సర్ ఐజాక్ న్యూటన్ దృష్టితో సర్ >>>>> ఘంటా ప్రజాస్వామ్య వేదికమీద పరకాల భావాలపై ఒక పరిశీలన : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

 సర్ ఐజాక్ న్యూటన్ దృష్టితో సర్

ఘంటా ప్రజాస్వామ్య వేదికమీద 

పరకాల భావాలపై ఒక పరిశీలన

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

ప్రజాతంత్ర దినపత్రిక (జులై నెల 5. 2026)

{పౌరులు విజ్ఞానవంతమైన బృందాలుగా సంఘటితమై, సంస్థాగత పరిణామాల దీర్ఘకాలిక పర్యవసానాల గురించి ఒకరికొకరు అవగాహన కల్పించుకుని, ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలను పరిరక్షించడంలో బాధ్యతాయుతంగా పాల్గొనాలి. ఆ సలహా ఆందోళనను కార్యాచరణగా మారుస్తుంది. బహుశా న్యూటన్ మూడవ గమన నియమానికి నిజమైన ప్రజాస్వామ్య సమానార్థకం ఇదే...} – సంపాదకుడి క్లుప్త వ్యాఖ్య

మూడు శతాబ్దాల క్రితం సర్ ఐజాక్ న్యూటన్ ప్రతిపాదించిన మూడు గమన నియమాలు భౌతిక వ్యవస్థల స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రాథమిక సైద్ధాంతిక చట్రంగా నిలిచాయి. ఈ నియమాలు ప్రజాస్వామ్య పాలనను అర్థం చేసుకోవడానికి కూడా ఒక రూపకంగా ఉపయోగపడతాయి. సంస్థలు, సమాజాలు ఆకస్మిక మార్పులను ప్రతిఘటించడం, శక్తివంతమైన జోక్యాలకు ప్రతిస్పందించడమే కాక, అసలు చర్య ప్రభావాన్ని మించి కొనసాగే ప్రతిచర్యలను కూడా ఉత్పన్నం చేస్తాయని అవి సూచిస్తాయి.

అవి ఆకస్మిక విఘాతాలను ప్రతిఘటిస్తాయి; శక్తివంతమైన జోక్యాలకు ప్రతిస్పందించడమే కాక, అసలు చర్య ప్రభావాన్ని మించి కొనసాగే ప్రతిచర్యలను కూడా ప్రేరేపిస్తాయి. ఈ విశేషమైన సారూప్యత, ప్రొఫెసర్ ఘంటా చక్రపాణి ఆధ్వర్యంలో డాక్టర్ బీఆర్ అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీలో 2026 జూలై 2న డాక్టర్ పరకాల ప్రభాకర్ చేసిన పీవీ నరసింహారావు ఎండోమెంట్ ఉపన్యాసాన్ని ఆలకిస్తున్నప్పుడు నాకు స్ఫురించింది. ఆ ఉపన్యాసంలోని ప్రధాన వాదనలను ఆధారంగా చేసుకుని, వాటి వెలుగులో విస్తృతమైన రాజ్యాంగ, ఎన్నికల, ప్రజాస్వామ్య సంబంధిత ప్రశ్నలను నిష్పాక్షికంగా విశ్లేషించడమే ఈ వ్యాసం ఉద్దేశం.

విశ్వవిద్యాలయ ప్రాంగణాల్లో చైతన్యవంతమైన సామాజిక-రాజకీయ చర్చలు క్రమంగా క్షీణిస్తున్న ఈ తరుణంలో, విజ్ఞానపూర్వక ప్రజా సంభాషణకు ఊతమిచ్చే ఇటువంటి విద్యాపరమైన చొరవ హర్షణీయమైనది. వైస్-ఛాన్సలర్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించిన నాటి నుంచే ఘంటా చక్రపాణి, ప్రజా సమస్యలపై చర్చ, వాదోపవాదం, ఆలోచనాపూర్వక సంప్రదింపులు, సంభాషణ, విమర్శ, మేధోమథనాలకు వేదికలను కల్పిస్తూ విశ్వవిద్యాలయాన్ని సజీవ మేధోచర్చల కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దేందుకు కృషి చేశారు. కేవలం ప్రశంసలకు పరిమితమయ్యే వేదికలుగా కాకుండా, భావాలను విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించి విశ్లేషించే ప్రాంగణాలుగా విశ్వవిద్యాలయాల చారిత్రక పాత్రను ఆయన పునరుద్ఘాటించారు.

పీవీ నరసింహారావు ఎండోమెంట్ ఉపన్యాసం అలాంటి ప్రశంసనీయమైన చొరవే. డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ పేరు మీద ఏర్పాటైన ఒక విద్యాసంస్థ, గణతంత్ర భారతానికి అంకితమైన ఈ వార్షిక ఎండోమెంట్ ఉపన్యాసం ద్వారా దేశ అత్యంత విద్వాంసులైన ప్రధానమంత్రులలో ఒకరైన పి.వి. నరసింహారావును గౌరవించడం సముచితమే. ఈ సంవత్సరం 'సర్ 2025–26: భారతదేశ భావనను దెబ్బతీస్తున్నదా?' అనే అంశంపై ప్రసంగించేందుకు రాజకీయ ఆర్థికవేత్త, ప్రజా మేధావి, రచయిత డాక్టర్ పరకాల ప్రభాకర్‌ను ఆహ్వానించడం సమకాలీన సందర్భానికి అత్యంత సముచితమైన ఎంపిక.

ఈ ఉపన్యాసం ప్రత్యేక శ్రద్ధతో ఆలకించదగినది. ఎందుకంటే సాధారణంగా పరిపాలనా చర్చలకే పరిమితమయ్యే ఎన్నికల ప్రక్రియ వెనుక ఉన్న రాజ్యాంగపరమైన ప్రభావాలను పరిశీలించాల్సిందిగా అది శ్రోతలను ఆహ్వానించింది. పరకాల త‌న ఆందోళ‌న‌ను స్ప‌ష్టంగా వ్య‌క్తం చేస్తూ ఈ ఉప‌న్యాసాన్ని ప్రారంభించారు.  ప్రజాస్వామ్యాలు అరుదుగా ఆకస్మిక రాజ్యాంగ విచ్ఛిన్నాలను ఎదుర్కొంటాయని, బదులుగా, విధానపరమైన లేదా పరిపాలనాపరమైన చర్యల ద్వారా క్రమంగా పరివర్తన చెందుతాయని, వాటి  ప్రభావం కాలక్రమేణా స్పష్టమవుతుందని ఆయన గమనించారు.

ఈ నేపథ్యంలో, వోటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక విస్తృత సవరణ (స‌ర్‌)  సాంకేతిక కోణాలకు అతీతంగా చూసి, భారతదేశ రాజ్యాంగ ప్రజాస్వామ్యంపై దాని విస్తృత ప్రభావాలను, పరిణామాలను పరిశీలించవలసిందిగా ఆయన ప్రేక్షకులను కోరారు. ప్రతి ప్రజాస్వామ్యానికి విశ్వసనీయమైన, కచ్చితమైన వోటర్ల జాబితాలు అవసరమని ఆయన అంగీకరించారు. ఎందుకంటే అనర్హుల పేర్లను తొలగించడం అనేది ఏ వివేకవంతుడైన పౌరుడూ కాదనలేని ఒక లక్ష్యం. అయినప్పటికీ, ఈ ప్రక్రియను ఎలా రూపొందించి, అమలు చేశారనే దానిపై ఆయన ఆందోళన కేంద్రీకృతమైంది.

ఒక పరిపాలనా ప్రయోజనానికి, దాని రాజ్యాంగ పరిణామాలకు మధ్య ఉన్న తేడాను గుర్తించాలని ఆయన ప్రేక్షకులను కోరారు. అసాధారణమైన సంస్థాగత జోక్యాలు బలమైన, పారదర్శకమైన, బహిరంగంగా సమర్థించదగిన కారణాలపై ఆధారపడి ఉండాలనే ఆలోచనలో న్యూటన్ మొదటి సూత్రంలో ప్రజాస్వామ్య ప్రతిధ్వని వినిపిస్తుంది. స్థిరపడిన ప్రక్రియలకు అసాధారణ చర్యలు తోడైనప్పుడు, ఆవశ్యకత, పద్ధతి, రక్షణల గురించి స్పష్టత ఇవ్వడంపై ప్రజల విశ్వాసం ఆధారపడి ఉంటుందని, ఎందుకంటే ప్రశ్నలు సంస్థలను బలహీనపరచకుండా బలోపేతం చేస్తాయని ప‌ర‌కాల‌ వాదించారు.

ఇంత విస్తృతమైన ఎన్నికల ప్రక్రియ నేపథ్యంలో తలెత్తిన ఆందోళనలకు, సర్‌కు సంబంధించి అధికారికంగా ఇచ్చిన వివరణలు తగిన సమాధానాలు ఇచ్చాయా అని పరకాల ప్రశ్నించారు. పారదర్శకత, సమాచార ప్రాప్యతపై జరిగిన ప్రజా చర్చలను ప్రస్తావిస్తూ, రాజ్యాంగ ప్రక్రియలు కేవలం చట్టబద్ధ అధికారంతోనే కాక, ప్రజల విశ్వాసంతోనూ తమ ప్రామాణికతను పొందుతాయని ఆయన వాదించారు. ఎక్కడైతే పారదర్శకత స్థానంలో అపారదర్శకత చోటుచేసుకుంటుందో, అక్కడ సహజంగానే అనుమానాలకు తావు ఏర్పడుతుందని ఆయన పేర్కొన్నారు.

ఎన్నికల మినహాయింపుల వల్ల కలిగే పరిణామాలకు ఆయన తన ప్రసంగంలో గణనీయమైన భాగాన్ని కేటాయించారు. అర్హులైన పౌరులలో ఒక చిన్న భాగం అనుకోకుండా ఎన్నికల ప్రక్రియకు వెలుపల ఉండిపోయినా, దాని పర్యవసానాలు ఎన్నికల గణాంకాలకు మించి చాలా దూరం విస్తరిస్తాయన్నది ఆయన వ్య‌క్తం చేసిన‌ ప్రధాన ఆందోళన. సార్వత్రిక వయోజన వోటు హక్కు కేవలం ఒక పరిపాలనా హక్కు మాత్రమే కాదు, ఇది గణతంత్రంలో సమాన పౌరసత్వానికి అత్యంత స్పష్టమైన వ్యక్తీకరణలలో ఒకటి. అందువల్ల, సమ్మిళితత్వంపై ఆందోళనలను రేకెత్తించే ఏ ప్రక్రియ అయినా అత్యంత నిశితమైన రాజ్యాంగ పరిశీలనకు అర్హమైనది.

ఈ సందర్భంలో న్యూటన్ రెండవ గమన నియమం మరో ప్రభావవంతమైన రూపకాన్ని అందిస్తుంది. భౌతిక శాస్త్రంలో బలం ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే, త్వరణం కూడా అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది. అదే విధంగా రాజ్యాంగ పరిపాలనలో, సంస్థాగత జోక్యం ఎంత విస్తృతమైనదైతే, అది అంత ఎక్కువ స్థాయిలో నిష్పాక్షికత, పారదర్శకత, జవాబుదారీతనాన్ని నిర్ధారించాల్సిన బాధ్యతను మోస్తుంది. పరకాల చేసిన ప్రతి విశ్లేషణతో ఏకీభవించినా, ఏకీభవించకపోయినా, ఆయన ప్రధాన ప్రతిపాదన మాత్రం స్పష్టమైనదే. భారీ స్థాయిలో చేపట్టే పరిపాలనా చర్యలు, వాటికి అనుగుణంగా మరింత ఉన్నతమైన విధానపరమైన సమగ్రతను అనివార్యంగా కోరుకుంటాయి.

పరకాల ఉపన్యాసం చివరికి వోటర్ల జాబితాల తక్షణ సమస్యను అధిగమించి, రాజ్యాంగ నైతికత, సంస్థాగత విశ్వసనీయత, ప్రజాస్వామ్య పౌరసత్వంపై విస్తృతమైన ఆలోచనగా పరిణామం చెందింది. అతని విజ్ఞప్తి కేవలం ప్రభుత్వాలకు లేదా రాజ్యాంగ అధికారులకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. అదే విధంగా, తగినంత ప్రజా చర్చను ఆకర్షించకుండా ప్రజాస్వామ్య సంస్థలను క్రమంగా పునర్నిర్మించగల పరిణామాల పట్ల రాజకీయ పార్టీలు, పౌర సమాజం, విశ్వవిద్యాలయాలు, మీడియా అప్రమత్తంగా ఉండాలి.

పరకాల  విస్తృతమైన ఆందోళన ఎన్నికల సవరణ  యాంత్రికతకు మించి విస్తరించింది. ఆయన దృష్టిలో, పౌరుడికి, రాజ్యానికి మధ్య అభివృద్ధి చెందుతున్న సంబంధంపై ఆలోచించడానికి స‌ర్‌ ఒక ప్రారంభ బిందువుగా నిలిచింది. ఆయన రాజ్యాంగంలో పొందుపరచబడిన ప్రాథమిక విలువలైన న్యాయం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వాన్ని, కేవలం అమూర్త ఆదర్శాలుగా కాకుండా, ప్రతి పౌరుడు ప్రజాస్వామ్య సంస్థల ద్వారా అనుభవించవలసిన ఆచరణాత్మక హామీలుగా పదేపదే నొక్కిచెప్పారు. అందువల్ల, ఆయన వాదన సంఖ్యల గురించి తక్కువగా, సూత్రాల గురించి ఎక్కువగా; ఎన్నికల అంకగణితం గురించి తక్కువగా, రాజ్యాంగ ప్రక్రియలపై ప్రజల విశ్వాసాన్ని కాపాడటం గురించి ఎక్కువగా ఉంది.

న్యూటన్ రెండవ గమన నియమం దృష్టితో చూస్తే, ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో సంస్థాగత జోక్యం ఎంత విస్తృతంగా ఉంటే, నిష్పాక్షికత, అనుపాతత, పారదర్శకతలను నిరూపించాల్సిన బాధ్యత కూడా అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది. పరకాల వ్యక్తం చేసిన ఆందోళనలు, ఆయన ప్రధాన ప్రతిపాదన ఆలోచనాత్మక పరిశీలనకు అర్హమైనవి. అసాధారణమైన పరిపాలనా జోక్యాలు, వాటి ఆవశ్యకతను, సముచితతను సమర్థించే అసాధారణమైన వివరణను కూడా కోరుకుంటాయి. సంస్థలు కేవలం తమ అధికారాన్ని వినియోగించడం వల్లనే కాదు; ఆ అధికారం బహిరంగంగా, స్థిరంగా, అనవసర అనుమానాలకు తావులేకుండా వినియోగించబడుతోందని నిరూపించడం ద్వారానే ప్రజల విశ్వాసాన్ని చూరగొంటాయి.

పరకాల రాజ్యాంగ పరిశీలనకు, పక్షపాత పోటీకి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని స్పృహతో వివరించారు. వోటు హక్కు అనేది ఎన్నికల ప్రయోజనానికి అతీతమైనదని, రాజకీయ ప్రాధాన్యత, సామాజిక గుర్తింపు లేదా సైద్ధాంతిక అభిప్రాయాలతో సంబంధం లేకుండా, అర్హత ఉన్న ప్రతి పౌరుడికి అది సమానంగా చెందుతుందని ఆయన శ్రోతలకు పదేపదే గుర్తు చేశారు. బహుశా, ఆయన ఉపన్యాసం నుండి ప్రజలు మనసులో బలంగా నాటుకుపోయే ముఖ్య సందేశం ఇదే. సంస్థలు రాజకీయ పోటీకి అతీతంగా ఉన్నప్పుడు, ఎన్నికల ప్రక్రియలు నిష్పక్షపాతంగా, పారదర్శకంగా, అందరికీ అందుబాటులో ఉన్నాయని పౌరులు భావించినప్పుడు ప్రజాస్వామ్యాలు బలోపేతం అవుతాయి.

పరకాల ఆందోళన చెందినట్లుగా, అర్హులైన వోటర్లలో అధికశాతం మంది తొల‌గింపున‌కు గురైతే, ప్రజాస్వామ్య భాగస్వామ్యాన్ని పరిరక్షించే బాధ్యత కేవలం రాజ్యాంగ అధికారులపై మాత్రమే ఉండకూడదు. బీజేపీయేతర ప్రభుత్వాలు, ప్రతిపక్ష పార్టీలు, పౌర సమాజ సంస్థలు, స్వచ్ఛంద పౌర వేదికలు కూడా అంతే అప్రమత్తంగా ఉండాలి. వారు తమ ఎన్నికల హక్కులను కాపాడుకోవడంలో పౌరులకు సహాయపడాలి.  ప్రజాస్వామ్య భాగస్వామ్యం విధానపరమైన సంక్లిష్టతలకు బందీ కాకుండా చూడాలి. రాజ్యాంగ ప్రజాస్వామ్యం కేవలం ప్రభుత్వ చర్యలతోనే కాకుండా, నిరంతర పౌర భాగస్వామ్యంతోనే నిలబడుతుంది.

పరకాల తన ప్రసంగాన్ని అత్యంత వ్యక్తిగతమైన స్మృతులతో ప్రారంభించడం హృద్యంగా అనిపించింది. పీవీ నరసింహారావు గురించి ఆయన పంచుకున్న జ్ఞాపకాలు, పదవి లేదా రాజకీయ విజయాలకు అతీతంగా, ఒక మహోన్నత వ్యక్తిత్వాన్ని ఆవిష్కరించాయి. మాజీ ప్రధానమంత్రితో తనకున్న సన్నిహిత అనుబంధాన్ని ఆయన ఆప్యాయంగా స్మరించుకున్నారు. వారిద్దరి మధ్య జరిగిన సంభాషణలు, కలిసి చేసిన ప్రయాణాలు, ఆయన నుంచి నేర్చుకున్న జీవితపాఠాలు, చివరికి కలిసి ఆడిన బ్యాడ్మింటన్ ఆటలను కూడా హృదయపూర్వకంగా గుర్తుచేసుకున్నారు.

ఈ స్మృతులన్నీ ఆధునిక భారతదేశపు అత్యంత విద్వాంసులైన రాజనీతిజ్ఞులలో ఒకరైన పి.వి. నరసింహారావు వ్యక్తిత్వంలోని ఆంతరంగిక కోణాలను సజీవంగా ఆవిష్కరించాయి. ఆ వ్యక్తిగత స్మరణ ఉపన్యాసానికి భావోద్వేగ గాఢతను జోడించడమే కాక, ఎవరి స్మారకార్థం ఈ ఎండోమెంట్ ఉపన్యాసం నిర్వహించబడుతుందో, ఆ మహనీయ రాజనీతిజ్ఞునికి తగిన నివాళిగా నిలిచింది.

ప్రతి చర్యకు సమానమైన ప్రతిచర్య ఉంటుందని న్యూటన్ మూడవ గమన నియమం చెబితే, ప్రజాస్వామ్యాలు కూడా తమను తాము సరిదిద్దుకునే సహజ యంత్రాంగాలను కలిగి ఉంటాయి. అయితే ఆ ప్రతిచర్య తప్పనిసరిగా ఘర్షణాత్మకంగా ఉండాల్సిన అవసరం లేదు; విజ్ఞానపూర్వక పౌర భాగస్వామ్యం, ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం, రాజ్యాంగ చైతన్యాన్ని పెంపొందించడం రూపంలోనూ వ్యక్తమవవచ్చు. ముఖ్యంగా, ఉపన్యాసానంతర ప్రశ్నోత్తర కార్యక్రమంలో, ముందుకు సాగాల్సిన మార్గం ఏమిటన్న ఈ రచయిత ప్రశ్నకు సమాధానంగా, పరకాల నిరాశనూ, నిష్క్రియాత్మక విమర్శనూ సమర్థించలేదు. దానికి బదులుగా, ఇటువంటి సంస్థాగత పరిణామాల దీర్ఘకాలిక పర్యవసానాల గురించి ప్రజలకు అవగాహన కల్పించేందుకు ప్రత్యేక పౌర బృందాలను ఏర్పాటు చేయాలని ఆయన గట్టిగా సూచించారు.

అందువల్ల, బంతి ఇప్పుడు ఒకరి కోర్టులో కాదు; ఎన్నికల సంఘం, రాజ్యాంగ న్యాయస్థానాలు, కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, రాజకీయ పార్టీలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, పౌర సమాజ సంస్థలు, మీడియా, అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా అప్రమత్తమైన పౌరుల కోర్టులో ఏకకాలంలో ఉంది. ఆ బాధ్యత స్పష్టంగా కనిపిస్తోందా, లేక ఉద్దేశపూర్వకంగా మరుగునపడుతోందా అన్నది కూడా ప్రజల పరిశీలనకు సంబంధించిన అంశమే. ప్రజాస్వామ్యాలు క్లిష్టమైన ప్రశ్నలను విస్మరించడం వల్ల కాదు; వాటిని హేతుబద్ధంగా, పారదర్శకంగా, రాజ్యాంగ నిబద్ధతతో ఎదుర్కొనడం వల్లే మరింత బలోపేతమవుతాయి, వర్ధిల్లుతాయి.

ప్రతి తరానికి చెందిన శాస్త్రవేత్తలు న్యూటన్ సూత్రాలను పరిశీలించి, పరీక్షించి, వాటిపై మానవాళి అవగాహనను మెరుగుపరచడం వల్లే అవి శతాబ్దాలుగా నిలిచి ఉన్నాయి. ప్రజాస్వామ్యాలు కూడా ఇంతకంటే తక్కువకు అర్హమైనవి కావు. రాజ్యాంగ ప్రక్రియలు పరిశీలనను తట్టుకోవాలి, సవరణలను ఆహ్వానించాలి, విజ్ఞానవంతమైన ప్రజా భాగస్వామ్యం నుండి మరింత బలంగా ఆవిర్భవించాలి. పరకాల ఉపన్యాసం ఒక శాశ్వత ప్రయోజనాన్ని అందిస్తే, అది రాజకీయ విభజనలను తీవ్రతరం చేయడానికి కాకుండా, రాజ్యాంగపరమైన ఆత్మపరిశీలనను ప్రేరేపించడానికి అయి ఉండాలి. ఆ సంభాషణలో ఆయన ముగింపులో ఇచ్చిన సమాధానం బహుశా ఆ మధ్యాహ్నం అందించిన అత్యంత నిర్మాణాత్మక సందేశం.

పౌరులు విజ్ఞానవంతమైన బృందాలుగా సంఘటితమై, సంస్థాగత పరిణామాల దీర్ఘకాలిక పర్యవసానాల గురించి ఒకరికొకరు అవగాహన కల్పించుకుంటూ, ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలను పరిరక్షించడంలో బాధ్యతాయుతంగా భాగస్వాములు కావాలి. పరకాల ఇచ్చిన ఈ సలహా ఆందోళనను కార్యాచరణగా మలుస్తుంది. బహుశా న్యూటన్ మూడవ గమన నియమానికి నిజమైన ప్రజాస్వామ్య సమానార్థకం ఇదే కావచ్చు—ప్రతి సంస్థాగత చర్యకు ప్రతిస్పందనగా అంతే స్థాయిలో విజ్ఞానపూర్వక పౌర భాగస్వామ్యం ఆవిర్భవించాలి. అలా జరిగితే, ఆందోళనపై ఆశావాదం, తాత్కాలిక ప్రయోజనాలపై రాజ్యాంగ విలువలు, ఎదురయ్యే ప్రతి సవాలుపై గణతంత్రం ఎల్లప్పుడూ విజయం సాధిస్తాయి.