Monday, June 26, 2017

తెలుగు భాష , సాహిత్యాల కలయికే మానవతావాదం : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

తెలుగు భాష , సాహిత్యాల కలయికే మానవతావాదం
వనం జ్వాలా నరసింహారావు
ఆంధ్రప్రభ దినపత్రిక (26-06-2017)

            మానవతావాదం అనాదిగా సాగుతున్న ఒక మహోద్యమం. సంస్కృతీ-సాహిత్యాల సాంప్రదాయిక నేపధ్యం మీద ఆధారపడి వుండే రీతిలో మానవతావాద ఉద్యమానికి అంకురార్పణ జరిగింది. మేధావులు, సాహిత్యాభిలాషులు, శాస్త్రీయ దృక్ఫధంతో ఆలోచన చేసిన పలువురు, శతాబ్దాల పూర్వమే, మానవ విలువల పరిరక్షణకు ఆరంభించిన ఆ మహోద్యమం ఈ నాటికీ ప్రత్యక్షంగా-పరోక్షంగా వాటిని కాపాడేందుకు దోహదపడుతూనే వుంది. క్రైస్తవమత మానవతావాదమనీ, సాంస్కృతిక మానవతావాదమనీ, సాహితీ మానవతావాదమనీ, రాజకీయపరమైన మానవతావాదమనీ, మతపరమైన మానవతావాదమనీ రకరకాల పేర్లతో, ఎవరికి నచ్చిన విధంగా వారు పిలువసాగారు. రామరాజ్యమైనా, గ్రామరాజ్యమైనా, కార్మికరాజ్యమైనా, శ్రామికరాజ్యమైనా, మానవతా దృక్పథం కలిగిందైతేనే, మానవ విలువలకు అర్థముంటుంది. అలా కానప్పుడు, ఏదో ఒక రూపంలో, మానవ విలువలు కాపాడబడేందుకు నిరంతర పోరాటం జరుగుతూనే వుంటుంది. ఆ పోరాటానికి మొదలు, చివర అంటూ ఏమీలేదు.

మానవ విలువల పరిరక్షణకు అసలు, సిసలైన సాధనం మాత్రం సాహిత్యమే. పండితులైనా, పామరులైనా సంభాషించుకునేది వ్యావహారిక భాషలోనే గాని గ్రాంథికంలో కాదు. రచయితకు, పాఠకుడికి మధ్య వుండాల్సిన సంబంధం సంభాషణ లాంటిదే. ఇరువురు మాట్లాడుకుంటున్నప్పుడు ఒకరు చెప్పేది ఇంకొకరికి అర్థంకాకపోతే సంభాషణకు అర్థంలేదు. రచయిత రాసింది పాఠకుడికి అర్థంకాకపోతే అసలు భాషే కాదంటాడు జీన్ పాల్ సాత్రే "సాహిత్యం అంటే ఏంటి" అన్న తన పుస్తకంలో. "వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం" అన్న విషయం అందరికీ తెలిసిందే. రచయిత తన మేథస్సునుండి పెల్లుబుకిన ఆలోచనను, పాఠకులు అర్థంచేసుకుని, ఆకళింపు చేసుకునే రీతిలో వాక్యంగా మలిచినప్పుడే, ఆ రచనకు గుర్తింపు వస్తుందంటాడు జీన్ పాల్ సాత్రే.. నలుగురితో చదివించలేని రచన చిత్తుకాగితంతో సమాన మంటాడు. రచనంటే కేవలం సాహితీ ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు, ఉత్పత్తిదారుడుకీ (రచయిత), వినియోగదారుడుకీ (పాఠకుడు) మధ్య తలెత్తనున్న ఘర్షణ.

అతి ప్రాచీనకాలంనాటి నుంచి ఇప్పటికీ వాడుకలో వుండి, వ్యావహారిక భాషగా, సాహిత్యంగా ఉపయోగంలో వున్న వాటిలో తమిళం, తెలుగు భాషలను పేర్కొనాలి. సంస్కృతం, లాటిన్ భాషల్లో సంభాషించు కోవడం దాదాపు లేనట్లే. కొద్ది మార్పులతో గ్రీకు భాష ఇంకా వాడుకలో వుందనాలి. భారత రాజ్యాంగం గుర్తించిన భాషల్లో తెలుగు ఒకటి. తెలుగు వారుంటున్న ప్రాంతంలోనే ఆది మానవుడు తొలుత సంచరించాడని, దక్షిణా పథాన్నిoచి పంజాబుకు తరలిపోయాడని చరిత్రకారులంటారు. రాతియుగం నాటి మానవుడు సంచరించిన ప్రీతిపాత్రమైన ప్రదేశంగా తెలుగు ప్రాంతాన్ని పేర్కొన్నారంటారు. తెలుగువారిప్పుడు నివసించని ప్రదేశమంటూ లేదు. భారతదేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలతో పాటు, అమెరికాతో సహా ప్రపంచంలోని పలు దేశాల్లో స్థిరనివాసం ఏర్పరచుకున్న తెలుగువారు ఎందరో వున్నారు. తెలుగువారు  ఇప్పుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా పద్దెనిమిది కోట్లకు చేరుకున్నారని అంటారు. అమెరికా కాలిఫోర్నియా లోని సిలికాన్ వాలీనిప్పుడు తెలుగువాడి వాలీగా పిలవాలి. ఇదిలా వుంటే, తెలుగువారుండే ఆంధ్ర ప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాల్లో భిన్నమైన యాసలో తెలుగు మాట్లాడే వారున్నారు.

నవంబర్1,1956 తెలుగువారుండే ప్రాంతాలన్నీ కలపాలని రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ సంఘం నివేదిక ఆధారంగా విశాలాంధ్ర ఏర్పాటయింది. తరువాత మూడేళ్ళ కింద జూన్ 2, 2014 తెలంగాణ రాష్ట్రం ఆవిర్భవించింది. తెలుగు వారందరూ కలిసుందామని అనుకున్నారో, లేదో, తెలియదుగాని, కలిసుందామనుకున్న అలనాటి మద్రాస్ తెలుగువారు, తమిళులు మాత్రం విడిపోయారు. కలిసుండ వద్దనుకున్న అంధ్ర, తెలంగాణ ప్రాంతం  తెలుగువారు మాత్రం విడిపోయారు. కాకపోతే, భాషాపరంగా ఒకరిమీద పడ్డ మరొకరి ప్రభావం ఇంకా కొంతమేరకు అలాగే వుంది.

తెలుగువారు మాట్లాడే భాషను "తెనుగు" అని, "తెలుగు" అని అంటాం. ప్రాచీనకాలంనాటి సంస్కృత రచనల్లో ఆంధ్రులను గురించి ప్రస్తావించాల్సి వచ్చినప్పుడు "ఆంధ్ర" అనో, "అంధక" అనో పేర్కొనేవారు. ఆ ప్రాంతంలో నివసించేవారిని ఒక తెగగానో, సమాజంగానో, దేశీయులుగానో గుర్తించేందుకు బహుశా అలాంటి పదప్రయోగం చేసుండాలి. భాషాపరమైన పదప్రయోగాలు చాలాకాలం తర్వాతే వాడబడ్డాయి. ఆంధ్ర ప్రాంతం గురించిన ప్రస్తావన రామాయణంలోను, బౌద్ధాయనంలోను, మనుస్మృతిలోను, మత్స్యపురాణంలోను కనిపిస్తుంది. దక్షిణ దిక్కును తెలిపే "తెన్" అనే ద్రావిడ పదం ఆధారంగా "తెనుగు" ఉత్పన్నమైందని కొందరు భాషా కోవిదుల అభిప్రాయం. ద్రావిడులు తెలుగుదేశానికి ఉత్తర దిక్కుగా నివసించారని తెలియచేసే ప్రయత్నంలోనే, దక్షిణాది వారు మాట్లాడే భాషను "తెనుగు" అని సూచించారు. కాకపోతే శాస్త్రీయమైన సాక్ష్యాధారాలు ఆ సూచనకంతగా లభ్యంకాలేదు. "త్రి లింగ" నుండి తెలుగు ఆవిర్భవించిందని అందరూ అనుకుండేదే. త్రి లింగ కూడా "త్రి-కళింగ" నుండి వచ్చిందే. ఆంధ్రులను "మస్సాలియ" అని, "మైసోలియ" అను గ్రీకులు సంబోధించేవారు. కృష్ణానదిని కూడా వారు అలానే పిలిచేవారు "మసూలీపట్నం", "మచిలీపట్నం", "బందర్" అన్న పేరుతో ఇప్పటికీ కృష్ణా జిల్లా ప్రధాన కేంద్రాన్ని పిలుస్తాం.


విశ్వామిత్ర మహర్షి కోపానికి గురై, దేశ బహిష్కృతులైన ఆయన ఏభైమంది కొడుకుల వారసులే ఆంధ్రులయ్యారని అయితరేయ బ్రాహ్మణంలో చెప్పబడింది. వారందరు ఆర్యావర్తం సరిహద్దుల్లోకి, తూర్పు-దక్షిణ ప్రాంతాల్లోకి వ్యాపించారు. ఆర్యులనీ, ద్రావిడులనీ వాడుకలో వున్న పదాలు ఎందుకు ఉపయోగించారో ఇదమిద్ధంగా తెలియదు. ఒక తెగవారినో, భాష మాట్లాడేవారినో, సంస్కృతిని పాటించేవారినో పరోక్షంగా ప్రస్తావించడానికి అలా వాడి వుండవచ్చు. లేదా గుర్తించడంలోనే పొరబడి వుండవచ్చు. ఇదిలా వుండగా, ఆంధ్ర వాల్మీకి రామాయణంలో, తురకలపూర్వీకులైన ఇరానీయులు ఆర్య శబ్దంనుండి పుట్టినవారేనని రాయబడింది. ఆర్యన్ కు వికృతి "అయిరాన్ అనీ, అదే ఇరాన్ గా మారిందనీ చెప్పబడింది. మధ్య ప్రాంత ద్రావిడ జాతికి చెందిన గోండ్, భిల్లీ భాషలకు, తెలుగుకు అవినాభావ సంబంధముందని కొందరంటారు. ప్రాచీనకాలంలో ఆంధ్ర రాజ్యానికి శ్రీకాకుళం రాజధానిగా వుండేదట. మతపరంగా అధ్యయనం చేసి, విశ్లేషణ చేసిన మరికొందరు పరిశోధకుల అభిప్రాయం ప్రకారం, మౌర్యులకు పూర్వమే ఆంధ్ర ప్రాంతంలో జైనమతం ప్రచారంలో వుంది. అశోక చక్రవర్తి కాలంలో వైభవంగా వర్ధిల్లిందని అనుకునే బౌద్ధమతం కంటే ముందే జైనమతాన్ని అనుసరించినవారెందరో వున్నారు. క్రీస్తు పూర్వం నాలుగో శతాబ్దం, క్రీస్తు శకం ఆరవ శతాబ్దం మధ్య కాలంలో ఆంధ్ర ప్రాంతంలో బౌద్ధమత ప్రభావం ఎక్కువగా వుండేది. బౌద్ధమతం బోధించిన సర్వ మానవ సిద్ధాంతం, మానవ విలువలు, ప్రజలమధ్యనున్న అంతరాలను తొలగించి, అన్నిజాతులవారిని, తెగలవారిని కులమతాలకు అతీతంగా ఐకమత్యం చేసింది. అత్యంత బలీయమైన, శక్తివంతమైన శాతవాహన రాజుల పాలన స్థాపనకు దారితీసింది.

దక్కన్ పీఠభూమినే దక్షిణాపథం అనేవారు. దానికి ఆగ్నేయ దిక్కుగా ఆంధ్ర ప్రాంతముంది. వింధ్య పర్వతాలను దాటి దక్షిణ ప్రాంతానికి తొలుత వలస వచ్చిన ఆర్యుడు అగస్త్య మహాముని అంటారు. శివలింగాన్ని మొదట కనుగొన్నది ఆయనేననీ, అందువల్లనే ఆంధ్ర ప్రదేశ్, తెలంగాణ  శివాలయాలలో వున్న శివలింగాలను అగస్త్యేశ్వరం అనికూడా పిలుస్తారని అంటారు. ఆపస్తంబ ధర్మ సూత్రాల ప్రకారం, క్రీస్తుపూర్వం ఐదవ శతాబ్దంలో, వైదిక మతం వేళ్లూనుకోసాగింది. భగవత్-భాగవత మతం కూడా ప్రచారంలోకి వచ్చింది. శ్రీకృష్ణుడి బోధనలను తెలియచేస్తూ, క్రమేపీ వైష్ణవ మతంగా రూపాంతరము చెందిందే భాగవత సిద్ధాంతం. సాంఖ్య, యోగ ఆధారంగా భాగవతమతం వుందని భావించినప్పటికీ, దాంట్లో తాత్త్విక చింతనకు సంబంధించిన పలు అంశాలు నిగూఢంగా వున్నాయి వాస్తవానికి. కులాలకు అతీతంగా, అన్ని కులాలవారు పాటించే మతంగా భాగవతం మొదట్లో ప్రచారంలో వున్నప్పటికీ, బ్రాహ్మణుల జోక్యంతో, బ్రాహ్మణ్యం ఆవిర్భవించడంతో, భాగవత మతం, బ్రాహ్మణ్యం కలిసిపోయాయి. కులాల గుర్తింపు మొదలయింది.

మతపరమైన నమ్మకాలు, సంప్రదాయాలు తెలుగు భాషమీద, అదేవిధంగా తెలుగు భాష మతపరమైన చారిత్రాకాంశాలమీద ప్రభావం చూపించి వుండాలి. రాజుల, చక్రవర్తుల ప్రోత్సాహంతో, స్వయంగా వాళ్లే ఒక మతాన్ని నమ్మి అనుసరించడంతో, దాని ప్రభావం జన బాహుళ్యం పైనా, వారి జీవన శైలి పైనా, మానవ విలువల పైనా స్పష్టంగా పడసాగింది. పర్యవసానంగా వైదిక మతం మనిషి జీవించడానికి తగినటువంటి ఆదర్శమైన జీవనవిధానంగా, ఎవరికైనా ఆ సిద్ధాంతాలు పాటించడం తేలికైనటువంటిదిగా, అందరికీ అందుబాటులోకి రావడం జరిగింది. అదే హిందు మతంగా వాడుకలోకొచ్చింది. బహుశా ఎన్నో మతాలకు మాతృకయింది. ప్రపంచ భాషలకు సంస్కృతం ఎలానో, ప్రపంచంలోని మతాలన్నిటికీ హిందు మతం అలానే మాతృకనాలి. అందుకేనేమో మార్క్స్ తన గతి తార్కిక భౌతికవాదంలో ఎన్నో సందర్భాల్లో పరోక్షంగా వైదిక సిద్ధాంతాలను అన్వయించుకుంటాడు.

ఒక్కో యుగంలో ఒక్కోరకంగా తెలుగు భాష వాడుకలో వుందని కొందరి నమ్మకం. ఈ నమ్మకం ఆధారంగా కలియుగంలో తెలుగును "కళింగ ఆంధ్ర భాష" అనీ, "రౌద్ర ఆంధ్ర భాష" అనీ ఏర్పాటుచేసింది శాతకర్ణులకు చెందిన నంది వర్ధనుడు, ఆయన శిష్యుడు దేవల రాయ అని అంటారు. తెలుగు భాషకు రావణాసురుడు వ్యాకరణం రాశాడంటారు. ఆ రాసిన రావణుడు, రామాయణంలో పేర్కొన్న రావణుడే కావాలని లేదుకాకూడదనీ లేదు. తెలుగు మాట్లాడే  దేశానికి, సింహళ దేశానికి మధ్య మతపరమైన అవినాభావ సంబంధాలున్నందున, తెలుగు భాషకు ఆ దేశానికి చెందిన ఒకవ్యక్తి వ్యాకరణం రాశాడంటే నమ్మ దగ్గ విషయంగానే భావించాలి. ఈ నమ్మకాల్లో, గాథల్లో, మౌఖికంగా ప్రచారంలో వున్న వాటిల్లో, కొంతలో కొంత వాస్తవం వుందనేది మాత్రం వాస్తవమే. భాషకున్న వ్యాకరణ నిర్మాణం, నిబంధనలు, మౌలికమైన పదజాల ఒరవడిని పరిగణలోకి తీసుకొని, తెలుగు భాషను అతి ప్రాచీనమైన ద్రావిడ జాతి భాషలకు చెందినదిగా శాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు, భాషా కోవిదులు, పండితులు నిర్ణయించారు. మధ్య ప్రాంత ద్రావిడ జాతి భాషల్లో బహుశా తెలుగు ఒక్కటే అతిపెద్ద వాడుక భాషగానూ, భౌగోళికంగా ప్రత్యేకమైన గుర్తింపు పొందిన భాషగానూ, ఉత్తర, దక్షిణాల మధ్య వారధిగా వుండే భాషగానూ, ఆర్యుల, ద్రావిడుల మధ్య వారధిగా వుండే భాషగానూ పేర్కొనడం అతిశయోక్తికాదేమో.

పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు చెప్పినదాని ప్రకారం, భాషాపరంగా, తెలుగు భాషారంభం, అభివృద్ధి నన్నయకు పూర్వం, క్రీస్తు శకం మూడవ శతాబ్దంలో మొదలై, ఆధునిక కాలం నాటి క్రీస్తుపూర్వం 1875 వరకు, ఆ తర్వాత కొనసాగింది-కొనసాగుతూనే వుంది. ప్రాచీనకాలంలో నాటి తెలుగు నాలుగు దశల్లో అభివృద్ధి చెందిందనవచ్చు. అవి: తెలుగుకు పూర్వం నెలకొన్న దశ, గ్రాంథిక తెలుగు దశ, సాహిత్య దశలుగా విభజించవచ్చు. తెలుగుకు పూర్వపు దశ అంటే క్రీస్తుశకం 200 వరకే సాగిందనాలి. క్రీస్తుశకం 200-600 మధ్యకాలం వరకు గ్రాంథిక తెలుగుకు పూర్వ దశ కొనసాగింది. గ్రాంథిక దశ, వివిధ రకాల వాడుక శైలి దశ క్రీస్తుశకం 600-900 మధ్య కాలానికి చెందింది. దీని ఆధారంగా, తెలుగు భాష దక్షిణాది ద్రావిడ భాషల్లోంచి ఉద్భవించిందేననీ, ఒక ప్రత్యేకమైన భాషగా క్రీస్తుపూర్వం ఎన్నో శతాబ్దాల క్రితంనుండే వాడుకలో వుందనీ, బల్ల గుద్ది మరీ చెప్పొచ్చు. "సాలంకాయనులుల" శాసనాల ఆధారంగా, అతి పురాతనమైన తెలుగు లిపి "వెంగి"-"తెలుగు కన్నడ" లభ్యమయిందని తెలుస్తోంది. ద్రావిడ భాషకు చెందినదే అయినప్పటికీ, తెలుగుపై సంస్కృత భాష ప్రభావం అధికంగా వుంది. వాడుకభాషపైనా, గ్రాంథిక భాషపైనా కూడ ఈ ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

అచ్చ తెలుగులో రచనలు చేసినవారు అరుదనాలి. అందుకే మనందరికీ కవిత్రయం నన్నయ-తిక్కన-ఎర్రా ప్రగడ అయితే, శ్రీ శ్రీ గారి కవిత్రయం మాత్రం తిక్కన-వేమన-గురజాడలు. తెలుగు భాషపై సంస్కృతం ప్రభావం పడకుండా అభిమానం చూపిన మొదటి వాడు తిక్కన అని శ్రీ శ్రీ అభిప్రాయం. ఇక ఆధునిక కాలంలో తెలుగు భాష వాడకంలో, ఉపయోగంలో హద్దులనేవి గాని, ఎల్లలనేవి గాని అసలు లేనేలేవు. ఒక వైపు సంస్కృతం ప్రభావం ఇంకా తెలుగు మీద పడుతున్నప్పటికీ, ఎక్కువ ప్రభావం ఆంగ్ల భాషదే అనాలి. నాగరికులందరూ ప్రస్తుతం మాట్లాడుతుండే తెలుగును "తెంగ్లీష్" అనాలి. ఎందుకంటే, అది ప్రధానంగా తెలుగు, ఇంగ్లీషులు కలిపిన భాష కాబట్టి. తమిళం అంతే. ఇంగ్లీష్ పదజాలం లేకుండా ఈ రోజుల్లో బహుశా ఏ భాషా లేదేమో. "వేర్ సెంచరీస్ కో ఎగ్జిస్ట్" అనే భారత ఆంగ్ల సినిమాను రూపొందించిన కృష్ణస్వామి "ఇంగ్లీష్ భారతీయ భాషనీ, దక్షిణ భారతీయ భాషనీ" అంటాడు.

ఇదిలా వుంటే, తెలుగు భాష గురించి కాళోజీ నారాయణరావు గారి వ్యాఖ్యలు ఓ విజ్ఞాన సర్వస్వం లాంటివి. వారి ఆత్మకథలో ఒకచోట, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారితో కాళోజీ చెప్పిన మాట... "మీరు తెలుగుల రాసింది నా బోటి వాండ్లకు కూడా తెలివకపోయె. తెలుగుల రాయడం వల్ల తెలుగు రాని ప్రాంతం వాండ్లకి మీ ప్రతిభ తెల్వడం లేదు. కాబట్టి దయచేసి మీరు తెలుగు రాయడం మానుకుని సంస్కృతంలోనె రాస్తె సంస్కృతం తెల్సిన వాండ్లకి మీ ప్రతిభ బోధపడుతుంది. మీ స్థాయీ వాండ్ల కర్థమవుతుంది. మీరు తెలుగులో రాయడమెందుకు? మీ భాష అర్థం కాక మేం బాధపడడమెందుకు? ‘నీకేం తెలుస్తుందిలే’ అని మీరనడమెందుకు? సంస్కృతంలో రాయండి".

          మడులు దడులు కట్టుకోవడానికి కాళోజీ వ్యతిరేకం. ఆ విషయాన్ని చాలా స్పష్టంగా చెపుతారు ఆయన. "జీవితంలోనైనా, సాహిత్యంలోనైనా మడులూ, దడులు కట్టుకోడం, గీతలూ, గిరులు గీసుకోవడం సరికాదని నేను భావిస్తను. నా ’ఇజం’ గేయంలో దీన్నే ఎండగట్టిన.....భాష, సాహిత్యం, సంస్కృతి, మనల్ని (తెలుగువాండ్లని) ఒకటి గనే వుంచెగద. నన్నయ్య మహాభారతం, పోతన భాగవతం, పెద్దన మనుచరిత్ర, విశ్వనాథ ఆంధ్ర ప్రశస్తి, రాయప్రోలు ఆంధ్రావళి, అడవి బాపిరాజు గోన గన్నారెడ్డి, అన్నే తెలుగు పుస్తకాలే. అవీ ఇవీ కూడా మనవే అని అప్పుడూ అనుకున్నం. ఇప్పుడూ అనుకుంటం. వాండ్లు వేరు, మనం వేరు అనే భావం తెలంగాణా వాండ్లకి ఎన్నడూ లేదు. కాని, వీండ్లూ మనవాండ్లే, వీండ్లదీ మన భాషే, వీండ్లదీ మన జీవిత విధానమే, అనేటి భావాలు, మా గురించి పైనుంచి వచ్చినోళ్లకి వుండేటివి కాదు. కాని తెలంగాణ లోపటి పరిస్థితి వేరు......కృష్ణదేవరాయలు, రాజరాజ నరేంద్రుడు, నన్నయ్య భట్టులాగా ప్రతాపరుద్రుడు కూడా మన తెలుగువాడేనని మేమనుకునెటోళ్లం. నన్నయ్య తెలుగువాడు, తిక్కన తెలుగువాడు, ఎల్లయ్య తెలుగువాడు, పుల్లయ్య తెలుగువాడు అని మా అభిప్రాయం. సాహిత్యంతో పరిచయమున్న పది మందికే ఇది పరిమితం".

"మేం తెలుగువాండ్లం, మాది తెలుగు భాష, మాది తెలుగు సాహిత్యం అని మాకు చాలా గొప్పగా వుండేటిది. తెలంగాణా, రాయలసీమ - రెండూ కూడా కలిసి వుంటేనే అది తెలుగు రాష్ట్రమవుతది. మొదటి నుంచీ తెలుగు భాషకీ, సంస్కృతికీ, సాహిత్యానికి ఈ మూడు ప్రాంతాల వాండ్లూ కలిసికట్టుగనే తోడ్పడిన్రు. కాని ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడినంక మాత్రమే మనం రాజకీయంగ ఒకటైనం. ఈ మాట మర్చిపోయి, ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడక ముందు తెలంగాణా వాండ్లు తెలుగువాళ్లే కాదన్నట్టు ఒక వ్యవహారముండేటిది గద! ఎవరిదాకానో ఎందుకు? ముఖ్యమంత్రి అంజయ్య (తెలంగాణా) తెలుగు మీద ఎంత గల్లంతు లేచిందీ! ఎన్ని కార్టూనులచ్చినై? అంజయ్య తెలుగు ఎంతచదువుకున్నడు అనేటిది అనవసరం. అతని ఇంట్లో భార్యా బిడ్దలతో గానీ, బయట ఇరుగు పొరుగుతో గానీ, తెలుగులోనె మాట్లాడిండు గద! అతని మాతృ భాష (తెలుగు) లో ఆరణాల కూలీగా కొన్ని వేల కూలీ సభల్లో మాట్టాడిండు. ఆ తర్వాత ముఖ్యమంత్రి అయిండు. ఆరణాల కూలీగా పని చేసినోడు ముఖ్యమంత్రి కాకూడదా? కూలీల మాటలు తెలుగు భాష కాదనా? అందరిదీ తెలుగే. అందరం తెలుగోండ్లమే......రావి శాస్త్రి విశాఖ భాషని తెలుగు కాదని మేమూ, నల్గొండ వాండ్లది వేరే యాస కాబట్టి అది తెలుగు కాదని వరంగలోడు, వరంగల్ వానిది తెలుగుకాదని బెజవాడ వాడు, బెజవాడ వానిది తెలుగు కాదని రాయలసీమవాడు - ఇట్లనుకుంటపోతె మన మధ్య సహృద్భావం ఎట్టొస్తది? మనమందరం తెలుగువాండ్లం అని చెప్పే ఎమోషనల్ ఇంటిగ్రేషన్ - అత్మీయత ఏముంటది? ఒకని భాష విషయంలో, యాస విషయంలో, తిండి విషయంలో ఎగతాళి చేస్తే అతని ఆత్మాభిమానం దెబ్బతింటది. దానికి వెల కట్టలేం....."


ఇలా మతం, భాష, సాహిత్యం దేని కవే మానవ విలువల పరిరక్షణకు దోహదపడుతున్నాయి. మనిషి తాను భగవంతుడితో మమేకం కావడానికి, తన మూర్తిని భగవంతుడిలో, ఆయన మూర్తిని తనలో చూసుకుంటూ, తద్వారా క్రమశిక్షణతో మెలుగుతూ, తోటి మానవ విలువలను కాపాడేందుకు నిరంతరం పాటుపడుతూనే వుంటాడని ఆశించుదాం.

అణిమాది సిద్దులున్నహనుమంతుడు ..... ఆంధ్రవాల్మీకి వాసుదాసు సుందరకాండ ఎందుకు చదవాలి? : వనం జ్వాలానరసింహారావు

అణిమాది సిద్దులున్నహనుమంతుడు
ఆంధ్రవాల్మీకి వాసుదాసు సుందరకాండ ఎందుకు చదవాలి?
వనం జ్వాలానరసింహారావు
సూర్య దినపత్రిక (26-06-2017)

హనుమంతుడు మైనాకుడి చేతిలో చేయి కలిపి, నవ్వు ముఖంతో పోయివస్తానని సెలవుతీసుకొని, మరింత వేగంగా, మరింత పైకెగిరి, సముద్ర మైనాకుల ఆశీర్వాదం పొందాడు. హనుమంతుడి రెండవ ఈ అసాధ్య కార్యం చూసిన దేవతలు ఆయన్ను పొగిడారు. మొదటి అసాధ్య కార్యం సముద్రం దాటడమైతే, రెండవది కొండ అడ్డు వచ్చినా ఛేదించుకొనిపోడం.

            మైనాకుడు చేసిన స్నేహపూర్వక కార్యాన్ని చూసి, ఆకాశం పైనుంచి ఈ సన్నివేశాన్నంతా చూస్తూ నిల్చున్న దేవతలు, ఆయన్ను పొగిడారు. ఇంద్రుడు మైనాకుడిని చూసి, ఇక తనవల్ల అతడికి భయంలేకుండా వరమిచ్చానన్నాడు. సంకోచంలేకుండా లోకంలో సుఖపడమనీ మనస్సునందైనా భయపడవద్దనీ చెప్పాడు ఇంద్రుడు.

            "హనుమంతుడు నిండు ధైర్యంతో పోతున్నప్పటికీ, ఇతడెట్లా నూరుయోజనాల సముద్రం దాటగలడన్న భయంతో, మా గుండెలు కొట్టుకున్నాయి. అట్లా రామకార్యం కొరకు దూతగా పోతున్న హనుమంతుడిని సరైన సమయంలో ఆదరించావు....నిన్ను మెచ్చాను స్నేహితుడా" అని అన్నాడు మైనాకుడితో ఇంద్రుడు.


            ఈ ప్రకారం దేవేంద్రుడు తనతో అనడంతో వరంపొందిన మైనాకుడు భయం విడిచి సంతోషించాడు. హనుమంతుడు తన ప్రయాణం కొనసాగించాడు. (భగవత్ సేవకులకు దేవతలు సహాయపడ్తారని దీనివల్ల తెలుస్తోంది. శ్రేయస్కరమైన కార్యాలకు విఘ్నాలు ఎక్కువ. సంసారాన్ని తరించాలని ఆత్మావలోకనపరుడై యోగాభ్యాసం చేసే వ్యక్తిని చూసి, ఇతడు చెడిపోతున్నాడనే భయంతో, ప్రేమతోనే, అతడి బంధువులు తమవైపు తిప్పుకొనే ప్రయత్నం చేస్తారు. కారణం ప్రేమతో అయినప్పటికీ విఘ్నం, విఘ్నమే. కావున ఇట్టివారిని లక్ష్యం చేయకూడదు. మంచి మాటలతోనే వారికి సమాధానం చెప్పి వెనుకంజ వేయక కృషి కొనసాగించాలి. అదే నిష్ఠ.)

          ఒంటరిగా సాహసించి పోతున్న హనుమంతుడు రావణుడిని ఎలాగెల్చి రాగలడని, దేవతలు, ఋషులు, సిధ్ధులు అనుకుంటారు. ఎలా సముద్రాన్ని దాటగలడన్న సందేహంతో, ఆయన బలాన్ని తెలుసుకోదల్చారు వారు. ఆ ఆలోచనతో, సూర్యకాంతిగల నాగమాత "సురస"ను సందేహ నివృత్తి కొరకు ఉపయోగించ దల్చారు. దైత్య స్త్రీగా పోయి వేగంగా సముద్రాన్ని దాటుతున్న హనుమంతుడికి అడ్డుపడి, ముహూర్తకాలం పాటు ఆలస్యం చేయమని సురసను కోరుతారు. దారికి అడ్డుపడే సమయంలో కోరలు, ఆకాశాన్నంటే నోరు, ఎర్రనిచూపులు, ఎదుటివారిని చంపే మిడిగ్రుడ్లు, ఆమెకుండాలని సూచిస్తారు. తెలివిగా ఆమెను దాటిపోతాడో, లేక, ఆమెకు చిక్కి, పోలేక ఆగిపోతాడో చూద్దామనుకుంటారు.

            సరేనని అంగీకరించిన సురస, ఇంతకు ముందెప్పుడూ ప్రాణికోటి వినని, కనని, భయంకరమైన పెద్ద వికార రూపాన్ని ధరించి ఆకాశంలో తిరుగుతూ, ఆంజనేయుడికడ్డుపడి, ఎదురునిల్చి, "ఎటుబోతున్నావు" అని ప్రశ్నిస్తుంది. "దేవతలు నిన్ను నాకు ఆహారంగా పంపించారు. నన్ను దాటి నీవెక్కడకు పోలేవు. నానోట్లో చొరపడు. నిన్నుమింగుతా. నువ్వేం మాట్లాడినా నేనువినను" అంటుంది సురస. ఈమె సహజ రాక్షసి కాదు, నన్ను పరీక్షించ వచ్చింది, నిజంగా నన్ను తినాలని వుంటే తనే నన్ను నోట్లో వేసుకోవచ్చుకదా! అనుకొని, ఆమెతో విరోధానికి పోకుండా, రెండు చేతులెత్తి జోడించి, నమస్కరించి, తాను వెళ్తున్న పనిని వివరిస్తాడు హనుమంతుడు.

            "దేవీ! శ్రీరామచంద్రమూర్తి సీతాలక్ష్మణులతో అరణ్యంలో తిరుగుతుండగా, రాక్షసులందు ద్వేష బుధ్ధిగల శ్రీరాముడు లేని సమయంలో, ఆయన భార్య సీతాదేవిని రావణుడు అపహరించాడు. ఆ పతివ్రతను నేను చూడడానికి పోతున్నాను. ఇది శ్రీరాముడి ఆజ్ఞ. నీవున్న దేశం కూడా ఆయనదే. నీవుకూడా ఆయన పనిచేయాల్సినదానివే. నువ్వు చేయాల్సిందల్లా నన్ను క్షేమంగా పోనీయడమే. ఆ సహాయం చాలు. అది వీలుకాదంటే, జానకీదేవిని చూసొచ్చి, ఆమె క్షేమ సమాచరం రాముడికి తెలిపిన తర్వాత నీనోట్లో ప్రవేశిస్తాను" అని తాను వెళ్లే కార్యక్రమం గురించి తెలియచేస్తాడు సురసకు. హనుమంతుడి మాటలు తాను నమ్మననీ, తనకు చిక్కి ఆతడు ప్రాణాలతో తప్పించుకుని పోలేడనీ, అదితనకీయబడ్డ వరమనీ అంటూ సురస హనుమను అడ్డుకుంటుంది. అలా అంటూ నోరు తెర్చుకొని నిలబడ్తుంది. తన్ను మింగగల నోరు ఆమెకు లేదని తన దేహాన్ని పది ఆమడల నిడివిగా పెంచుతాడు హనుమంతుడు. సురస తన నోటిని ఇరవై ఆమడల నిడివిగా చేస్తుంది. హనుమంతుడు ముప్పై ఆమడలకు పెంచుతాడు. ఇలా ఇరువురూ పెన్చుకుంటూ పోతుంటారు. ఎప్పుడైతే సురస తన నోటిని నూరు ఆమడలకు పెన్చుతుందో, బుధ్ధిమంతుడైన హనుమంతుడు తక్షణమే తన దేహాన్ని చిన్నదిగా చేసాడు. (హనుమంతుడికి అణిమాది సిధ్ధులున్నాయనడానికి ఇదొక ఉదాహరణ)

అతి వేగంతో, సమర్ధతతో, హనుమంతుడు బొటన వేలంత రూపంలో, చటుక్కున సురస నోట్లో చొరబడి, అంతే వేగంతో, ఆమె నోరుమూసేలోపల, బయటపడి, ఆకాశంలో నిల్చి ఆమెకోరిక తీర్చానంటాడు. "తల్లీ దాక్షాయణీ! నీవు కోరినట్లే నీనోట్లో ప్రవేశించాను. నీకు బ్రహ్మ ఇచ్చిన వరాన్నీ నిజం చేసాను. నన్ను దయతల్చి నా నమస్కారాన్ని అంగీకరించు. సంతోషంతో నేను సీతను వెదికేందుకు పోతాను. నేను తలపెట్టిన కార్యం సఫలం కావాలని కూడా నీ మనస్సులో అనుకొ" అని హనుమంతుడు చెప్పాడు. రాహువు నోట్లోకెళ్లి బయటకు వచ్చిన చంద్రుడిలాగున్న హనుమంతుడిని చూసి, సంతోషించిన సురస తన నిజస్వరూపాన్ని ధరిస్తుంది. సుఖంగా పోయిరమ్మని దీవిస్తుంది. పనులన్నీ శ్రమ లేకుండా జరిగిపోతాయనీ, శ్రీరాముడి భార్యను ఆయన వద్దకు చేర్చమనీ చెప్పి ఆ నాగమాత వెళ్లిపోతుంది. దేవతలు, ఇతరులు, ఆంజనేయుడు విజయవంతంగా చేసిన ఈ మూడో పనిని కూడా చూసి, "మేలు-మేలు" అని మెచ్చుకుంటారు. (ముముక్షువైన యోగినీ, భాగవతులనీ, దేవతలు పరీక్షిందేకు, విఘ్నాలు కల్పిస్తారు. వీటిని భక్తితోనే తప్పించుకుని పోవాలి హనుమంతుడులాగా అనేది అంతర ధ్వని)


Saturday, June 24, 2017

It’s time TS govt reclaimed its land : Vanam Jwala Narasimha Rao

It’s time TS govt reclaimed its land
Vanam Jwala Narasimha Rao
The Hans India (25-06-2017)

Some land goons grabbed the government lands in Hyderabad and with the help of fabricated general power of attorney documents showing them as private owned lands and sold and managed to register in connivance with the concerned registrar in violation of Registration Act. The Chief Minister K Chandrashekhar Rao on knowing this not only ordered to cancel them but also withdrawn the anywhere registration policy.

This is followed by the state government promulgating an ordinance known as “Telangana Rights in Land and Pattaadar Pass Book Amendment 2017” with the objectives among others maintenance of record of rights in electronic form, combining title deed and pass book and to ensure registration officers to affect the registration of property based on revenue records. The amendments will enable the goals of ease of doing business and faster greater responsibility and accountability in the department.

The land records maintained in the combined state of AP has their own loopholes. There is no Record of Rights Act for the lands in urban areas. The land could be registered even if there is no survey number for it. Despite abolition of Jaghirdari system way back its reminiscences are still in vogue. During the regime of Nizams thousands of acres were gifted to various persons who worked under them. Taking advantage of the fact that those documents were in Urdu, some people are creating forged documents on old stamp papers projecting them as original documents prepared at the time of Nizams and grabbing those lands also. Sub-registrars are registering those fake documents for their illegal benefits. All the properties of Nizam with all details are entered in the “Blue Book” a copy of which is in the custody of Nizam Trust and another with the government.

 “Political Economy of India” a study of Land Reforms Policy in Andhra Pradesh edited by BAV Sharma a professor of Political Science of Osmania University in 1980 has several interesting things on land related issues in Telangana which are of great relevance.

The Nizam and his nobles, who were mostly Muslims, owned 40% of the total land in the state of Hyderabad. It was only after the police action that the Sarf-e-Khas and Jaghirdari system were abolished and these lands were merged in Diwani bringing under government land revenue system. Sarf-e-Khas, Nizam’s own direct estate or “Crown Lands” was the most important under the Jaghirdari system. Sarf-e-Khas land revenue and the resources were used to serve the Nizam family exclusively in addition to some amount from treasury until its merger with Indian Union in 1948. As far as Telangana is concerned Sarf-e-Khas lands cover the area surrounding the city of Hyderabad known as Atraf-i-Baldah.


There were other types of Jaghirs other than Sarf-e-Khas. Paigas were estates granted to Muslim feudals, especially the Nizam relatives, for recruiting and maintaining armed personnel to help Nizam in his wars. The Jaghirs and Samsthanams were those given as reward to officers who distinguished themselves in serving the Nizam. Makhtas, Banjars, Agraharams, Tanakha Jagir, Jaath Jaghir, Altanga Jaghir and Inams were given for various services and their owners were entitled to exploit the peasantry to collect revenue at their will. Some of these Paigas, Jaghirs, and Samsthanams had their own separate police, revenue, civil and criminal systems.

The Jaghirdari system was a vital element of the political system in Hyderabad. In the Khalsa and Diwani areas it was the domination of Deshmukhs and Deshpandes. They grabbed thousands of acres of land fraudulently and made them as their property reducing the cultivator as tenants.  During the first survey settlement, they got the lands registered in their names without the knowledge of the peasants. Under the Hyderabad Land Revenue Act of 1317 Fasli (1908) which lays down the principles of survey and settlement and of land revenue administration each field is considered holding a survey number and the land holder is called Pattaadar who has the right on the land. For maintaining up-to-date record of rights in lands the “Record-of -Rights” (RoR) system was introduced in Hyderabad in 1346 Fasli (1937) but could be enforced only in 19 out of 108 Diwani Taluks. Out of the then 6535 Jaghir villages, survey and settlement was introduced in 5938 villages and the remaining were unsettled. These are mostly in Telangana area.

Dr M Satyanarayana Rao another political scientist, in his article in the book, wrote that, in the first week of February 1949 the Military Governor announced the approval of The Nizam of Hyderabad for amalgamating of his Sarf-e-Khas lands with the Government Lands voluntarily. The Sarf-e-Khas lands were to a tune of 5682 Square Miles spread over 1374 villages mainly in and around Hyderabad. In accordance with another announcement he made the same day, the Hyderabad abolition of Jaghirs Regulation was promulgated on August 15, 1949. With this an estimated 150 Lakhs of acres of Jaghir lands were abolished. A jaghir administrator was appointed and all those who lost lands were compensated. However, Jaghirdars who lost Jaghirs claimed that the lands still belong to them since they owned them leading to litigation even till date.

According to Professor Satyanarayana Rao there was no centralized administration for land related issues until Salarjang introduced his reforms in 1875. Nizam at his will and pleasure used to award Jaghirs to whomever he liked. After Salarjang introduced Jillaband system two types of administrations came into existence. One was known as Government Administration for Diwani lands and the other was known as Different Administration of Jaghirs for different varieties. There was no survey or settlement for Sarf-e-Khas lands. They were never classified.

Yet another classification of lands was known as “Evacuee Property” the owners of which left for Pakistan at the time of partition. It is a known fact that such properties are completely vested in the state. Government of India has appointed an Evacuee Property Administrator in Bombay. The understanding was to allot these lands to those who migrated from Pakistan. Many managed to get fake certificate. Some people alleging that they obtained GPA from the original owners who went to Pakistan are grabbing the evacuee properties.

For instance, the sixth Nizam Mehboob Ali Khan established a match factory in Mahaboobabad in 40 acres of land. After police action, someone grabbed it under the pretext of evacuee property and converted in to house sites plots and sold them. Today no evidence of any match factory there. Dr Satyanarayana Rao says that, the Government College for women opposite HPS Begumpet and the Secunderabad Kasturba Degree College also belong to evacuee property.


For avoiding illegal transactions, each piece of land must be resurveyed and must be entered in the revenue records. All the details are to be made public. There must be an Act like RoR for the lands in urban areas like the one for rural areas agricultural lands. Until and unless yet another survey and settlement takes place to set right the land records and asserting the government right on its own land there may not be an end to litigation. END

మరో సర్వే సెటిల్‍మెంటే శ్రీరామరక్ష : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

మరో సర్వే సెటిల్‍మెంటే శ్రీరామరక్ష
వనం జ్వాలా నరసింహారావు
నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక (25-06-2017)

     హైదరాబాద్ నగరం చుట్టుపక్కల కొందరు దురాక్రమణదారులు ప్రభుత్వ భూములను స్వాహాచేసి, కృత్రిమ ‘‘జనరల్ పవర్ ఆఫ్ అటార్ని’’ పత్రాలను సృష్టించి, వాటిని ప్రయివేటు హక్కుభుక్తంలో వున్న భూములుగా చూపించి, అమ్మి సొమ్ముచేసుకోవడంతోపాటు, "ఎక్కడైనా రిజిస్ట్రర్ చేసుకునే" విధానాన్నిఆసరాచేసుకుని, సంబంధిత రిజిస్ట్రార్ల కుమ్ముక్కుతో, చట్ట విరుద్దంగా రిజిస్ట్రేషన్ చేయించడం వంటి దుశ్చర్యలకు పాల్పడటం జరిగిందిటీవల. తన దృష్టికి వచ్చిన వెనువెంటనే, ఇలాంటి చట్ట వ్యతిరేక మోసాలకు స్వస్తి పలకాలని నిర్ణయించిన రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి కె. చంద్రశేఖర రావు, నిబంధనలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన రిజిస్ట్రేషన్లన్నింటినీ రద్దు చేయాలని ఉత్తర్వులు ఇవ్వడమే కాకుండా, "ఎక్కడైనా రిజిస్ట్రర్ చేసుకునే" విధానాన్ని ఉపసంహరించుకోవాలని కూడా ఆదేశాలిచ్చారు

     దీనికి కొనసాగింపుగా, తెలంగాణ "రైట్స్ ఇన్ లాండ్ అండ్ పట్టాదార్ పాస్ బుక్ యాక్ట్-1971 ను సవరిస్తూ, రికార్డ్ ఆఫ్ రైట్ (ఆర్వోఆర్) యాక్ట్ ఆర్డినెన్స్ అమల్లోకి తెచ్చింది ప్రభుత్వం. జాగీర్, మక్తా, సంస్థాన్, పాయిగా భూములకు ఇకపై ఆర్వోఆర్ హక్కులు లేవని ఈ ఆర్డినెన్స్ స్పష్టం చేసింది. గతంలో హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో, కమ్మ్యూటేషన్ పద్ధతిన, జాగీర్దార్లు, వారి వారసులకు పరిహారం ఇచ్చినట్లుగానే భావించాలని ఈ యాక్ట్ అర్థం. ఇవన్నీ సర్కారు ఆస్తులుగానే పరిగణించాలని కూడా యాక్ట్ చెపుతోంది. అంటే, తెలంగాణ రాష్ట్రంలో  జాగీర్, ఇనాం భూముల రిజిస్ట్రేషన్ ను సంపూర్ణంగా రద్దు చేస్తున్నట్లు అయింది. ఇప్పటి వరకు రిజిస్ట్రేషన్ చేయబడిన భూములు ప్రభుత్వం స్వాధీనపరుచుకునేందుకు ఈ నూతనంగా జారీ చేయబడిన ఆదేశాలు వెసులుబాటు కల్పిస్తాయి. అలాగే, భూమి నమోదుకు సంబంధించి, తొలిగించబడిన విధి విధానాలను ఉటంకిస్తూ తెలంగాణ భూమి పై హక్కులు, పట్టాదారుకు అందించాల్సిన పాసు పుస్తకాలు-2017  ప్రకారం, ఎలక్ట్రానిక్ విధానాన్ని అనుసరించి ఎటువంటి ప్రామాణికలను పాటించాల్సి వుంది, టైటిల్డీడ్, పాస్ పుస్తకాలను అనుసరించి ఎటువంటి ఒప్పంద పత్రాలు జారీ చేయవలసి వుంది, రెవెన్యూ పరిధిలో అధికారులు రిజిస్ట్రేషన్స్ గురించిన ఏఏ నియమాలకు బద్దులై వుండాలి, తద్వారా వ్యాపార లావాదేవీలను త్వరిత గతిన ఏ ప్రాతిపదికలను పాటించాల్సి వుంటుంది. భాద్యతాయుతమైన ఇట్టి పనులను నియమానుసారంగా, పారదర్శకంగా ఆ విభాగం ఎలా రూపొందించాల్సి ఉంటుంది, అనే అంశాలను పొందుపర్చడం కూడా జరిగింది. ఇదో చారిత్రాత్మక నిర్ణయంగా అనుకోవచ్చు.

ఉమ్మడి రాజదానిగా ఉన్నప్పుడు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం భూమికి సంబంధించిన రికార్డులను ఇష్టానుసారంగా తయారు చేయటం వల్ల వాటిలో లోప భూయిష్టమైన తప్పులు అనేకం దొర్లటం జరిగింది. సర్వే నెంబర్లు లేకపోయినప్పటికీ చాలా సార్లు రిజిస్ట్రేషన్ జరిగిపోయేది. జాగీర్దారీ విధానాన్ని ఎన్నడో రద్దుచేసినప్పటికీ వాటి వల్ల ఉత్పన్నమౌతున్న తప్పిదాలు ఇప్పటికీ ప్రస్ఫుటంగా కానవస్తున్నాయి. నిజాం పరిపాలనా సమయంలో వేలకువేల ఎకరాల భూమిని వారికింద పని చేసే వారికి నజరానాగా ఇవ్వడం జరిగింది. అలాంటి నజరానా పత్రాలన్నీ ఉర్దూ భాషలో ఉండటంతో దాన్ని అనువుగా తీసుకొని కొందరు పాత దస్తావేజుల మీద, ఇష్టం వచ్చినట్లు నకిలీ ఆస్తి పత్రాలు సృష్టించి, భూముల ఆక్రమణకు పూనుకొవటం మొదలుపెట్టారు. సంబంధిత సబ్ రిజిస్ట్రార్లు వాటిని డబ్బుకు కక్కుర్తి పడి కొనుక్కున్న వారి పేర రిజిస్ట్రర్ చేయించడం కూడా జరిగిపోయేది. వాస్తవానికి, నిజాం ఆరోజుల్లో చేసిన అన్ని లావాదేవీలను ఒక "బ్లూ బుక్" లో నమోదు చేయడమే కాకుండా, దాని కాపీ ఒకటి నిజాం ట్రస్టుకు ఇచ్చి, మరోకటి  ప్రభుత్వం అధీనంలో వుంచడం జరిగింది. ఇదంతా జగమెరిగిన సత్యం.

ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం పొలిటికల్ సైన్స్ ప్రొఫెసర్ బి..వి. శర్మ సంపాదకత్వంలో, 1980 దశకంలో, పలు ఆసక్తికరమైన విషయాలను, ముఖ్యంగా తెలంగాణ భూములకు సంబంధించిన వాటిని ప్రస్తావిస్తూ, "పొలిటికల్ ఎకానమీ ఆఫ్ ఇండియా" అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు. అందులో పేర్కొన్న వాటికీ, నేటి పరిస్తితులకు ఎంతో దగ్గరిసంబంధం, మూలాలు కానవస్తున్నాయి. ఈ పుస్తకంలో ఎందరో అనుభవజ్ఞులైన అధ్యాపకుల వ్యాసాలున్నాయి.

ముస్లిం మతస్తులైన నిజాంలు, వారి అనుయాయులు ఉమ్మడిగా, అలనాటి హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో సుమారు 40 శాతం భూమిని తమ స్వాధీనంలో వుంచుకున్నారు. ‘‘పోలీసు యాక్షన్’’ జరిగిన తరువాత మాత్రమే ‘‘సర్ఫ్--ఖాస్’’, జాగీర్దారు వ్యవస్థలను రద్దు చేసి, ఈ భూములను ‘‘దివానీ’’ భూములకు అనుసంధానం చేసి, తద్వారా ప్రభుత్వ రెవెన్యూ వ్యవస్థలో చేర్చడం జరిగింది. నిజాం సొంత ఆస్తి అయిన సర్ఫ్--ఖాస్ భూములకు జాగీర్దారీ వ్యవస్థలో ఎక్కువ ప్రాముఖ్యం లభించేది. వీటినే "క్రౌన్ ల్యాండ్స్" అని వ్యవహారించేవారు. వీటిమీద వచ్చే ఆదాయాన్ని, పండేపంటలను నిజాం కుటుంబీకులే అనుభవించేవారు. అంతే కాకుండా హైదరాబాద్ రాష్ట్ర ఖజానా మొత్తం నుండి కూడా కొంత మొత్తాన్ని నిజాం వాడుకునేవారు. ఇలా 1948 లో భారత యూనియన్ లో కలిసిపోయేవరకు కొనసాగేదని, తెలంగాణకు సంబంధించినంత వరకు సర్ఫ్--ఖాస్ కింద పరిగణించబడే భూములన్నీ కూడా హైదరాబాద్ చుట్టు పక్కన ప్రాంతాలు మాత్రమేనని వీటినే అత్రాఫ్--బల్దా అనేవారిని శర్మ రాసిన పుస్తకంలో వుంది.

సర్ఫ్--ఖాస్ కాకుండా ఇతర జాగీరులు ఉండేవి. పాయిగాల పేరిట సంస్థానాలను నిజాం బంధువర్గానికి చెందిన ముస్లిం భూస్వాములకు ప్రత్యేకంగా కట్టబెట్టేవారు. వీరు నిజాంకు యుద్ధ సమయంలో సైనిక సిబ్బందిని సమకూర్చుతూ వారి నియామకాలను, శిక్షణను, పర్యవేక్షణను పరిశీలిస్తూ ఉండేవారు. వారు అంధించే సేవలకు బహుమతిగా జాగీరులను, సంస్థానాలను నిజాం వారికి ధారాదత్తం చేసేవారు. మక్తాలు, బంజరలు, అగ్రహారాలు, తనఖా జాగీరులు, జాత్ జాగీరులు, అల్తంగా జాగీరులు, ఇనాంలు వారి వారి సేవలను బట్టి ప్రకటించేవారు. వాటిని పొందేవారు, వారి పరిధిలో ఉన్నంతవరకు వాటిపై ఇష్టానుసారంగా శిస్తులు వసూలు చేస్తూ రైతులని ఇబ్బందులు పెట్టేవారు. పాయిగాల కింద, జాగీర్దారుల కింద, సంస్తానాదీశులకింద ప్రత్యేకించి పోలీసు వ్యవస్థ, రెవెన్యూ వ్యవస్థ, సివిల్, క్రిమినల్ వ్యవస్థలు పనిచేసేవి.


     జాగీర్దారు వ్యవస్థ అలనాటి హైదరాబాద్ రాజకీయ వ్యవస్థలో ఒక కీలకమైన అంశం. ముఖ్యంగా ఖల్సా, దివానీ భూముల విషయంలో దేశ్ పాండేల, దేశ్ ముఖ్ ల పెత్తనo, ఆధిపత్యం విపరీతంగా ఉండేది. వీరి దుశ్చర్యల వల్ల వేల ఎకరాల వ్యవసాయ భూమిని అక్రమ మార్గంలో ఆధీనంలోకి తెచ్చుకోవడం వల్ల ఎందరో వ్యవసాయదారులు కేవలం కౌలుదారులుగా మిగిలిపోవాల్సి వచ్చింది. తొలి సర్వే, సెటిల్మెంట్  ఆధారంగా రైతుల ప్రమేయం లేకుండానే, వారికి ఏమాత్రం తెలియకుండానే, దేశ్ పాండేలు, దేశ్ ముఖ్‍లు తమ పేరుమీద దస్తావేజులను తయారు చేయించుకుని రిజిస్ట్రేషన్ చేసుకోవడం జరిగింది. హైదరాబాద్ ల్యాండ్ రెవెన్యూ చట్టం 1317 ఫస్లీ (1908 వ సంవత్సరం) కింద కొన్ని ప్రామాణికాలను అప్పటి సర్వే, సెటిల్మెంట్ భూ పరిపాలన పేర్కొంటూ తద్వారా భూమికి సర్వే నెంబర్లు పొందిన వారిని పట్టాదారులుగా పెర్కొంటూ వారినే భూ హక్కుదారులుగా పరిగణించటం జరిగింది. తద్వారా ఎప్పటికప్పుడు సంబంధిత రికార్డులలో భూ హక్కుదారులను పేర్కొంటూ ‘‘రికార్డు ఆఫ్ రైట్స్’’ (రికార్డుల రూపేణా హక్కుదారులను) పద్దతిని హైదరాబద్ లో 1346 ఫస్లీ (1937) లో అమల్లోకి తేవడం జరిగింది. కాకపోతే, మొత్తం 108 దివానీ తాలూకాలకు గాను, కేవలం 19 వాటిలో మాత్రమే రికార్డ్ ఆఫ రైట్స్ ని అమలుచేయడం జరిగింది. మొత్తం 6535 జాగీరు గ్రామాలుండగా వాటిలో సర్వే సెటిల్మెంట్ కేవలం 5938 గ్రామాలలో మాత్రమే జరిగింది. మిగతావి అపరిష్కృతంగా మిగిలిపోయాయి. అలా సర్వే సెటిల్మెంట్ జరగని గ్రామాలన్నీ దాదాపు తెలంగాణ ప్రాంతాలలోనే వుండడం గమనించాల్సిన విషయం.  

శర్మ సంపాదకత్వంలో వెలువడ్డ పుస్తకంలో ఆచార్య డాక్టర్ మారంరాజు సత్యనారాయణ రావు అనే రాజకీయ శాస్త్రవేత్త  ఈ అంశాలను గూర్చి విపులంగా ప్రస్తావిస్తూ, 1949 ఫిబ్రవరి మొదటి వారంలో అప్పటి మిలటరీ గవర్నర్ కు హైదరాబాద్ నిజాం స్వతంత్రంగా సర్ఫ్--ఖాస్ భూములను ప్రభుత్వ భూములుగా అప్పజెప్పడానికి ముందుకొచ్చినట్లు రాశారు. ఈ సర్ఫ్--ఖాస్ భూములు 5682 చదరపు మైళ్ల విస్థీర్ణంలో 1374 గ్రామాలకు విస్తరించబడి అధికంగా హైదరాబాద్ పరిసర ప్రాంతాల్లో ఉండేవి. మరో ప్రకటనలో ఆగస్టు 15, 1949 నుంచి జాగీర్దారి వ్యవస్థను రద్దు చేస్తున్నట్లు కూడా మిలటరీ గవర్నర్ ప్రకటించారుమొత్తం మీద ఆ విధంగా, దాదాపు 150 లక్షల ఎకరాల జాగీరు భూములు రద్దుచేయడం జరిగింది. అనంతరం ఒక జాగీరు పరిపాలనా అధికారిని నియమించి ఎవరెవరు భూములను కోల్పోయారో వారికి తగు విధంగా నష్టపరిహారం చెల్లించడానికి కూడా నిర్ణయం  జరిగింది. అయితే భూములు కోల్పోయిన జాగీర్దారులు మాత్రం భూమి తమకే చెందుతుందనీ, అది వారికి సంబంధించినంత వరకు వారి స్వంత భూమేనని పేర్కొనటం జరిగింది. ఇదే లిటిగేషన్ ఇప్పటి దాకా కొనసాగడం వల్లనే ప్రభుత్వ భూములను అక్రమంగా సొంత భూములుగా చూపుతూ, రిజిస్ట్ర్తేషన్ అధికారుల కుమ్ముక్కుతో భూ బదలాయింపులు జరుగుతున్నాయి.

          1875 లో సాలార్జంగ్ నేతృత్వంలో భూసంబంధిత సంస్కరణలు తీసుకరావటం జరిగేంతవరకు భూ వ్యవహారాలకు ఒక కేంద్రీకృత వ్యవస్థ అనేది లేదని, సరైన పరిపాలనా విధానం అవలంభించకపోవడం వల్లనే భూములకు సంబంధించిన అంశాలు పరిష్కరించలేకపోయారని ఆచార్య సత్యనారాయణ రావు రాశారు. నిజాం అతని ఇష్టానుసారంగా ఎవరికిపడితే వారికి జాగీర్లను దారాదత్తం చేసేవారని, సాలార్జంగ్ ‘‘జిల్లాబంద్’’ వ్యవస్థను ప్రవేశ పెట్టిన తర్వాత రెండు రకాలుగా పరిపాలన వ్యవహారాలు జరిగేవని ఆయన పేర్కొన్నారు. ఇందులో మొదటి పద్దతి ద్వారా ప్రభుత్వ పరిపాలన కింద దివాని భూముల వ్యవహారం చక్కదిద్దబడేదని, రెండవ పద్దతి ద్వారా భిన్న పరిపాలన కింద భిన్న తరహా జాగీరు భూముల వ్యవహారం పరిష్కరించబడేదనీ పేర్కొన్నారు. అయితే సర్వే, సెటిల్మెంట్ కింద సర్ఫ్--ఖాస్ భూముల సమస్య మాత్రం పరిష్కరింపబడలేదని వాటి వర్గీకరణ ఎన్నడూ జరగలేదని ఆయన పేర్కొన్నారు.

మరోరకమైన భూ వర్గీకరణ ఉండేది. దానినే ‘‘కాందిశీకుల ఆస్థి’’ అని పేర్కొనేవారు. విభజన సమయంలో వారంతా పాకిస్తాన్ దేశానికి తరలిపోయారు. భారత ప్రభుత్వం ఈ కాందిశీకుల భూముల పరిష్కారానికి ఒక పరిపాలనాధికారిని ప్రస్తుత ముంబయి (అప్పటి బొంబాయి) నగరం లో నియమించటం జరిగింది.       పాకిస్తాన్ నుండి వలస వచ్చిన హిందువులకు-ఇతరులకు అవి అప్పజెప్పాలన్నది అప్పటి ఆదేశం. కాకపోతే జరిగింది దీనికి విరుద్ధం. అనేక మంది నకిలీ దృవపత్రాలను తీసుకరావటంలో సఫలీకృతులయ్యారు. కొందరైతే, అలనాటి భూ సొంతదారులు తమకు జనరల్ పవర్ ఆఫ్ అటార్నీ ఇచ్చారని అంటూ, నకిలీ పత్రాలను సృష్టించి, ప్రభుత్వ భూములను ఖబ్జా చేసారు. ఉదాహరణకు 6వ నిజాం అయిన మహబూబ్ అలీ ఖాన్ మహబూబాబాద్ లో 40 ఎకరాలలో ‘‘మ్యాచ్ ఫాక్టరీ’’ స్థాపించారు. ఐతే పోలీసు యాక్షన్ తదుపరి గుర్తుతెలియని కొందరు  కాందిశీకుల ఆస్తికింద కాజేసి దానిని ఇళ్ల స్థలాల కింద ముక్కలు చేసి అమ్ముకున్నారు. ఈ రోజున అక్కడ ఎటువంటి మ్యాచ్ ఫాక్టరీ ఆదారాలు, ఆనవాళ్లు లేవు. హైదరాబాద్ నగరంలోని బేగంపేటలో ఉన్న హైదరాబాద్ పబ్లిక్ స్కూల్ ఎదురుగా ఉన్న స్థలంలో ప్రస్తుతం ఉన్న ప్రభుత్వ మహిళా కళాశాల, సికింద్రాబాద్ లోని కస్తూరిబా డిగ్రీ కళాశాల భూములూ కాందిశీకులవేనని డాక్టర్ సత్యనారాయణ రావు అంటారు

అనధికారికంగా, అక్రమంగా భూపట్టాలు, హక్కులు పొందిన వారి పట్ల కఠినంగా వ్యవహరిస్తూనే, మరో సర్వే, సెటిల్మెంట్ చేసి అపరిష్కృత భూములను పరిష్కృతం చేసేంత వరకు, తద్వారా రెవెన్యూ రికార్డులను సరిదిద్ది పటిష్టపరిచేంతవరకు, ఈ లిటిగేషన్లు, వివాదాలు ఇలా కొనసాగుతూనే వుంటాయి. అన్ని వివరాలను ప్రజలకు బహర్గతం చేసి గ్రామీణ ప్రాంతాలలో వ్యవసాయ భూములను సరిచేసినట్లుగానే పట్టణ ప్రాంతాలలోనూ రికార్డ్ ఆఫ్ రైట్స్ (ఆర్వోఆర్) పద్దతిని ప్రవేశపెడుతూ ఆ విధంగా చట్టం చేసి భూ ఆక్రమణదారులకు చరమగీతం పాడాల్సిన తరుణం ఆసన్నమయ్యిందనే చెప్పాలి. అందుకే మరో సర్వే సెటిల్మెంటే ప్రభుత్వ భూములకు శ్రీరామరక్ష! End

Friday, June 23, 2017

"అత్యవసర" పరిస్థితి...ఒక డాక్టర్ అనుభం : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

ఇందిరాగాంధీ అత్యవసర పరిస్థితి విధించి
42 సంవత్సరాలు నిండిన సందర్భంగా
"అత్యవసర" పరిస్థితి...ఒక డాక్టర్ అనుభం
వనం జ్వాలా నరసింహారావు
ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక (24-06-2017)

                42 సంవత్సరాల క్రితం ఇదే రోజున ప్రజాస్వామ్య భారతదేశంలో ఒక చీకటి అద్యాయానికి తెర లేచింది. ఇందిరాగాంధీ తన స్వప్రయోజనాల కోసం చేసిన సిఫార్సులతో, అప్పటి రాష్త్రపతి ఫక్రుద్దీన్ అలీ అహ్మద్ దేశంలో ఎమర్జెన్సీని ప్రకటింఛారు.

అప్పట్లో అందరూ భయపడుతున్నట్లుగానే 1975 జూన్‌ 26న (25వ తేదీ అర్ధరాత్రి) ప్రధాన మంత్రి ఇందిరా గాంధీ ఎమర్జన్సీ ప్రకటించింది. 1977లో తిరిగి ఎన్నికలు జరిగే వరకూ అంటే దాదాపు 21 నెలలపాటు ఈ చీకటి రాజ్యం సాగింది. దీనికి కారణంలేకపోలేదు. రాయబరేలిలో గెలుపుకోసం ఇందిర అనేక అక్రమాలకు పాల్పడ్డారని, కాబట్టి ఈ ఎన్నికను రద్దు చేయాలంటూ ఆమె చేతిలో ఓడిపోయిన అభ్యర్థి రాజ్‌ నారాయణ్‌ అలహాబాద్‌ హైకోర్టులో పిటిషన్‌ వేశారు. ప్రధాని ఇందిరా గాంధీపై వేసిన ఎన్నికల పిటీషన్‍లో, ఆమెకు వ్యతిరేకంగా, లోక్ సభకు ఆమె ఎన్నిక చెల్లదని, అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్ జగ్ మోహన్ లాల్ సిన్హా జూన్ 12, 1975 న చారిత్రాత్మక తీర్పు ఇచ్చారు. ఆరేళ్ల పాటు ఎన్నికల్లో పోటీ చేయడానికి ఇందిర అనర్హురాలిగా న్యాయస్థానం ప్రకటించింది. ఆమె తక్షణమే రాజీనామా చేయాలని ప్రతిపక్షాలు ముక్తకంఠంతో డిమాండు చేశాయి. రాజీనామా ప్రసక్తే లేదని తేల్చి చెప్పడమే కాకుండా, నియంతృత్వ దిశగా అడుగులు వేసింది. యోధాన యోధులైన రాజకీయ నాయకులను నిర్బంధించే ప్రక్రియకు నాంది పలికింది. అలనాటి పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి, ఆమె అనుంగు సహచరుడు, సిద్ధార్థ శంకర రే, ఆ రాష్ట్రంలో ప్రజాస్వామ్యాన్ని ఖూనీ చేసిన వ్యక్తి సలహా మేరకు దేశ సమగ్రత-సమైక్యతలు ముప్పు వాటిల్లనున్నదన్న కారణం చూపుతూ, జూన్ 25, 1975 అర్థరాత్రి అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించింది ఇందిరా గాంధీ.

వాస్తవానికి 1971లో పాకిస్తాన్‍తో యుద్ధాన్ని బూచిగా చూపి, విధించిన ఎమర్జెన్సీని రద్దుచేయకుండానే, దేశానికి ఆంతరంగికంగా ముప్పు ఏర్పడిందంటూ 352 ఆర్టికల్‌ కింద తిరిగి ఎమర్జన్సీని ప్రకటించింది. దీనిపై కోర్టుకు వెళ్లటానికి వీలులేకుండా రాజ్యాంగానికి 39వ సవరణ తెచ్చింది. అసాధారణ అధికారాలను చేజిక్కించుకుని, పౌర హక్కులను కాల రాసింది. అంతర్గత భధ్రత చట్టం కింద వందల, వేల సంఖ్యలో అరెస్టులు చేయించింది. స్వతంత్ర భారత దేశంలో చీకటి రోజులకు తెరలేపింది ఇందిరా గాంధీ. అలహాబాద్‌ హైకోర్టు తీర్పుతో నియంతగా మారిన ఇందిరా గాంధీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థనే ఖూనీ చేస్తూ పలువురు ప్రజాస్వామ్య వాదులు ముందే హెచ్చరించినట్లుగా అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించింది.

అలహాబాద్‌ హైకోర్టు తీర్పు, జూన్‌ 24న సుప్రీం కోర్టు ఇచ్చిన మధ్యంతర తీర్పును దృష్టిలో పెట్టుకుని ఇందిరాగాంధీ కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశ రాజధాని ఢిల్లీలోను, ముఖ్యమంత్రి వెంగళరావు పాలనలోని అలనాటి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‍లోను ఎమర్జెన్సీ దురాగతాలు పెద్దఎత్తున చోటుచేసుకున్నాయి. ప్రభుత్వ యంత్రాంగాన్ని ఇష్టానుసారంగా దుర్వినియోగం చేశారు. పోలీసు నిఘా విభాగాన్ని తమ గుత్త సంస్థగా మార్చేశారు. దేశ వ్యాపితంగా కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన కొందరితో సహా, జయప్రకాష్‌ నారాయణ, మొరార్జీ దేశాయ్ వంటి ప్రతిపక్ష పార్టీల నాయకుల నుండి సాధారణ కార్యకర్తల వరకు వేలాది మంది పేర్లతో జాబితాలు తయారు చేసి విచ్చలవిడిగా అరెస్టులు చేయసాగారు.

పలువురు ముఖ్య నాయకులు అజ్ఞాతంలో ఉండి పని చేయాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. జూన్‌ 25న అర్థరాత్రి విధించిన ఎమర్జెన్సీ వార్త ప్రముఖ పత్రికలలో రాకుండా ఉండేందుకు కూడా ప్రభుత్వం విద్యుత్ సరఫరా ఆపుచేసే చర్యలకు పూనుకుందని ఆరోపణలొచ్చాయి. సంబంధిత అధికారులకు అలాంటి ఆదేశాలు అందాయని 'షా' కమీషన్‌ ముందు తరువాత సాక్ష్యాలిచ్చిన వారున్నారు.  క్రమంగా అన్ని పత్రికా వార్తలపైనా సెన్సారు వచ్చేసింది. ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఎవరూ రాయటానికి వీలులేదు. మీసా వంటి చట్టాలను కాంగ్రెస్‌ అధిష్టానం యథేచ్ఛగా తమ కనుకూలంగా వాడుకుంది.

భారత రాజ్యాంగం హమీ ఇచ్చిన వ్యక్తి స్వాతంత్య్రాన్ని ఇందిరా కాంగ్రెస్‌ నిలువునా కాలరాచింది. ప్రముఖ నాయకుల ఫోన్‌లను ట్యాప్‌ చేయించింది. ప్రభుత్వంలో ఏ హోదాలేని ఇందిరాగాంధీ ముద్దుల కొడుకు సంజయ్ గాంధీ రాజ్యాంగేతర శక్తిగా అవతరించాడు. ఢిల్లీ నగరంలోని తుర్కమన్‌గేటు, ఇతర ప్రాంతాలలో పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్న మురికివాడలను బుల్డోజర్లు పెట్టి కూల్చివేశారు. అలాగే పేదవాళ్లు ఎక్కువగా పిల్లలను కనడం వల్లనే దేశానికి సమస్యలొస్తున్నాయని చెప్పి మురికివాడలలో నిర్బంధంగా కుటుంబ నియంత్రణ ఆపరేషన్లు చేయించాడు.


దేశవ్యాప్తంగా అరెస్టయిన వారిలో, కాంగ్రెస్ పార్టీలో ఆమెను బలంగా వ్యతిరేకించిన ఒకరిద్దరితో సహా, సీపీఎం, జనసంఘ్, సంస్థాగత కాంగ్రెస్, ఇతర కాంగ్రేసేతర రాజకీయ నాయకులను చాలామందిని అరెస్ట్ చేయించింది. విమర్శలను లెక్క చేయని ఇందిర రాజ్యాంగాన్ని తిరగ రాసి, తనకు వ్యతిరేకంగా వచ్చిన అలహాబాద్ హైకోర్టు తీర్పునుంచి ఊరట పొందింది. విమర్శకుల నోళ్లు మూయించే ప్రయత్నం చేసింది. దేశ సమైక్యతకు-సమగ్రతకు ముప్పు వాటిల్లిందని, రోగికి చేదు మందిచ్చి బ్రతికించిన విధంగానే, అత్యవసర పరిస్థితి విధింపు తాత్కాలికమే అని నచ్చచెప్పే ప్రయత్నం చేసింది. ఆర్థిక, రాజకీయ సుస్థిరత కొరకు, జరగాల్సిన సార్వత్రిక ఎన్నికలను ఒక ఏడాది వాయిదా వేసింది. విదేశీ బూచిని చూపించడం పదే పదే చేయసాగింది. మీడియాపై మరిన్ని ఆంక్షలు విధించింది.

ఈ నేపధ్యంలో, దేశవ్యాప్తంగా అరెస్టయిన వారి సరసన ఖమ్మం జిల్లాకు చెందిన ప్రముఖ వైద్యుడు, మాజీ రాజ్యసభ సభ్యుడు, సీపీఎం పార్టీ నాయకుడు స్వర్గీయ డాక్టర్ యలమంచిలి రాధాకృష్ణమూర్తిని చేర్చారు. అలనాటి కేంద్ర హోం మంత్రి స్వర్గీయ కాసు బ్రహ్మానంద రెడ్డి దృష్టిలో, లిస్టులో లేకపోయినా, నాటి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి జలగం వెంగళరావు ప్రోద్బలంతో డాక్టర్‍గారిని నిర్బంధంలోకి తీసుకుంది ప్రభుత్వం. ఎమర్జెన్సీ విధించిన నాటి అర్థరాత్రి సమయంలో, డాక్టర్‍గారి ఆసుపత్రి కాలింగ్ బెల్ మోగింది. ఎమర్జెన్సీ విధించిన సంగతి ఇంకా తెలియని డాక్టర్‍గారు, తలుపు తీసి, ఎదురుగా కనిపించిన మఫ్టీలోని పోలీసు అధికారిని, ఏమీ జరగనప్పుడు-ఏమవసరమున్నదని అంత అర్థరాత్రి వచ్చారని ప్రశ్నించారు. తనకు తెలియదని, ఎస్పీ గారు పిలుచుకుని రమ్మంటే వచ్చానని జవాబిచ్చాడా అధికారి. విషయం కొంతవరకు అవగాహన చేసుకున్న రాధాకృష్ణమూర్తి, అదేదో అరెస్ట్ వ్యవహారమేనని నిర్ధారించుకుని వచ్చిన పోలీసు అధికారిని గౌరవంగా సంబోధిస్తూ, కూచోమని కోరి, ఆయనకు కాఫీ ఏర్పాటు చేసి, దుస్తులు సర్దుకునేందుకు లోనికెళ్ళారు. తన జీవితంలో, అరెస్ట్ చేసేందుకొచ్చిన పోలీసు అధికారికి అంత మర్యాద ఇచ్చిన వారిని ఎవరినీ చూడ లేదన్నాడతడు.

నేనాయన జీవిత చరిత్రను గ్రంధస్తం చేస్తున్నప్పుడు, అలనాటి రాత్రి సంగతులను గుర్తు చేసుకున్న డాక్టర్‍గారు, పోలీసు అధికారి తన విధి నిర్వహణలో వచ్చినప్పుడు, గౌరవించడం కనీస బాధ్యతని, తానదే చేసానని చెప్పారు. ఆ సందర్భంగా ఒకటి రెండు జైలు సంఘటనలను గుర్తుచేసుకున్నారు. జైలులో వాళ్ల కొచ్చిన ఉత్తరాలను ముందుగానే పరిశీలించి-సెన్సార్ చేసినప్పటికీ, పూర్తి పాఠాన్ని చదువుకునే వీలు కలిగించి తిరిగి తీసుకునేవారు జైలు అధికారులు. ఇంటర్వ్యూలో పరిమితంగా కుటుంబ సభ్యులకు మాత్రమే - అదీ ఒకరిద్దరిని, ఒక గంట సేపు మాట్లాడనిచ్చేవారట. భార్యా పిల్లలు వచ్చినా, మాట్లాడేటప్పుడు ఇంటెలిజెన్స్ అధికారి పక్కనే కూర్చుని తనకు వినబడేట్లు మాత్రమే మాట్లాడాలని నియమం పెట్టేవారట.

డాక్టర్ రాధాకృష్ణమూర్తిని అరెస్ట్ చేసి, వరంగల్ సెంట్రల్ జైలుకు తీసుకెళ్లారు. ఆయనతో పాటు చిర్రావూరి లక్ష్మీనరసయ్య, బోడేపూడి వెంకటేశ్వరరావు, మంచికంటి రాంకిషన్‍రావు లను అరెస్ట్ చేసింది ప్రభుత్వం. జైల్లో వీరే కాకుండా నక్సలైట్లు, ఆరెస్సెస్‍కు చెందినవారు, జనసంఘీయులు, ఇతర రాజకీయ పక్షాలకు చెందిన మరికొందరు కూడా వున్నారు. వారం రోజుల పాటు అందరూ ఉమ్మడి కాపురం చేసి, కలిసిమెలిసి భోజనాలు చేసేవారు. ఒకనాడు కరీంనగర్ నుండి జనసంఘం పార్టీకి చెందిన చెన్నుపాటి విద్యాసాగరరావుగారు (వీరు 1998 ఎన్డీఏ ప్రభుత్వంలో కేంద్ర హోం శాఖ మంత్రిగా పనిచేశారు. ప్రస్తుతం మహారాష్ట్ర, తమిళ నాడు గవర్నర్) వంటినిండా దెబ్బలతో జైలుకు వచ్చారు. , ఆ తర్వాత ఎవరి బారక్స్ వాళ్లకే కేటాయించారు.

డాక్టర్ రాధాకృష్ణమూర్తికి తమ పార్టీ వారికి రాజకీయ పాఠాలు చెప్పినట్లే, అక్కడ ఇతరులకు తమ పార్టీ విధానాలు చెప్పడం, ఇతర పార్టీ వారి నుంచి వినడం ఒక నిత్యకృత్యమై పోయింది. డిటెన్యూలలో వరంగల్ అడ్వకేట్ ఆర్.ఎస్.ఎస్ నాయకులు భండారు సదాశివరావు గారు బాగా చదువుకున్న వ్యక్తి. భగవద్గీత, షడ్ దర్శనాలకు సంబంధించిన పలు విషయాలు క్షుణ్ణంగా అధ్యయనం చేశారు. ప్రతివాది భయంకర షఠగోపాచారి మరో డిటెన్యూ. ఆయన ఆయుర్వేద వైద్య ప్రముఖులు. వరవర రావును కూడా వీరితో పాటు అదే జైల్లో డిటెన్యూగా వుంచింది ప్రభుత్వం. అలానే పలు ముస్లిం నాయకులనూ నిర్బంధించి అక్కడే పెట్టింది. పద్దెనిమిది నెలల ఆ జైలు జీవితంలో సహచర డిటెన్యూల దగ్గర భగవద్గీత, షడ్ దర్శనాలు, ఆయుర్వేద వైద్యం, ఇస్లాం మతానికి చెందిన విషయాలను నేర్చుకున్నారు డాక్టర్ రాధాకృష్ణమూర్తి. ఈ జైల్లో కూడా జైలు డాక్టర్ డ్యూటీని ఆయన డిటెన్యూగా వచ్చిన తర్వాత ఆయనకే అప్ప చెప్పారు. తృప్తిగా వృత్తి ధర్మాన్ని అక్కడ కూడా నిర్వహించారు. అత్యవసర పరిస్థితి ఎత్తివేయడానికి నెల రోజుల ముందర అందరు డిటెన్యూలతో పాటు డాక్టర్ రాధాకృష్ణమూర్తిని కూడా విడుదల చేసింది ప్రభుత్వం. అయితే ఆలా బయటకు పోయి, ఇలా లోనికి వస్తానని అనుకోలేదాయన అప్పటికి.

జైలు నుంచి విడుదలై, ఖమ్మం సమీపంలోని నేలకొండపల్లిలో జరుగుతున్న వ్యవసాయ కార్మిక రాష్ట్ర మహాసభలకు హాజరయ్యేందుకు వెళ్లారు. వారం రోజులపాటు, ఎమర్జెన్సీ ఇంకా అమలులో వుండగానే జరుగుతున్న సభలు, విజయవంతంగా జరగడాన్ని దగ్గరగా గమనించిన పోలీసులు, వాటిని భగ్నం చేసి, నాయకులని భావించిన రాధాకృష్ణమూర్తిని మళ్ళీ జైలుకు తరలించారు. జైలుకు వెళ్లిన కొన్ని రోజులకే, 1977 మార్చ్ నెలలో జరగనున్న సార్వత్రిక ఎన్నికల ప్రకటన వెలువడింది. ఖమ్మం నుంచి లోక్ సభ స్థానానికి సిపిఎం అభ్యర్థిగా డాక్టర్ రాధాకృష్ణమూర్తిని పోటీ చేయించాలని రాష్ట్ర కమిటీ నిర్ణయించింది. జైల్లో వున్న ఆయనకు కబురు చేసి విషయం చెప్పారు. ఆయన నామినేషన్ పత్రాలపై జైలులోనే సంతకాలు పెట్టారు. ఆ తర్వాత కొన్నాళ్లకు పోటీలో వున్న అభ్యర్థిగా విడుదల చేశారు.

హఠాత్తుగా, జనవరి 1977 లో ఎన్నికల నిర్ణయం ప్రకటించింది ఇందిరా గాంధీ. ప్రజలపై, ప్రజా శక్తిపై తనకు అపారమైన విశ్వాసం వుందని, మార్చ్ నెలలో ప్రజల నిర్ణయం కొరకు ఎన్నికలు జరుగుతాయని అన్నది. జైళ్లలో నిర్బంధించిన వారందరినీ విడుదల చేయించింది. ఎమర్జెన్సీ దురాగతాలను ఎదుర్కోవాలని జైలు నుంచే జయప్రకాష్‌నారాయణ 'సంపూర్ణ విప్లవం' అంటూ ఇచ్చిన పిలుపు... దేశ రాజకీయాల దిశను మార్చివేసింది. అప్పటి వరకు చిన్న చిన్న పార్టీలుగా ఉన్న అనేక పార్టీలన్నీ ఒకే గొడుగుక్రిందకు వచ్చి జనతాపార్టీగా ఏర్పడ్డాయి. ప్రతిపక్షాలన్నీ ఏకమయ్యాయి. ఆమె అనుంగు సహచరుడు జగ్జీవన్ రామ్ కూడా బాంబు పేల్చాడు. ప్రతి పక్షాల సరసన చేరాడు. లోక్ నాయక్ జయప్రకాశ్ నారాయణ నాయకత్వంలో జనతా పార్టీ ఆవిర్భవించింది. వామపక్షాల మద్దతు కూడా లభించింది. కాంగ్రెస్‍లోని యంగ్ టర్క్స్ కూడా వారితో జత కట్టారు. నియంతృత్వ పాలనకు స్వస్తి చెప్పాలని, మకుటంలేని మహారాణిని ఓడించాలని జనతా పార్టీ ఎన్నికల్లో పిలుపిచ్చింది. నియంతృత్వానికి, ప్రజాస్వామ్యానికి మధ్య పోరాటంగా, జనతా పార్టీ ఓటర్ల ముందుకు పోయింది. మార్చ్ 20, 1977 న జరిగిన లోక సభ ఎన్నికలలో ఇందిరా గాంధీని ఆమె నియోజక వర్గంలోను, ఆమె సారధ్యంలోని కాంగ్రెస్ పార్టీని దేశంలోను దారుణంగా ఓడించారు. ప్రప్రధమ కాంగ్రేసేతర ప్రభుత్వాన్ని అధికారంలోకి తెచ్చారు ఓటర్లు. కలగాపులగం లాంటి కాంగ్రేసేతర పార్టీల కలయికతో ఏర్పడిన జనతా ప్రభుత్వానికి, ఇందిరా గాంధీ మంత్రి వర్గంలో ఉప ప్రధాన మంత్రిగా చేసి, ఆ తర్వాత రెండేళ్లు ఆమెచే జైల్లో నిర్బంధించబడిన మొరార్జీ దేశాయ్ ప్రధాన మంత్రిగా సారధ్యం వహించారు. ప్రజల తీర్పును శిరసావహిస్తానని, ప్రజల సేవలోనే గడుపుతానని అంటూ పదవికి రాజీనామా చేసింది ఇందిరా గాంధీ.


అలా ఒక అధ్యాయం ముగిసింది భారత దేశ చరిత్రలో!