Thursday, October 18, 2018

ఇల్లెందు నుండి ఖమ్మం బదిలీ..ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఉద్యమాలు..బీఎల్లెస్సీ లో సీటు....జ్ఞాపకాల అనుభవాలు-అనుభవాల జ్ఞాపకాలు: వనం జ్వాలా నరసింహారావు


జ్ఞాపకాల అనుభవాలు-అనుభవాల జ్ఞాపకాలు
ఇల్లెందు నుండి ఖమ్మం బదిలీ..ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఉద్యమాలు..బీఎల్లెస్సీలో సీటు
వనం జ్వాలా నరసింహారావు
          ఇల్లెందు జూనియర్ కళాశాలలో గ్రాడ్యుయేట్ లైబ్రేరియన్ గా చేరాను ఆగస్ట్ 1971 సంవత్సరంలో. ఖమ్మంలో కాపురం. ప్రతిరోజూ ఉదయమే బయల్దేరి, ఆర్టీసీ బస్సులో 30 కిలోమీటర్లు ప్రయాణం చేసి ఇల్లెందు పోవడం, కాలేజీ అయిపోయినతరువాత మళ్లీ తిరుగు ప్రయాణం చేయడం నిత్యకృత్యమయిపోయింది. బస్సు చార్జీ ఆ రోజుల్లో రానూ-పోనూ నాలుగైదు రూపాయలే వుండేది. అంటే, నెలకు నా జీతంలో మూడో వంతు బస్సు ప్రయానానికే అయ్యేది. ఉదయం 7.30 కు బయల్దేరుతే, సాయంత్రం ఇంటికి వచ్చేసరికి ఒక్కోసారి ఏడు దాటేది. మొదట్లో అలసట అనిపించేది. కళాశాల ప్రిన్సిపాల్ గా కృష్ణమూర్తి గారు, వైస్ ప్రిన్సిపాల్ గా పీ కృష్ణయ్య వుండేవారు. పీ కృష్ణయ్య ప్రముఖ కమ్యూనిస్ట్ నాయకుడు, మాజీ ఎమ్మెల్యే పువ్వాడ నాగేశ్వర్ రావు గారి సోదరుడు. ప్రిన్సిపాల్ కు ఒక మోటార్ సైకిల్ వుండేది. ఆయన దానిమీదే రోజూ ఖమ్మం నుండి వచ్చి పోయేవాడు. సాధారణంగా ఆయన మధ్యాహ్నం నుంచే వెళ్ళిపోయేవారు. ప్రిన్సిపాల్ కాబట్టి ఆయన మాటకు ఎవరూ ఎదురు చెప్పలేక పోయేవారు. నేను కూడా మధ్యాహ్నం క్లాసులు లేకపోతే ముందుగా వెళ్లే ప్రయత్నం చేసేవాడిని కాని, వైస్ ప్రిన్సిపాల్ అంత సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవాడు కాదు. ఒక్కోసారి అంగీకరించేవాడు.

నేను చిన్నగా ప్రిన్సిపాల్ కృష్ణమూర్తి గారితో స్నేహం చేసుకుని, ఆయనతో, ఆయన వెళ్లినప్పుడల్లా వెళ్లడం ప్రారంభించాను. కొన్నాళ్ళకు ఆయనతో రావడం, పోవడం కూడా జరిగింది. ఆ విధంగా ఇంటికి త్వరగా చేరుకోగలిగే వాడిని, ఆలస్యంగా ఇంట్లో బయల్దేరే వాడిని. అప్పుడు లీటర్ పెట్రోల్ ధర రెండు-మూడు రూపాయలలోపే. కృష్ణమూర్తి గారికి నేను భారం కాకూడదని భావించి ఒక ట్రిప్పుకు నేను పెట్రోల్ పోయించేవాడిని. మొత్తం మీద అలా నాలుగైదు నెలలు గడిచాయి. అనుకున్న ప్రకారం, నాకు డీయీఓ షాజాహానాబేగం ఇచ్చిన మాట ప్రకారం, సూపరింటెండెంట్ సంపత రావు, క్లార్క్ బారు సీతారామరావుల సహాయంతో, మ్యూచువల్ ట్రాన్స్ఫర్ కింద ఖమ్మం శాంతినగర్ మల్టీ పర్పస్ హైస్కూల్ కం జూనియర్ కాలేజీకి బదిలీ అయి వచ్చాను. అక్కడ పనిచేస్తున్న ఆదిరాజు సుబ్బారావును మ్యూచువల్ ట్రాన్స్ఫర్ కు ఒప్పించారు సూపరింటెండెంట్ సంపత రావు, క్లార్క్ సీతారామరావులు.

నేను పనిచేసిన రోజుల్లో శాంతినగర్ హైస్కూల్-కం-జూనియర్ కాలేజీ హెడ్ మాస్టర్లుగా కొన్నాళ్ళు హెచ్ వీ శర్మ, కొన్నాళ్ళు టీవీ రాజయ్య, కొన్నాళ్ళు ఓవీ చలపతిరావు వుండేవారు. ఉపాధ్యాయులుగా దుర్గామహేశ్వర్ రావు, వెంకట్రావు, జక్కా సత్యం మొదలైన వాళ్ళుండేవారు. అంతా సరదాగే గడిచేది. అక్కడి లైబ్రరీ అత్యంత పురాతనమైన లైబ్రరీ. ఎప్పుడో మాంధాతల కాలం నాటి పుస్తకాలుండేవి. బహుశా అత్యంత విలువైన పాతకాలం నాటి పుస్తకాలు ఆ లైబ్రరీలో లభ్యమయ్యేవి. నేను అప్పటికింకా లైబ్రరీ సైన్స్ చదవలేదు కాబట్టి, శాస్త్రీయ పద్ధతిలో కాకుండా, నా ఊహ ప్రకారమే వాటన్నింటినీ ఒక క్రమంలో మొట్టమొదటి సారిగా అమర్చాను. ఇవి కాక లైబ్రరీలో పాఠ్య పుస్తకాలు కూడా వుండేవి. వాతి పంపిణీ బాధ్యత కూడా నాదే. మొత్తం మీద ఏదోలా నెట్టుకొచ్చాను. ఇంటి నుండి సైకిల్ మీద స్కూల్ కు వెళ్లివచ్చేవాడిని. మధ్యాహ్నం భోజనం సాధారణంగా తీసుకుపోయేవాడిని, లేదా, ఇంటికి వచ్చి తిని పోయేవాడిని. రానూ-పోనూ పెద్దగా టైం పట్టకపోయేది.

అవి జై ఆంధ్ర ఉద్యమం ఉదృతంగా వున్నా రోజులు. ముల్కీ నియామకాలు రాజ్యంగ విరుద్ధమని సుప్రీం కోర్టు తీర్పు ఇవ్వడంతో 1969 లో స్వర్గీయ డాక్టర్ మర్రిచెన్నారెడ్డి సారధ్యంలో మొదటి సారి ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉద్యమం బ్రహ్మాండంగా కొనసాగింది. అయితే 1972లో మరోకేసులో గతంలో ఇచ్చిన తీర్పును చెల్లుబాటు కాకుండా ముల్కీ నిబంధనలను అమలు చేయాలని అత్యున్నత న్యాస్థానం ఇచ్చిన తీర్పు పర్యవసానమే జై ఆంధ్ర పేరుతో ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఉద్యమం. విద్యార్థులు ఉద్యమంలో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు. ఉద్యోగులు నిరవధిక సమ్మెకు దిగారు. శాసనసభ స్పీకరు బి.వి.సుబ్బారెడ్డి పదవికి రాజీనామా చేసి ఉద్యమంలో పాల్గొన్నాడు. ఆంధ్ర ప్రాంతానికి చెందిన అత్యధిక మంత్రులు రాజీనామా చేసారు. జై ఆంధ్ర ఉద్యమంలో కాకాని వెంకటరత్నం కీలకంగా వ్యవహరించి మంత్రిపదవికి కూడా రాజీనామా చేశారు. 1972డిసెంబరు 25 గుండెపోటుతో మరణించినప్పుడు జై ఆంధ్ర కోసమే మరణించాడని అనేవారు.

ఉద్యమం హింసాత్మకంగా జరిగింది. సమైక్యవాదులపై దాడులు కూడా జరిగాయి. జనవరి 10, 1973 న కాంగ్రెసు పార్టీ తమ ముఖ్యమంత్రిపి.వి.నరసింహారావు చేత రాజీనామా చేయించి రాష్ట్రపతి పాలన విధించింది. ఉద్యమం పట్ల కేంద్ర ప్రభుత్వం దృఢంగా వ్యవహరించింది. ఉద్యమం ఆపివేయడానికి ఆరు సూత్రాల పథకాన్ని ప్రతిపాదించింది. 1973 డిసెంబర్లో పార్లమెంటు ఈ ప్రణాళికను రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా రాజ్యాంగంలో చేర్చింది. కేంద్రం రాష్ట్రపతి పాలన తొలగించి జలగం వెంగళరావు నాయకత్వంలో తిరిగి ప్రజాప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది. జై ఆంధ్ర ఉద్యమానికి నిరసనగా ఇటు తెలంగాణాలోనూ ఉద్యమం జరుగుతుండేది.

అటు ఆంధ్రలో, ఇటు తెలంగాణాలో వేర్వేరు కారణాల వల్ల ఉద్యమాలు సాగుతుంటే ప్రతిరోజూ శాంతినగర్ హైస్కూల్ దాదాపు పనిచేసేది కాదు. విద్యార్థులు స్కూల్ కువచ్చేవారు కాదు. ఉపాధ్యాయులం వెళ్ళాక తప్పేది కాదు. ఉదయం నుండి సాయంత్రం వరకు కబుర్లు, కాలక్షేపం చేసి ఇంటికి చేరుకునే వాళ్ళం.

సరిగ్గా అప్పుడే, ఆ రోజుల్లోనే డీఇఓ షాజహానా బేగం ప్రోత్సాహంతో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో బీఎల్ఎస్సీ (లైబ్రరీ సైన్స్) కోర్సులో ఇన్ సర్వీస్ అభ్యర్థిగా చేరడానికి ప్రయత్నాలు ప్రారంభించాను. నన్ను ఆమె అప్పట్లో విద్యాశాఖ జాయింట్ డైరెక్టర్ గా వున్న స్వర్గీయ ఐవీ చలపతిరావు దగ్గరకు తీసుకుపోయి నన్ను పరిచయం చేసి నాకు ఇన్ సర్వీస్ అభ్యర్థిగా బీఎల్ఎస్సీ లో చేరడానికి అనుమతి ఇవ్వమని నా పక్షాన అభ్యర్థించింది. ఆమె అభ్యర్ధనను ఆయన తోప్సిపుచ్చారు. ఆ విధంగా నాకు 1972-1973 బాచ్ లో సీటు దొరకలేదు. అయినా నా ప్రయత్నం మానలేదు. మరుసటి సంవత్సరం ఖమ్మం జిల్లా విద్యాశాఖాధికారిగా షాజహానా బేగం స్థానంలో శ్రీమతి శ్రీకంఠం వచ్చారు. ఆమె మా ఆవిడ సోదరుడు (మా బావ గారు) డాక్టర్ ఏపీ రంగారావుకు స్నేహితురాలు. తిరిగి ఆమె ద్వారా “థ్రు ప్రాపర్ చానెల్” బీఎలెస్సీ సీటు కొరకు మళ్లీ విద్యాశాఖ ఉన్నతాధికారులకు దరఖాస్తు చేసుకున్నాను. వాళ్లు ఈ సారి దాన్ని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయానికి ఫార్వార్డ్ చేశారు. కొన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ మొత్తం మీద సీటు దొరికింది. అలా దొరకడానికి నాకు సహాయ పడ్డవారిలో ముందువరుసలో స్వర్గీయ బొమ్మకంటి సత్యనారాయణ రావు గారు, అప్పట్లో తాత్కాలిక వైస్ చాన్స్లర్ గా వ్యవహరించిన స్వర్గీయ దేవులపల్లి రామానుజరావు, అప్పటి రాష్ట్ర మంత్రి స్వర్గీయ అక్కిరాజు వాసుదేవరావు, విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్ధి నాయకులు శ్రీధర్ రెడ్డి, పుల్లారెడ్డి, ప్రభాకర్ తదితరులు వున్నారు.
ఆ విధంగా మళ్లీ 1973-74 బాచ్ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థి అయ్యాను.

బర్త్ ఆఫ్ బుంటి..ఎంఏ ఫలితాలు...లైబ్రేరియన్ గా ఉద్యోగ ప్రస్తానం .... జ్ఞాపకాల అనుభవాలు-అనుభవాల జ్ఞాపకాలు : వనం జ్వాలా నరసింహారావు


బర్త్ ఆఫ్ బుంటి..ఎంఏ ఫలితాలు...లైబ్రేరియన్ గా ఉద్యోగ ప్రస్తానం
జ్ఞాపకాల అనుభవాలు-అనుభవాల జ్ఞాపకాలు
వనం జ్వాలా నరసింహారావు
నవంబర్ 1970 లొ నాగ్ పూర్ వెళ్ళిన తరువాత చదువుమీద దృష్టి మరలించాను. అప్పటికి ఫైనల్ ఇయర్ పరీక్షలకు కేవలం నాలుగు నెలలే సమయమున్నందున ఎక్కువ సమయం స్టడీస్ లోనే గడపాల్సి వచ్చింది. ఎక్కువ కాలం లైబ్రరీలోనే వుండేవాళ్ళం. అయినప్పటికీ, ఇంతకుముందే చెప్పినట్లు, నాకున్న హోంసిక్ వల్ల నవంబర్-మార్చ్ నెలల మధ్య మరో రెండు సార్లు ఖమ్మం వెళ్లి వచ్చాను. నేను నాగ్ పూర్ లో వున్నా, ఖమ్మంలో వున్నా మా ఆవిడ మాత్రం ఖమ్మం మామిళ్ళగూడెంలో వున్న మా ఇంట్లోనే అత్తగారి దగ్గరే ఎక్కువగా వుండేది. మా ఇంటికి అతి సమీపంలోనే మా ఆవిడ పుట్టిల్లు కూడా వుండడంతో ఆమె ఎప్పుడనుకుంటే అప్పుడు అక్కడి పోయి వస్తుండేది. తను అత్తగారి ఇంట్లో వున్నా, పుట్టింట్లోనే వున్న భావన కలిగేదనీ, తనను అంత ఆప్యాయంగా మా అమ్మ-ఆమె అత్తగారు చూసుకునేదనీ ఇప్పటికీ తను చెప్తుంటుంది. మాది అందరిలాగే ఉమ్మడి కుటుంబం. తనకన్నా పెద్ద-చిన్న ఆడపడుచులతో, మరదులతో కలిసి-మెలసి వుండాల్సి వచ్చినా తనకెప్పుడూ ఇబ్బంది కలగలేదని అనేది. యధావిధిగా మా ఇద్దరి మధ్య ఉత్తర-ప్రత్యుత్తరాల కమ్యూనికేషన్ నిరంతరాయం కొనసాగేది.

1971 మార్చ్ నెలలో పరీక్షలైపోయాయి. పాసవుతానన్న ధైర్యంతో నాగ్ పూర్ వదిలి ఖమ్మం చేరుకున్నాను. మళ్లీ ఒక్క సారి రిజల్ట్స్ వచ్చాక వెళ్లి వచ్చాను. నావరకు నేను ఖమ్మంలో స్నేహితులతో ఎక్కువ కాలం గడిపేవాడిని. గర్భిణీగా మా ఆవిడ తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలన్నీ మా అమ్మే చూసుకునేది. వంటా-వార్పూ అంతా మా అమ్మే చూసుకునేది. జూన్ నెలలో లాంచనంగా జరిపించాల్సిన సీమంతం తరువాత, మా ఇంటి నుండి తన పుట్టింటికి, ఆ తరువాత ఒకటి-రెండు రోజులకు డెలివరీ నిమిత్తం వరంగల్ కు వాళ్ల అమ్మతో కలిసి వెళ్ళింది మా ఆవిడ. వరంగల్ లోనే, అప్పటికీ ఇంకా హౌజ్ సర్జన్ గా పనిచేస్తున్న మా బావగారు, డాక్టర్ మనోహర్ రావు వుండడం వల్ల, ఆయన ప్రొఫెసర్ గా పనిచేస్తున్న ప్రముఖ గైనకాలజిస్ట్ డాక్టర్ పద్మను సంప్రదించారు. ఆమె కేవలం డాక్టర్ గానే కాకుండా కుటుంబపరంగా సన్నిహితురాలై, తన ఇంట్లోనే మేడ మీద ఒక పోర్షన్లో మా ఆవిడ వాళ్ళను వుండడానికి ఏర్పాటు చేసింది పెద్ద మనసుతో. ఒక పెద్ద ఆపరేషన్ అయిన ఏడాదికే డెలివరీ కాబోతున్నందువల్ల కొంచెం భయపడ్డా, డాక్టర్ గారింట్లోనే వుండడం చాలా ధైర్యాన్నించ్చింది వీళ్ళకు. ఎప్పటికప్పుడు అవసరమైన వైద్యపరమైన అన్ని శ్రద్ధలూ తీసుకుంటూ డెలివరీ రోజుకోరకు వేచి చూశారు. ఆ రోజున కూడా డాక్టర్ పద్మగారు స్వయానా తన కారు ఇచ్చి ఆసుపత్రికి పంపించి, వెంటనే తానూ వెళ్లి, సిజేరియన్ లాంటివేవీ లేకుండా నార్మల్ డెలివరీ చేయించారు. జులై నెల 8, 1971 న రాత్రి పదిన్నర గంటల సమయంలో ప్రసవించి, మా పెద్దమ్మాయి ప్రేమ మాలిని (బుంటి) కి జన్మనిచ్చింది. నేను అప్పుడు ఖమ్మంలోనే వున్నాను.

         డాక్టర్ పద్మగారి ఇద్దరు కూతుళ్లు రాణి, శోభ మా ఆవిడతో చాలా సరదాగా వుండేవాళ్ళు. దాదాపు వారిది ఇంచుమించు ఒకటే వయసు. రాణి భర్త, ఐపీఎస్ అధికారి గిరీష్ కుమార్, ఉమ్మడి అంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి డీజీపీగా పనిచేసారు. శోభ భర్త రాజేశ్వర్ రావు కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో నడిచే మెడిసినల్ అండ్ ఆరోమాటిక్ ప్లాంట్స్ సంస్థలో ఉన్నతాధికారిగా పనిచేసి పదవీ విరమణ చేసారు. రాణి, శోభలు కూడా ఉన్నత ఉద్యోగాలు చేసారు. 85 ఏళ్ళు దాటిన డాక్టర్ పద్మగారిని ఇటీవలే ఆమె వుంటున్న దోమల్ గూడాలోని ఇంటికి వెళ్లి నమస్కారం చేసి వచ్చాం. ఇటీవల కాలం దాకా ఆమె తన కన్సల్టెన్సీ సేవలను కొనసాగించారు.

         మా ఆవిడ డెలివరీ అయిన రెండు-మూడు రోజులకు మా అమ్మా-నాన్నా వరంగల్ వెళ్లి తల్లీ-బిడ్డను చూసి వచ్చారు. నేను మూడోనాడు వెళ్లాను. ఆ నాటి నా వరంగల్ ప్రయాణం నా జీవితాన్ని ఒక మలుపుతిప్పిన అపురూపమైన ప్రయాణం. అప్పటికే ఎంఏ ఫలితాలోచ్చి పాసయ్యాను. అదొక శుభ వార్తైతే, అమ్మాయి పుట్టడం మరొక శుభ వార్త. ఆ సంతోషంతో వరంగల్ కు బస్సులో ప్రయాణం చేస్తున్న సమయంలో ఒక వ్యక్తితో గొప్ప పరిచయమైంది. నాకు బస్సులో సీటు దొరికింది...హాయిగా కూర్చున్నా....కాని ఒక నడివయసు మహిళ సీటు దొరక్క నిలబడి వుండడం, నేను లేచి ఆమెకు సీటిచ్చి నిలబడడం జరిగాయి. కొంతసేపటికి మొత్తం మీద ఆమె వెనుక సీట్లోనే నాకూ సీటు దొరికింది. ఒకరినొకరు పరిచయం చేసుకున్నాం. ముందు నేను ఫలానా అనీ, ఇటీవలే ఎంఏ పాసయ్యాననీ, ఇంకా ఉద్యోగం రాలేదనీ, మా ఆవిడ డెలివరీ అయినందున పుట్టిన అమ్మాయిని చూడడానికి వరంగల్ పోతున్నాననీ చెప్పాను. ఆమె వివరాలడిగాను. తన పేరు “షాజహానా బేగం” అనీ, తను ఖమ్మం జిల్లా విద్యాధికారి (డీఈఓ) ననీ, సొంత ఊరైన వరంగల్ పోతున్నాననీచెప్పింది. ఆశ్చర్య పోయాను. అంత పెద్ద అధికారి, వీలున్నా, అధికారిక వాహనం ఉపయోగించుకోకుండా బస్సులో ప్రయాణం చేస్తున్నందుకు ఆమెను అభినందించాను.

         సరదాగా మాటలు కొనసాగించిన మేడం “షాజహానా బేగం”, ఉద్యోగం లేకుండా పిల్లల్ని, భార్యను ఎలా పోషిస్తావని ప్రశ్నించింది. నా దగ్గర సమాధానం లేదన్నాను. వరంగల్ నుండి తిరిగొచ్చాక తనను కలవమంది. జూనియర్ లెక్చరర్ల నియామకానికి సంబంధించి ఎంప్లాయ్మెంట్ ఎక్స్చేంజ్ కు రాశామని, నేను కాల్ లెటర్ తెచ్చు కుంటే, ఇంటర్వ్యూకి హాజరవ వచ్చనీ, నాకు ఉద్యోగం రావడానికి తను సహాయ పడతాననీ చెప్పింది. ధన్యవాదాలు తెలియచేశాను అప్పటికి.

         వరంగల్ వెళ్లి మా ఆవిడను, మా అమ్మాయిని చూసి ఒకరోజుండి తిరుగు ప్రయాణమయ్యాను. ఖమ్మంలొ “షాజహానా బేగం” ను కలిశాను. ఆమె చెప్పినట్లే స్థానిక ఎమ్మెల్యే సిఫారసుతో, ఎంప్లాయ్మెంట్ శాఖలో ఉన్నతోద్యోగంలో వున్న పర్సా మోహన్ రావుగారి సహాయంతో,  ఎంప్లాయ్మెంట్ ఎక్స్చేంజ్ కాల్ లెటర్ సంపాదించాను. ఇంటర్వ్యూకి వెళ్లాను. జూనియర్ లెక్చరర్ ఉద్యోగం తాత్కాలికమనీ, పర్మనెంట్ ఉద్యోగమైన గ్రాడ్యుఏట్ లైబ్రేరియన్ పోస్ట్ ఇస్తున్నాననీ చెప్పింది జిల్లా విద్యాధికారి (డీఈఓ). ఎగిరి గంతేసినంత పనిచేసి ఆమెకు కృతజ్ఞతలు తెలియచేసాను. కాకపొతే ప్రస్తుతానికి ఆ ఉద్యోగం ఖమ్మానికి 30 కిలోమీటర్ల దూరాన వున్న ఎల్లెందు జూనియర్ కాలేజీలోననీ, మూడు నెలల్లో ఖమ్మం బదిలీ చేయిస్తాననీ వాగ్దానం చేసింది. ఆ తరువాత ఇదంతా జరగడానికి డీఈఓ కార్యాలయంలో సూపరింటెండెంట్ గా పనిచేస్తున్న సంపత్ రావు, క్లార్క్ సీతారాంరావు సహాయం చేసారు. ఉద్యోగ నియామక ఉత్తర్వులు తీసుకుని ఎల్లెందు జూనియర్ కాలేజీలో రిపోర్ట్ చేసాను. జీతం అక్షరాలా రెండువందల డబ్భై రూపాయలు.      

మా ఆవిడేమో ఖమ్మంలో కాలక్షేపం...నేనేమో నాగ్ పూర్ లో చదువు ఇంతలో ఒక శుభ వార్త.....జ్ఞాపకాల అనుభవాలు-అనుభవాల జ్ఞాపకాలు: వనం జ్వాలా నరసింహారావు


జ్ఞాపకాల అనుభవాలు-అనుభవాల జ్ఞాపకాలు
మా ఆవిడేమో ఖమ్మంలో కాలక్షేపం...నేనేమో నాగ్ పూర్ లో చదువు
ఇంతలో ఒక శుభ వార్త
వనం జ్వాలా నరసింహారావు 
         మా ఆవిడకు కిడ్నీ ఆపరేషన్ విజయవంతంగా ముగిసిన తరువాత కూడా సుమారు మూడు-నాలుగు నెలలపాటు వరంగల్ లోనే వాళ్ళ కుటుంబం వుండిపోవాల్సి వచ్చింది. కారణం మా మామ గారికి జాండిస్ సమస్య ఇంకా నయం కాకపోవడమే. అందువల్ల ఆయనింకా ఎంజీఎం దవాఖానలోనే చికిత్స తీసుకుంటూ వుండేవారు. ఒకవైపు చికిత్స కొనసాగుతూ వుంటే, మరో వైపు వీళ్ళను చూడడానికి వచ్చి-పోయే బంధువులతో వీళ్లుండే అద్దె ఇల్లు కోలాహలంగా వుండేది. అలోపతికి జాండిస్ నయం అయ్యే సూచనలు కనిపించకపోవడంతో వరంగల్ లొ ప్రముఖ ఆయుర్వేద వైద్యుడు ప్రతివాడ భయంకర శటగోపాచారిని సంప్రదించారు. ఎంజీఎం నుండి డిశ్చార్జ్ అయ్యి శటగోపాచారి ఇంట్లోనే అద్దెకుండే వాళ్లు మా మామగారి కుటుంబం. ఆయుర్వేదం కూడా పని చేయలేదు. ఫలితం కనిపించకపోవడంతో ఒక నిర్ణయం తీసుకుని ఖమ్మం మకాం మార్చారు. వచ్చిన రెండు-మూడు రోజులకు రాయవెల్లూర్ కు మామగారిని తీసుకుపోయాడు మనోహర్. అక్కడ ఒక పదిహేను రోజుల చికిత్స తరువాత కొంచెం కుదుటపడి ఖమ్మం తిరిగొచ్చారు. మొత్తం మీద నయం అయింది.

         మా ఆవిడ తన మొదటి ఆపరేషన్ తర్వాత తొమ్మిదో తరగతి పరీక్షలు రాసి, పాసయ్యి పదవ తరగతిలో చేరింది కాని చదువు కొనసాగలేదు సరిగ్గా. ఇంతలో రెండో ఆపరేషన్ కూడా అవడం వల్ల దాదాపు చదువుకు ఫుల్ స్టాప్ పెట్టినట్లే అనుకోవాలి. ఆమె తన కుటుంబ సభ్యులతో సహా, వరంగల్ నుండి ఖమ్మం వచ్చిన కొన్నాళ్ళకు, నా పీజీ మొదటి సంవత్సరం పరీక్షలు పూర్తి కావడంతో నేను కూడా మూడు నెలలు ఖమ్మంలోనే వున్నాను. నాగ్ పూర్ లో వున్నంత కాలం నాకు, మా ఆవిడకు అంతవరకున్న ఉత్తరాల అనుబంధం, నా ఖమ్మం రాకతో, అక్కడ వుండడంతో ఇద్దరి మధ్యా అన్యోన్య అనుబంధం పెరగసాగింది. చిన్న తనమైనా ఒకరినొకరు అర్థం చేసుకోవడానికి వీలైంది. సినిమాలకు, షికార్లకు పోవడం, మా ఆవిడ అడపా-తడపా మా ఇంటికొచ్చి వుండడం మొదలైంది. పెళ్ళైన ఏడాదిలోపుల అల్లుడైన నన్ను మామగారు తన ఇంటికి లాంచనంగా తీసుకుపోవడం, అలాగే కోడలైన మా ఆవిడను మా నాన్నగారు వాళ్ళు తమ ఇంటికి తీసుకుపోవడం జరిగింది. ఇదొక వేడుక. ఈ వేడుక అందరి ఇళ్ళల్లో జరిగేదే. తీసుకుపోయిన అల్లుడికి వాళ్ళు, కోడలికి వీళ్లూ బట్టలు పెట్టడం సాంప్రదాయం. అదే జరిగింది మా విషయంలో కూడా.  మా ఆవిడను మా గ్రామంలో, మా ఇంట్లో దించేసి (అప్పట్లో మా కుటుంబం ఎక్కువగా మా ఊళ్లోనే కాపురం వుండేది) ఖమ్మం వెళ్ళారు. మా ఇరువురి మధ్య అనుబంధం మరింత పెరగడానికి ఆమె మా ఇంట్లో వున్న రోజుల్లో వీలైంది. ఇంతలో మా కజిన్ కల్మలచెర్వు రమణారావు పెళ్ళికి మిర్యాలగూడెం దగ్గరున్న వాళ్ల వూరికి (కల్మలచెర్వు) పోవాల్సి వచ్చింది. సతీసమేతంగా వెళ్లాను. పెళ్లి తతంగమంతా చాలా సరదాగా జరిగింది. బస్సులో చేసిన ప్రయాణం మినహా మిగతాదంతా ఎడ్ల బండిలోనే.

కల్మలచెర్వు నుండి తిరిగి మా వూరికొచ్చాం. ఇది సుమారు 1970 మే-జూన్ నెలల ప్రాంతంలో. వచ్చిన ఒకటి-రెండు రోజుల్లో మా వూరికి సమీపంలోనే వున్న నాచేపల్లి గ్రామంలో నివసిస్తున్న మా తాతగారికి (అమ్మ తండ్రిగారు) వంట్లో సుస్తీ చేసినందువల్ల అమ్మా-నాన్న అక్కడికి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. మమ్మల్ని ఇద్దరినీ మా వూళ్ళో (వనంవారి కృష్ణాపురం) వదిలేసి వాళ్ళు వెళ్లారు. మేం మూడు-నాలుగు రోజులు వుండి, నాచేపల్లి మీదుగా (ఎడ్ల బండ్లో ప్రయాణం) నేలకొండపల్లి వెళ్లి అక్కడ బస్సెక్కి ఖమ్మం వెళ్లాం. ఒంటరిగా మా వూళ్ళో వున్న ఆ మూడు-నాలుగు రొజులు భార్యా-భార్తలమైన మేం ఒకరినొకరు అర్థం చేసుకోవడానికి దోహదపడ్డాయి.

ఇక్కడ మా తాతగారి గురించి కొంత చెప్పాలి. ఆయన పేరు ముదిగొండ వెంకటరామ నర్సయ్య గారు. అమ్మమ్మ పేరు సుభద్రమ్మ గారు. వీరికి సంతానం కలగనందున మా అమ్మ సుశీలను దత్తత తెచ్చుకున్నారు. పసిపిల్లగా ఉన్నప్పుడే అమ్మ వీళ్ళింటికి వచ్చింది. అందుకే అమ్మ పుట్టింది బలపాలైనా మావరకు మాకు అమ్మమ్మగారిల్లంటే నాచేపల్లే. మా అమ్మతో పాటు మరికొన్నాళ్లకు మరొక మగపిల్లవాడిని కూడా దత్తత తెచ్చుకున్నారు. ఆయనకు చలపతిరావు అని పేరు. ఆయనకే మా అక్కయ్యనిచ్చి పెళ్లి చేసాం. మా తాతగారు అపర శ్రీరామ భక్తులు. ఇంట్లో గంటలతరబడి పూజాపునస్కారాలు చేయడమే కాకుండా అను నిత్యం వాళ్ల గ్రామంలో వున్న పురాతన రామాలయానికి పోయి వచ్చేవారు. వాళ్ల గ్రామ కరిణీకం ఆయనే చేసేవారు. తాతగారికి రామాయణ, భారత, భాగవత గ్రంథాలకు సంబంధించిన అనేక విషయాలే కాకుండా వర్తమాన సామాజిక-ఆర్ధిక-రాజకీయ పరిజ్ఞానం అపరిమితంగా వుండేది. ఆ తరువాత కొద్ది రోజులకు ఆయన దివంగతులయ్యారు. మా చిన్నతనమంతా, ముఖ్యంగా శలవుల్లో, అమ్మమ్మగారింట్లోనే గడిచింది.

ఖమ్మంలో కొద్ది రోజులుండి జులై నెలలో పీజీ రెండవ సంవత్సరం కొనసాగించడానికి నాగ్ పూర్ వెళ్లాను. ఎప్పటిలాగే రొటీన్. నా రూమ్మేట్ ఎబెనజార్ కేరళకు చెందినవాడు. వాడితో మాట్లాడుతుంటే అడవిబాపిరాజు నవల నారాయణరావు చదువుతున్నట్లుండేది. వాడు చూడడానికి అంత బాగా వుండకపోయేవాడు. కాని నాతో ఎప్పుడూ “నా అంత అందగాడు ఎవరూలేరు జ్వాలా” అనేవాడు. కొంచెం మతిమరుపు కూడా వుండేది. ఉదయం టూత్ పేస్ట్ కు బదులు షేవింగ్ క్రీం వాడిన రోజులు చాలా వున్నాయి. నేను తరచూ ఖమ్మం వెళ్లి వస్తుండడం వల్ల రూమ్ అద్దె నాది కూడా వాడే కట్టేవాడు. వచ్చినతరువాత అప్పు తీర్చేవాడిని. చాలా సరదా మనిషి అయిన ఎబెనజార్ ఎక్కడున్నాడో ఏమో! 

అడపా-దడపా ఖమ్మం వచ్చిపోతున్న నాకు అలా ఒక సారి వచ్చినప్పుడు, నవంబర్ 1970 లో, మా ఆవిడ ఒక శుభ వార్త చెప్పింది. ఆవిడ తల్లి, నేను తండ్రి కాబోతున్నానన్నది. ఆ విషయాన్ని విన్న మా అమ్మా-నాన్న, అత్తగారు-మామగారు, అటువైపు-ఇటువైపు కుటుంబ సభ్యులు అందరూ సంతోషించారు. వెంటనే హైదరాబాద్ వచ్చి అప్పట్లో ప్రముఖ గైనకాలజిస్ట్ డాక్టర్ సీతను సంప్రదించాం. ఆమె అంతా సవ్యంగా జరుగుతుందని భరోసా ఇచ్చింది. మా ఆవిడ ఖమ్మం, నేను నాగ్ పూర్ ప్రయాణమై పోయాం.  

పెళ్ళికి ముందు-తరువాత అనూహ్య పరిణామాలు....జ్ఞాపకాల అనుభవాలు-అనుభవాల జ్ఞాపకాలు: వనం జ్వాలా నరసింహారావు


జ్ఞాపకాల అనుభవాలు-అనుభవాల జ్ఞాపకాలు
పెళ్ళికి ముందు-తరువాత అనూహ్య పరిణామాలు
వనం జ్వాలా నరసింహారావు
         మా పెళ్లి అయ్యేనాటికి నా వయసు ఇరవై సంవత్సరాల ఎనిమిదినెలలైతే, కాబోయే శ్రీమతి వయసు పదిహేను సంవత్సరాల ఐదు నెలలు మాత్రమే. అది బాల్య వివాహమా-కాదా అనే సంగతి అటుంచితే, అసలు-సిసలు పెద్దలు కుదిరించిన వివాహమని తప్పకుండా అనాలి. పెళ్ళైన కొన్నాళ్లకే నాగ్ పూర్ లో ఎంఏ చదువుకు పోయాను. 1969 జులై నెలలో అక్కడికి వెళ్ళిన తరువాత ఒకటి-రెండు సార్లు ఖమ్మం వచ్చినా తెలియని ఒక విషయం, మా ఆవిడ కూడా చెప్పలేకపోయిన ఒక విషయం మా బావమరది, అప్పటికింకా వరంగల్ లో ఎమ్బీబీఎస్ చదువుతున్న (డాక్టర్) మనోహర్ రావు నాకు రాసిన ఉత్తరం ద్వారా తెలిసింది. అది మా శ్రీమతి ఆరోగ్యం విషయం కావడాన ఉత్తరం అతి జాగ్రత్తగా, నేను మరోలా భావించకుండా వుండే తరహాలో రాశాడా ఉత్తరం. వివరాల్లోకి పోతే.....

         1968 డిసెంబర్ నెలలో, అప్పటికింకా కేవలం పదిహేనేళ్ల వయసే వున్నప్పుడు, ఇంకా పెళ్లి సన్నాహాలు మొదలు కానప్పుడు, కాబోయే మా శ్రీమతికి (విజయలక్ష్మి) సుస్తీ చేసింది. పొట్ట ఎడమ భాగాన విపరీతమైన నొప్పి రావడంతో, స్థానిక ప్రభుత్వ వైద్యుడు, సర్జన్ డాక్టర్ రోశయ్యను సంప్రదించారు. ఎక్స్-రె తదితర వైద్య పరీక్షలు నిర్వహించి, ఎడమ కిడ్నీలో రాయి (కిడ్నీ స్టోన్) వుందనీ, తక్షణమే వైద్యం మొదలెట్టాలనీ సలహా ఇచ్చారు. అప్పట్లో తెలంగాణ ఉద్యమం ఉదృతంగా వున్న కారణాన, వరంగల్ మెడికల్ కాలేజీకి శలవులు ఉన్నందున, మనోహర్ రావు ఖమ్మంలోనే వుండేవాడు. వెంటనే హైదరాబాద్ తీసుకొచ్చారు తనను. కిడ్నీ స్టోన్ వున్నదని ధృవ పరచడానికి ఫెర్నాండేజ్ ఆసుపత్రిలో ఐవీపీ (అప్పట్లో కిడ్నీ సంబంధిత వ్యాధి నిర్ధారణకు అదే సరైన వైద్య పరీక్ష) వైద్య పరీక్ష చేయించారు. కేవలం స్టోన్ మాత్రమే కాకుండా, ఎడమ కిడ్నీ సరిగ్గా పని చేయడం కూడా లేదని పరీక్షలో బయటపడ్డది. ఆపరేషన్ అవసరం వుందని కూడా అన్నారు.

ఆపరేషన్ కు భయపడి, ఒక నెలరోజులు మనోహర్, ఆయన అన్నయ్య డాక్టర్ రంగారావు క్లాస్మేట్ కాంతారావు (ఆయన కూడా సర్జనే) దగ్గర వైద్యం చేయించారు. తగ్గనందున, పెద్దగా ఫలితం లేనందున, ఇంకా నొప్పి వస్తుండడం వల్ల, విజయవాడలో ప్రముఖ హోమియోపతి వైద్యుడు సీతాపతి దగ్గరకు తీసుకుపోయారు. తాను బాబాయిగారింట్లో (తుర్లపాటి హనుమంతరావు) వుంది. చికిత్స చేయించుకుంది. చికిత్స మాటేమో కాని, అక్కడున్నప్పుడే ఆమె మేనమామ భండారు శ్రీనివాసరావు (నా క్లాస్మేట్), కజిన్ సాయిబాబు (తుర్లపాటి సాంబశివరావు), శ్రీనివాసరావుకు కాబోయే భార్య నిర్మల తదితరులతో సరదాగా కాలక్షేపం చేశానని మా శ్రీమతి ఇప్పటికీ అంటుంది. హోమియోపతి కూడా సరిగ్గా పనిచేయలేదు. నొప్పి అంతగా తగ్గలేదు.

ఇదిలావుండగా పెళ్లి వ్యవహారం మొదలైంది. ఇరుపక్షాల పెళ్లి పెద్దలు మా ఇద్దరికీ పెళ్లి కుదిరించడానికి ప్రయత్నాలు ముమ్మరం చేశారు. పెళ్లి చూపులకని మా కాబోయే మామగారు అయితరాజు రాంరావు గారు కూతురును ఖమ్మం తీసుకుపోవడానికి విజయవాడ వచ్చారు. ఖమ్మం వచ్చిన మర్నాటి ఉదయమే (ఫిబ్రవరి 28, 1969 న) పెళ్లి చూపుల తతంగం, ఆ సాయింత్రానికల్లా ఇరు పక్షాలు పెళ్ళికి అంగీకారం తెలపడం చక-చకా జరిగిపోయాయి. ఆ తరువాత మాటా-మంతీ కూడా అయిపోయాయి. ఇవన్నీ ఒక పక్క జరుగుతుండగానే తనకు మళ్లీ తీవ్రంగా నొప్పి రావడం, అనుకోకుండా ఖమ్మంలో మనోహర్ వుండడం, ఆమెను వెంటనే వరంగల్ తీసుకెళ్లాలని నిర్ణయించడం, అందరూ వెళ్ళడం జరిగింది. మనోహర్ టీచర్, ప్రముఖ సర్జన్ డాక్టర్ కేఆర్ ప్రసాద్ రావు తనను పరీక్షించి వెంటనే ఎంజీఎం ఆసుపత్రిలో అడ్మిట్ చేసారు. అవసరమైన వైద్య పరీక్షల అనంతరం మార్చ్ 15, 1968 న ఆపరేషన్ చేశారు డాక్టర్ ప్రసాద్ రావు గారు. అప్పట్లో అది మేజర్ ఆపరేషన్. కిడ్నీ పనిచేసే అవకాశం ఇంకా ఉన్నందున, కిడ్నీ స్టోన్స్ తీసేసి, పది-పన్నెండు రోజులు ఆసుపత్రిలో వుంచి డిశ్చార్జ్ చేసారు. 28 మార్చ్ కల్లా అంతా ఖమ్మం వచ్చేశారు. ఈ విషయాలేవీ నాకు కాని, మా వాళ్ల దృష్టికి కాని రాలేదు.   

ఇంతలో మా నాన్నగారి దగ్గరనుండి మా కాబోయే మామగారికి కబురొచ్చింది. వాళ్ళిద్దరూ అరేయ్-తురీ అనుకునేంత చనువుంది. ఇద్దరూ స్కూల్ క్లాస్మేట్స్. మార్చ్ 30 న లగ్న నిశ్చయం చేసుకోవాలని మా నాన్నగారి కబురు సారాంశం. ఆపరేషన్ సంగతి చెప్పాల్నా-వద్దా అనేది నిర్ణయించుకోవడం కష్టమైంది. ఎంతైనా ఆడ పిల్ల వాళ్ళు కదా! మొత్తం మీద విషయం అప్పటికి బహిరంగంగా ప్రకటించాల్సిన అవసరం లేదని భావించారు. ఇద్దరి ఇళ్లు ఒకే వీధిలో వున్నాయి కాబట్టి, ఎలాగూ తెలుస్తుంది కాబట్టి ప్రత్యేకంగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదనుకున్నారు. ఏప్రియల్ 30, 1969 న మా వివాహం అయింది. కిడ్నీ సంబంధమైన ఆపరేషన్ జరిగి అప్పటికి నెలరోజులన్నా కాకపోయినా, పెళ్లిలో కాని, తదనంతర వివాహ సంబరాలలో కాని ఏ మాత్రం అలసట లేకుండా పరిపూర్ణ ఆరోగ్యవంతురాలిగా తిరిగింది మా శ్రీమతి. ఎవరికీ ఏ అనుమానం రాలేదు. సందేహానికి తావే లేదు. అయితే కథ ఇంతటితో అయిపోతే బాగుండేది. అలా జరగలేదు. ఆమెకు మరొక ఆపరేషన్ జరగాలని భగవంతుడు రాసిపెట్టి వుంటాడు. అదే జరిగింది.

ఇంతకు ముందే రాసినట్లు, మనోహర్ దగ్గరనుండి ఉత్తరం రావడానికి కారణం వుంది. మా పెళ్లయిన ఎనిమిది నెలలకు, ఆపరేషన్ తదనంతర వైద్య పరీక్షలకు వరంగల్ ఎంజీఎం ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్ళారు మా శ్రీమతిని. దురదృష్టం...వైద్య పరీక్షల్లో తేలింది...ఆమె కిడ్నీ పనిచేయడం లేదని.... పనిచేయని కిడ్నీ అలాగే వుంచితే మరో కిడ్నీకి ప్రమాదమనీ. తర్జన-భర్జనలు జరిగాయి. ఆపరేషన్ తప్పనిసరి అనే నిర్ణయానికి వచ్చారు. ముందుగా ఈ విషయాన్ని (అప్పటికి నాకింకా ఆమెకు కిడ్నీ స్టోన్ తీసేసిన విషయం కూడా తెలియదు) నాకెలా తెలియచేయాలో అని చర్చించుకున్నారు. అదే రోజుల్లో మా మామగారికి జాండిస్ వచ్చి చికిత్స చేయించుకుంటున్నారు. నాకు ఒక “టచింగ్” ఉత్తరం రాసాడు మనోహర్. విషయమంతా తెలియచేసి నిర్ణయం నాకొదిలేశారు. కిడ్నీ తీసేయించడమనే నిర్ణయం అంత తేలిగ్గా తీసుకునేది కాదని అందరూ అనుకున్నారు. నేను ఉత్తరం అందిన వెంటనే హైదరాబాద్ కు వచ్చాను హుటా-హుటిన. ఈ లోపున ఇంగ్లాండులో వున్న మా ఆవిడ పెద్దన్నయ్య డాక్టర్ రంగారావు దగ్గరనుండి మరో ఉత్తరం. చెల్లెలి కిడ్నీ తీయకుండా ఏదైనా మార్గం వుంటే, అది ఆచరణలో పెట్టడానికి, ఎంత ఖర్చైనా సరే, ప్రపంచంలో ఎక్కడికైనా సరే, తాను తీసుకెళ్ళి చికిత్స చేయిస్తానని ఉత్తరంలో పేర్కొన్నాడు. మొత్తం మీద మరోసారి ఫెర్నాండేజ్ ఆసుపత్రిలో డాక్టర్ జీపీ రామయ్య సారధ్యంలో మళ్లీ ఐవీపీ పరీక్ష చేసి, కిడ్నీ తీయక తప్పదని నిర్ధారించుకోవడం జరిగింది. నేను మా నాన్న గారికి విషయమంతా వివరించాను. మేమందరం ఆపరేషన్ కే మొగ్గు చూపాం. ఇక్కడో విషయం చెప్పాలి. డాక్టర్ జీపీ రామయ్య మాకు ధైర్యం చెప్తూ తనకు ఒక కిడ్నీలో సగం మాత్రమే పని చేస్తుందనీ, ఒక కిడ్నీ వున్న వాళ్లకు ఏ ఇబ్బందీ వుండదనీ, రెండు కిడ్నీల పని ఒకటే చేస్తుందనీ అన్నారు.

హైదరాబాద్ నుండి మళ్లీ వరంగల్ పోయాం. జనవరి 10, 1970 న ఎంజీఎం ఆసుపత్రిలో డాక్టర్ ప్రసాద్ రావు గారు తనకు ఆపరేషన్ చేసి పనిచేయని కిడ్నీ తొలగించారు. ఆపరేషన్ విజయవంతంగా జరిగింది. ఆసుపత్రిలో వున్న తనను చూడడానికి మా అమ్మా-నాన్న వచ్చిపోయారు. ఆ తరువాత ఆమెను డిశ్చార్జ్ చేసి ఖమ్మం పంపారు. నేను ఒక వారం-పది రోజులుండి నాగ్ పూర్ వెళ్లాను. కథ సుఖాంతం.

ఆపరేషన్ అయ్యి ఇప్పటికి సుమారు ఏబై ఏళ్ళు కావస్తున్నది. భగవంతుడి దయవల్ల ఎప్పుడూ ఎలాంటి ఇబ్బంది లేదు. ఒక్క కిడ్నీ వున్నవాళ్ళు రెండు కిడ్నీలు ఉన్నవాళ్ళ లాగే ఏ సమస్య లేకుండా జీవించవచ్చనడానికి మా శ్రీమతి ఒక ఉదాహరణ. ఆ తరువాత ఆమె ముగ్గురు పిల్లలకు జన్మనిచ్చింది. అన్నీ నార్మల్ డెలివరీలే. ఆనాటి నుండి ఈనాటి వరకూ, అందరిలాగే నార్మల్ జీవితం గడుపుతోంది. తనకసలు ఒక కిడ్నీ లేదన్న ఆలోచనే రాదు. గృహ సంబంధమైన ఎంత కష్టమైన పనైనా రెండు కిడ్నీలున్న వాళ్లకు ఏ మాత్రం తీసిపోకుండా చేస్తుంది.

మనల్ని కాపాడడానికి ఎల్లప్పుడూ భగవంతుడున్నాడు, ఉంటాడు అనడానికి ఇంతకంటే ఏ ఉదాహరణ కావాలి?                      


పెళ్ళైన తరువాత మళ్ళీ చదువు...నాగ్ పూర్ లో రెండేళ్ళు....జ్ఞాపకాల అనుభవాలు-అనుభవాల జ్ఞాపకాలు: రెండేళ్ళు


జ్ఞాపకాల అనుభవాలు-అనుభవాల జ్ఞాపకాలు
పెళ్ళైన తరువాత మళ్ళీ చదువు...నాగ్ పూర్ లో రెండేళ్ళు
వనం జ్వాలా నరసింహారావు
         ఏప్రియల్ 1969 లో పెళ్ళైన తరువాత అప్పటికే డిగ్రీ చేతికొచ్చిన నాకు పీజీ చేయాలన్న కోరిక కలిగింది. హైదరాబాద్ లో డిగ్రీ చదువు పూర్తిచేసిన తరువాత సుమారు మూడు సంవత్సరాలు గ్రామీణ వాతావరణంలో, చుట్టుపక్క గ్రామాల్లోని కమ్యూనిస్ట్ స్నేహితుల సాహచర్యంలో, వ్యవసాయమే ప్రవృత్తిగా కాల గడిపిన నాకు మళ్ళీ చదువుకోవాలన్న కోరిక కలగడానికి ప్రధాన కారణం, మా ఆవిడవైపు వారంతా ఉన్నత చదువులు చదువుతూ వుండడమే. బహుశా అలా అందరితో సమానంగా వుంటే మంచిదేమో అని నాకు అనిపించడం  కూడా కావచ్చు. వెంటనే పై చదువులకోసం ఏం చేయాలనే ప్రయత్నాలు ప్రారంభించాను.

         1969 సంవత్సరంలో మొట్టమొదటి తెలంగాణా ఏర్పాటు ఉద్యమం స్వర్గీయ డాక్టర్ మర్రి చెన్నారెడ్డి సారధ్యంలో ఉధృతంగా సాగుతున్నందున తెలంగాణ ప్రాంతంలోని కళాశాలల్లో, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయాలంలో బోధనా జరగడం లేదు. దాదాపు మూసివేతకు గురయ్యాయి. ఎలాగైనా చదువు కొనసాగించాలన్న కోరికతో నాగ్ పూర్ ప్రయాణమై పోయాను. మొదటి విడత నేను నాగ్ పూర్ వెళ్ళినప్పుడు నా వెంట మా ఆవిడ పక్షాన బంధువైన ఆమె సోదరుడు మనోహర్ రావు (అప్పట్లో వరంగల్ లో ఎంబీబీఎస్ చదువుతున్నాడు) కూడా వచ్చాడు. అక్కడికి వెళ్లి వివిధ కోర్సుల గురించి విచారణ చేసి వచ్చాం. రెండో విడత వెళ్ళినప్పుడు మా పిన్ని కొడుకు రమణారావు నా వెంట వున్నాడు. నాగ్ పూర్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎమ్మెస్సీ (లెక్కలు) కోర్సుకు దరఖాస్తు పెట్టుకుని, రెండు రోజులుండి సీటు సంపాదించుకుని వచ్చాను.

         తరగతులు ప్రారంభం కాగానే నాగ్ పూర్ కు వెళ్లాను. తాత్కాలికంగా అక్కడ చదువుతున్న సీనియర్ల దగ్గర మకాం పెట్టాను. మొదటిరోజు ఎమ్మెస్సీ క్లాసుకు హాజరై పాఠ్యాంశాలు వింటుంటే పూర్తిగా మతిపోయింది. ఒక్క ముక్క కూడా అర్థం కాలేదు. నేను ఇక్కడ హైదరాబాద్ ఉస్మానియా బీఎస్సేలో చదువుకున్న లెక్కలకు, అక్కడ నాగ్ పూర్ ఎమ్మెస్సీ లెక్కలకు ఎక్కడా పొంతన లేదు. ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ లెక్కల సబ్జెక్టుతో పీజీ చేయలేననే నిర్ధారణకు వచ్చాను. కాని ఎలాగైనా పీజీ చేయాలన్న కోరికున్న నాకు ఏం చేయాలో పాలుపోలేదు. సరిగ్గా నాలాగే ఆలోచిస్తున్న సహాధ్యాయి వడ్డీ జీవ రత్నం అనే తెలుగు స్నేహితుడు (కొత్తగా అయ్యాడు ఆరోజునే) ఒక సలహా ఇచ్చాడు. దాని ప్రకారం తక్షణమే బయల్దేరి ఆనతి దూరంలో వున్న విశ్వవిద్యాలయం గ్రంథాలయ భవనానికి వెళ్లాం. అక్కడ పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ హెడ్ ఆఫ్ డిపార్ట్మెంట్ గా పనిచేస్తున్న తెలుగు ప్రొఫెసర్ మూర్తి గారిని కలిసాం. మా అభ్యర్ధన మేరకు మా ఇద్దరికీ ఎంఏ (పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్) లో సీట్ ఇప్పించాడు. ఆ విధంగా సైన్స్ లో డిగ్రీ చేసిన నేను, హ్యుమానిటీస్ కు మారాను. అదో కొత్త అనుభవం.

         నార్త్ అంబజారీ రోడ్డులోని యూనివర్సిటీ లైబ్రరీ భవనంలోని రెండో అంతస్తులో మా క్లాసులు జరిగేవి. ఉదయమంతా ఖాళీ. మధ్యాహ్నం రెండు గంటల నుండి సాయంత్రం ఐదు-ఆరు గంటల వరకు సాగేవి తరగతులు. గోకుల్ పేట్ లో ఒక గది అద్దెకు తీసుకుని మరొకరితో కలిసి వుండేవాడిని. మొదటి సంవత్సరం ఎంకాం చదువుతున్న నందిరాజు వరప్రసాద్, రెండవ సంవత్సరం మా క్లాస్ మేట్ కేరళకు చెందిన ఎబెనజర్ నా రూమ్మేట్స్. సమీపంలో వుండే రెడ్డి మెస్ లో కాని, అయ్యర్ మెస్ లో కాని భోజనం. నాన్న నెలకు రెండొందళ రూపాయలు పంపేవారు. మంచిగా సరిపోయేవి. రెండు కారణాల వల్ల నాగ్ పూర్ లో చదువుతున్న రోజుల్లో ఎక్కువ సమయం అక్కడుండ లేకపోయేవాడిని. ఒకటి ఇంకా మా గ్రామ రాజకీయాల వాసన వదలకపోవడం అయితే, రెండోది కొత్తగా పెళ్ళైన వాళ్లందరిలాగే నాకూ ఎప్పుడూ ఖమ్మం పోవాలనిపించడం. మొత్తం మీద నాగ్ పూర్ రెండేళ్ళ చదువులో నేనక్కడుంది ఐదారుమాసాలే. నాగ్ పూర్ లో వుంటున్నప్పుడు కూడా హోమ్ సిక్ వుండేది. అందుకే కాలేజీకి పొయ్యే సమయం తప్ప మిగతా సమయమంతా లైబ్రరీలో గడిపేవాడిని. ఆపాటికే కమ్యూనిజం వాసన తగిలినందువల్ల లైబ్రరీలో ఎక్కువగా కార్ల్ మార్క్స్ పుస్తకాలే చదివేవాడిని. ఆంగ్లంలో విజ్ఞాన సర్వస్వం ఒకటుంటుందని మొదటిసారి తెలుసుకున్నది ఆ లైబ్రరీలోనే.

         మొదటి సంవత్సరం మా క్లాస్ లో సుమారు 40 మందిదాకా విద్యార్థులుండేవారు. ఫైనల్ యియర్లో ఆ సంఖ్య పన్నెండుకు తగ్గింది. మిగతావాళ్ళు పరీక్ష తప్పారు. తెలుగు వారైన వైకే మోహన్ రావు, ఉమాశంకర్, జీవరత్నం, పీవీఎస్సార్ దాస్ లతో పాటు నాకు గుర్తున్న మరో స్నేహితుడి పేరు అరుణ్ ఉపాధ్యాయ్. అతడు నాగ్ పూర్ నివాసి. ప్రముఖ రాజకీయ నాయకుడు, ముగ్గురు ప్రధాన మంత్రుల దగ్గర కేంద్ర మంత్రిగా పనిచేసిన ఎన్కేపీ సాల్వే కూతురుని పెళ్లి చేసుకున్నాడు. ఆయన భార్య అరుణ కూడా మా క్లాస్మేటే. మేమంతా ఎప్పుడూ కలిసి-మెలిసి వుండేవాళ్ళం. అరుణ్ ఇప్పటికీ కాంటాక్టులో వున్నాడు. ఇతర స్నేహితుల పేర్లు కొన్ని గుర్తున్నాయి. ఉమాశంకర్, పీవీఎస్సార్ దాస్ చనిపోయారు. జీవరత్నం ఎక్కడున్నాడో తెలియదు. వైకే మోహన్ రావు వ్యాపారంలో ఆరితేరి ప్రస్తుతం హైదరాబాద్ లో వుంటున్నాడు. రూమ్మేట్ గా వుండే వరప్రసాద్ ప్రిన్సిపాల్ గా పదవీ విరమణ చేసాడు. ఎబెనజర్ ఏమయ్యాడో తెలియదు. మా క్లాస్ అమ్మాయిలు పాధ్యా, లోండే, జాలీ, భారతీ భర్వాడా కూడా మాతో సరదాగా వుండేవారు.

         మాకు ప్రోఫెసర్లుగా వీవీ మూర్తి, ఎన్జీఎస్ కిని, దేశ్పాండే, దవే, కులకర్ణి తదితరులుండేవారు. కిని పొలిటికల్ సోషాలజీ చెప్పేవారు. మూర్తి గారు పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ బోధించేవారు. దేశ్పాండే స్థానిక స్వపరిపాలన చెప్పేవారు. ఈ ముగ్గురూ ఇప్పటికీ గుర్తుండడానికి కారణం వారు మాకు పాఠాలు బోధించిన తీరు. ముఖ్యంగా మూర్తి గారు, కిని గారు. ఒకరిని మించి ఒకరు అన్నట్లు వుండేవారిద్దరూ. నేను అస్తమానం కమ్యూనిస్ట్ కోణంలో క్లాసులో లెక్చరర్లతో వాదన వేసుకునేవాడిని. చివరకోకనాడు కిని నన్ను తన రూమ్ కు పిలిచి వార్నింగ్ ఇచ్చాడు. కాకపొతే ఆయన సబ్జెక్టులోనే నాకు ఎక్కువ మార్కులు వచ్చేవి.

         మూర్తి గారు పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ క్లాస్ లో ఏనాడూ పాఠ్యాంశం బోధించలేదు. క్లాసుకు వస్తూనే ఆ రోజు కరెంట్ అఫైర్స్ ప్రస్తావించేవారు. ఆ అంశాన్ని బోర్డు మీద రాసి చర్చ మొదలెట్టేవాడు. వర్తమాన రాజకీయాలు, సామాజిక పరిణామాలు, ఇలా అనేకమైన ఆసక్తికర అంశాలను చర్చించేవాడు. ఇందిరాగాంధీ అంటే వల్లమాలిన అభిమానం. ఎన్జీఎస్ కినికి ఆమె అంటే విపరీతమైన కోపం. వీరిద్దరూ పోటా-పోటీగా వర్తమాన రాజీయాలను అత్యంత ఆసక్తికరంగా చెప్పేవారు-చర్చించేవారు. కిని వస్త్రధారణ చాలా సాదా-సీదాగా వుండేది. వీలున్నప్పుడల్లా బీడీలు తాగేవాడు. మేం ఎంఏ చదువుతున్న తొలినాళ్ళలో ఇందిరాగాంధీ సిండికేట్ నాయకులను ఎదిరించి, తాను రాష్ట్రపతి అభ్యర్థిగా ప్రతిపాదించిన నీలం సంజీవరెడ్డికి వ్యతిరేకంగా ఇండిపెండెంట్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసిన వరాహగిరి వెంకటగిరిని బలపర్చి, అంతరాత్మ ప్రబోధం అనే నినాదాన్ని లేవనెత్తింది. అలనాటి ఆవర్తమాన రాజకీయాలు అత్యంత ఆసక్తిగా తరగతిలో చర్చించేవాళ్ళం.

         “హోంసిక్” తొ సతమతమయ్యే నాకు ఉరట కలిగించేవి....స్నేహితులతో కాలక్షేపం, లైబ్రరీలో కాలం గడపడం, అడపా-దడపా బీరు తాగడం, చీట్లపేక ఆడడం, వరుసకు బంధువైన తుర్లపాటి సాంబశివరావు (ఆయన నాగ్ పూర్ లో అదే రోజుల్లో ఎమ్మెస్సీ బయో కెమిస్ట్రీ చదువుతుండే వాడు) తో ముచ్చటించడం, అదే పనిగా క్రమం తప్పకుండా మా శ్రీమతికి ఉత్తరాలు రాయడం, జవాబు కోసం ఎదురుచూడడం.

         ఎంఏ మొదటి సంవత్సరం చదువుతున్నప్పుడు యూనివర్సిటీ ఎన్నికలు జరిగాయి. అక్కడ పధ్ధతి ప్రకారం మొదలు యూనివర్సిటీ ప్రతినిధులను ఎన్నుకుంటారు. వీరంతా కలిసి, వీళ్ళలో ఒకరిని యూనివర్సిటీ అధ్యక్ష, కార్యదర్శులను ఎన్నుకుంటారు. మేమంతా కలిసి మా క్లాస్మేట్ ఉమాశంకర్ ను ఒక అభ్యర్థిగా నిలబెట్టాం. కాకపోతే ఆయన ప్రత్యర్థిలలో ఒకరు యూనివర్సిటీ అధ్యక్ష స్థానాన్ని ఆశిస్తున్న వ్యక్తి. అతడు అలనాటి మహారాష్ట్ర ప్రముఖ కమ్యూనిస్ట్ నాయకుడు, శివసేన బాల థాకరేను ఎప్పుడూ విమర్శించే చోబే సోదరుడు. పోటీ రసవత్తరంగా సాగి, ఈ ఇద్దరూ ఓడిపోయి మూడో వ్యక్తీ గెలిచాడు. తక్షణమే మా మీదికి దాడికి దిగారు చోబే సోదరుడి అనుయాయులు. మొత్తం మీద ఎదో విధంగా ఆ కష్టం నుండి బయట పడ్డాం. ఆ తరువాత మేమమతా స్నేహితులమయ్యాం.  

మొత్తం మీద ఎంఏ రెండేళ్ళ చదువు పూర్తి చేసుకున్నాను. చదువు పూర్తయిన తరువాత నాకొక టెస్ట్ మోనియల్ కావాలని మూర్తిగారిని అడిగాను. ఆయన ఇచ్చిన సర్టిఫికేట్ ఇప్పటికీ అది నాదగ్గర భద్ర పర్చుకున్నాను. “నియమ నిబంధనలను పాటించడం కన్నా తనకు అప్పచెప్పిన, తాను స్వీకరించిన పనిని పూర్తి చేయడం జ్వాలా నరసింహారావు ప్రత్యేకత” అని ఆ సర్టిఫికేట్ సారాంశం.
ఎప్పటిలాగే ఎంఏ థర్డ్ క్లాస్ లో పాసయ్యాను. ఖమ్మంలో ఉద్యోగాన్వేషణ మొదలెట్టాను.