్య తదుపరి పునర్వ్యవస్థీకరణ జరిగిన 1963 వరకు మార్పు లేకుండానే కొనసాగింది. రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ అనంతరం 1963లో మొత్తం స్థానాల సంఖ్య 522కు పెరగ్గా, 1973 నాటికి అది 543కు చేరింది. అప్పట్లో 1971 జనగణనను ప్రాతిపదికగా తీసుకుని, లోక్‌సభ సభ్యుల సంఖ్యను 543 వద్ద స్థిరపరిచారు. దేశంలో మొదటి డిలిమిటేషన్ కమిషన్ 1952లో ఏర్పడగా, ఆ తర్వాత 1963, 1973, 2002 సంవత్సరాల్లో కమిషన్లు ఏర్పాటయ్యాయి. రాష్ట్రాలను భౌగోళిక నియోజకవర్గాలుగా విభజించే కీలక బాధ్యతను ఈ డిలిమిటేషన్ కమిషన్‌కే అప్పగించారు. అయితే, జనాభాతో నిమిత్తం లేకుండా చిన్న రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు కనీసం ఒక లోక్‌సభ స్థానం ఉండేలా రాజ్యాంగబద్ధమైన హామీ ఇవ్వడం విశేషం.

లోక్‌సభ స్థానాలను రాష్ట్రాలకు కేటాయించే ప్రక్రియ, ప్రతి రాష్ట్ర జనాభాకు, అక్కడి స్థానాల సంఖ్యకు మధ్య గల నిష్పత్తి దేశవ్యాప్తంగా సాధ్యమైనంత సమానంగా ఉండాలనే రాజ్యాంగ నిబంధనపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అయితే, వ్యవస్థలోని ప్రాథమిక రూపకల్పనలో తలెత్తిన సవాళ్లు త్వరలోనే సవరణల అవసరాన్ని నొక్కిచెప్పాయి. ఈ క్రమంలోనే 1952లో చేపట్టిన రెండవ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా, అప్పటివరకు నియోజకవర్గ జనాభాపై ఉన్న గరిష్ఠ పరిమితిని తొలగించారు. ఈ మార్పు పెరుగుతున్న జనాభాకు అనుగుణంగా నియోజకవర్గాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో మరింత వెసులుబాటును, సౌలభ్యాన్ని కల్పించింది.

1976లో చేపట్టిన 42వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా, జనాభా పెరుగుదల అధికంగా ఉన్న రాష్ట్రాలు కుటుంబ నియంత్రణను పాటించేలా ప్రోత్సహించేందుకు, లోక్‌సభ స్థానాల సంఖ్యను 1971 జనగణన ప్రాతిపదికన స్తంభింపజేశారు. వాస్తవానికి రాజ్యాంగ సూత్రాల ప్రకారం ప్రతి జనగణన తర్వాత నియోజకవర్గాల పునర్విభజన జరగాల్సి ఉన్నప్పటికీ, రాష్ట్రాల వారీగా సీట్ల కేటాయింపును 1971 స్థాయిలోనే ఉంచుతూ, స్తంభింపజేసిన  గడువును 2026 వరకు పొడిగించారు. అంటే, డిలిమిటేషన్ మీద సమీక్ష 2026 తర్వాత జరిగే తొలి జనగణన అనంతరం మాత్రమే చేపట్టాలని స్పష్టంగా నిర్ణయించారు. ఈ నేపథ్యంలో, నిర్ణీత గడువు కంటే ముందే ఈ ప్రక్రియను అత్యవసరంగా తెరపైకి తీసుకురావడం, సందేహాలకు తావిచ్చినట్లే. ఇది కేవలం పక్షపాత రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసమేనా అనే ప్రశ్నలు వెల్లువెత్తడం, బిల్లు వీగిపోవడం జగద్వితం.

బిల్లు వీగిపోయిన నేపధ్యంలో పరిస్థితిని సమగ్ర కోణంలో పరిశీలిస్తే, డిలిమిటేషన్ కేవలం భౌగోళిక సరిహద్దుల సవరణ మాత్రమే కాకుండా, ప్రజాస్వామ్య సమానత్వానికి అతిపెద్ద గీటురాయి అయ్యే విధంగా వుండాలి.  మున్ముందైనా సమకాలీన వాస్తవాలను విస్మరిస్తే సహకార సమాఖ్య వ్యవస్థకే ముప్పు వాటిల్లే ప్రమాదం ఉంది. జనాభా గణాంకాలను మాత్రమే ప్రాతిపదికగా తీసుకుంటే, అభివృద్ధిని శిరసావహించి దేశ పురోగతిలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్న దక్షిణాది రాష్ట్రాలు రాజకీయంగా అప్రాధాన్యతకు గురయ్యే ఆస్కారం కలిగించినట్లవుతుంది. కేవలం జనాభానే కాకుండా అభివృద్ధి, సామాజిక బాధ్యత, వివిధ అభివృద్ధి రంగాలలో పనితీరు వంటి అంశాలను సమన్వయం చేసే ఒక 'సమగ్ర జాతీయ దృక్కోణం' నేడు అనివార్యం.

దేశ ఐక్యత అనేది సున్నితమైన తాడు వంటిది. ఉత్తర-దక్షిణ ప్రాంతాల మధ్య ఏమాత్రం విభేదాలు పొడసూపినా అది జాతీయ సమైక్యతకు, సమగ్రతకు భంగం కలిగిస్తుంది. ప్రాంతీయ సమతుల్యతను దెబ్బతీసే ఏ ప్రయత్నమైనా భావి భవిష్యత్ తరానికి అశాంతిని మిగిల్చే హెచ్చరికగా మారే ప్రమాదమున్నది. అందుకే, ఈ డిలిమిటేషన్ ప్రక్రియ కేవలం అంకెల గారడీగా మిగిలిపోకుండా, పారదర్శకంగా, నిష్పాక్షికంగా, విశాల జాతీయ ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని సాగాలి.

భిన్నత్వంలో ఏకత్వాన్ని చాటే భారతదేశ ప్రజాస్వామ్యం, భవిష్యత్ డీలిమిటేషన్ ప్రక్రియ ద్వారా మరింత బలోపేతం కావాలే తప్ప, ప్రాంతీయ అసమానతల మధ్య చిక్కుకోకూడదని ఆశిద్దాం. ప్రజాస్వామ్య ప్రాతినిధ్యాన్ని, రాష్ట్రాల ప్రగతిని సమానంగా గౌరవించాలి. అప్పుడే ఇది సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తికి పరీక్షగా మిగిలిపోకుండా, దేశ సమగ్రతను కాపాడే కీలక ముందడుగుగా చరిత్రలో నిలుస్తుంది. ఏదేమైనా, సహకార సమాఖ్య వ్యవస్థ భవితవ్యంపై మరిన్ని చర్చలకు వేదిక కాబోతున్నది.

Delimitation: Necessary Evil or Unnecessary Evil >>>>> Vanam Jwala Narasimha Rao

 Delimitation 

Necessary Evil or Unnecessary Evil

Vanam Jwala Narasimha Rao

(April 16, 2026)

Today, on April 16, 2026, Union Law Minister Arjun Ram Meghwal introduced the Constitution (131^st Amendment) Bill and the Delimitation Bill, while Home Minister Amit Shah tabled the Union Territories Laws (Amendment) Bill: three landmark bills in the Lok Sabha. These interconnected bills seek to lift the decades-long freeze on seat adjustments, expanding the Lok Sabha's capacity to 850 seats and enabling the implementation of 33% women’s reservation by 2029. This bypassed the need for a post 2026 Census, by relying on the 2011 Census data for immediate delimitation.

Moving away from traditional census cycles, the legislation proposes a new delimitation exercise based on the latest available data to redefine constituency boundaries. The initial motion for introduction cleared the Lok Sabha with 207 MPs in favour and 157 opposed. Having witnessed over six decades of the steady evolution of the ‘Largest Parliamentary Democracy’ in the world, and having worked closely with individuals at the highest levels while associating with centres of excellence in governance, with a sense of responsibility, and humility, let me present a balanced view on this.

Delimitation is evolving into what may be seen as a necessary or an unnecessary evil. The present situation represents a significant structural reset of India’s parliamentary framework. The emerging political scenario, unequivocally ignited the North South Divide. Southern states that have effectively controlled population growth would see a relative decline in parliamentary influence. As part of damage management, the NDA government discreetly revealed that all states will have their number of Lok Sabha Seats increase by half after delimitation and no state will lose its existing proportional strength in the House. However, critics argue against this too.  

The largest gainer is Uttar Pradesh (Expected increase from 80 to about 120 to 125 seats), Bihar (from 40 to around 60 to 62), and Maharashtra (from 48 to 72 to 75) seats. Thus, the northern region will be benefited with five major states with a projected combined share of the House rising from about 37% to 43% (Increase roughly by 367).

Kerala and Tamil Nadu are seen as losers in terms of parliamentary influence due to population-based restructuring. Telangana’s tally is estimated to increase from 17 to around 20-22 seats. Despite the number of seats in the five southern states rises to approximately 160-190, their collective share in the House may decline from the current 24 percent to around 20 percent. The Bill introduced in the Lok Sabha subtly and directly addressed these figures through its proposed structure for parliamentary expansion. Earlier, Telangana CM A Revanth Reddy has expressed concerns, since the model penalises development and rewards demographic expansion.

Delimitation has become a contentious issue in India, a truly ‘Great Nation’ through decades of trials, transformations, and achievements. Southern states, governed by non-NDA parties, fear a loss of political influence to the North. This raises concerns about potential strains on national unity. The exercise therefore, shall not be a process that deepens divisions.

This view is neither partisan nor impulsive, but is aligned with an inclusive and forward-looking vision articulated by experienced political leaders who have lived through the democratic process. Even Young Leaders like Rahul Gandhi have reflected a measured and progressive approach on this issue. TGCM Revanth Reddy and also BRS, have expressed genuine concerns on delimitation. Supporters of cooperative federalism, including me, are in agreement with these concerns.

While the principle of equitable representation is fundamental to democracy, the methodology adopted must reflect present day realities and must not penalise states that have demonstrated progress, discipline, and commitment to national development. Southern states, particularly Telangana, have shown strong performance across several parameters. In this context, reliance on outdated or static criteria places such states at a disadvantage.

Reliance on the 2011 Census for delimitation appears increasingly untenable in today’s dynamic socio-economic context. Over the past decade, significant demographic, economic, and developmental changes have taken place. Telangana, as a young and emerging state, has evolved rapidly and has made strong contributions to the Nation’s Gross State Domestic Product, while setting benchmarks in sectors such as information technology, infrastructure, and social welfare, along with notable progress in population control.

It is reasonable that states contributing strongly to national growth are accorded not just equal representation but, where appropriate, some recognition of their contributions. In this context, the ‘Hybrid Model’ proposed by Telangana Chief Minister A Revanth Reddy seeks to balance population-based representation with performance-based considerations. It reflects the spirit of cooperative federalism and responsible governance.

It offers a pragmatic path forward that neither undermines the democratic principle of representation nor discourages states from pursuing progressive policies. The entire exercise must be handled with great care so that no perception of a North South divide is allowed to deepen. India’s strength lies in its unity amidst diversity. Any policy, however well intentioned, must be framed and communicated in a manner that strengthens national cohesion rather than widening regional disparities.

The discourse must remain anchored in mutual respect, shared aspirations, and the larger goal of national progress. Delimitation refers to the process of fixing the boundaries of territorial constituencies for the Lok Sabha. The spirit of democracy requires a clear and autonomous exercise that ensures each citizen’s vote carries roughly equal weight, in line with the constitutional principle of ‘One Person, One Vote, One Value.’

This can be achieved through a method of periodically adjusting constituency boundaries to reflect population changes, based on a broadly accepted democratic process and with due regard to norms of population control, which remain equally important. When any government, including the present NDA government, undertakes delimitation, the primary objective must be to reduce existing disparities on multiple counts.

If, instead, the exercise creates new imbalances, it would defeat its purpose and weaken the spirit of the electoral process. Any perception of partisan advantage must be set aside. The initial allocation of Lok Sabha seats was based on population, with the aim of ensuring uniform representation. However, this approach soon faced practical challenges due to rapid population growth and shifting boundaries. The first general elections were conducted using population estimates from the 1951 Census, and the first Lok Sabha from 1952 to 1957 had 489 elected seats, with a total strength of 499.

This number remained largely unchanged until the next major delimitation exercise in 1963. The total seats were increased to 522 in 1963 following the reorganisation of states, and later to 543 in 1973. The number was subsequently frozen at 543 based on the 1971 Census. The first Delimitation Commission was established in 1952, followed by commissions in 1963, 1973, and 2002. The Delimitation Commission was empowered to divide states into territorial constituencies. Smaller states and Union Territories were generally assured of at least one seat.

Thus, the allocation of Lok Sabha seats to states was rooted in the constitutional requirement that the ratio between the number of seats and a state’s population should, as far as practicable, remain uniform across the country. However, the initial framework soon required adjustment. The Second Constitutional Amendment in 1952 removed the upper limit on constituency population to allow greater flexibility as the population increased.

The number of seats was later frozen on the basis of the 1971 Census through the Forty Second Amendment in 1976, with the objective of encouraging population control in states with higher growth rates. In principle, readjustments were to take place after every Census. However, the state wise allocation of seats has remained frozen at the 1971 level since 1976, and this freeze has been extended until 2026. The existing distribution was expected to be reviewed only after the Census conducted post 2026. In this context, the question arises as to why such an exercise is being advanced at this stage. Is it for partisan gain?