Saturday, October 19, 2019

శబరికి దర్శనం ఇచ్చి పంపాతీరం చేరిన రామలక్ష్మణులు .... శ్రీమదాంధ్ర వాల్మీకి రామాయణం...అరణ్యకాండ-83 : వనం జ్వాలా నరసింహారావు


శబరికి దర్శనం ఇచ్చి పంపాతీరం చేరిన రామలక్ష్మణులు
శ్రీమదాంధ్ర వాల్మీకి రామాయణం...అరణ్యకాండ-83
వనం జ్వాలా నరసింహారావు
ఆంధ్రభూమి ఆదివారం సంచిక (20-10-2019)
          పడమటి దిక్కుగా పోతున్న రామలక్ష్మణులు దారిలో కొండలు, తీయటి పండ్లున్న అడవులు, చెట్లు చూసుకుంటూ పోయి కొండ దగ్గర ఆరాత్రి గడిపి, సూర్యోదయం అవగానే పరిశుద్ధ జలాల పంపానదిని చూస్తూ తిరిగి ప్రయాణం కొనసాగించారు. పడమటి దిక్కున వున్నా ఒడ్డులో వెతికి అక్కడ శబరి వుండే రమ్యమైన ఆశ్రమాన్ని చూసి సమీపించారు. (పంప ఒడ్డున ఈ ఆశ్రమం ఇప్పటికీ వుందట. ఈ గుహవాకిట్లో పట్టపగలు ఎండలు మండిపోతున్నప్పటికీ, దుప్పటి కప్పుకోనేంత చల్లటి గాలి వీస్తుంది). శబరి వీరిని చూసి చేతులు మోడ్చి, వారిపాదాలను అంటి నమస్కరించి, పాద్యం ఇచ్చి, తగిన ఉపచారాలను అన్నింటినీ శాస్త్ర ప్రకారం కావించింది. ఆ తరువాత నిలబడి వున్న ఆమెను చూసి శ్రీరామచంద్రుడు పలకరించాడు.

         “సాధుచారిత్రా! నీ తపస్సులు, వ్రతాలు విఘ్నం లేకుండా జరుగుతున్నాయికదా? కోపంలోను, ఆహారంలోను నిర్మలమైన మనస్సుకలదానా! నియమం వుంది కదా? నువ్వు నియమించుకున్న వ్రతాలు నెరవేరుతున్నాయా? మనస్సు సర్వదా ప్రసన్నంగా, శాంతంగా వుందికదా? గురుసేవలు కొనసాగుతున్నాయి కదా? దానివల్ల ఫలితం అనుభవానికి వస్తున్నదా?” అని రామచంద్రమూర్తి శబరిని ప్రశ్నించగా, తపస్సు ధనంగాకల ఆ పుణ్యస్త్రీ, ముక్తులైన వారికి సమ్మతమైన నడవడికల ఆ యోగసిద్ధురాలు, కౌసల్యా పుత్రుడిని చూసి మిక్కిలి భక్తితో, వినయంతో ఈ విధంగా అన్నది.

         (గురువు, గురుపుత్రులు లేరుకదా! ఇప్పుడేమి శుశ్రూష అనకూడదు. గురువు పోయినా నిజమైన శిష్యులు గురుపాదుకలు వుంచుకుని వాటికి గురుపూజ చేసినట్లే చేస్తారు. మనస్సు, వాక్కు, కాయం శుద్ధంగా వుంచుకుని గురుభక్తి, దైవభక్తి కలిగుంటే భగవంతుడు మనల్ని వెతుక్కుంటూ తానె వస్తాడని శబరి-రామ చరిత్రం వల్ల అర్థమవుతున్నది. భగవత్ దర్శనాపేక్ష వుంటే చాలు. రామచంద్రమూర్తిని వెతుక్కుంటూ పోయి దర్శించడం శబరికి సాధ్యమయ్యేదా?).

         “అపహతపాపా! నా గురుశుశ్రూషకు ఫలం నిన్ను చూసిన తరువాత ఇప్పుడే కదా ఫలించింది? గురుశుశ్రూషకు ఫలం భగవత్సాక్షాత్కారం. అది నాకు ఇప్పుడే కలగడం వల్ల గురుశుశ్రూష ఇప్పుడే ఫలించింది. అలాగే నా తపాలకు, వ్రతాలకు ఫలమేంటి? భగవత్సాక్షాత్కారమే! అదికూడా నీ దర్శనభాగ్యాన ఇప్పుడే ఫలించింది పుండరీకాక్షా! భూమ్మీద జన్మించిన వారిలో సార్థకజన్ముడు ఎవడు? భగవంతుడిని సాక్షాత్కరింపచేసుకున్నవాడే! ఇప్పుడు నేను నిన్ను కళ్లారా ప్రాకృత చక్షువులతో చూడగలగడం అంటే నా జన్మ సార్థకం అయినట్లే కదా? దేవతా శ్రేష్టుడా! నిన్ను చేతులారా పూజించి మోక్షం పొందుతాను. నీ దయార్ద్ర దృష్టి వల్ల పాపాలు నశించాయి. అరిషడ్వర్గం హతమయింది. మోక్షం లభించింది”.

“శ్రీరఘురామచంద్రా! నేను శుశ్రూష చేస్తుండే నా గురువులు, మీరు చిత్రకూటానికి వచ్చారనీ, ఇక్కడికి వస్తారనీ, మీ దర్శనం చేసుకుంటే నాకు మళ్లీ జన్మలేని లోకం లభిస్తుందనీ చెప్పిన కారణాన మీ కొరకు వేచి చూస్తున్నాను. సంతోషంగా మీ కోసం మంచివి, ఏరి-కోరి నానా రకాలైన కందమూల ఫలాలు సంపాదించాను”. శబరి మాటలకు ఆమెను చూసి రామచంద్రమూర్తి ఇలా అన్నాడు. “అమ్మా! నీ గురువుల ప్రభావం విన్నాను. అది ప్రత్యక్షంగా చూడాలని కోరికగా వుంది. కాబట్టి నీకిష్టం వుంటే ఆ చిత్రాలను చూపించు”.


         రామచంద్రమూర్తి అడిగినదానికి బదులుగా శబరి, ఆయనతో ఇలా జవాబిచ్చింది.  “రామచంద్రా! వర్షించే మేఘాలలాగా నల్లగా వ్యాపించి మృగాలతో, పక్షులతో నిండి వున్న ఈ మతంగవన స్థలంలో తమ మంత్రాల శక్తితో మా గురువులు తీర్థాలను కల్పించారు. పడమటి వేదిమీద మా స్వాములు ముసలితనంతో వణకుతున్నప్పటికీ భగవదారాధన మానకుండా పూలతో పూజించేవారు. వారి తపోమహిమ వల్ల వేదులు వాళ్లు లేకున్నా దిక్కులన్నిటినీ ప్రకాశింప చేస్తున్నాయి. శుష్కోపవాసాలు చేసి బలహీనులై నడవలేని కారణాన సముద్రాలకు పోలేకపోతే, వాళ్ల పిలుపు మేరకు సముద్రాలే ఇక్కడికి వచ్చాయి. చూడు....రామచంద్రా. మా గురువులు స్నానాలు చేసి తడిసిన నారవస్త్రాలు ఈ చెట్లకొమ్మల మీద వుంచి పోయారు. వారి తపఃప్రభావం వల్ల నేటికీ అవి ఆరలేదు. వారు దేవతారాదనలో పూజించిన పూలు ఇప్పటికీ వాడిపోలేదు. వినతగినవన్నీ విన్నావు....చూడతగినవన్నీ చూశావు. ఇక నేను నా గురువులున్న చోటుకు పోయి వాళ్ళను దర్శించాలి. నాకు ఆజ్ఞ ఇవ్వు”.

         ఆ పుణ్యాత్మురాలు చెప్పిన అమతలన్నీ విన్న రామచంద్రుడు ఆమె గురుభక్తికి, దైవభక్తికి మెచ్చి, ఇలా అన్నాడు. “సాధుచారిత్రా! నువ్వు చేయాలనుకున్న సత్కార్యాలన్నీ గ్రహించినట్లే భావించు. నీ కోరిక ప్రకారం వెళ్లిపో”.

         శబరి పరమపదానికి పోగా, ఏకాగ్రమనస్కుడై, తన తమ్ముడు లక్ష్మణుడిని చూసి రామచంద్రుడు మతంగముని గురించి చెప్పాడిలా. “ఆహా! ఏమి, ఈ ఋషుల మహిమ? అవి చూస్తూ వుంటే చాలా ఆశ్చర్యంగా వుంది. లక్ష్మణా! ఇక్కడ జింకలు, పులులు, మచ్చికతో సహజ విరోధం వదిలి నమ్మకంగా తిరుగుతున్నాయి. మునీశ్వరులు వున్నప్పుడే కాకుండా వాళ్లు పోయిన తరువాత కూడా వాళ్ల తేజస్సు వ్యాపించి ఉన్నందున హింస అనేది కనబడడం లేదు. మునీశ్వరుడు సృష్టించిన సముద్ర జలాలతో పితృ తర్పణం చేశాం. ఇది మనకు మేలు చేస్తుంది. లక్ష్మణా! మన కష్టకాలం పోయింది. ఇక సౌఖ్యమే కలుగుతుంది. ఇక్కడికి సుగ్రీవుడు వుండే పర్వతం దగ్గరే. ఎంతో దూరం లేదు. ఇక మనం పంపకు పోదాం. అక్కడే కదా సుగ్రీవుడు వానరులతో వుండే ఋశ్యమూకం వున్నది. మనం సుగ్రీవుడిని చూడడానికి పోదాం పద. సీతను వెతికే పని అతడిదే కదా?”. అన్న మాటలకు లక్ష్మణుడు తానూ ఆ విషయమే ఆలోచిస్తున్నానని అన్నాడు. వాళ్లు పంపాతీరం చేరారు.

         పంపా సరోవరం చూసిన రామలక్ష్మణులు దాని సౌందర్యానికి, వ్రతనిష్ఠ కల మునులతో కూడిన దాని మహిమకు ఆశ్చర్యపడి నేత్రానండంగా దాన్నే చూసుకుంటూ పోయారు. దానికి కొంచెం దూరంలో వున్నమతమ్గు కొలనులో స్నానం చేసి ఆ రాజకుమారులు సమీపంలోని అందమైన వనాలను చూస్తూ పోసాగారు. అలా పోతున్న వారికి అందమైన తీగలతో ప్రకాశించే బొట్టుగు చెట్లు, మాదిఫల వృక్షాలు, గన్నేరులు, మొల్లతీగెలు, మర్రులు, ఏడాకుల అరటులు, మొగలి చెట్లు, ఎర్ర గన్నేరులు, మామిడితోపులతో కూడిన ఆ వనం అలంకరించబడిన  పడుచులాగా వుంది. చిలుకలు, గుడ్డికొంగలు, నేమిళ్ళు లాంటి మనోహరమైన పక్షుల ధ్వనులు వింటూ సంతోషంగా పంప చేరారు.

అప్పుడు రాముడు లక్ష్మణుడితో, “ఈ పంప ఒడ్డున వున్న ఋశ్యమూకపర్వతం మీదనే కదా ఆ పుణ్యాత్ముడు సుగ్రీవుడున్నది? శోకతప్తుడినై రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, భార్యను పోగొట్టుకుని ఎలా బతకాలి? కాబట్టి మన పనికోసం నువ్వు సుగ్రీవుడిని చూడడానికి వెళ్లు. నేను పోవడం మర్యాద కాదు”. ఇలా లక్ష్మణుడితో చెప్తూ, రామచంద్రమూర్తి అధికమైన దుఃఖంతో పంపాతీరాన్ని చూడడానికి అనువైన స్థలానికి తమ్ముడితో కలిసి చేరాడు. అందమైన ఆ కొలను చూసిన వారికి ఇన్నాళ్లు కలగని సంతోషం కలిగింది.
(సమాప్తం)

Friday, October 18, 2019

గండ్లూరి కిషన్ రావు, వనం శ్రీరాంరావులతో తలెత్తి, సమసిన వివాదం .... జ్ఞాపకాల అనుభవాలు-అనుభవాల జ్ఞాపకాలు-11 : వనం జ్వాలా నరసింహారావు


గండ్లూరి కిషన్ రావు, వనం శ్రీరాంరావులతో తలెత్తి, సమసిన వివాదం
జ్ఞాపకాల అనుభవాలు-అనుభవాల జ్ఞాపకాలు-11
వనం జ్వాలా నరసింహారావు
1975 వేసంగి స్కూల్ సెలవుల్లో ఖమ్మంలో ఉన్నప్పుడే మా కుటుంబపరంగా అనేకానేక సంఘటనలు చోటు చేసుకున్నాయి. ఒకదానికి మరోదానికి లింకులున్నాయి. మాకు వరసకు సమీపబందువైన (స్వర్గీయ) కందిబండ రంగారావు గారి ఐదో కుమారుడు నరసింహారావుతో చెల్లెలు ఇందిర వివాహం నిశ్చయమైంది. వివాహం తేదీ (నాకు గుర్తున్నంతవరకు) 20, మే నెల 1975. సరిగ్గా అదే ముహూర్తానికి మాకు ఇబ్బంది కలిగించే ఒక దత్తత స్వీకార కార్యక్రమానికి సన్నాహాలు చేశారు నాకు వరసకు మామయ్య అయిన (స్వర్గీయ) కమ్యూనిస్ట్ నాయకుడు గండ్లూరి కిషన్ రావు. మేమంతా చెల్లెలు పెళ్లి పనుల్లో తలమునకలై వున్న అదను చూసుకుని, మా మీద దెబ్బతీయాలని ఆ నిర్ణయం తీసుకున్నాడాయన. ఆ వివరాలన్నీ మా కుటుంబానికి సంబంధించినంతవరకు చాలా రకాల ఆసక్తికరమైనవే.

మా నాన్న వనం శ్రీనివాసరావు ముత్తాత వనం శేషయ్య గారికి  ఇద్దరు కొడుకులు, నరసింహారావు గారు (ధర్మపత్ని: సీతమ్మ గారు), నరహరి రావు గారు (ధర్మపత్ని: లక్ష్మీకాంతమ్మ గారు). నరహరి రావు గారికి ముగ్గురు కొడుకులు....వెంకట చలపతి రావు (ధర్మపత్ని: వెంకట్రామనర్సమ్మ గారు), వెంకట రంగారావు గారు (ధర్మపత్ని: కనకమ్మ గారు-మొదటి, ఆమె మరణానంతరం రాధమ్మ గారు-రెండవ), వెంకట అప్పారావు గారు, ఒక కూతురు కలిగారు. వెంకట రంగారావు (మా తాత గారు) కనకమ్మ (మా నాన్నమ్మ) దంపతులకు , నాన్న వనం శ్రీనివాసరావు గారు ఏకైక కుమారుడు. నాన్న కన్నతల్లి ఆయనకు ఒక సంవత్సరం మీద పది నెలల వయసున్నప్పుడు చనిపోయింది.  కన్న తండ్రి వెంకట రంగారావు గారు నాన్న వయస్సు 6 సంవత్సరాల, 4 నెలల, 17 రోజులు వున్నప్పుడు చనిపోయారు!

అప్పటి నుండి ఆయన పెద తండ్రి, పెద తల్లి, పెంచారు. కొన్నాళ్ళకు నాన్న పెదతండ్రి గారు కూడా స్వర్గస్తులైనారు. అప్పటివరకు అల్లారుముద్దుగా పెంచి, విద్యాబుద్ధులు నేర్పడంలో, ఉపనయన-వివాహానికి అత్యుత్సాహం చూపిన నాన్నగారి పెద్దతల్లి వెంకటరామనర్సమ్మ హటాత్తుగా మారిపోయి నాన్నను ఇబ్బందులకు గురిచేసింది.  చనిపోయిన తన పెదనాన్నగారి నిత్యకర్మలు అతికష్టం మీద జరిపించారు నాన్న. ఆ పెద్ద తల్లి వెంకటరామ నర్సమ్మ గారి పేరుమీద ఆమె జీవితాంతం అనుభవించడానికి, ఆతరువాత మా నాన్నకు చెందడానికి సుమారు 30 ఎకరాల సుక్షేత్రమైన ఎర్రమట్టి చేను ఆయన భర్త రాసిపోయారు. అదే ఈర్ష్యాసూయలకు దారి తీసింది.

మా నాయనమ్మ వెంకటరామనర్సమ్మకు మేనల్లుడైన మా ప్రాంతపు మార్క్సిస్ట్ కమ్యూనిస్ట్ నాయకుడు (స్వర్గీయ) గండ్లూరి కిషన్ రావుకు ఒక సుముహుర్తాన ఒక ఆలోచన వచ్చింది. దాన్ని కార్యరూపంలో పెట్టడానికి సరిగ్గా మా చెల్లెలు వివాహ లగ్నాన్నే ఎంచుకున్నాడాయన. గండ్లూరి కిషన్ రావు స్వగ్రామం బాణాపురం మా వూరికి ఆరేడు మైళ్ల దూరంలో వుంటుంది. ఆయన దగ్గరే వెంకటరామ నర్సమ్మ గారు వుండేవారు ఆరోజులలో. సాధారణంగా మా ఇంట్లోనే వుండేది. నా మీద అమితమైన ప్రేమ కూడా ఆమెకు. వయసు పైబడుతున్న కొద్దీ ఆలోచన చేసే స్థితిలో లేని నేపధ్యంలో ఆమెను తమకనుకూలంగా ఒప్పించారు గండ్లూరి వారు.

ఒప్పందం ప్రకారం, వరసకు మా పెదనాన్న (మాపాలివారు...నాకు రాజకీయంగా గురువు), మా నాన్నకు “భాయీ సాబ్”, మా పక్క వూరు వల్లాపురం గ్రామ వాసైన వనం శ్రీరాంరావు కొడుకును (వెంకట అప్పారావు ఉరఫ్ బాబయ్య) వెంకటరామ నర్సమ్మ గారికి దత్తత చేసి, ఆమె పేరున వున్న 30 ఎకరాల భూమిని అతడి పేరుమీద వారసత్వ హక్కుగా మార్పించి, అతడికి గండ్లూరి కిషన్ రావు కూతురును ఇచ్చి వివాహం చేయాలని. దీనివల్ల మా నాన్న గారికి ఆ 30 ఎకరాలు దక్కకుండా పోవడం, వల్లాపురం శ్రీరాంరావు ప్రత్యక్షంగా, గండ్లూరు కిషన్ రావు పరోక్షంగా లాభ పడడం జరగాలనేది ఆలోచన. దత్తత ముహూర్తాన్ని సరిగ్గా మా చెల్లెలు పెళ్లి ముహూర్తానికే నిర్ణయించారు. దీన్నంతా అత్యంత రహస్యంగా వుంచారు. చెల్లెలు పెళ్లి ఇంకా మూడు-నాలుగు రోజులే వుందనగా మాకు తెలిసింది. అప్పటికి నా వయసు 27 సంవత్సరాలు.

వెంటనే రంగంలోకి దిగాల్సి వచ్చింది. గండ్లూరి కిషన్ రావు పేరు పొందిన సీపీఎం నాయకుడు. పాలేరు సమితి (అప్పట్లో) ప్రాంతంలో ఆయన మాటకు తిరుగు లేదు. ఆయనంటే చాలామందికి అమితమైన గౌరవం. ఆయన నాయకత్వంలో పార్టీ ఆ చుట్టుపక్కల గ్రామాల్లో పట్టు సంపాదించుకుంది. ఆయన్ను గెలవాలంటే అంత సులభం కాదప్పట్లో. నాకు వరసకు బాబాయి, మా ఆమ్మకు మేనమామ కొడుకు, కమలాపురం గ్రామ సర్పంచ్ (ఆపట్లో) వనం నర్సింగరావు కూడా పేరుపొందిన సీపీఎం నాయకుడే. కాకపోతే గండ్లూరికి జూనియర్. ఆయన సహాయం కోరాను. నేను కూడా అప్పట్లో సీపీఎం పార్టీ అభిమానినే. జిల్లా నాయకుల్లో, తాలూకా నాయకుల్లో చాలామందితో పరిచయాలున్నాయి. నర్సింగరావు నన్ను వెంటనే తాలూకా పార్టీ కార్యదర్శి, పార్టీలో పలుకుబడి కలిగిన ప్రముఖ వ్యక్తి, నిరాడంబరుడు, అజాతశత్రువు (స్వర్గీయ) రావెళ్ళ సత్యం గారి దగ్గరికి తీసుకెళ్లాడు. ఆయనకు విషయమంతా చెప్పాం. గండ్లూరి చేస్తున్నది తప్పని ఆయన దృష్టికి తెచ్చాం. ఆయన మా వాదనను అంగీకరించాడు. అప్పట్లో సెల్ ఫోన్లు అసలే లేవు. లాండ్ లైన్లు కూడా అరుదుగా వున్నాయి. గ్రామాల్లో అసలే లేవు. ఏదైనా విషయం చెప్పాలంటే వ్యక్తిగతంగా పోవాల్సిందే.

వనం శ్రీరాంరావు గారికి నచ్చ చెప్పడానికి జీప్ వేసుకుని మేం ముగ్గురం, నర్సింగరావు, నేను, రావెళ్ళ సంత్యం గారు వల్లాపురం చేరుకున్నాం. తర్జన-భర్జనలు జరిగాయి. మా ఇంట్లో మా చెల్లెలు పెళ్లి అయ్యేంతవరకూ దత్తత వాయిదా వేసుకోమని సత్యం గారు అన్నారు. ఎంతకూ శ్రీరాంరావు గారు అంగీకరించలేదు. చేసేదేమీ లేక బాణాపురం బయల్దేరాం. మేం వెళ్లి గండ్లూరి కిషన్ రావుతో చర్చిస్తుంటే శ్రీరాంరావు గారు తన మందీ-మార్బలంతో అక్కడికి చేరుకున్నాడు. అందరం చర్చించాం. సత్యంగారు వల్లాపురంలో చేసిన దత్తత వాయిదా  ప్రతిపాదన బాణాపురంలో కూడా చేశారు. శ్రీరాంరావు గారు అంగీకరించలేదు. కిషన్ రావు సందిగ్ధంలో పడ్డాడు. అప్పుడు సత్యంగారు తన చివరి అస్త్రాన్ని వేశాడు. తాలూకా పార్టీ కార్యదర్శిగా గండ్లూరిని ఆదేశిస్తున్నట్లు, దత్తత వాయిదా వేసుకోవాల్సిందేనని స్పష్టం చేశారు. సొంత ఇంటి పనులకు, పార్టీకి సంబంధం ఏంటని శ్రీరాంరావు వాదించాడు. అయితే ఒక క్రమశిక్షణ కల పార్టీ కార్యకర్తగా గండ్లూరి కిషన్ రావు, సత్యంగారి ఆదేశం మేరకు నడుచుకోవడానికి అంగీకరించాడు. మా చెల్లెలు పెళ్లి అయిన తరువాత కొన్నాళ్లకు పెద్ద మనుషుల సమక్షంలో సంప్రదింపులు జరగాలనీ, పెద్ద మనుషుల సూచన మేరకు ఇరు పక్షాలు నడుచుకోవాలనీ నిర్ణయం జరిగింది. అలా ఆ సమస్యకు తాత్కాలికంగా పరిష్కారం దొరికింది. అంతా మా చెల్లెలి పెళ్లికి హాజరయ్యారు.

ఆ తరువాత గండ్లూరి వారి పక్షాన పెద్దమనిషిగా కిషన్ రావు అన్నగారు (స్వర్గీయ) గండ్లూరి నారాయణరావు గారు (మా నాన్నకు ఆప్తమిత్రులు), మా నాన్న పక్షాన మాజీ సమితి అధ్యక్షుడు (స్వర్గీయ) రావులపాటి సత్యనారాయణ రావు గారు ఇరు పక్షాల వాదనలు పలుమార్లు విన్నారు. చివరకు మా నాన్న వాదనకే మద్దతు పలికారు. వెకట్రామనర్సమ్మ గారు బతికున్నంత కాలం ఆమె పోషణకు సరిపడా ఇవ్వడానికి ఆమెపేరుమీద వున్న 30 ఎకరాల భూమిని (ఎర్రమట్టి చేను) అమ్మి అందులో కొంత ఆమెకు చెందేలా చేయడం జరిగింది. కిషన్ రావు రెండో కూతురు జ్యోతిని మా తమ్ముడు (స్వర్గీయ) శ్రీనాథ్ కిచ్చి పెళ్లి చేయాలని కూడా పెద్ద మనుషుల మధ్య ఒప్పందం కుదిరింది. దరిమిలా గండ్లూరి కిషన్ రావు రాజకీయ హత్యకు గురయినప్పటికీ ఆయన కూతురును మా తమ్ముడు పెళ్లి చేసుకున్నాడు. కథ సుఖాంతం.

Thursday, October 17, 2019

ఐదున్నర దశాబ్దాల క్రితం నాటి హైదరాబాద్ : వనం జ్వాలా నరసింహారావు


ఐదున్నర దశాబ్దాల క్రితం నాటి హైదరాబాద్
వనం జ్వాలా నరసింహారావు
సూర్యదినపత్రిక (18-10-2019)
          1964 జూన్ నెలలో మొదటిసారి హైదరాబాద్ వచ్చాను. ఖమ్మంలో మధ్యాహ్నం పన్నెండు గంటలకు బస్సెక్కితే హైదరాబాద్ గౌలిగూడా బస్ స్టాండ్ చేరుకునే సరికి సాయంత్రం ఏడు దాటింది. అప్పట్లో ఎక్స్ ప్రెస్ బస్సు కాదది. ఒకరకమైన ఫాస్ట్ పాసింజర్ లాంటిది. చిక్కడపల్లి వెళ్లడానికి గౌలిగూడా నుంచి రిక్షా కుదుర్చుకున్నాం. రిక్షా వాడిని మొదలు "చల్తే క్యా" అని అడగాలి. అంతా హింది-ఉర్దూ కలిసిన భాష. "కహా జానా సాబ్" అని వాడు అడగడం...మేం చిక్కడపల్లి "దేవల్ కి బాజు గల్లీ" అని చెప్పడం, అంగీకరించిన రిక్షా వాడు "బారానా" (75 పైసలకు సమానం) కిరాయి అడుగుతే, మేం "ఛె ఆనా" (వాడడిగిన దాంట్లో సగం) ఇస్తామనడం, చివరకు "ఆఠానా" కు కుదరడం జరిగిపోయింది. గౌలిగూడా, ఇసామియాబజార్, సుల్తాన్ బజార్, బడీ చావిడి, కాచి గుడా చౌ రాస్తా, వై.ఎం.సి.ఏ మీదుగా చిక్కడపల్లి "దేవల్ కి బాజు గల్లీ" లో వున్న మామయ్య ఇంటికి చేరుకున్నాం. అలా మొదలైంది నా హైదరాబాద్ అనుభవం.

1964 జూన్ నెలలో న్యూ సైన్స్ కాలేజీలో బిఎస్సీ డిగ్రీ రెండో సంవత్సరంలో చేరాను. విద్యా నగర్ అడ్డీకమేట్ లో ఒక గది అద్దెకు తీసుకున్నాను. నెలసరి అద్దె పది రూపాయల లోపే! అప్పట్లో నాన్న గారు నాకు నెలకు వంద రూపాయలు ఖర్చులకొరకు పంపేవారు. ఎంత ఖర్చు చేసినా ఇంకా డబ్బులు మిగిలేవి. అప్పట్లో, నారాయణ గుడాలోని "యాక్స్" టైలర్ దగ్గర కాని, "పారగాన్" టైలర్ దగ్గర కాని బట్టలు  కుట్టించుకుంటే కుట్టు కూలీ ఐదారు రూపాయల కంటే మించకపోయేది. మొదట్లో "బాటం వెడల్పు" గా వుండే పాంట్లు కుట్టించుకునే వాళ్లం. ఆ తరువాత "గొట్టం" పాంట్ల ఫాషన్ వచ్చింది. అవి పోయి "బెల్ బాటం" వచ్చాయి. పాంటు కింద భాగంలో మడతతో కొన్నాళ్లు, మడత లేకుండా కొన్నాళ్లు ఫాషన్‌గా వుండేది.

విద్యా నగర్ నుంచి కాలేజీకి వెళ్లడానికి "3-డి" బస్సు ఎక్కి, నారాయణ గుడాలో దిగి, నడుచుకుంటూ, విఠల్ వాడీ మీదుగా వెళ్లేవాడిని. ఒక్కో సారి "చారనా" బాడుగ ఇచ్చి "చార్మీనార్ చౌ రాస్తా" (ఇప్పటి ఆర్. టి. సి. క్రాస్ రోడ్స్) వరకు రిక్షాలో వచ్చి, అక్కడ నుంచి "7-సి" బస్సెక్కి, వై.ఎం.సి.ఏ దగ్గర దిగి నడుచుకుంటూ వెళ్లేవాడిని కాలేజీకి. చార్మీనార్ చౌ రాస్తా చుట్టుపక్కలంతా పారిశ్రామిక వాడగా వుండేదప్పట్లో. చార్మీనార్ సిగరెట్ కర్మాగారం (వజీర్ సుల్తాన్ టొబాకో కంపెనీ), గోలకొండ సిగరెట్ (నీలం రంగు పాకెట్ లో వచ్చే) కర్మాగారం అక్కడే వుండేవి. చార్మీనార్ చౌ రాస్తా నుంచి విద్యానగర్‍కు వెళ్లడానికి పక్కా రోడ్డు లేదప్పట్లో. ఆ మార్గంలో సిటీ బస్సులు నడవకపోయేవి. విద్యా నగర్ పక్కనే జమిస్తాన్ పూరాకు వెళ్లడానికి "రామ్ నగర్ గుండు" మీద నుంచి వెళ్లే వాళ్లం.

చార్మీనార్ చౌ రాస్తా-ఆర్. టి. సి. క్రాస్ రోడ్స్ నుంచి (ఇప్పుడున్న) టాంక్ బండ్‍ను కలిపే రోడ్డు కూడా అప్పట్లో లేదు. ఇప్పుడు టాంక్ బండ్‍ను కలిపే స్థలంలో కొంచెం అటు-ఇటుగా ఒక "కల్లు కాంపౌండ్" వుండేది. దానిని తొలగించడానికి అధికారులు ఎన్ని ప్రయత్నాలు చేసినా, మొదట్లో సాధ్యపడలేదు. ఇందిరా పార్క్ అసలే లేదు. ధర్నా చౌక్ కూడా లేదు. ఇందిరా పార్క్ దగ్గర నుంచి టాంక్ బండ్ పక్కగా ప్రస్తుతం వున్న "ఫ్లయిఓవర్" కూడా లేదప్పుడు. ఆ రోజుల్లో హైదరాబాద్‌లో కనీసం పాతిక-ముప్పై వేల రిక్షాలన్నా వుండేవి. మీటర్ టాక్సీలుండేవి కాని, బేరం కుదుర్చుకుని ఎక్కించు కోవడం తప్ప మీటర్ ఎప్పుడూ వేయక పోయేవారు. డ్రైవర్ కాకుండా ముగ్గురికంటే ఎక్కువగా టాక్సీలో కూర్చోనీయక పోయే వాళ్లు. ఆటోలు కూడా వుండేవి కాని అంత పాపులర్ కాదు. ఆటోలలో ఇద్దరు పాసింజర్లకే పర్మిషన్. టాక్సీలకు కిలోమీటర్‌కు పావలా చార్జ్ వున్నట్లు గుర్తు.

సిటీ బస్సుల్లో ప్రయాణం ఇప్పటి లాగా కష్టంగా వుండేది కాదు. హాయిగా ప్రయాణం చేసే వాళ్లం. "ఆగే బడో" అనుకుంటూ కండక్టర్ సున్నితంగా చెపుతుంటే ప్రయాణీకులు క్రమ శిక్షణతో దొరికిన సీట్లలో కూచోవడమో, లేదా, ఒక క్రమ పద్ధతిన నిలబడడమో చేసేవారు. సింగిల్ బస్సులు, ట్రైలర్ బస్సులు, డబుల్ డెక్కర్ బస్సులు వుండేవి. కండక్టర్ చేతిలో టికెట్ ఇచ్చే మిషన్ వుండేది. బర్రున తిప్పి ఒక చిన్న టికెట్ ఇచ్చేవాడు. టికెట్ ఖరీదు పైసల్లోనో, అణా-బేడలలోనో వుండేది. కనీస చార్జ్ ఒక "అణా"-ఆరు "నయాపైసలు" వున్నట్లు గుర్తు. ఉదాహరణకు విద్యా నగర్ నుంచి నారాయణ గుడాకు కాని, చార్మీనార్ చౌ రాస్తా నుంచి వై.ఎం.సి.ఏ కు కాని "అణా" లేదా ఆరు పైసలు రేటుండేది.

ఇంతకీ "అణా" ఏంటనే ప్రశ్న రావచ్చు. నేను హైదరాబాద్ వచ్చిన కొత్త రోజుల్లో కొన్నాళ్ల వరకు-బహుశా ఒక ఆర్నెల్ల వరకనుకుంటా, ఇంకా అణా-బేడలు చలామణిలోనే వుండేవి. అందుకే ఇక్కడ కొంత మన నాణాల గురించి ప్రస్తావిస్తే బాగుంటుందేమో! ఆగస్ట్ 15, 1947 భారత దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన రోజుల్లో అమల్లో వున్న కరెన్సీ నాణాలు "దశాంశ" తరహా నాణాలు కావు. రూపాయను పదహారు "అణా” లుగా, ఎనిమిది "బేడ” లుగా, నాలుగు "పావలా” లుగా, రెండు "అర్థ రూపాయ” లుగా విభజించి చలామణిలో వుంచారు. ఒక "అణా” కు నాలుగు పైసలు...రూపాయకు 64 పైసలు. 1957 లో "డెసిమల్" పద్ధతిలోకి చలామణిని మార్చింది ప్రభుత్వం. అయితే 1964 (నేను హైదరాబాద్ వచ్చిన కొత్త రోజుల) వరకు, నాన్-డెసిమల్ (అణా, బేడ, పావలా...), డెసిమల్ పద్ధతులు రెండింటినీ వాడకంలో వుంచారు. అణా గుండ్రంగా, బేడ నాలుగు పలకలుగా-పచ్చ రంగులో వుండేవి. ఆ తరువాత నాన్-డెసిమల్ నాణాల వాడకం ఉపసంహరించింది ప్రభుత్వం. ఇప్పుడు మనం పైసలుగా వ్యవహరిస్తున్న నాణాలను 1957-1964 మధ్య కాలంలో "నయా పైస” లుగా పిలిచేవారు. 1, 2, 5, 10, 20, 25, 50 (నయా) పైసల నాణాలు చలామణిలో వుండేవి.


విద్యా నగర్ నుండి హిమాయత్ నగర్ కు మారాం. ఒక గది అద్దెకు తీసుకున్నా. అద్దె పది రూపాయలు. ఇద్దరం వుండేవాళ్లం. చెరి ఐదు రూపాయలు. కాలేజీకి వెళ్లే దారిలో వై.ఎం.సి.ఏ కి ఎదురుగా "ఇంద్ర భవన్" అనే ఇరానీ రెస్టారెంటులో ఆగుతుండేవాళ్లం ఒక్కొక్కప్పుడు. అక్కడ కాకపోతే, కాలేజీ ఎదురు గుండా (ఇప్పటికీ వుంది) "సెంటర్ కెఫే" కి పోయే వాళ్లం. ఇరానీ "చాయ్" (బహుశా) 15 పైసలిచ్చి తాగే వాళ్లం. ఒక్కోసారి "పౌనా" తాగే వాళ్లం. 5 పైసలకు ఒక సమోసా, లేదా, ఒక బిస్కట్ కొనుక్కుని తినే వాళ్లం. అప్పట్లో "పానీ పురి" ఖరీదు కూడా 5 పైసలే. మిర్చి బజ్జీ కూడా 5 పైసలకే దొరికేది. అలానే సాయంత్రాలు చిక్కడపల్లి వెళ్లి "సాయిబాబా మిఠాయి భండార్" లో "గులాబ్ జామూన్", "కలకంద" తిని, "హైదరాబాద్ మౌజ్" కలుపుకుని పాలు-పౌనా తాగే వాళ్లం. పావలాకు అర డజన్ మౌజ్-అరటి పళ్లు దొరికేవప్పుడు.

చిక్కడపల్లి రోడ్డు మీద వున్న మరో హోటెల్ "గుల్షన్ కెఫే" కి కూడా వెళ్తుండేవాళ్లం. గుల్షన్ కెఫే సమీపంలో "రూబీ ఆర్ట్ స్టూడియో" వుండేది. పక్కనే "ప్రజా ఫార్మసీ మెడికల్" షాప్, దానికి ఎదురుగా "మహావీర్ మెడికల్ షాప్" వుండేవి. శెలవుల్లో హిమాయత్ నగర్‌లో వున్న "గాయత్రీ భవన్" కు కాని, నారాయణ గుడాలో వున్న తాజ్ మహల్ కు కాని టిఫిన్ తింటానికి వెళ్లే వాళ్లం. ఇక భోజనం ఎప్పుడూ నారాయణ గుడా తాజ్ మహల్ హోటల్లోనే. అప్పట్లో తాజ్ మహల్ లో 36 రూపాయలిస్తే 60 భోజనం కూపన్లు ఇచ్చేవారు. తడవకు 18 రూపాయలిచ్చి 30 కూపన్లు కొనుక్కునే వాళ్లం. కూపన్ పుస్తకంలో "అతిధులకు" అదనంగా రెండు టికెట్లుండేవి. నెలకు అలా నలుగురు గెస్టులను ఉచితంగా భోజనానికి తీసుకెళ్లగలిగే వాళ్లం. ఇక భోజనంలో "అన్ లిమిటెడ్" పూరీలు ఇచ్చేవారు. సైజు చిన్నగా వుండేవి. వూరగాయ పచ్చళ్లతో సహా తీరు-తీరు రుచులతో భోజనం, పరిశుభ్రంగా పెట్టేవారు హోటెల్ వారు. నేను స్టూడెంటుగా వున్నంతకాలం ఒక్క తాజ్ మహల్ హోటెల్ లోనే భోజనం చేశాను. క్రమేపీ రేట్ పెరుక్కుంటూ పోయింది. ఇప్పుడు 36 రూపాయలకు "ప్లేట్" ఇడ్లీ కూడా రాని పరిస్థితి!

నారాయణ గుడా తాజ్ మహల్ హోటెల్ లో సాయంత్రాలు కబుర్లు చెప్పుకుంటూ, ఒక ప్లేట్ "ముర్కు" తిని, "వన్ బై టు" కప్పు కాఫీ తాగి (బహుశా అంతా కలిపి అర్థ రూపాయ కన్నా తక్కువ బిల్లు అయ్యేదేమో!) బయట పడే వాళ్లం. తాజ్ మహల్ నుంచి బయటికొచ్చి, కాసేపు నారాయణ గుడా బ్రిడ్జ్ పక్కనున్న పార్క్ లో కూచుని కబుర్లు చెప్పుకునే వాళ్లం. ఒక్కో సారి స్నేహితులతో కలిసి, హిమాయత్ నగర్ మీదుగా, పీపుల్స్ హై స్కూల్ పక్కనుంచి నడుచుకుంటూ, చిక్కడపల్లి దాకా పోయి, తిరిగి తాజ్ మహల్ హోటెల్ కు వచ్చి భోజనం చేసి రూమ్ కు వెళ్లే వాడిని. మధ్య-మధ్య నారాయణ గుడా నుంచి నడుచుకుంటూ వై.ఎం.సి.ఏ మీదుగా, బడీ చావడీ, సుల్తాన్ బజార్, కోఠి తిరిగి వచ్చే వాళ్లం. తిరుగు ప్రయాణం, ఒక వేళ అలిసిపోతే, బస్సులో చేసే వాళ్లం. హిమాయత్ నగర్, అశోక్ నగర్ మధ్య ఇప్పుడున్న "బ్రిడ్జ్" అప్పుడు లేదు. వర్షాకాలంలో మోకాలు లోతు నీళ్లలో నడుచుకుంటూ వెళ్లే వాళ్లం. అశోక్ నగర్ లో ఇప్పుడు బ్రహ్మాండంగా వెలిగిపోతున్న "హనుమాన్" గుడి అప్పుడు లేదు. కేవలం ఒక విగ్రహం మాత్రం రోడ్డు మధ్యలో-కొంచెం పక్కగా వుండేది. పీపుల్స్ హైస్కూల్ దాటిన తరువాత మలుపు తిరిగి చిక్కడపల్లి వైపు పోతుంటే, ఇప్పుడు సిటీ సెంట్రల్ లైబ్రరీ భవనం వున్న చోట ఒక కల్లు కాంపౌండ్ వుండేది. దాని ముందర నుంచి చీకటి పడిన తరువాత వెళ్లాలంటే కొంచెం భయమేసేది కూడా.

హైదరాబాద్‌లో ఆ రోజుల్లో ఇప్పుడున్నన్ని సినిమా టాకీసులు లేవు. వున్నవాటిలో ఎయిర్ కండిషన్ థియేటర్లు కాని, ఎయిర్ కూల్డ్ థియేటర్లు కాని దాదాపు లేనట్లే. ఆబిడ్స్ లో వున్న "జమ్రూద్" టాకీసు ఒక్కటే జనరేటర్ బాక్-అప్ వున్న ఎయిర్ కండిషన్ థియేటర్. అలానే వి. వి. కాలేజీ పక్కనున్న "నవరంగ్" థియేటర్ ఒకే ఒక్క ఎయిర్ కూల్డ్ థియేటర్. ఇవి కాకుండా నారాయణ గుడాలో "దీపక్ మహల్", హిమాయత్ నగర్ లో "లిబర్టీ", సికిందరాబాద్ లో "పారడైజ్", "తివోలీ" థియేటర్లుండేవి. సికిందరాబాద్ లో ఎక్కువగా ఇంగ్లీష్ సినిమాలు చూపించేవారు. ఆర్టీసీ క్రాస్ రోడ్డులో ఇప్పుడున్న థియేటర్లు ఏవీ అప్పుడు లేవు. ముషీరాబాద్‌లో "రహమత్ మహల్" టాకీసుండేది. అలానే నారాయణ గుడా దీపక మహల్ పక్కన "రాజ్ కమల్" బార్ అండ్ రెస్టారెంట్ వుండేది. బహుశా అందులో మద్యపానం అలవాటు చేసుకోని వారు అరుదుగా వుంటారేమో! నాకు బాగా గుర్తుంది….. డిగ్రీ పరీక్షల్లో, చివరిగా, మాడరన్ ఫిజిక్స్ పేపర్ అయిపోయిన తరువాత, మధ్యాహ్నం పూట, మొట్ట మొదటి సారిగా, రాజ్ కమల్ బార్‌కు వెళ్లి, "గోల్డెన్‌ ఈగిల్" బీర్ తాగాను. అప్పట్లో బీర్ బాటిల్ ధర కేవలం మూడు రూపాయలే! 1966 లో అలా మొదలైన ఆ అలవాటు ఇప్పటికీ నన్ను వదలలేదు. అప్పుడు మూడు రూపాయల ధర మాత్రమే వున్న బీర్ బాటిల్ ఇప్పుడు వంద దాటి పోయింది...అప్పట్లో కేవలం గోల్డెన్‌ ఈగిల్ లాంటి ఒకటి-రెండు బ్రాండులే వుండగా, ఇప్పుడు లెక్క లేనన్ని వున్నాయి! 

Tuesday, October 15, 2019

ఆర్టీసీ సమ్మె అసంబద్ధం, బాధ్యతా రాహిత్యం : వనం జ్వాలా నరసింహారావు


ఆర్టీసీ సమ్మె అసంబద్ధం, బాధ్యతా రాహిత్యం
వనం జ్వాలా నరసింహారావు
ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక (16-10-2019)
సుమారు కోటి మంది ప్రజలకు రవాణా సౌకర్యం కలిగిస్తున్న రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థకు తమిళనాడు, కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర, గోవా, ఒడిశా, ఛత్తీస్‌ఘడ్ లాంటి రాష్ట్రాలలోని మెట్రో నగరాలకు సంబంధాలున్నాయి. ఇంకా పూర్వచరిత్రలోకి పోతే, 1932లో నిజాం స్టేట్ రైల్వే లో భాగంగా భారతదేశంలోనే మొట్టమొదటిసారిగా తెలంగాణ ప్రాంతంలో “నిజాం రాష్ట్ర రైల్ అండ్ రోడ్ ట్రాన్స్ పోర్ట్ డిపార్ట్ మెంట్” (ఎన్‌ఎస్‌ఆర్-ఆర్‌టీడీ) పేరుతో రోడ్డు రవాణా శాఖను ఏర్పాటు చేశారు. దరిమిలా దాన్ని నవంబర్ 1,1951 న హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో విలీనం చేశారు. 1932లో ప్రభుత్వమే రహదారులను జాతీయం చేసి బస్సులను నడిపింది. అప్పట్లో సంస్థ 27 బస్సులు, 166 మంది కార్మికులతో ప్రారంభమైంది. అలాంటి సంస్థ అంచలంచెలుగా ఎదుగుతూ ఇటీవల యూనియన్ల పిలుపు మేరకు కార్మికులు సమ్మెకు దిగేనాటికి సుమారు 50,000 మంది సిబ్బంది వుండే స్థాయికి ఎదిగింది. ఈ ఎదుగలతో పాటే, యూనియన్ల ప్రత్యక్ష-పరోక్ష పాత్ర పుణ్యమా అని సాలీనా రు. 1200 కోట్ల నష్టాలకు, అదనంగా రు. 5000 కోట్ల అప్పుల తిరోగమనానికి కూడా చేరుకుంది.  

ఆర్టీసీ కార్మికుల డిమాండ్ల మీద నిర్ణయం తీసుకునేందుకు సీనియర్ ఐఏఎస్ అధికారుల బృందం చరిపిన చర్చలను బేఖాతర్ చేస్తూ, ఇంకా సంప్రదింపులు అసంపూర్తిగా వున్న సమయంలో ఆర్టీసీ యూనియన్లు సమ్మెచేయడానికి నిర్ణయించుకోవడం సబబు కాదు. ఆర్టీసీ పీకల్లోకి కష్టాల్లో, నష్టాల్లో కూరుకుపోయి, ఇబ్బందుల్లో వున్న సమయంలో, సంస్థకు ఆదాయం వచ్చే బతుకమ్మ, దసరా పండుగల ప్రయాణీకుల రద్దీ సమయంలో అత్యంత బాధ్యతా రహితంగా సమ్మెకు దిగడానికి పూర్తి బాధ్యత వారిదే. ప్రభుత్వ రంగ సంస్ధలను కాపాడటమే ధ్యేయంగా పెట్టుకుని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పనిచేస్తున్న నేపథ్యంలో సమ్మెకు దిగడం అసమంజసం, అసంబద్ధం, బాధ్యతారాహిత్యానికి నిదర్శనం. ఆర్టీసీ యూనియన్లు అస్తవ్యస్తమైన డిమాండ్లతో సమ్మె చేస్తామని అనడం దురదృష్టం. సమ్మెకు పోయి కార్మికుల గొంతు కోసేదానికంటే సంస్థను ఎలా బలో పేతం చేసుకోవాలో యూనియన్ నాయకులు ఆలోచించాలి. గత నలభై సంవత్సరాలుగా ఆర్టీసీ చుట్టూ అల్లుకున్న వ్యవహారం ఒక నిరంతర సమస్యాత్మకం. దీనికి ఒక శాశ్వత పరిష్కారం కనుగొనాలి.

సర్వీస్ కండీషన్లకు సంబంధించిన విషయంలో సమ్మె నోటీసు ఇవ్వడం వుంటుంది కాని ప్రభుత్వంలో ఆర్టీసీని విలీనం చేయాలన్న విధానపరమైన నిర్ణయానికి సంబంధించి సమ్మె నోటీసు ఇవ్వడం, చేయడం అసంబద్ధమైన చర్య. విలీనం గురించి అఖిల పక్ష సమావేశం జరపాలని కొందరు డిమాండ్ చేస్తున్నారు. సీపీఎం అధికారంలో వున్ననాడు, పశ్చిమ బెంగాల్ లో ఆర్టీసీని ప్రభుత్వంలో విలీనం చేసారా? పోనీ కేరళలో చేసారా? బీజేపీ ఎన్నో రాష్ట్రాలలో అధికారంలో వుంది కాని ఎక్కడైనా విలీనం చేసారా? కాంగ్రెస్స్ పార్టీ ప్రభుత్వాలు ఏ రాష్ట్రంలోనైనా చేశాయా? అందుకే వాళ్లకు అలా అడగడం సబబు కాదు. అఖిల పక్ష సమావేశం డిమాండ్ కూడా అసంబద్ధమే. అర్థరహిత డిమాండ్లతో, చట్ట విరుద్ధంగా కార్మికులు చేస్తున్న సమ్మెకు రాష్ట్రంలో కొన్ని రాజకీయ పక్షాలు మద్దతు ఇవ్వడం అనైతికమని పలువురి భావన. ప్రజలను ఇబ్బందులకు గురిచేస్తూ, న్యాయ సమ్మతం కాని కోర్కెలతో సమ్మె చేసే వారికి మద్దతిచ్చే రాజకీయ పక్షాలకు ప్రజల మద్దతు వుందా అనేది అనుమానమే. మాజీ ఐఏఎస్ అధికారి, మాజీ ఎమ్మెల్యే, మేథావిగా పేరుపొందిన ‘లోక్ సత్తా’ జయప్రకాశ్ నారాయణ లాంటివారు కూడా ఆర్టీసీని ప్రభుత్వంలో విలీనం చేయమన్న డిమాండ్ అర్థరహితం అన్నారు.

దేశ చరిత్రలో ఏరాష్ట్రంలోనూ పెంచని విధంగా గతంలో ఒకసారి ఆర్టీసీ ఉద్యోగుల జీతాలను 44 శాతం మేరకు పెంచి, ఆ తరువాత 16% ఐఆర్ పెంచి, సంస్థను లాభాలలో నడిపించమని సూచించినప్పటికి ఏమాత్రం ఫలితం కనిపించలేదు. ఆర్టీసీ ఉద్యోగులతో ఒకానొక సందర్భంలో ముఖ్యమంత్రి విస్తృత స్థాయి సమావేశం జరిపినపుడు కేవలం పదిశాతం డిపోలు మాత్రమే లాభాల్లో నడుస్తుండేవి. ఏళ్లు గడిచినా ఆ విషయంలో ఏ మార్పూ రాకపోవడం వాళ్ల అలసత్వానికి ఒక ఉదాహరణ.

దేశంలో చాలా రాష్ట్రాల్లో ఆర్టీసీ కార్పోరేషన్లను ఎత్తివేయడమో, నామ మాత్రంగా నడపడమో, లేదా పునర్వవస్థీకరించడమో జరిగింది. తమిళనాడులో 10 ఆర్టీసీలు, కర్నాటకలో 4, మహారాష్ట్రలో 7, ఇలా ప్రతి రాష్ట్రంలో ఆర్టీసీని విభజించారు. మధ్యప్రదేశ్, ఝార్ఖండ్, చత్తీస్ ఘడ్, మణిపూర్ రాష్ట్రాలలో ఆర్టీసీ లేనే లేదు. బీహార్, ఒరిస్సా, జమ్మూ, కాశ్మీర్, పశ్చిమ బెంగాల్, రాజస్థాన్ ఉత్తర్ ప్రదేశ్ లాంటి రాష్ట్రాలలో నామ మాత్రంగా వున్నాయి. ఇదే పద్దతి తెలంగాణలో కూడా అవలంబించాల్సిన పరిస్థితులు రావడం శ్రేయస్కరం కాదు. రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ఎన్నో ప్రయివేట్ ట్రావెల్ ఏజెన్సీలు బ్యాంకుల వద్ద రుణాలు తీసుకుని, బస్సులు కొని, లాభాల్లో నడుపుతూ, బ్యాంకు రుణాలను కూడా తీరుస్తుండగా, యూనియన్ల అలసత్వం వలన ఆర్టీసీ నష్టాల్లో పోవడం సమంజసం కాదు కదా. దాన్ని సమీక్ష చేసుకుని ఎలా లాభాల బాట పట్టాలో వాళ్లు ఆలోచన చేయాల్నా? సమ్మెలకు దిగాల్నా?.

వాస్తవానికి ఆర్టీసీలో సమ్మె చేయడం నిషేధం. అలా నిషేధించినా కొందరు తమ స్వలాభం కోసం సమ్మెకు దిగడం, వేలాది కార్మికులను సమ్మెకు దించడం, వారిని ఉద్యోగాలు పోగొట్టుకునేలా చేయడంలోని ఔచిత్యాన్ని ఆర్టీసీ యూనియన్లు ఆలోచించాలి. యూనియన్ నాయకులు తమ తెలివితక్కువ తనంతో, తొందరపాటు చర్యతో, మొత్తం ఆర్టీసీని ముంచే ప్రయత్నం చేస్తున్నారేమో అని ఆత్మ విమర్శా చేసుకోవాలి. నాయకుల మాట విని అమాయక కార్మికులు కూడా మోసపోతున్నారు, ఆత్మహత్యలకు కూడా దిగుతున్నారు.

ఈ నేపధ్యంలో, సమ్మె పూర్వాపరాలను క్షుణ్ణంగా, సుదీర్ఘంగా పలుమార్లు సమీక్షించిన ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్, ఆర్టీసీ చరిత్రలో ఒక నూతనాధ్యాయాన్ని ప్రారంభించ బోతున్నట్లు ప్రకటించారు. ఇబ్బందుల్లో ఆర్టీసీ వున్న సమయంలో చట్ట విరుద్ధమైన సమ్మెకు, అదీ పండుగల సీజన్లో దిగిన వారితో ఎలాంటి రాజీ సమస్యే లేదని, వారు చేసింది తీవ్రమైన తప్పిదమని ముఖ్యమంత్రి స్పష్టం చేశారు. అక్టోబర్ మొదటి తేదీన జరిగిన మంత్రిమడలి సమావేశంలో, ఆర్టీసీ కార్మికుల డిమాండ్లను పరిశీలించి, ప్రభుత్వానికి నివేదిక సమర్పించడానికి ప్రభుత్వం ప్రత్యేక ప్రధాన కార్యదర్శి సోమేశ్ కుమార్ అధ్యక్షతన ముఖ్య కార్యదర్శులు రామకృష్ణారావు, సునీల్ శర్మ సభ్యులుగా సీనియర్ ఐఏఎస్ అధికారుల కమిటీని నియమించింది. ఫలుదఫాలుగా ఈ కమిటీ ఆర్టీసీ యూనియన్లతో చర్చించింది. చర్చలు, సంప్రదింపులు ఇంకా అసంపూర్తిగా వుండగానే కార్మికులు సమ్మెకు దిగారు.


అదేరోజు సీఎం సమ్మెపై ఉన్నత స్థాయి సమీక్ష నిర్వహించారు. అక్టోబర్ 5, 2019 శనివారం సాయంత్రం 6 గంటల లోపు ఆయా ఆర్టీసీ డిపోల్లో రిపోర్టు చేసిన వారిని మాత్రమే ఇకపై ఆర్టీసీ ఉద్యోగులుగా గుర్తించాలని, ఆ సమయంలోగా విధుల్లో చేరని వారిని తమంతట తాముగా ఉద్యోగాలు వదిలిపెట్టిన వారిగా గుర్తించాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. విధుల్లో చేరి, బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తున్న కార్మికులకు పూర్తి స్థాయిలో రక్షణ, ఉద్యోగ భద్రత కల్పిస్తామని, విధుల్లో చేరని వారిని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ తిరిగి ఉద్యోగంలో చేర్చుకోవద్దని ప్రభుత్వం విధాన నిర్ణయం తీసుకుంది. ఇకపై కార్మిక సంఘాల నాయకులతో ఎలాంటి చర్చలు జరపవద్దని కూడా ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. సీనియర్ ఐఎఎస్ అధికారుల కమిటీ కూడా రద్దయిపోయింది. ఆర్టీసీ సమ్మె విషయంలో కఠినంగానే వ్యవహరించాలని, క్రమశిక్షణ కాపాడాలని ప్రభుత్వం తన కృత నిశ్చయాన్ని వెల్లడి చేసింది.

గడువు పూర్తి అయ్యేలోపల, అంటే ప్రభుత్వం విధించిన గడువు లోపల విధుల్లోకి హాజరు కాని సిబ్బందిని తిరిగి ఉద్యోగాల్లోకి తీసుకునే ప్రసక్తే లేదని ప్రకటించిన ప్రభుత్వం, ఇక ఆర్టీసీలో మిగిలింది కేవలం 1200 మంది లోపే సిబ్బంది అని తెలియచేసింది. అద్దె పద్ధతిన, రూట్ పర్మిట్లు ఇచ్చి స్టేజ్ కారేజ్ పద్ధతిన బస్సులు నడపడానికి, కొత్త సిబ్బంది నియామకం చేపట్టడానికి, నియామక ప్రక్రియ మొదలు పెట్టడానికి నిర్ణయం జరిగింది. ఈ విషయాలన్నీ కూలంకషంగా చర్చించి, ఒక నివేదిక సమర్పించడానికి రవాణా శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి సునీల్ శర్మ అధ్యక్షతన ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది ప్రభుత్వం. కమిటీలో సభ్యులుగా రవాణా శాఖ కమీషనర్ సందీప్ సుల్తానియా, టీఎస్ఆర్టీసీ ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్లు, జాయింట్ ట్రాన్స్పోర్ట్ కమీషనర్ వున్నారు.

ఇదిలా వుండగా, ఆర్టీసీని పూర్తిగా ప్రయివేటీకరణ చేయడం ప్రభుత్వానికి ఏ మాత్రం ఇష్టం లేదనీ, ఆర్టీసీ సంస్థ వుండి తీరాల్సిందేననీ, ముఖ్యమంత్రి మళ్లీ-మళ్లీ స్పష్టం చేశారు. ప్రజలకు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ అసౌకర్యం కలగకుండా చూడడమే ప్రభుత్వ ధ్యేయం అనీ, తదనుగుణంగానే ఆర్టీసీని పటిష్టపరచడానికి అనేక చర్యలు చేపట్టుతున్నామనీ సీఎం కేసీఆర్ అన్నారు. రవాణా శాఖ ముఖ్యకార్యదర్శి సునీల్ శర్మ అధ్యక్షతన ఏర్పాటైన కమిటీ ఆర్టీసీకి సంబంధించిన ప్రతిపాదనలను తయారు చేసి ముఖ్యమంత్రికి అందచేశారు. ఆ ప్రతిపాదనలను అక్టోబర్ 7, 2019 న జరిగిన ఉన్నత స్థాయి సమీక్షా సమావేశంలో కూలంకషంగా చర్చించారు.

ప్రభుత్వం తీసుకున్న నిర్ణయం ప్రకారం: ఆర్టీసీలో నడుపుతున్న 10,400 బస్సులను భవిష్యత్ లో మూడు రకాలుగా విభజించి నడపాలి. 50% బస్సులు అంటే 5200 పూర్తిగా ఆర్టీసీకి చెందినవై, ఆర్టీసీ యాజమాన్యంలోనే వుంటాయి. 30% బస్సులు, అంటే 3100 బస్సులు అద్దె రూపేణా తీసుకుని వాటిని కూడా పూర్తిగా ఆర్టీసీ పర్యవేక్షణలోనే, ఆర్టీసీ పాలన కిందే నడపడం జరుగుతుంది. వాటిని వుంచడం కూడా ఆర్టీసీ డిపోలలోనే. మరో 20% బస్సులు అంటే 2100 బస్సులు పూర్తిగా ప్రయివేటువి, ప్రయివేట్ స్టేజ్ కారేజ్ విగా అనుమతి ఇస్తారు. ఈ బస్సులు పల్లెవెలుగు సర్వీసు కూడా నడపాలి. అద్దెకు తీసుకున్న బస్సులు, స్టేజ్ కారేజ్ బస్సులు ఇతర రూట్లతో పాటు నగరంలో కూడా నడపాలి. ఆర్టీసీ చార్జీలు, ప్రయివేట్ బస్సుల చార్జీలు సమానంగా, ఆర్టీసీ నియంత్రణలోనే వుంటాయి. వాళ్ల చార్జీలు కూడా ఆర్టీసీ పెంచినప్పుడే పెంచడం జరగాలి. ఇప్పటికీ 21%  అద్దెబస్సులను ఆర్టీసీ నడుపున్నది. అంటే, ఇక అద్దెకు తీసుకోవాల్సింది అదనంగా మరో 9% మాత్రమే.

ప్రభుత్వం దృష్టిలో, ఆర్టీసీ యాజమాన్యం దృష్టిలో ఎవరు ఎవర్నీ డిస్మిస్ చేయలేదు. వాళ్ళంతట వాళ్ళే తొలగిపోయారు. ప్రభుత్వ, ఆర్టీసీ యాజమాన్య విజ్ఞప్తికి వారు స్పందించలేదు. యూనియన్ నాయకుల మాటలు నమ్మి కార్మికులు అనధికారికంగా గైర్హాజరయి తమంతట తామే ఉద్యోగాలు వదులుకున్నారు. గతంలో ఎన్నడూ లేని విధంగా సూపర్ వైజర్లను కూడా సమ్మెలోకి లాగారు. యూనియన్ నాయకులు అత్యంత బాధ్యతా రహితంగా వ్యవహరించి 48 వేల మంది ఉద్యోగాలు పోయేలా చేశారు. తమంతట తాముగా విధులకు గైర్హాజరైన వారిని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ తిరిగి ఉద్యోగాల్లో చేర్చుకునే ప్రసక్తే లేదని సిఎం పలుమార్లన్నారు.

ఆర్టీసీలో వందకు వందశాతం బస్సులను పునరుద్ధరించాలనీ, దీనికోసం అసవరమైన సిబ్బందిని వెంటనే తీసుకోవాలనీ, రిటైర్డ్ ఆర్టీసీ డ్రైవర్లు, రిటైర్డ్ పోలీస్ డ్రైవర్లను ఉపయోగించుకోవాలనీ,  బస్సులు, భారీ వాహనాలు నడిపిన అనుభవం కలిగిన వారిని పనిలోకి తీసుకోవాలనీ, అధికారులు రేయింబవళ్లు పనిచేసి, వందకు వంద శాతం బస్సులు నడిచేలా చూడాలనీ సిఎం స్పష్టమైన ఆదేశాలు జారీ చేశారు. అవి అమలవుతున్నాయి. ఇక అలాంటప్పుడు సమ్మె చేస్తున్న వారి అవసరం ఏ మాత్రం వుండదు. చేతులు కాలాక ఆకులు పట్టుకున్నా లాభం లేదు.

ఒక్కసారి సమ్మెల నేపధ్యం, అవి విఫలమైన వ్యవహారం గమనిస్తే, ఇందిరాగాంధీ ప్రధానిగా వున్నప్పుడు 17 లక్షల మంది పాల్గొన్న రైల్వే సమ్మె 20 రోజులపాటు కొనసాగి వందల మంది జైలు పాలయ్యారు. వేలాదిమంది ఉద్యోగాలు కోల్పోయారు. చివరకు జరిగిందేమితి? సమ్మె ఆగిపోయింది.....ఉద్యోగం నుండి తొలగించిన వారెవరినీ తిరిగి విధుల్లోకి తీసుకోలేదు. జయలిత హయాంలో, సమ్మె చేసిన లక్షా డెబ్బై వేలమంది ఉద్యోగులను విధుల నుండి తొలగిస్తున్నట్లు ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. డాక్టర్ మర్రి చెన్నారెడ్డి మొదటి పర్యాయం ఉమ్మడి రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా వున్నప్పుడు డాక్టర్లు డెబ్బై రోజులకు పైగా సమ్మె చేసి, చివరకు వారంతట వారే సమ్మెను ఉపసంహరించుకున్నారు. ఇవన్నీ కొన్ని సమ్మెకు సంబంధించిన ఉదాహరణలు మాత్రమే.  

కారణాలేమైనా, ఆర్టీసీ సమ్మెతో ఇప్పటికే సంస్థ నష్ట పోయింది. సమ్మెకు దిగిన కార్మికులూ నష్టపోతున్నారు. ప్రజలూ కష్ట పడ్డారు. ఇబ్బందులు పడ్డారు. ఇంకా పడుతున్నారు. సమ్మె చేస్తున్న వారు ఎంత తొందరగా ఇది గ్రహిస్తే అంత మంచిది. ఎంత తొందరగా సమ్మె విరమించుకుంటే అంత మంచిది. 

Saturday, October 12, 2019

మన పీవీపై నిందలు : వనం జ్వాలా నరసింహారావు


మన పీవీపై నిందలు
వనం జ్వాలా నరసింహారావు
నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక (13-10-2019)
భారత ప్రభుత్వంలో అత్యంత శక్తివంతమైన, అధికారాల రీత్యా రాష్ట్రపతి స్థానం కంటే బలీయమైన ప్రధానమంత్రి పదవిని అధిష్టించిన మొదటి దాక్షిణాత్యుడు, ఒకే ఒక్క తెలుగువాడు, అందునా తెలంగాణ వాడు, స్వర్గీయ పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు మరణించి పదిహేను సంవత్సరాలు నిండాయి. మరణానికి ముందు-ప్రధానిగా పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, సుమారు ఎనిమిది సంవత్సరాలు, ఆయనను ఎన్ని విధాల కష్టపెట్టడానికి వీలుందో, అన్ని రకాలైన ఇబ్బందులకు గురిచేసింది అలనాటి భారతీయ జనతా పార్టీ సారధ్యంలోని ఎన్డీయే ప్రభుత్వం. ఆ ప్రభుత్వం మారి, అధికారంలోకి వచ్చిన కాంగ్రెస్ సారధ్యంలోని యూపీయే ప్రభుత్వం, ఎన్డీయే కంటే అధికంగా, మరణించిన ఆయన ఆత్మకు క్షోభ కలిగించింది.

యావత్ ప్రపంచం ఎంతో ఉన్నతుడుగా ఇప్పటికీ కీర్తిస్తున్న అసామాన్య రాజనీతి-ఆర్ధిక వేత్తకు సముచిత స్థానం ఆయన సొంత దేశంలోనే, సొంత రాష్ట్రంలోనే, ఆయన జన్మించిన గడ్డలోనే, దొరకనందుకు బహుశా అందరికంటే ఎక్కువగా లోలోన బాధపడిన వ్యక్తి, ఆయన రాజకీయాల్లోకి తెచ్చిన మాజీ ప్రధాని మన్మోహన్ సింగ్ అనవచ్చేమో! కాకపోతే కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు నాయకత్వంలో, ఆయన ముఖ్యమంత్రిగా తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి ప్రభుత్వం ఏర్పడ్డ తరువాత, అధికారికంగా ఆయన వర్ధంతి, జయంతి ఉత్సవాలను జరుపుకుంటున్నాం. కాంగ్రెస్ పార్టీ చేయలేని పనిని తెరాస ప్రభుత్వం చేసి చూపెట్టింది.

సరిగ్గా పంతొమ్మిది సంవత్సరాల క్రితం అక్టోబర్ 13, 2000-సోమవారం నాడు ఏ దినపత్రిక చూసినా, ఏ టెలివిజన్ చానల్‌లో వార్తలు విన్నా, కనిపించిందీ, వినిపించిందీ మాజీ ప్రధాని (స్వర్గీయ) పి.వి.నరసింహారావుకు విధించిన జైలుశక్ష గురించిన సమాచారమే. "చెరసాలకు మాజీ ప్రధాని", "అవినీతికి అర దండాలు", "ఆర్ధిక సంస్కరణల శిల్పికి మూడేళ్ల జైలు", అంటూ ఎవరికి తోచిన రీతిలో వారు శీర్షికలు పెట్టారు. అలాగే, అదే అర్ధం వచ్చే రీతిలో పలు ఆంగ్ల, హిందీ దినపత్రికలు కూడా శీర్షికలు పెట్టాయి. చరిత్ర పుటల్లోకి ఎక్కి విశ్వవ్యాప్త మన్ననలందుకున్న ఓ మహనీయుడి పరిస్థితి కడు దయనీయంగా మారి, కనీసం పాఠ్యపుస్తకాల్లో కూడా ఆయన పేరుండ కూడదని క్షణాల్లో అప్పటి (తెలుగుదేశం) ప్రభుత్వం నిర్ణయం తీసుకుందంటే ఆ పరిస్థితికి జాలిపడాలా?  సానుభూతి చూపాలా?.

ఆ తర్వాత ఏమైందన్న సంగతి పక్కన పెడితే, పి.వి.నరసింహారావు తప్పు చేశాడా లేదా అన్న విషయం కన్నా, ఆయన చేసినట్లు తీర్పిచ్చిన ఘోర తప్పిదానికి, ఆయనకు విధించిన "శిక్షనుంచి  మినహాయింపు కానీ, కనికరాన్ని కాని, పొందేందుకు అనర్హుడు" అని ఆ శిక్షను విధించిన న్యాయమూర్తి అజిత్ బరిహోక్ భావించారంటే ఆ కేసు పూర్వాపరాలు న్యాయమూర్తిపై తిరుగులేని ప్రభావాన్ని చూపాయనుకోవాలి. గుడ్డిలో మెల్లలా, కనికరాన్ని పొందడానికి కూడా అనర్హుడని భావించ దగ్గ పీవీ పైన తీర్పిచ్చిన న్యాయమూర్తి అజిత్ బరిహోక్ ఆఖరి క్షణంలో, "నువ్వు గింజంత" కనికరం చూపించారు. శిక్షను మూడేళ్లకు పరిమితం చేయడంతో పాటు, పీవీని తక్షణం జైల్‌లోకి తోసి వేయకుండా అవకాశం కల్పించి, బెయిల్ పొంది, హైకోర్టులో అప్పీలు దాఖలు చేసుకునే వీలు, పోనీ, "శిక్షనుంచి తాత్కాలిక మినహాయింపు" కలిగించారు! ఆయన సెషన్సు కోర్టే ఆ బెయిలును మంజూరు చేసి కొంత ఊరట కలిగించారు.

ఐదేళ్ల పదవీకాలం ముగిసాక పీవీపైన అనేక అవినీతి ఆరోపణలు మోపింది అలనాటి ఎన్డీయే ప్రభుత్వం. పదవి నుండి దిగిపోయాక వరుసగా జరిగిన విచారణలు ఆయన్ని అనుక్షణం వెన్నాడాయి. అయితే ఈ ఆరోపణలన్నీ కోర్టుల్లో వీగి పోయాయి. చివరి కేసు ఆయన మరణానికి సరిగ్గా సంవత్సరం ముందు వీగిపోయింది. జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా కేసులో, పార్లమెంటులో మెజారిటీ సాధనకై జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా సభ్యులకు లంచాలు ఇచ్చాడనే ఆరోపణ చేశారాయన మీద. ఈ ఆరోపణలను విచారించిన ప్రత్యేక కోర్టు జడ్జి అజిత్ భరిహోక్ పీవీని దోషిగా పేర్కొన్నారు. నేరస్తుడిగా కోర్టుచే నిర్ధారించబడిన మొట్టమొదటి మాజీ ప్రధానమంత్రిగా  పీవీ చరిత్ర పుటల్లోకెక్కారు. అయితే ఢిల్లీ హైకోర్టు ఈ కేసును కొట్టివేసింది. సెయింట్ కిట్స్ ఫోర్జరీ కేసు, లఖుభాయి పాఠక్ కేసుల్లోను పీవీ నిర్దోషిగా ఉన్నత న్యాయస్థానాలు తీర్పిచ్చాయి. ఈ మూడూ కాక స్టాక్ మార్కెట్ కుంభకోణం ఆరోపణలు కూడా నిరాధారాలని తేలింది. అయితే ఆయనకు జరగాల్సిన అన్యాయం జరిగింది. మచ్చ మిగిలిందా, చెరిగి పోయిందా అనే విషయాన్ని భావితరాల వారికే వదులుదాం.

          న్యాయస్థానా పూర్వరంగంలోకి పోతే, 1993 జూలై 28న పి.వి. ప్రభుత్వంపై పలు ప్రతిపక్షాలు సమైక్యంగా ప్రవేశపెట్టిన అవిశ్వాస తీర్మానం వీగిపోయింది.  సిపిఎం ప్రతిపాదించిన ఆ తీర్మానానికి అనుకూలంగా 251 ఓట్లు, వ్యతిరేకంగా 265 ఓట్లు లభించడంతో 14 ఓట్ల స్వల్ప తేడాతో ప్రభుత్వం అవిశ్వాస తీర్మానంపై విజయం సాధించింది. ఇరవై మంది సభ్యులు గల అజిత్ వర్గం జనతాదళ్ పార్టీ నుంచి ఏడుగురు చీలిపోయి, పీవీకి మద్దతివ్వడంతో ప్రభుత్వం నెగ్గింది. దానికి అదనంగా, జార్ఖండ్ ప్రాంతానికి స్వయం నిర్ణయాధికారం కలిగించే దిశగా ప్రభుత్వం చేపట్టనున్న చర్యలకు సంబంధించి, (మరుసటి రోజు) తీర్మానానికి సమాధానమిచ్చేటప్పుడు ప్రకటన చేస్తానని, పీవీ హామీ ఇచ్చి జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా లోని నలుగురు సభ్యుల మద్దతు కూడగట్టుకున్నారు. వీరితో పాటు ఇద్దరు నామినేటెడ్ సభ్యులు, కేరళ కాంగ్రెస్, ఎస్.ఎస్.పి, ఎం.పి.ఐ, ఇండిపెండెంట్లకు చెందిన ఒక్కొక్కరు కూడా  పీవీకి మద్దతిచ్చారు. ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన ఆ 25 నెలల కాలంలో ప్రతిపక్షాలు ప్రవేశపెట్టిన మూడో అవిశ్వాస తీర్మానం గండం నుంచి అలా గట్టెక్కింది ప్రభుత్వం. 


జెఎంఎం నలుగురు సభ్యులు అవిశ్వాస తీర్మానానికి అనుకూలంగా ఓటు వేసినప్పటికీ ఆ రోజున పీవీ ప్రభుత్వం గెలిచేదే. అయితే పర్యవసానం వేరే విధంగా మారిపోయింది.  మైనార్టీలో ఉన్న కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వాన్ని గట్టెక్కించి, రక్షించడానికి జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చాకు ముడుపులు ఇచ్చారన్న అభియోగం ఆయనపై మోపారు. ఆయన వద్ద వారు ముడుపులు తీసుకున్న విషయం రుజువైందని తేల్చి పీవీ శిక్షార్హుడని న్యాయస్థానం తీర్పిచ్చింది. 18 పేజీల తీర్పులో, న్యాయమూర్తి అజిత్ బరిహోక్ కఠిన పదజాలాన్ని వాడి, పీవీ నరసింహారావు చర్య భారత రాజ్యాంగ స్పూర్తికి వ్యతిరేకమనీ, ప్రజాస్వామ్య మనుగడకే ప్రమాదమనీ పేర్కొన్నారు. "నిర్ణయం తీసుకోక పోవడమే సరైన నిర్ణయం" అని భావించే పీవీ అవిశ్వాస తీర్మానాన్ని నెగ్గడానికి ముడుపులివ్వాలన్న నిర్ణయం తీసుకున్నడనడంలో వాస్తవం లేదనాలి.

         అయిదారు దశాబ్దాల తన రాజకీయ జీవితంలో శతాబ్దాల అనుభవాన్ని సంపాదించి, పలువురికి పంచిపెట్టిన మేథావి, కాకలు తేరిన కాంగ్రెస్ యోధుడు, ఎన్నో ఒడుదుడుకులు ఎదురైనా, చిరునవ్వు వీడని ధీశాలి, ముఖంలో తీర్పు వెలువడిన కొన్ని సెకన్లు మాత్రమే ఆందోళన కనిపించిందనీ, అయితే వెనువెంటనే నిలదొక్కుకుని మామూలుగా మారారనీ, ఆయన్నప్పుడు చూసిన సన్నిహితులు అన్నారు.

         నరసింహారావు నేరం చేశారో లేదో తర్వాత వెలువడిన తుది కోర్టు తీర్పులే తేల్చాయి.  ఏ ఒక్క దాంట్లో కూడా ఆయన్ని నేరస్తుడని తేల్చలేదు.  ఆయితే ఆయన చేసిన పొరపాట్లు అనేకం.  ఆ పొరపాట్లమూలాన్నే రాజకీయంగా ఆయన సహచరులు, సన్నిహితులు, ఆయన్ను హిమాలయాలపైనున్న ములగచెట్టు ఎక్కించి ఏనాడో శిక్ష విధించారు.  ఆలోచనల్లో, అమల్లో విజ్ఞాన సర్వస్వంగా పేర్కొనబడే వ్యక్తి, అపర చాణుక్యుడుగా అందరూ స్తుతించన వ్యక్తి, ఆర్ధిక సంస్కరణల రూపకర్తగా ప్రతిపక్షాలతో సహా ఖండ-ఖండాంతర  ఆర్ధిక నిపుణులనుండి ప్రశంసలందుకున్న వ్యక్తి చేసిన పెద్ద పొరపాటు బహుశా కాంగ్రెస్ పార్టీకి పూర్వవైభవాన్ని, నెహ్రూ కుటుంబేతర వ్యక్తిగా ఐదేళ్లు పాటు కలిగించడం, విశ్వాసఘాతకులకు వందేళ్ళ చరిత్రను అంకితం చేయడమే.

         ఇదిలా వుండగా ఇది జరిగిన కొన్నేళ్ళకు, సుమారు అయిదారేళ్ళ క్రితం మరోమారు పీవీ మీద బురదచల్లే కార్యక్రమానికి కొందరు ప్రబుద్ధులు శ్రీకారం చుట్టారు. ఆయన సొంత పార్టీ రాజకీయ ప్రత్యర్థి అర్జున్ సింగ్, పాత్రికేయుడు కులదీప్ నయ్యర్ ఆ మహానీయుడిమీద అనేక నిందలు మోపారు. పీవీ అంటే సోనియాకు కోపమని వారు తమ పుస్తకాల్లో ప్రస్తావించారు. బాబ్రీ మస్జీద్ కూల్చివేత సమయంలో పీవీ ఒక గదిలో కూచుని తలుపులు వేసుకున్నారని, తాను ఫోన్ చేస్తే ఆయన అందుబాటులో లేరని సమాచారం వచ్చిందని అర్జున్ సింగ్ తన పుస్తకంలో పేర్కొన్నారు. పీవీని తాను ఒకరోజు ముందరే కూల్చివేత జరగనున్నట్లు హెచ్చరించినా ఆయన పట్టించుకోలేదని అర్జున్ సింగ్ వాదన. మొత్తం మీద పీవీకి కమ్యూనల్ కలర్ ఇచ్చే ప్రయత్నం చేసాడు అర్జున్ సింగ్. ఇక కులదీప్ నయ్యర్ పుస్తకంలో కూడా పీవీ మీద ఆరోపణలు చేయడం జరిగింది. బాబ్రీ మస్జీద్ కూల్చి వేతకు పీవీ మౌనంగా అంగీకరించారని ఆయన ఆరోపణ. మొత్తం మీద బాబ్రీ మస్జీద్ విషయంలో పీవీ నిష్క్రియగా కూర్చున్నరనేది వారి ఆరోపణ.

         కరసేవకులు మస్జీదును కూల్చడం మొదలు పెట్టగానే పీవీ పూజలో కూర్చున్నారని, చిట్టచివరి రాయిని తొలగించిన తరువాతే ఆయన పూజ నుండి లేచారనీ, పూజ జరుగుతుండగా పీవీ అనుచరుడు ఒకరు వచ్చి ఆయన చెవిలో మస్జీద్ కూల్చివేత అయిపోయిందని చెప్పారని కులదీప్ నయ్యర్ తన పుస్తకంలో రాశారు. అర్జున్ సింగ్, కులదీప్ నయ్యర్ చేసిన ఆరోపణలను పీవీ హయాంలో న్యాయశాఖ కార్యదర్శిగా పని చేసి ఆయనకు రాజ్యంగ పరమైన అనేక విషయాల్లో నిర్మోహమాటమైన సూచనలిచ్చిన పీసీ రావు, అదే విధంగా పీవీకి మీడియా సలహాదారుడిగా పనిచేసిన పీవీఆర్కే ప్రసాద్ ఈ ఆరోపణలను అప్పట్లోనే పత్రికా ముఖంగా ఖండించారు. బాబ్రీ మస్జీద్ కూల్చివేత సమయంలో అలనాడు జరిగిన వాస్తవాలకు వీరు ప్రత్యక్ష సాక్షులు. బాబ్రీ మస్జీద్ కూల్చివేత సమయంలో పీవీ పూజ గదిలో ఉన్నారన్న ఆరోపణ చాలా హాస్యాస్పదమైనదని వీరు పేర్కొన్నారు. అసలు పీవీ గృహంలో పూజా మందిరమే లేదని వారు చెప్పారు. కూల్చివేత జరిగిన నాడు రోజంతా పీవీ ఉన్నతాధికారులతో సమీక్ష జరుపుతూనే వున్నారట. పీవీని అప్రతిష్టపాలు చేయడం ఆయన ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి ముఖ్యమంత్రిగా వున్నప్పుడూ, ప్రధానిగా పదవి అధిష్టించి నప్పుడూ నిరంతరం కొనసాగింది.      

తొలి దక్షిణాది వ్యక్రిగా ప్రధాని పీఠాన్ని అందుకొని, అందులో ఐదేళ్లపాటు కొనసాగడం ఎంతోమందికి నచ్చలేదు.  నెహ్రూ కుటుంబానికి చెందనవాడు, దక్షినాదివాడు, ముఖ్యమంత్రిగా కూడా పూర్తికాలం కొందరి దృష్టిలో పనికరానివాడు, మెజార్టీ సభ్యుల మద్దతు కూడా లేకుండా ప్రధాని పదవిని చేపట్టిన వాడు కావడంతో ఆయన్ను దెబ్బతీసే ప్రయత్నం 1991లోనే మొదలయిందంటే అతిశయోక్తి కాదేమో!

భారతావనిలో కులాలు, మతాలు, భాషలు అటుంచి, ఉత్తరాదివారు, దక్షిణాదివారు అనే తేడాలు ఏ స్థాయికి చేరుకున్నాయో అవగాహన చేసుకోవాలంటే, ఉన్నతోన్నతమైన పీవీలాంటి వ్యక్తిని అధ‍ఃపాతాళినికి తొక్కేదాకా ప్రయత్నాలు చేయడమే!  ఉన్నత న్యాయస్థానాలు పీవీని నిర్దోషిగా తేల్చినా ఆయన మీద పడ్డ చెడ్డ మచ్చ పూర్తిగా మాసిపోయిందనలేము.