Saturday, April 4, 2020

Anshuman goes in search of ritual horse .... Vanam Vasudasa Valmiki Ramayana-13 : Vanam Jwala Narasimha Rao

Anshuman goes in search of ritual horse
Vanam Vasudasa Valmiki Ramayana-13
Vanam Jwala Narasimha Rao
The Hans India (05-04-2020)

            “On getting upset that his sons who went long time ago to fetch the ritual horse, but could not trace it and as a result the Ashvamedha Ritual could not be completed, Sagara asked his grandson Anshuman to proceed in search of his paternal uncles and also the stolen horse. Wearing a bow and arrow Anshuman journeyed on the same pathway that was excavated by his uncles inside the earth. On entering the earth, he found one of the four gigantic elephants. He circumambulating the elephant Anshuman enquired about the ritual horse, its abductors and about his uncles. The elephant positively responded and assured him that he would accomplish his aim soon. Later he found the other three gigantic elephants on the way in the other directions. Anshuman proceeded further as directed by them and with their blessings, and found on the way the place where his uncles were rendered as heaps of ashes. On seeing the condition of his uncles Anshuman broke down and wept for their death. Anshuman also found nearby the grazing ritual horse. Having decided to first and foremost offer obsequies waters to the departed souls of Sagara, Anshuman searched for water nearby”.

            “Despite his vigorous search for water, and when he could not find the same, Anshuman started thinking as to what to do next. Then he saw Garatmanth, the Eagle Chariot of Lord Vishnu, and also the maternal uncle of his father and sixty thousand paternal uncles. Garatmanth also saw Anshuman and told him not to worry because the death of his paternal uncles was worthwhile to the three worlds. Garatmanth also told him that it was Kapila the infinite sage who was none other than Lord Vishnu himself, with uncontrollable anger on sons of Sagara for their transgressions, burnt down in to heaps of ashes. He told Anshuman to desist from weeping”.

Garatmanth tutored Anshuman to bring River Ganga
            Vishvamitra continued his narration of the legend of Sagara and said: “Garatmanth told Anshuman that it was not proper on his part to offer the ordinary obsequies waters to the departed souls and instead fetch holy water from virtuous rivers like River Ganga. He also told Anshuman that if only the River Ganga water drenches the ash of his uncles, they will be able to go to heaven. Garatmanth suggested him to proceed from there with the ritual horse and enable in completion of the Ashvamedha Ritual being performed by his grandfather. Accordingly, Anshuman went with the horse and briefed everything to his grandfather who was under the vow of ritual, including the need to fetch River Ganga. Despite totally occupied in deep mourning Sagara completed the Vedic Ritual in its totality. On completion Sagara went to his capital and engaged himself with the thought of ways and means to bring River Ganga and having no clue ruled his kingdom for thirty thousand years till he left for heaven”. Thus, Sage Vishvamitra continued his narration about the ancestors of Rama.

Bhagiratha brings River Ganga to earth
After the death of Sagara, despite the request of ministers and subjects of that kingdom, that Anshuman should succeed his grandfather, he made his son Dileep as emperor and left for forests for penance. As part of his penance Anshuman spent thirty-two thousand years desiring the descent of River Ganga to the earth. Ultimately, he passed away without achieving and left for heaven. Then King Dileep too was worried as to how he would be able to fetch Ganga on to the earth from heaven. He too was not able to accomplish the task. He gave birth to a son who later became renowned as Bhagiratha. King Dileep performed innumerable Vedic Rituals and ruled his kingdom for thirty thousand years and finally made his son Bhagiratha as his successor and passed away. The righteous kingly-sage Bhagiratha was childless. He delegated the kingdom to the custody of his ministers and left for Mount Gokarna for great penance lasting for a thousand years aiming at alighting Ganga River on earth. Then pleased with his penance Lord Brahma appeared to Bhagiratha and told him that he was delighted of his penance and hence he may ask for a boon”.

“Bhagiratha requested Brahma that he should be blessed that all the sons of Sagara shall get obsequies waters by him. He also requested Brahma that the great souls of sons of Sagara were drenched with the waters of River Ganga to enable them to go to heaven. Yet another request Bhagiratha made was that he should be blessed with an offspring to sustain the Ikshvakas dynasty. Brahma conceded all his prayers but not without a rider. He said if River Ganga alights on earth from sky, then, God Shiva alone is capable to sustain its force and hence it is advised that Bhagiratha prays Shiva to do so. Thus, saying Brahma, after agreeing for the alighting of River Ganga designated Lord Shiva to bear the burden of the onrush of Ganga, left for his abode”.   

Ganga descends to earth through Shiva’s head
             “As suggested by Brahma, Bhagiratha prayed for the mercy of Lord Shiva for one year. Delighted with Bhagirath’s prayers Lord Shiva agreed to fulfill his desire and promised to sustain River Ganga’s force on his head. Then Ganga assuming an unbearable form and an intolerable speed, plunged from the sky onto the auspicious head of Shiva. On noticing River Ganga in that form and getting enraged Lord Shiva decided to fix her in his head-hair. Having got into Shiva head-hair Ganga became a detainee there for several years and rendered incapable in the absence of an outlet, to come out, and reeled round and round there. On observing this Bhagiratha again did amazing penance in favor of Shiva for which he was delighted and appeared to Bhagiratha. He then released Ganga from his head into Bindu Lake in Himalayas in small quantities. From there seven streams emerged out of it and started flowing on earth. It followed Bhagiratha and on the way while advancing it inundated the place where sage Jahnav was performing ritual”.         

Jahnav consumes entire Ganga water
            “On seeing Ganga inundating his field of Vedic Ritual sage Jahnav became annoyed and on deciding to put an end to River Ganga’s audacity, swallowed all the water of Ganga in just a minute. Then the sages, Devatas and Gandharvas who were following Ganga on its way were highly stunned. They all started worshiping Jahnav with a request to let Ganga out from his stomach. Jahnav then released Ganga through both of his ears. Thus, Ganga became his daughter and renowned as Jahnavi after the name of sage Jahnav. Later Ganga followed Bhagiratha Chariot and reached the ocean. There from she flown to the underground and to accomplish the mission of Bhagiratha drenched and inundated the heap of ashes of Sagara’s sixty thousand sons enabling them to go to heaven”.

Wednesday, April 1, 2020

వాల్మీకి రామాయణం ఒక విశిష్టమైన గ్రంథం : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

వాల్మీకి రామాయణం ఒక విశిష్టమైన గ్రంథం
వనం జ్వాలా నరసింహారావు
మనతెలంగాణ దినపత్రిక (02-04-2020)
1909 వ సంవత్సరంలో ఒక అజ్ఞాత మహానుభావుడి ద్వారా "కాలిఫోర్నియా (అమెరికా) విశ్వ విద్యాలయం" కు చెందిన "బర్క్ లీ" గ్రంథాలయంలో చేరుకుని, "గూగుల్ సంస్థ" డిజిటలైజ్ చేసిన ఆంధ్ర వాల్మీకి, కవిసార్వభౌమ వాసుదాసు (వావిలికొలను సుబ్బరావు) "శ్రీ మదాంధ్ర వాల్మీకి రామాయణం" లో గ్రంథకర్త వాల్మీకి రామాయణం గురించి వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు అక్షర లక్షలు చేసే ఆణిముత్యాలు. వివరాల్లోకి పోతే....

వాల్మీకి సంస్కృత రామాయణం మూలంలోని 24,000 శ్లోకాలకు, శ్లోకానికి ఒకటి చొప్పున, తెలుగులో 24,000 పద్యాలను రాయాలని సంకల్పించుకున్నారు వాసుదాస స్వామి. ఇది జరగాలంటే శ్రీరామచంద్రుడే తనకు శరణ్యం అన్న నిర్ణయానికొచ్చారాయన. ఒకనాడు పారాయణం ముగిసిన తర్వాత, భగవత్ సన్నిధానంలో కూర్చొని, శ్రీమద్రామాయణం పుస్తకం ముందుంచుకుని, ప్రశ్న వేసుకున్నారు. ఆశ్చర్యకరంగా వచ్చిన సమాధానం "ఉత్తిష్ఠ హరి శార్దూల, లంఘయస్వ మహార్ణవమ్" ("లెమ్మా హరిశార్దూలా, యిమ్మహితార్ణవము దాటుమీ") అన్న శ్లోక రూపంలో సమాధానం లభించింది. భగవత్ కటాక్షానికి పాత్రుడనయ్యానని నమ్మి, 1900వ సంవత్సరంలో, ఆశ్వయుజ శుద్ధ దశమి నాడు, గ్రంథ రచన ఆరంభించారాయన.

“శ్రీ రామాయణం, భారతం, భాగవతం అద్వితీయమైన గీర్వాణ భాషా గ్రంథాలు. ఈ మూడింటి లో ఆద్యమైంది శ్రీ రామాయణ కావ్యం. కావ్యాలలోకెల్లా ప్రధమంగా ఉత్పన్నమైంది కావడంతో ఆదికావ్యమైంది. రామాయణాన్ని చక్కగా తెలిసినవారు, అర్థం చేసుకోగలిగిన వారు మాత్రమే లోకానికి అందలి విషయాలను వివరించ సమర్థులు. అందరికీ అది సాధ్యమయ్యేది కాదు. అనేకరకమైన లౌకిక విషయాలను తెలుసుకోవాలనుకునే వారికి శ్రీ రామాయణాన్ని మించి తెలిపే గ్రంథం ఎక్కడా లేదు. పరమపదానికి పోవాలనుకునే కోరికగల వారికి, సుఖమైన మార్గాన్ని బోధించగల గ్రంథం శ్రీ రామాయణం తప్ప మరొకటి లేదు. కాలక్షేపానికి చదవడానికైనా శ్రీ రామాయణం లాంటి పుస్తకం ఇంకోటి లేదు. ఇహ-పర లోకాల్లో సుఖపడాలనుకునేవారికి, శ్రీ రామాయణ పఠనం అవశ్య కర్తవ్యం”.

“సీతారాములలో విశేషమేమిటంటే, వారు అవతార మూర్తులు కావడమే ! భగవంతుడే, శ్రీరాముడుగా, లోక రక్షణార్థం జన్మించాడన్న నమ్మకమే, లోకులందరు ఒకేవిధంగా శ్రీ సీతారాములను అర్చన చేయడానికి కారణమైంది. వాల్మీకి మహర్షి ఆ అవతార రహస్యాన్ని, తాను గ్రంథస్థం చేసిన శ్రీ రామాయణంలో వివరించాడు. వాల్మీకి మహర్షి, తను రచించిన ఆది కావ్యానికి శ్రీ రామాయణం అని పేరు పెట్టాడు. ఇందులో సీతాదేవి మహాత్మ్యాన్ని విశేషించి చెప్పడంవల్ల వాల్మీకి మహర్షే, శ్రీ రామాయణాన్ని "సీతాయాశ్చరితం మహత్తు" అని వెల్లడిచేశాడు. ఆసక్తిగా శోధించిన వారికి, పరీక్షించిన వారికి మాత్రమే, వాల్మీకి రామాయణానికి, ఇతర రామాయణాలకు గల తారతమ్యం, వాల్మీకి రామాయణంలోని గొప్పదనం తెలుస్తుంది”.

“శ్రీ రామాయణం మహాకావ్యం. శ్రీమద్రామాయణంలో ఉత్తమోత్తమ మహాకావ్య లక్షణాలెన్నో వున్నాయి. వర్ణనలెన్నో వున్నాయి. రామాయణం గానం చేసినా, పఠించినా మనోహరంగా వుంటుంది. రామాయణంలో శృంగారం లాంటి నవ రసాలున్నాయి. అందులో శృంగార రసం "సంభోగ శృంగారం". వాల్మీకి శ్లోకాల భావం మాత్రమే కాకుండా, అందులోని కొన్ని పదాలు ఎంత అర్థ గాంభీర్యం గలవిగా-రసవంతంగా వుంటాయో చెప్పలేము. ఇందులో హాస్యం, కరుణ, వీర, రౌద్రం, భయానక, బీభత్సం, అద్భుతం, శాంతం రసాలను కనుగొన వచ్చు”.

“ఇక అలంకారాల విషయానికొస్తే, శబ్దాలంకారాలని, అర్థాలంకారాలని రెండు రకాలున్నాయి. రామాయణంలో శబ్దాలంకారాలు తరచుగా కనబడవు. అంత్యానుప్రాసలు కొన్ని చోట్ల వున్నాయి. వర్షాన్ని వర్ణన చేసిన సందర్భంలో మన ఎదుట వర్షం కురుస్తున్నట్లే వుంటుంది. హేమంతాన్ని వర్ణిస్తుంటే, మనకు మంచులో తడుస్తున్నామా అనిపిస్తుంది. అడవులలో జరిగినవి, మనమెప్పుడూ చూడనివి-విననివి చదువుతుంటే, మన కళ్లకు కట్టినట్లే వుంటుంది. తన వర్ణనా చాతుర్యంతో వాల్మీకి, పాఠకులను, తన చేతిలో బొమ్మలా చేసి, ఇష్టమొచ్చినట్లు ఆడుకుంటాడు”.

“వాల్మీకి మరో ప్రత్యేకత ఉత్ప్రేక్ష. అలానే ఆయన వాడిన శ్లేషాలంకారాలు. శ్లేషాలంకారానికి చక్కటి ఉదాహరణ వాల్మీకి నోట వెలువడిన ప్రథమ శ్లోకం. ‘మానిషాద ప్రతిష్ఠాం త్వ! మగ మ శ్శాశ్వతీ స్సమాః ... యత్క్రౌంచ మిథునాదేక! మవధీః కామమోహితం’. వేదాన్య విషయంలో కలిగిన ఈ ఆదిమ శ్లోకానికే నిషాద పరంగా ఒక అర్థం, భగవత్ పరంగా రెండో అర్థం వున్నాయి. ఇదే రామాయణ ఉత్పత్తికి కారణమైన శ్లోకం కావడంతో నాంది శ్లోకం అయింది. రామాయణంలోని ఏడు కాండల అర్థం-కథ ఇందులో సూక్ష్మంగా సమర్థించబడింది”.

“అలంకార శాస్త్రంలో ఎన్ని అలంకారాలు చెప్పబడ్డాయో, అవన్నీ వాల్మీకి రామాయణంలో వున్నాయి. వాల్మీకి అసమాన కవితా చాతురి వర్ణనాతీతం. మరొక్క ఉదాహరణ చిత్రాలంకార ఉపయోగం. ప్రశ్న-జవాబు ఒక్క వాక్యంగానే వుంటే చిత్రాలంకారం అవుతుంది. ఇంత దీర్ఘంగా ఊహించి రాసిన కవి ఇంతవరకూ ఒక్క వాల్మీకే. అలంకారాల వరకెందుకు? సాధారణ విషయాన్ని చెప్పాల్సి వచ్చినప్పుడు కూడా ఏదో ఒక చమత్కారాన్ని కనబరిచేవాడు”.

“వాల్మీకి రామాయణంలోని పాత్రలు-పాత్రధారుల వాక్కులు, ఆయా పాత్రల చిత్త వృత్తి గుణాలను తెలియచేసేవిగా, సందర్భోచితంగా, వారున్న అప్పటి స్థితికి అర్హమైనవిగా వుంటాయి. పాత్ర గుణ మహాత్మ్యానికి అసంగతమైన వాక్యాలు ఆయా పాత్రల నోటినుంచి వెలువడవు. శ్రీరాముడు భగవంతుడన్న అభిప్రాయం వాల్మీకి పదే పదే చెప్పుకుంటూ పోయాడు రామాయణంలో. వాల్మీకి రామాయణమనే "కలశార్ణవం" లో రత్నాలను వెదికేవారు, మొట్టమొదటగా తెలుసుకోవాల్సింది వాల్మీకి శైలి-విధానం. అది తెలుసుకోలేక వెతకడం మొదలుపెట్టితే, చీకట్లో తారాడినట్లే. ఒక విషయం గురించి చెప్పాల్సిందంతా ఒకచోట చెప్పడు. కొన్ని సందర్భాలలో ఆ విషయానికి సంబంధించిన ప్రస్తావనే వుండదు. అదే విషయం మరెక్కడో సూచన ప్రాయంగా వుండొచ్చు. ఒక్కోసారి విపులంగా విశదీకరించబడి వుండొచ్చు. ఆయన చేసిన వర్ణనలను బట్టి, ప్రయోగించిన పదజాలాన్ని బట్టి, పాఠకులు ఊహించుకోవచ్చు. ఒకే విషయం, ఒకటి కంటె ఎక్కువ సార్లు చెప్పితే, ఒక్కోసారి ఒక్కోరకమైన విశేషంతో చెప్పబడుతుంది. ఇలాంటి చిత్రాలు అనేకం వుంటాయి”. 

“వాల్మీకి రామాయణం "ధ్వని కావ్యం". కావ్యానికి ప్రధానమైంది ధ్వని. కావ్యానికి ప్రాణం ధ్వని. ధ్వని లేని కావ్యం శవంతో సమానం. రామాయణంలో ధ్వని విశేషంగా వుంది. కావ్యమంతా ధ్వన్యర్థం వుండడమే కాకుండా, పలు శ్లోకాలకు విడిగా ధ్వన్యర్థం వుంది. రుతు వర్ణనలలో ధ్వని స్ఫురిస్తుంది. శ్రీ రామాయణంలోని కవితా చమత్కృతిని విశదీకరించాలంటే, ఎంత చెప్పినా తక్కువే అవుతుంది. ఇంతెందుకు ! కాళిదాసు, భవభూతి అంత గొప్ప వాళ్లు కావడానికి రామాయణమే కారణం. కాళిదాసు రచనలు గమనిస్తే, ఆయన వాల్మీకి శిష్యుడని తెలియడమే కాకుండా, గురు శిష్యుల తారతమ్యం స్పష్టంగా బయట పడుతుంది. వాల్మీకి రామాయణం నుంచి కాళిదాసు లాంటి వారు గ్రహించినవి ఎన్నో వున్నాయి. వేదవ్యాసుడంతటి వాడు వాల్మీకి శ్లోకాలను అనువదించగా లేంది, వేరేవారి సంగతి చెప్పాలా ! ఎవరికైనా సత్కవి కావాలని కోరికుంటే, వారు వాల్మీకి రామాయణాన్ని అనేక పర్యాయాలు, శ్రద్ధగా-భక్తితో పఠించాల్సిందే”.

         “శ్రీమద్రామాయణం గొప్ప ధర్మ శాస్త్రం. ఇందులో సర్వ విధాలైన, అన్ని రకాల ధర్మాల గురించి వివరంగా చెప్పబడింది. రాజ ధర్మం, ప్రజా ధర్మం, పతి ధర్మం, సతీ ధర్మం, భాతృ ధర్మం, పుత్ర ధర్మం, భృత్యు ధర్మం, మిత్ర ధర్మం లాంటి అన్ని ధర్మాలను గురించి చక్కగా తెలుపబడి వుంది. లాభ-లోభ-పక్షపాత బుద్ధి లేకుండా, న్యాయం మీదే దృష్టి నిలిపి వాదించే న్యాయవాది ధర్మం కూడా చెప్పబడింది. వీటితో పాటు కథా సందర్భానుసారంగా, అంతరాంతరాలలో ఎన్నో నీతులు చెప్పబడ్డాయి. ఇలా రామాయణంలో సకల ధర్మాలున్నాయి. ఇందులో వున్న ధర్మాలే మిగిలిన అన్ని గ్రంథాలలోనూ కనబడతాయి. ఇందులో లేని ధర్మాలు మరింకేదాంట్లోను కనిపించవు. రామాయణంలో సూత్రప్రాయంగా చెప్పిన ఎన్నో విషయాలను వ్యాసమహర్షి తన గ్రంథాలలో పేర్కొన్నాడు. భగవద్గీతంతా కూడా రామాయణ సారమేనని గ్రహించాలి”.

“శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణం మంత్రనిధానం. ఇందులో అనేకానేక మంత్రాలు ఉద్ధరించబడి వున్నాయి. రామాయణమంతా గాయత్రీ స్వరూపమే. గాయత్రిలోని 24 అక్షరాలను, ప్రతి వేయి శ్లోకాలకు ఒక అక్షరం చొప్పున శ్లోకం ఆరంభంలో చెప్పబడింది. ఈ గాయత్రీ విధానాన్ని నారదుడే స్వయంగా వాల్మీకి మహర్షికి, రామాయణంతో పాటే ఉపదేశించాడు. గాయత్రిలోని మొదటి అక్షరంతో శ్లోకాన్ని ప్రారంభించి, అని గాయత్రి కడపటి అక్షరంతో సర్గను ముగించాడు వాల్మీకి”.

“రామాయణం పారాయణం చేసినవారి కోరికలు నెరవేర్చే శక్తి, రామాయణానికి వుండడానికి కారణం, అది భగవత్ కథ కావడానికి అదనంగా సర్వజ్ఞుడైన వాల్మీకి కూర్చిన బీజాక్షరాల మహాత్మ్యమే. శ్రీమద్రామాయణం వేదంతో సమానమైందే కాకుండా వేదమే అనాలి. వేద పఠనం అవశ్యంగా చేయాల్సిన కార్యక్రమాల్లో, రామాయణ పఠనం నియమితమైంది. శత కోటి, అంటే 24 గాయత్రీ బీజాక్షరాలతో కూడిన 24,000 గ్రంథాల రామాయణంలోని ప్రతి అక్షరానికి మహా పాతకాలను నాశనం చేయగల శక్తిగలదని కొందరంటారు. కొందరేమో, శత కోటి రామాయణాన్ని వాల్మీకి సంగ్రహంగా చెప్పాడంటారు. ఇలాంటి మహిమ రామాయణంలో వుండడానికి కారణమేంటో ఆలోచించాలి. వాల్మీకి సూత్రాన్ననుసరించి, రామాయణం వేద స్వర సముద్ధృతంగా, సర్వశ్రుతులందున్నట్లుగా తెలుస్తోంది. రామాయణం ఒక మహత్తరమైన సాంఖ్య శాస్త్రం”.

“శ్రీరాముడు సామాన్య ధర్మాలన్నీ ఎలా అనుష్టించింది, కష్ట కాలంలో ఎలా ప్రవర్తించింది, సుఖ కాలంలో ఎలా నడచుకుంది, ఎలాంటెలాంటి వారి మీద ఏ విధమైన అభిప్రాయంతో మెలిగేవాడనేదీ, వీటి కారణాలేంటి అన్న విషయాలన్నీ చర్చించాల్సినవే. రాముడి పైనా, ఆయన తమ్ములపైనా ఏక పత్నీవ్రతం విషయంలో కూడా విరుద్ధాభిప్రాయాలను వెలిబుచ్చిన వారున్నారు”

ఈ విషయాలన్నీ చెప్పిన వాసుదాసు గారు రామాయణ గ్రంథమేమో చాలా గొప్పదనీ,  రాసిన కవేమో బ్రహ్మర్షి అనీ, ఇందులోని మర్మాలేమో మెండుగా వున్నాయనీ, రాసిందేమో సంస్కృత భాషలో అనీ, చదివినా కొద్దీ విశేషాలు కనిపిస్తాయనీ, అందుకే తాను తెలుగులో ఆంధ్ర వాల్మీకి రామాయణంగా దీన్ని రాశాననీ, పాఠకులు ఆంధ్ర వాల్మీకి రామాయణాన్ని దయతో చదివి తనను ధన్యుడిని చేయండనీ విన్నవించుకుంటాడు.

రామాయణం సర్గలలోని శ్లోకాల సంఖ్యా వివరాలు
బాల కాండ             (77)  సర్గలు                           (2256)       శ్లోకాలు
అయోధ్య కాండ        (119) సర్గలు                           (4415)        శ్లోకాలు
అరణ్య కాండ            (75)  సర్గలు                            (2732)       శ్లోకాలు
కిష్కింధ కాండ          (67)  సర్గలు                           (2620)       శ్లోకాలు
సుందర కాండ          (68)  సర్గలు                           (3006)       శ్లోకాలు
యుద్ధ కాండ           (131) సర్గలు                           (5990)       శ్లోకాలు
ఉత్తర కాండ             (110) సర్గలు                           (3234)       శ్లోకాలు
ఏడు కాండలు          (647) సర్గలు                            (24,253)     శ్లోకాలు

Inspiring Calm : Vanam Jwala Narasimha Rao

Inspiring Calm
Vanam Jwala Narasimha Rao
Millennium Post, New Delhi (02-04-2020)

It is pertinent to note that no other issue or incident had created such a panic world over after the Second World War, than the present Corona Virus pandemic. The entire world is mortally scared of even its mention.

Ever since the first case of Corona Virus was reported in the state the Telangana Government plunged into action initiating series of preventive and curative measures from time to time to contain the Virus. The government on a day-to-day basis has been monitoring, assessing, studying the situation carefully and giving all the necessary guidelines, instructions to the administration at all levels.

To begin with, the Government sought to know the reasons behind the outbreak and spread based on the Virus time line from its epicenter Wuhan in China. Telangana’s dedicated scientists, medical professionals, specialists in the field of virology and officials concerned, did a remarkable research and spadework on the matter and came up with many valid observations. 

Perhaps, Telangana State was the first to identify that a major factor for the spread of the virus, is the travel history, that is, the foreign returnees, who went abroad and came back carrying the virus albeit unknowingly. Telangana State was the first state, which constituted special task force teams all over the State to identify those who came from abroad to the State after March 1, 2020 and also identifying people within the state, those with whom these foreign returnees interacted. The state government authorities were able to identify 25,937 such people, and put them under the quarantine either in the hospitals meant for it or at their respective homes. They have been under surveillance by 5,746 teams and their quarantine period would start ending from March 30 and by April 7, all of them would be off the radar.

The Telangana State government was the first to request Prime Minister Narendra Modi to ban the arrival and taking off of the international flights to prevent people coming from abroad to the country some of whom might carry the virus. Telangana State was also the first to talk about the sealing of the interstate borders, ban on public transport both intra and interstate. The PM readily agreed to CM proposal to make the Centre for Cellular and Molecular Biology (CCMB) Labs in Hyderabad to utilize to conduct the COVID-19 tests. The CCMB Labs can test about 800 samples a day. CM made this request many days before anyone sensed about the danger of this epidemic.

To create more awareness but not fear or panic among the people on the Corona Virus, periodical media briefings are taking place by the Chief Minister. The attempt is to infuse confidence in people which actually is working well. With the same spirit shown during Palle Pragathi and Pattana Pragathi, people in the State are making the lock-down and social distancing successful barring negligible and minor violations.

In the case of a major pandemic like Corona, the most affected are the poor, marginalized and migrant workers. Besides providing 12 kilos of rice per person and Rs 1500 in cash, the state government had ensured that no one in the state including the migrant workers, the marginalized, orphans, old age persons, destitute are starved. Over 3.5 Lakh migrant labourers in Telangana State would also get 12 kilos of rice free, shelter, medical aid and Rs 500 per person to tide over the crisis situation. This has drawn the attention of the nation and CM was appreciated by one and all.  

As part of cutting expenditure to meet the urgent needs of the people the government has imposed cut in the salaries of public servants right from Chief Minister down to an attender ranging from 75% to 10%.

The government is fortunate to have wonderful, committed and dedicated official machinery in the state. Employees, staff of the Medical and Health, Electricity, Water works, Sanitation, Police, paramedics, hospital watch and ward staff, Ministers, officials, elected representatives, Self Help groups, Farmers, Rythu Bandhu Samithi Teams, media and a host of other agencies are working round the clock to prevent and put an end to the Corona Virus spread.

It has been ensured that the rural economy and employment is not shut down. While strictly maintaining the lock-down, measures have been taken to protect the day-to-day lives and livelihoods of the people. From a roadside Kirana shops, small vegetable vendors to other small-time traders, all are allowed to do their business within the restrictions under the total lock-down.

A clear-cut assurance is given to the farmers that they would get Minimum Support Price for their produce and their produce will be procured by the government at the village. Instructions also have been given to all the concerned that the movement of essential commodities, fruits, vegetables, medicines, milk, cattle feed, fodder, should be allowed. A paddy and rice policy for the state has been mooted. 

The government is prepared for any eventuality, even if it was a full-blown situation in the State. But the people should complement and supplement the government efforts by ensuring that they stay indoors, maintain social distancing and avoid gathering in groups but not panicky. Any deviation from these norms would only result in diversion of government energy from other more important matters. People of the State should not take the situation lightly with a ‘nothing-will-happen-to-me’ attitude. Appeal to the people is that they should voluntarily abide by the lock-down norms now extended till April 15.

The State is fully geared up and prepared to combat the deadly virus and it would facilitate treatment of 60,000 patients, if the need arises. A total of 11,000 beds are ready in isolation wards of hospitals for coronavirus patients besides another 1,400 beds in ICUs. The Gachibowli Stadium will be converted, in the next two to three days, into an exclusive isolation facility for Covid-19 patients. The Gandhi and King Koti Hospitals are also kept ready.

The government had placed order for 500 new ventilators; a pool of 11,000 doctors was being prepared that includes the 8,000 existing doctors. The remaining comprising retired doctors, PG medical students and medical interns. A financial package for these professionals is also being worked. Besides, the government is also preparing a pool of nurses and other paramedics including laboratory technicians.

All the private hospitals, sports stadia, multiplex complexes, Malls would also be kept ready to be temporary hospitals if need be. Essential commodities, medicines would be made available to the general public especially the poor and marginalized.

This is not time to complain or indulge in blame game. This is the time to maintain balance, to be vigilant and alert. This is the time to explore the alternative and time-tested systems of medicine and try to find out whether they have any solution to offer which can be tested and verified. This is the time for all of us to act unitedly and decisively. In the weeks and months to come, we should show our resilience, commitment, dedication and our united efforts to eradicate the deadly Corona not only from our soil but also from the world. This is also time for us to work for the safety of our fellow people in the World.

World Health Organization (WHO) Executive Director Michael Ryan has rightly said that India has tremendous capacity to deal with the coronavirus outbreak and, as the second most populous country; it would have enormous impact on the world's ability to deal with it. India will deal with it successfully. As Indians, we have been taught generation after generation that whole world is one family.

Enduring appeal of the celestial wedding : Vanam Jwala Narasimha Rao

Enduring appeal of the celestial wedding
Vanam Jwala Narasimha Rao
The Pioneer, Hyderabad (02-04-2020) 

A close look at the essence of Sri Sita Rama Kalyanam reveals that every detail of it was divinely ordained. Whatever be the variations of the immortal tale its matchless beauty lies in the enduring appeal of the spotless characters.

Sage Vishvamitra who brought Sri Rama and Lakshmana to Mithila after successfully performing his Yaga with the help of both the brothers, introduced them to king Janaka as sons of Dasharatha. Then he also asked Janaka to show the Shiva Bow to them. Before showing it to them Janaka narrated the background and context of the Bow and why it has been with him. He explained that the Bow was handed over to Devaraata, the sixth descendent of Nimi, the originator of their lineage, by Devatas for custodial care. Since then it has been with their family duly being worshipped said Janaka.

            Janaka continued and said, that, when once he was getting his field ploughed with four bullocks to perform a ritual, there he found a beautiful baby girl from the groove. Since the baby girl was gained while sanctifying the ritual field, she was named as Sita. Sita the highly pious, was not born in the normal course like others but surfaced from the exterior of the earth said Janaka. However, he nurtured her as his own born daughter. He also determined to give her in marriage to such a bridegroom where his valor is the only wealth.

            Then Janaka ordered his ministers to bring the Bow which was affluently decorated. Immediately five thousand strong men, fetched the Bow with its iron box towing it very difficultly. Then on the suggestion of Vishvamitra Rama went near the Bow Box and opened the cover and told the sage that he was desirous of getting the feel of that supreme Bow and would like to handle it and take aim of it. Vishvamitra permitted him to do so.

            Rama then stringed the Bow effortlessly while several kings were witnessing the scene. When Rama strung the bow, with its thread and readied to stretch it to the maximum extent possible, the Bow was broken into two halves instantaneously with big explosive sound. Then, King Janaka told Vishvamitra that, the indomitable valor of Rama has been adequately and evidently displayed and offered his daughter Sita to Rama. Later, on knowing about this, Sri Rama’s father Dasharatha reached Mithila. 

            On hearing the arrival of Dasharatha, Janaka came to him and heartily welcomed him. On the next day morning king Dasharatha showing his Royal Priest Vasishta to Janaka said that he will narrate his lineage to him. As custom demands, sage Vasishta started narrating Ikshvaku lineage beginning with Marichi who was born to Lord Brahma and to whom Kashyap was born. To him Manu and to Manu Ikshvaku were born. The kingdom of Ikshvaku was Ayodhya. Like this he continued till Dasharatha and his sons Rama, Lakshmana, Bharata and Shatrughna.  Vasishta narrated the Surya Kings Lineage. Then he told Janaka that to such a great family background it is apt if he gives his daughter in marriage to Rama and Lakshmana.   

            After sage Vasishta narrated the Ikshvaku lineage, king Janaka started narrating his lineage to Vasishta. He said that the originator of his dynasty was emperor Nimi who was renowned for his accomplishments and righteousness. His son was Mithi who built the great city Mithila. Janaka was Mithi’s son the first one to be designated as Janaka and since then the title continued. Janaka said that he is the eldest of the two sons of Hraswaroma and his younger brother is Kushadhvaja.  Janaka said with this lineage background he is bestowing his daughter Sita to Rama”. Later the preceding rituals started till the marriage.    

            On the day of marriage, King of Mithila Janaka led forth Sita who was fully decorated with variety of bridal jewelry and positioning her face-to-face Rama in the presence of Altar of Fire, addressed Rama like this:

            “Oh! Son of Kausalya! This is Sita, my daughter. She shares your duties for life. She acquits herself in whatever duty you undertake. Take her in marriage and take her from her father. Everything good and bliss will happen to you. Hold her palm with your palm. Rama! Sita is extraordinary and reserved for you. Sita is the symbol of moral truth and morality tolerant womanhood. She is prosperous and husband-devout and will be always with you as your own shadow”. So, saying Janaka poured holy water into the palms of Rama matching with chanting of hymns. Then there occurred incessant flower showers from the sky and sages exclaimed ‘nice and great’. There were drumbeats of heavenly drums.     
            On handing over his daughter Sita amidst poring of holy waters into the palms of Rama, gladdened Janaka turned towards Lakshmana and said: “Oh! Lakshmana! Accept Urmila as I decided to give her to you in marriage. Take her palm into yours”. Then Janaka addressed Bharata and Shatrughna requesting to take the palms of Mandavi and Shrutakirti, daughters of his brother. Thus, all the four daughters of Janaka and his brother were given in marriage to four sons of Dasharatha.

            Dasharatha’s sons Rama, Lakshmana, Bharata and Shatrughna on hearing the words of Janaka took palms of their wives, the bridegrooms, into their palms and performed circumambulations around the ritual fire, around Altar of Fire, around Janaka, around sages etc. Thus, the celestial wedding was performed consistent with the customs and traditions as directed by sage Vasishta. Then there occurred glorious flower showers from the sky and drumbeats of divine drums took place. Apsarasas danced and Gandharvas sang. Amidst all this the four brothers Rama, Lakshmana, Bharata and Shatrughna along with their wives once again circumambulated the ritual fire thrice culminating the end of wedding process.

            The next day Dasharatha along with his team and sons and daughters-in-law left for the city of Ayodhya. Janaka gave patrimonial and bridal gifts to his daughters besides other things like cows, chariots, pearls, ornaments etc. He then accompanied Dasharatha entourage team for a distance up to the outskirts of the city Mithila and took leave from them and returned back to Mithila. Then Dasharatha proceeded towards Ayodhya with his sons, daughters-in-law, sages, forces either side of him and reached there.

Sri Rama who filled into the heart of Sita and hidden in her heart alone, together enjoyed many seasons. Sita also became the beloved of Rama and as she was wedded to Rama with the total acceptance of his father Dasharatha, Rama’s love for Sita multiplied by virtue of Sita’s own qualities. Sri Rama as her husband made his mark in Sita’s heart twice as good, and they both used to clearly converse about their thoughts in their heart of hearts, just by their hearts. In her expression Sita was identical with goddesses and she was like incarnate Goddess Lakshmi. She was the reshaped Divine Wealth, and as she hailed from Mithila and as she was the daughter of Janaka, she with natural characters and features, rejoiced the heart of Rama. Similarly, Rama enthusiastically excelled like the God of Gods namely Lord Vishnu, when he was together with Sits who was none other than Goddess Lakshmi.

సీతారామ కళ్యాణం సందేశం : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

సీతారామ కళ్యాణం సందేశం
వనం జ్వాలా నరసింహారావు
ఆంధ్ర ప్రభ దినపత్రిక (02-04-2020)

శ్రీమదాంధ్ర వాల్మీకి రామాయణం బాల కాండలో సీతా కల్యాణ ఘట్టం చదువుతున్నంతసేపూ, యావత్భారత దేశంలో జరిగే హిందూ సాంప్రదాయ వివాహాలు పదే-పదే గుర్తుకొస్తాయి. నాకే కాదు అది చదివిన వారికెవరికైనా అలా గుర్తుకు రావడం సహజం. హిందూ సాంప్రదాయం ప్రకారం ఒక వివాహం జరగాలన్నా, జరిపించాలన్నా పెళ్ళికి ముందు, పెళ్ళిలో, పెళ్లైన తర్వాత చోటుచేసుకునే ప్రతి విషయానికి సంస్కృతీ-సాంప్రదాయ పరంగానే కాకుండా శాస్త్రీయ కోణంలో ఆలోచించినా ఎన్నో అర్థాలు స్ఫురిస్తాయి. బాల కాండలో సీతా కల్యాణ ఘట్టం పూర్వరంగంలో, వివాహ సమయంలో, ఆ తరువాత జరిగిన తంతు అందరూ తెలుసుకోవాల్సిందే.

విశ్వామిత్రుడి ఆదేశం ప్రకారం శ్రీరాముడు అవలీలగా జనక మహారాజు దగ్గరున్న శివ ధనుస్సు వింటిని అరచేత్తో పట్టుకొని, అల్లెతాటిని బిగువుగా లాగుతుంటేనే, విల్లు ఫెల్లుమని రెండుగా విరిగిపోతుంది. ఇది చూసిన జనకుడు, సీత దశరథ కుమారుడు శ్రీరామచంద్రుడిని భర్తగా పొందడంవల్ల తమ జనక కులానికి కీర్తి సంపాదించిపెట్టినట్లైందని అంటాడు  విశ్వామిత్రుడితో. "నా కూతురు వీర్య శుల్క అని నేను చేసిన ప్రతిజ్ఞ ఫలించింది. నేనన్న మాట ప్రకారం, నా ప్రాణంకంటే ప్రియమైన భూపుత్రి సీతను గొప్ప గుణాలున్న శ్రీరామచంద్రమూర్తికిచ్చి వివాహం చేస్తాను" అని జనకుడు సీతను రాముడికి ధారాదత్తం చేసే ప్రయత్నం చేయగా, సీతను వివాహమాడడానికి తనకు ఇంకా తండ్రి ఆజ్ఞలేదని అంటాడు రాముడు.

విశ్వామిత్రుడి ఆదేశం మేరకు, మిథిలకు రమ్మని ఆహ్వానిస్తూ, దశరథుడి దగ్గరకు దూతలను పంపాడు జనకుడు. దూతలు అందించిన వార్తను విన్న దశరథ మహారాజు వామదేవ, వశిష్ఠాదులను, మంత్రులను పిలిపించి "మన శ్రీరామచంద్రుడి బల పరాక్రమం చూసి, మెచ్చిన జనకుడు, తనకూతురునిచ్చి వివాహం చేయనున్నాడు. జనకుడు తలపెట్టిన కార్యం మీకు సమ్మతమైతే, ఆలస్యం చేయకుండా పయనమై పోదాం" అనగా మంత్రులందరు ఇది తగిన కార్యమేనని, మంచి సంబంధమేనని అన్నారు.

మర్నాడు దశరథుడు చతురంగ బలాలతో, వాసుదేవుడు, వశిష్టుడు, జాబాలి, కాశ్యపుడు,  మార్కండేయుడు, కాత్యాయనుడు లాంటి పెద్దలతో కలిసి బయలుదేరి విదేహనగరం చేరుకుంటాడు. ఆయన రాకను తెలుసుకున్న జనకుడు స్వాగతం పలికి, "నా పుణ్యం మంచిదైనందున, సూర్య వంశపు రాజులతో వియ్య మాడే అవకాశం కలిగింది. మిక్కిలి బలవంతులైన మీతో బంధుత్వం కలుస్తున్నందువల్ల మా వంశం అతి పూజ్యమైంది" అంటాడు. వివాహానికి సన్నాహాలు మొదలయ్యాయి. మర్నాడుదయం, జనకుడి ఆహ్వానాన్ని అందుకుని దశరథుడు ఋషులతో బంధువులతో కలిసి జనకుడున్న చోటికి పోయి, ఆయనకు వశిష్టుడిని చూపించి, ఇక్ష్వాకువంశానికి ఆయన కులగురువనీ, తమ గురించి చెప్పాల్సిన విషయాలన్ని ఆయన చెప్తాడనీ అంటాడు.

హితులతో-మంత్రులతో-పురోహితులతో కూడి వున్న జనకుడితో వశిష్టుడు సూర్యవంశక్రమాన్ని వివరించాడు. "అవ్యక్తసంభవుడు, నిత్యుడు, అవ్యయుడైన చతుర్ముఖ బ్రహ్మకు మరీచి జన్మించాడు. మరీచికి కశ్యపుడు, ఆయనకు వివస్వంతుడు, ఆయనకు మనువు, ఆయనకు ఇక్ష్వాకుడు కలిగారు. ఇక్ష్వాకుడి రాజధాని అయోధ్య" అంటూ మొదలుపెట్టి, చివరలో అంబరీషుడుకి నహుషుడు, అతడికి యయాతి, అతడికి ఆభాగుడు, అతడికి అజుడు, అతడికి బలశాలైన దశరథుడు కొడుకులుగా పుట్టారు" అని సూర్యవంశ క్రమాన్ని సవివరంగా తెలియచేశాడు. దశరథుడి కుమారులే శ్రీరామలక్ష్మణులనీ, వీరి వంశం ఆదినుండి పరిశుద్ధమైందనీ, వీరందరు అసమాన ధర్మరతులు, వీరులనీ, సత్యమంటే ప్రీతికలవారనీ అంటూ, శ్రీరామచంద్రుడికి, లక్ష్మణుడికి సరితూగే గుణగణాలుగల తన ఇరువురు పుత్రికలను ప్రేమపూర్వకంగా ఇచ్చి వివాహం చేయమని, ఇది తన మనవి అని కోరాడు జనకుడిని.

         ఇక్ష్వాకుల వంశ క్రమం వివరించిన వశిష్టుడితో జనక మహారాజు తనవంశక్రమాన్ని కూడా వినిపించాడు. తమ వంశానికి పూర్వీకుడు ధర్మాత్ముడైన "నిమి" అనీ, అతడి కొడుకు మిథి అనే మహాత్ముడే ఈ మిథిలా పురాన్ని కట్టించాడనీ, ఆయనే మొదటి జనకుడనీ, ఆ పేరే తమ వంశంలో "జనకుడు" అని రాసాగిందనీ, అదే వంశ నామం అయిందనీ అంటాడు.  మిథి కొడుకు దగ్గరనుంచి మొదలెట్టి, మహారోముడికి స్వర్ణరోముడు, అతడికి హ్రస్వరోముడు , హ్రస్వరోముడికి తను తన తమ్ముడు కుశధ్వజుడు కొడుకులమని వంశ క్రమాన్ని వివరించిన జనకుడు దశరథుడితో, ముమ్మాటికి తన ఇద్దరు కూతుళ్లను ఆయన ఇద్దరు కుమారులకిస్తానని చెప్పాడు. మూడు రోజుల తర్వాత ఉత్తర ఫల్గుని నక్షత్రం వస్తుందనీ, ఆ రోజున వివాహం చేద్దామనీ అంటాడు.

         ఆ రాత్రి కొడుకులతో వినోదంగా గడిపి దశరథుడు, మర్నాడు ఉదయం తూర్పు తెల్లవారుతుండగానే, కాల కృత్యాలు తీర్చుకొని పెళ్లిజరిపించేందుకై ఏర్పాటుచేసిన ఉత్సవ శాలకు చేరుకున్నాడు. అందమైన ఆభరణాలను ధరించి, కంకణం కట్టుకొని, రామచంద్రమూర్తి మంచి ముహూర్తంలో తమ్ములతో కలిసి వచ్చాడక్కడకు. వశిష్టుడు, ఇతర మునీంద్రులు ముందుండి తమ వెంట వస్తుంటే అందరూ కలిసి లోపలికి వెళ్లారు. అలా ప్రవేశిస్తుండగానే వశిష్టుడు జనక రాజును చూసి, దాత కొరకు దశరథుడు వేచి వున్నాడని చెప్పాడు. ఇచ్చేవాడు, పుచ్చుకునేవాడు ఒకచోట వున్నప్పుడే తదుపరి తతంగం జరుగుతుందని అంటూ, ఆయన స్వధర్మమైన, దాత చేయాల్సిన కార్యమైన పెళ్లి జరిపించమని వశిష్టుడు జనకుడికి తెలియచేశాడు.

వశిష్టుడితో జనకుడు, ఇతర ఋశీష్వరులతో కలిసి త్రిలోకాభిరాముడైన రామచంద్రమూర్తికి శీఘ్రంగా-సంతోషంగా వివాహ సంబంధమైన కార్యాలన్నీ జరిపించమని అన్నాడు. అలానే జరిపిస్తామన్న వశిష్టుడు, తనకు సహాయంగా విశ్వామిత్రుడు, శతానందుడు (జనకుడి పురోహితుడు) తోడుండగా వివాహ సంబంధమైన కార్యక్రమం చేపట్టాడు. చలువ పందిరిలో శాస్త్ర ప్రకారం వేదిని తీర్చి, పూలతో-పరిమళ ద్రవ్యాలతో దానిని అలంకరించి, మెరుస్తున్న బంగారు పాలికలతో, మొలకెత్తిన శుభకరమైన అడుగులేని పాత్రలతో, జిగుళ్లుగల మూకుళ్లతో, ధూపమున్న ధూప పాత్రలతో, స్రుక్కులు, స్రువాలు, అర్ఘ్యం పేలాలతో నిండిన స్వచ్ఛ పాత్రలతో, పచ్చని అక్షతలతో వేదిని నింపాడు వశిష్టుడు. మంత్రాలు పఠిస్తూ, పరిశుద్ధమైన దర్భలను పరిచి, శాస్త్రోక్తంగా వేదిలో అగ్నిని వుంచి, వశిష్టుడు హోమం చేశాడు.

సీతా కల్యాణ ఘట్టం
" సీతను సర్వాభరణో, పేతను దా నిలిపి నగ్ని కెదురుగ గౌస
ల్యా తనయున  కభిముఖముగ,  క్ష్మాతలనాథుండు రామచంద్రున కనియెన్ "

         అన్ని విధాలైన అలంకారాలతో ప్రకాశిస్తున్న సీతను, అగ్నికి ఎదురుగా-శ్రీరామచంద్రమూర్తికి అభిముఖంగానిలువ బెట్టిజనక మహారాజు శ్రీరామచంద్రమూర్తితో ఇలా అన్నాడు:

ఈ సీత నాదుకూతురు, నీ సహధర్మచరి దీని నిం గై కొనుమా
కౌసల్యాసుత, నీకును భాసురశుభ మగు గ్రహింపు పాణిం బాణిన్ "

         "కౌసల్యా కుమారా, ఈ సీత నా కూతురు. నీ సహధర్మచారిణి. ఈమెను పాణి గ్రహణం చేసుకో. నీకు జగత్ ప్రసిద్ధమైన మేలు కలుగుతుంది. నీకు శుభం కలుగుతుంది. మంత్రపూర్వకంగా ఈమె చేతిని నీ చేత్తో పట్టుకో. రామచంద్రా, పతివ్రత, మహా భాగ్యవతి అయిన నీ సీత, నీ నీడలా ఒక్కసారైనా నిన్ను విడిచి వుండదు" అని అంటూ, మంత్రోచ్ఛారణతో పవిత్రవంతములైన జలధారలను రామచంద్రమూర్తి చేతుల్లో జనక మహారాజు ధారపోశాడు.

         తర్వాత, జనక మహారాజు లక్ష్మణుడివైపు చూసి, "లక్ష్మణా ఇటు రా. దానంగా ఊర్మిళను స్వీకరించు. ప్రీతిపూర్వకంగా ఇస్తున్నాను. ఈమె చేతిని ప్రేమతో గ్రహించు" మని కోరాడు. ఊర్మిళను లక్ష్మణుడికిచ్చిన తర్వాత, భరతుడిని మాండవి చేతిని, శత్రుఘ్నుడిని శ్రుతకీర్తి చేతిని గ్రహించమని ప్రేమతో పలికాడు జనకుడు. ఇలా నలుగురు కన్యలను దశరథుడి నలుగురు కొడుకులకు ధారపోసి, జనకుడు రాజకుమారులతో, దోష రహితమైన మనసున్న వారందరు సుందరులైన భార్యలతో కలిసి, సౌమ్య గుణంగలవారిగానూ, సదాచార సంపన్నులుగానూ కమ్మని అంటాడు. జనక మహారాజు మాటలను విన్న దశరథుడి కుమారులు, రామ లక్ష్మణ భరత శత్రుఘ్నులు, తండ్రి అనుమతితో భార్యల చేతులను తమ చేతుల్లో వుంచుకొని, సంతోషాతిషయంతో, మలినంలేని భక్తితో, అగ్నికి, వేదికి, మౌనీశ్వరులందరికి, రాజులకు భార్యలతో కలిసి ప్రదక్షిణ చేసారు. వివాహం శాస్త్ర ప్రకారం ప్రసిద్ధంగా జరిగింది. పూలవాన కురిసింది. ఆకాశంలో దేవ దుందుభులు ధ్వనించాయి. దేవతా స్త్రీలు నాట్యం చేసారు. గంధర్వ కాంతలు పాడారు. మంగళ వాద్యాలు మోగుతుంటే, రామ లక్ష్మణ భరత శత్రుఘ్నులు అగ్నికి మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేయడంతో పెళ్లి తంతు ముగిసింది. తమ భార్యలతో దశరథ కుమారులు విడిది ఇళ్లకు పోవడంతో, వారివెంట దశరథుడు, వశిష్ఠ విశ్వామిత్రాది మునీశ్వరులతో, బందువులతో విడిదికి పోయారు.

వివాహమైన మర్నాటి ఉదయం, అయోధ్యకు పోయేందుకు తమకు అనుమతినివ్వమని జనకుడిని కోరాడు దశరథుడు. సరేనన్న జనకుడు, దశరథ మహారాజుతో కలిసి,  తాను కొంతదూరం ప్రయాణంచేసి-వారందరిని సాగనంపి, ఆయన అనుమతితో తన ఇంటికి తిరుగు ప్రయాణమై పోయాడు.

సీతా కల్యాణ ఘట్టం ముందర, కల్యాణ సమయంలో, ఆ తర్వాత జరిగిన తంతు చదువుతుంటే కొన్ని ముఖ్యమైన విషయాలు అర్థమవుతాయి. శివ ధనుస్సును విరిచిన శ్రీరాముడికి తాను చేసిన ప్రతిజ్ఞ ప్రకారం సీతనిచ్చి వివాహం చేస్తానని జనకుడన్నప్పటికీ, తనకు తండ్రి ఆజ్ఞ ముఖ్యమంటాడు రాముడు. అంటే పెద్దల ఆజ్ఞ లేకుండా, వారికి తెలియకుండా వివాహం చేసుకోకూడదనే విషయం అర్థమవుతున్నది. జనకుడు వెంటనే దశరథుడి సమ్మతి పొందడానికి దూతలను పంపాడు. దశరథుడు కూడా ఆ విషయాన్ని తన సన్నిహితులందరికీ తెలియచేసి, వారి సమ్మతితోనే మిథిలకు బయల్దేరాడు. అంటే వివాహానికి బంధు, మిత్రుల ఆమోదం కూడా ముఖ్యమేనని అర్థం. విదేహనగరం చేరుకున్న దశరథుడికి, ఆయన వెంట వచ్చిన పెద్దలకు జనకుడు స్వాగతం పలికిన విధానం కూడా సందేశాత్మకమైందే.

         ఇక దశరథుడి పక్షాన వశిష్టుడు, జనకుడి పక్షాన స్వయంగా ఆయనే, వారి, వారి వంశ క్రమాన్ని వివరించారు. కన్యను ఇచ్చుకొనేటప్పుడు, పుచ్చుకొనేటప్పుడు, అధమ పక్షం మూడు తరాల వంశ జ్ఞానం ప్రధానంగా తెలుసుకోవాలి. నేపధ్యం తెలుసుకోకుండా కన్యను ఇవ్వకూడదు, తీసుకొననూ కూడదు. వివాహంలో వధూవరుల నేపధ్యం అవశ్యంగా తెలియాలి. తొలుత తల్లి నేపధ్యం, తర్వాత తండ్రి నేపధ్యం పరీక్షించాలి. వివాహ విషయంలో పది రకాల వంశం వారిని గురించి తెలుసుకోవాలని శాస్త్రం చెపుతున్నదన్న సంగతి విదితమవుతుందిక్కడ.

ధర్మార్థ కామ మోక్షాలనే నాలుగు పురుషార్థాలలో ఒకటైన కామాన్ని, ధర్మ బద్ధం చేయడానికి పెద్దలు, ఋషులు ఎంచుకున్న ఏకైక మార్గం వివాహం. ధర్మం ప్రాతిపదికగా, అర్థం-కామం సాధించడానికి భారతీయ హిందూ సాంప్రదాయ మూల సూత్రంగా రూపొందించిన విధానం "వివాహం". వివాహ ప్రక్రియతో స్త్రీ పురుషుల కర్తవ్య నిర్వహణ మార్గం సుగమం చేయబడింది. ఈ ప్రక్రియ భవిష్యత్ జీవిత ప్రణాళికకు మార్గదర్శిగా పనిచేస్తుంది. ఇక ఆ ప్రణాళికే అతి పవిత్రమై, సమాజానికి మేలు చేసే దిశగా అనుక్షణం దంపతుల కర్తవ్యాన్ని గుర్తుచేస్తుంటుంది. వివిధ కులాలను బట్టి, ప్రాంతాలను బట్టి కొద్ది తేడాలున్నప్పటికీ, స్థూలంగా భారతదేశంలో జరిగే హిందూ వివాహాలన్నీ ఒక పద్ధతిలోనే ఉంటాయి.