జ్ఞాన స‌ముపార్జ‌న‌కు ప్ర‌తీక‌ ప్రెస్ క్లబ్ ‘ఎఫ్ఈటీఈ’ : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

 జ్ఞాన స‌ముపార్జ‌న‌కు ప్ర‌తీక‌ ప్రెస్ క్లబ్ ‘ఎఫ్ఈటీఈ’

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

ప్రజాతంత్ర దినపత్రిక (జులై 26, 2026)

          {మీడియా పరిణామం, ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలు, ప్రజా సంబంధిత విధానాలు, రాజ్యాంగ సంస్కరణలు, న్యాయపరమైన జోక్యాలు, రాజ్యం, సమాజం, మీడియాల మధ్య ఉన్న సంబంధం వంటి అంశాలను ఈ ‘ఎఫ్ఈటీఈ’ చర్చలు అన్వేషిస్తాయి. కేవలం గతాన్ని గుర్తు చేసుకోవడానికే కాకుండా, వర్తమానాన్ని సందర్భోచితంగా అర్థం చేసుకోవడానికి చారిత్రక సంఘటనలను పునఃసమీక్షిస్తారు. పాల్గొనే ఆహ్వానితుల‌తో పాటు అప్పుడప్పుడు వచ్చే విశిష్ట అతిథులు పంచుకునే అద్భుతమైన విభిన్న అనుభవాల ద్వారా ఈ మేధోపరమైన లోతు మరింత సుసంపన్నమవుతున్నది.} – సంపాదకుడి క్లుప్త వ్యాఖ్య

          హైదరాబాద్‌లోని ప్రెస్ క్లబ్ (పీసీ)లో వారానికోసారి జరిగే సమావేశాలలో పాల్గొనేవారు ఆప్యాయంగా పెట్టుకున్న పేరు ఫ్రైడే ఈవినింగ్ టీమ్ (ఎఫ్ఈటీఈ). ఇది 'నిరంతర పౌర భాగస్వామ్యానికి, విద్యాపరమైన జ్ఞాన స‌ముపార్జ‌న‌కు, ఒక సహవాసానికి' ప్రతీక. ‘ఎఫ్ఈటీఈ’ బృందం  శాశ్వత స్ఫూర్తిని, సామూహిక ఆకాంక్షలను ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇది ఆలోచనాత్మక సంభాషణ, మేధోపరమైన అన్వేషణ, పౌర చైతన్యం, వృత్తిపరమైన స్మృతిని పరిరక్షించడం పట్ల ఉన్న ఉమ్మడి నిబద్ధతను ప్రతిఫలిస్తుంది. ఇప్పటివరకు జరిగిన ఈ ఇరవై మూడు వారాల‌ సమావేశాల తక్షణ నమోదు, అనుభవజ్ఞులైన నిపుణుల మధ్య జరిగే నిరంతర, విశ్లేషణాత్మక సంభాషణలు సామూహిక వివేచ‌న‌ను ఎలా పరిరక్షిస్తాయో, ప్రజా చర్చను ఎలా సుసంపన్నం చేస్తాయో, అలాగే సంస్థాగత స్మృతిని ఎలా బలపరుస్తాయో వివరిస్తుంది.

ఒక అనధికారిక సమావేశంగా ప్రారంభమై, కాలక్రమేణా ఒక విశిష్టమైన వేదికగా రూపాంతరం చెందింది. ఇక్కడ అనుభవం విశ్లేషణతో కలుస్తుంది, సంభాషణ నమోదుగా పరిణతి చెందుతుంది. పంచుకున్న జ్ఞానం ఒక శాశ్వత ప్రజా వనరుగా మారుతుంది. కొద్దిమంది భావ సారూప్యతకల పీసీ సభ్య పాత్రికేయులు, కమ్యూనికేషన్ పీఆర్‌ నిపుణులచే ప్రారంభించబడిన ఈ సంభాషణ, ఒక సజీవ సంగ్రహాలయంగా, గ్రంథాలయంగా పరిణతి చెందింది.

పుస్తకాలతో పాటు, సంస్థలను, ప్రజా జీవితాన్ని తీర్చిదిద్దిన వారి జీవన అనుభవాలలో కూడా అంతే విలువైన జ్ఞానం నిక్షిప్తమై ఉందనే ఒక సాధారణ గ్రహింపు నుండి ఇది ఉద్భవించింది. ఈ జ్ఞానాన్ని  నమోదు చేయకుండా వదిలేస్తే చాలా భాగం నిశ్శబ్దంగా కనుమరుగైపోతుంది. అందువల్ల, అనుభవాలను స్వేచ్ఛగా పంచుకోవడానికి, మారుతున్న కాలాలపై సమిష్టిగా ఆలోచించడానికి, భవిష్యత్ తరాల కోసం ఈ సంభాషణలను స్పృహతో నమోదు చేయడానికి ‘ఎఫ్ఈటీఈ’ అనధికారిక, ప్రయోజనాత్మక వేదికను సృష్టించింది. ‘ఎఫ్ఈటీఈ’లో పాల్గొనేవారిలో సీనియర్ పాత్రికేయులు, కమ్యూనికేషన్ నిపుణులు, నిర్వాహకులు, విద్యావేత్తలు, ప్రజా మేధావులు సమానులుగా కలుసుకుంటారు. 23వ ‘ఎఫ్ఈటీఈ’ సమావేశం వరకు, 11 మంది విశిష్ట అతిథులతో సహా అలాంటి 43 మంది వ్యక్తులు ఇంతవరకు వీటిలో పాల్గొన్నారు. మొదటి సమావేశం నుండే, వ్యక్తిత్వాల కంటే ఆలోచనలకు, ప్రసంగాల కంటే సంభాషణలకు, మరియు వాదనలలో గెలవడం కంటే అవగాహనకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది.

పాల్గొనే ప్రతివారు ఒక తోటి ప్రయాణికుడిగా తమ వంతు సహకారం అందిస్తారు. ప్రశ్నలు సహజంగా తలెత్తుతాయి, జ్ఞాపకాలు మరిన్ని స్మృతులను రేకెత్తిస్తాయి, విభిన్న దృక్కోణాలు అసౌకర్యం లేకుండా సహజీవనం చేస్తాయి, విభేదాలు గౌరవప్రదంగా ఉంటాయి. అధికార శ్రేణి లేకపోవడమే ఈ చొరవ  అతిపెద్ద బలం. అనుభవాలు సహజంగా వెలుగులోకి వస్తాయి, వాటిపై సామూహికంగా మథనం జరుగుతుంది,  క్రమంగా ఒక విస్తృత భాగస్వామ్య అవగాహనగా ఏకీకృతమవుతాయి. ఈ ప్రక్రియలో, వ్యక్తిగత జ్ఞాపకం సంస్థాగత ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంటుంది, అదే సమయంలో వ్యక్తిగత అనుభవం పాత్రికేయత్వం, పరిపాలన, ప్రజా సమాచార ప్రసారం, సమాజంలోని విస్తృత పరిణామాలపై వెలుగునిస్తుంది. ఈ సమావేశాలకు పాత్రికేయత్వం పునాది అయినప్పటికీ, ఈ సంభాషణలు వృత్తిపరమైన జ్ఞాపకాల పరిధిని దాటి క్రమంగా విస్తరించాయి.

మీడియా పరిణామం, ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలు, ప్రజా విధానాలు, రాజ్యాంగ సంస్కరణలు, న్యాయపరమైన జోక్యాలు, రాజ్యం, సమాజం,మీడియాల మధ్య ఉన్న సంబంధం వంటి అంశాలను ఈ చర్చలు అన్వేషిస్తాయి. కేవలం గతాన్ని గుర్తు చేసుకోవడానికే కాకుండా, వర్తమానాన్ని సందర్భోచితంగా అర్థం చేసుకోవడానికి చారిత్రక సంఘటనలను పునఃసమీక్షిస్తారు. పాల్గొనే ఆహ్వానితుల‌తో పాటు అప్పుడప్పుడు వచ్చే విశిష్ట అతిథులు పంచుకునే అద్భుతమైన విభిన్న అనుభవాల ద్వారా ఈ మేధోపరమైన లోతు మరింత సుసంపన్నమవుతున్నది. ప్రముఖ పాత్రికేయులు న్యూస్‌రూమ్ సంప్రదాయాలు, రాజకీయ పరివర్తనలు, అంతర్జాతీయ రిపోర్టింగ్‌లోని కీలక ఘట్టాలను గుర్తుచేసుకుంటారు.

సీనియర్ నిర్వాహకులు పరిపాలన, విధాన అమలు, క్షేత్రస్థాయి ప్రజా సేవపై తమ అంతర్దృష్టులను పంచుకుంటారు. అదే సమయంలో, సామాజిక కార్యకర్తలు, పండితులు, ప్రజా మేధావులు సామాజిక న్యాయం, ప్రజాస్వామ్య భాగస్వామ్యం, సంస్థాగత అభివృద్ధి, సాంస్కృతిక వారసత్వం, సామాజిక నాయకత్వంపై కీలక దృక్కోణాలను పరిచయం చేస్తూ, చర్చల పరిధిని విస్తృతం చేస్తారు. ఈ తోడ్పాటులు ఆ సమావేశాలను కేవలం వృత్తిపరమైన జ్ఞాపకాల నుండి, విస్తృతమైన మేధోపరమైన చర్చల వేదికగా మారుస్తాయి. వివిధ రంగాలు సహజంగా ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి, అధికారిక రికార్డులు పాక్షికంగా మాత్రమే సంగ్రహించగలిగే చరిత్రను వ్యక్తిగత ప్రయాణాలు ఎలా ఆవిష్కరిస్తాయో ప్రదర్శిస్తా యి.

పాత్రికేయ రంగం, కేబుల్ టెలివిజన్, పరిపాలనా సంస్కరణలు, సామాజిక ఉద్యమాలపై కథనాలు, ప్రధాన చారిత్రక పరిణామాలు తరచుగా గుర్తింపు లేని వ్యక్తుల పట్టుదల, ఊహాశక్తి, నిశ్శబ్ద సహకారాల ద్వారా ఎలా ఆవిర్భవిస్తాయో చూపిస్తాయి. ఇటువంటి స్మరణలు, నమోదు చేయబడిన చరిత్రకు జీవన అనుభవాన్ని జోడించడం ద్వారా ప్రజల అవగాహనను సుసంపన్నం చేస్తాయి. ఈ ధారావాహికత‌ కొనసాగుతున్న కొద్దీ, చర్చలు క్రమంగా విస్తృత తాత్విక, నాగరిక దృక్పథాలను స్వీకరించాయి. రామాయణం, మహాభారతం, బౌద్ధ తత్వం, ప్రాచీన భారతీయ సంప్రదాయాలపై ప్రతిబింబాలు సంభాషణలలోకి మతపరమైన ప్రసంగాలుగా కాకుండా, వృత్తిపరమైన ప్రవర్తన, ప్రజా బాధ్యత, సమతుల్య విచక్షణ, సంస్థాగత నైతికతపై శాశ్వత మార్గదర్శకాలుగా ప్రవేశించాయి.

ఉదాహరణకు, మహాభారతంలోని ధౌమ్యుని ఉపదేశం క్రమశిక్షణతో కూడిన ప్రవర్తన, బాధ్యతాయుతమైన సలహా పాత్రలు, అధికారంలో సంయమనం, సంస్థాగత సరిహద్దుల పట్ల గౌరవంపై ఆలోచనాత్మక చర్చలను ప్రేరేపించింది. ఇటువంటి ప్రతిబింబాలు, శాశ్వత సూత్రాలను నిష్కాపట్యంతో, సమతుల్యతతో వ్యాఖ్యానించినప్పుడు, అవి సమకాలీన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రకాశవంతం చేస్తూనే ఉంటాయని నిరూపించాయి. ముఖ్యంగా, ఈ సమావేశాల  ముఖ్యమైన ఒక విజయం ఏమిటంటే, అవి తరాల మధ్య అభ్యాసనకు విలువైన సహకారాన్ని అందించడం. సీనియర్ తరం వారు దశాబ్దాల పరిశీలన, అనుసరణ, దృఢత్వం నుండి పుట్టిన విశిష్ట దృక్కోణాలను అందిస్తుండగా, యువతరం వారు కొత్తగా ఎదురవుతున్న సవాళ్లకు సమకాలీన జ్ఞానాన్ని, సరికొత్త విధానాలను అందిస్తున్నారు.

ఈ పరస్పర చర్య, అనుభవాలను, ఆధునిక అంతర్దృష్టిని అనధికారికంగా, సంభాషణాత్మకంగా పంచుకోవడాన్ని ప్రోత్సహించడం ద్వారా కొనసాగింపును బలపరుస్తుంది. ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహిస్తుంది. అంతే ముఖ్యంగా ఈ సమావేశాల స్ఫూర్తి కూడా గమనించదగినది. సంస్థాగతమైన నిర్బంధాలు, నిర్దేశిత పద్ధతులు లేదా అనుగుణ్యత అంచనాల నుండి విముక్తి పొంది, ఇందులో పాల్గొనడం పూర్తిగా స్వచ్ఛందం. బాధ్యతను సమిష్టిగా పంచుకుంటారు. పాల్గొనే ప్రతి వ్యక్తికి తమ అభిప్రాయాలను పంచుకోవడానికి, ప్రశ్నించడానికి, విభేదించడానికి లేదా కేవలం వినడానికి పూర్తి స్వేచ్ఛ ఉంటుంది.

ఈ సరళత, సమావేశాలు తమ ప్రామాణికతను నిలుపుకుంటూనే, భాగస్వామ్యం, మేధోపరమైన లోతులో క్రమంగా విస్తరించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. కొనసాగింపు అనేది వాటిని నిర్వచించే బలంగా నిలుస్తుంది. ప్రతి తదుపరి సమావేశం ఉద్దేశపూర్వకంగా గత చర్చల ఆధారంగా నిర్మించబడుతుంది, తద్వారా సామూహిక ఆలోచనల  అభివృద్ధి చెందుతున్న గొలుసును సృష్టిస్తుంది. సామూహిక స్మృతిపై చర్చలు వృత్తిపరమైన చరిత్రను దాటి, ప్రజాస్వామ్య సంస్థలు, రాజ్యాంగ పాలన, ఎన్నికల సమగ్రత, పౌర స్వేచ్ఛలు, ప్రజా జవాబుదారీతనం, ఆర్థిక అభివృద్ధి, సాంకేతిక పరివర్తన, సామాజిక న్యాయం, సాంస్కృతిక కొనసాగింపు, రాజకీయ, ప్రజా ప్రసంగాల మారుతున్న సరళి వంటి కీలక రంగాలను విశ్లేషించడానికి విస్తరించాయి.

         వేగవంతమైన సమాచారం, తక్షణ అభిప్రాయాలు, డిజిటల్ ధ్రువీకరణ, సంక్షిప్త సంభాషణలు ఉన్న ఈ కాలంలో, శుక్రవారం సాయంత్రం జరిగే బృంద సమావేశాలు ఉద్దేశపూర్వకంగా ఆలోచనాత్మకమైన శ్రవణాన్ని, తూచి ఆలోచించడాన్ని, సందర్భోచిత అవగాహనను, హేతుబద్ధమైన సంభాషణను పెంపొందిస్తాయి. ఓపికగా వినడం, గౌరవపూర్వకంగా ప్రశ్నించడం, ఒక నిర్ణయానికి రాకముందు లోతుగా ఆలోచించడం ద్వారానే జ్ఞానం ఉద్భవిస్తుందని ఈ చర్చలు పాల్గొనేవారికి గుర్తుచేస్తాయి. 163 పేజీల సంపుటిగా నమోదు చేయబడిన ఈ ఇరవై మూడు సమావేశాలు, కేవలం నిలకడ ద్వారానే ఒక చిన్న చొరవ ఎలా విస్తృత ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంటుందో సమిష్టిగా ప్రదర్శిస్తాయి.

ప్రచారం, సంస్థాగత ఆశయం, లేదా అధికారిక వ్యవస్థీకరణ లేకుండానే, ఈ సమావేశాలు వృత్తిపరమైన అనుభవం, ప్రజాస్వామ్య ప్రతిబింబం, నైతిక విచారణ, చారిత్రక జ్ఞాపకం, మేధోపరమైన సహవాసానికి సజీవ భాండాగారంగా పరిణామం చెందాయి. శాశ్వతమైన సంస్థలు కేవలం భవనాలు లేదా నియమాలతో మాత్రమే కాకుండా, సంభాషణలు, మార్గదర్శకత్వం, మరియు తరతరాలకు జ్ఞానాన్ని అందించాలనే సంసిద్ధత ద్వారా నిలబడతాయని ఇవి వివరిస్తాయి.

అంతిమంగా, ఈ నమోదు ఒక రికార్డుగా, ఒక ఆహ్వానంగా రెండింటికీ ఉపయోగపడుతుంది.  ఈ నమూనాకు విస్తృతమైన మౌలిక సదుపాయాలు గానీ, ఆర్థిక వనరులు గానీ అవసరం లేదు. నిబద్ధత కలిగిన కొద్దిమంది వ్యక్తులు, క్రమమైన సమావేశాలు, విశాల దృక్పథం, పరస్పర గౌరవం, వినడానికి సుముఖత, మరియు క్రమబద్ధమైన నమోదు అనేవి సమిష్టి జ్ఞానం నిలకడగా వృద్ధి చెందడానికి సరిపోయే పునాదులు. ఈ శుక్రవారం సాయంత్రం టీమ్ సమావేశాల  నిజమైన ప్రాముఖ్యత కేవలం చర్చించిన విషయాలలోనో లేదా పాల్గొన్న వ్యక్తులలోనో మాత్రమే కాకుండా, అవి సూచించే ఉన్నతమైన భావనలో ఉంది.

ఆలోచనాత్మక సంభాషణ మానవాళి  అత్యంత విలువైన మేధో సంప్రదాయాలలో ఒకటిగా నిలుస్తుందని; స్పృహతో భద్రపరిచినప్పుడే జ్ఞాపకాలు శాశ్వత విలువను పొందుతాయని; వృత్తిపరమైన అనుభవాన్ని ఉదారంగా పంచుకున్నప్పుడు అది ప్రజా సంపదగా మారుతుందని; చిత్తశుద్ధితో కొనసాగించిన కొనసాగింపు, అనధికారిక పరస్పర చర్యను నిశ్శబ్దంగా సంస్థాగత వారసత్వంగా మారుస్తుందని వీరు ధ్రువీకరిస్తున్నారు. ఈ ఇరవై మూడు సమావేశాలు ఆ శాశ్వత సత్యానికి సాక్ష్యంగా నిలుస్తున్నాయి. నిష్కాపట్యం, వినయం, ఆలోచనాత్మక ఉద్దేశ్యంతో నిర్వహించబడిన సాధారణ సంభాషణలు, పాత్రికేయానికి, ప్రజా జీవితానికి, ప్రజాస్వామ్య అవగాహనకు, సమాజానికి ఎలా శాశ్వతమైన తోడ్పాటుగా పరిణమించగలవో ఇవి ప్రదర్శిస్తున్నాయి.

ఇలాంటి డాక్యుమెంట్లు ఇతర చోట్ల కూడా ఆలోచనాత్మక సంభాషణల బృందాలకు స్ఫూర్తినిస్తే, అవి కేవలం నమోదుకు మించిన ఒక ప్రయోజనాన్ని నెరవేర్చినట్లే. ఎందుకంటే, శుక్రవారం సాయంత్రం బృంద సమావేశాల శాశ్వత విలువ కేవలం అవి నమోదు చేసే సంభాషణలలోనే లేదు, అవి ధ్రువీకరించే దృఢ విశ్వాసంలో ఉంది: జ్ఞానాన్ని పంచుకున్నప్పుడు అది పెరుగుతుంది, జ్ఞాపకాలను భద్రపరిచినప్పుడు అవి నిలుస్తాయి, అనుభవాన్ని తరతరాలకు అందించినప్పుడు సంస్థలు బలపడతాయి, చిత్తశుద్ధితో, కొనసాగింపుతో కొనసాగించిన సాధారణ సంభాషణలు నిశ్శబ్దంగా శాశ్వత వారసత్వంగా మారతాయి. పంచుకున్న జ్ఞానం ఒక శాశ్వత ప్రజా వారసత్వాన్ని సృష్టిస్తుంది. 

‘శ్రీవాణి’ 500వ సంచిక ఆవిష్కరణ (తుమ్మలపల్లి కళాక్షేత్రం – విజయవాడలో ఆగస్ట్ 8, 2026) మహోత్సవం, ఒక చారిత్రాత్మక విలోకనం : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

 ‘శ్రీవాణి’ 500వ సంచిక ఆవిష్కరణ మహోత్సవం 

ఒక చారిత్రాత్మక విలోకనం

‘అత్యంతాద్భుతాద్భుతమైన’ ఆధ్యాత్మిక, 

సామాజిక, చారిత్రాత్మక విలువల

సమ్మిళతమైన మాసపత్రిక ‘శ్రీవాణి’ 500 సంచిక ఆవిష్కరణ
(తుమ్మలపల్లి కళాక్షేత్రం – విజయవాడలో ఆగస్ట్ 8, 2026)
అభినందనలతో వనం జ్వాలా నరసింహారావు

అక్షరానికి ఆధ్యాత్మిక పరిమళాన్ని అద్ది, సమాజ హితమే శ్వాసగా సాగుతున్న అపురూప మాసపత్రిక ‘శ్రీవాణి’. సుమారు నలభై ఏళ్లకు పైగా నిరంతరాయంగా సాగుతున్న ఈ అక్షర యజ్ఞం, 2026 ఆగస్ట్ 8వ తేదీన ప్రతిష్టాత్మకంగా ఐదు వందల (500) సంచికల మైలురాయిని అధిగమించబోతోంది. ఈ చారిత్రాత్మక అపురూప ఘట్టాన్ని పురస్కరించుకుని, విజయవాడలోని తుమ్మలపల్లి క్షేత్రంలో అశేష అభిమానులు, మేధావుల సమక్షంలో నిర్వహించ తలపెట్టిన ‘ప్రత్యేక సంచిక ఆవిష్కరణ వేడుక’ పత్రికా ప్రపంచంలోనే ఒక మైలురాయి కానున్నది. ఈ అద్భుత సభకు పత్రికా యాజమాన్యం (స్వర్గీయ కొమరగిరి కృష్ణమోహన్ రావు కుటుంబ సభ్యులు) ఆధునిక సాంకేతికతను జోడిస్తూ, వాట్సాప్ సందేశం ద్వారా ఆహ్వానం పలికిన విధానం డిజిటల్ యుగంలో ఒక వినూత్న ఒరవడికి, సంప్రదాయానికి నాంది పలికినట్లుగా వున్నది.

ఈ ఆహ్వానానికి అదనంగా నన్ను ఎంతగానో ఆకట్టుకున్న మరో సమకాలీన చారిత్రాత్మక విశేషం, ఈ పత్రికా ఆవిర్భావం నాటి నుండి ... దాని ఆరోహణలు, అవరోహణలు, నేటి పునరారోహణల వైభవంతో విడదీయరాని బంధం కలిగిన నా ఆప్తుడు తుర్లపాటి విజయ్ శంకర్ భార్యాసమేతంగా మమ్మల్ని (నన్ను, మా శ్రీమతిని) వ్యక్తిగతంగా ఆహ్వానించడానికి (జులై 22, 2026) మా నివాసానికి రావడం. పాత జ్ఞాపకాల దొంతరలను విప్పుతూ, సమకాలీన సామాజిక-ఆధ్యాత్మిక అంశాలను చర్చిస్తూ ఆత్మీయ అనుబంధాల మధ్య మేము నలుగురం గడిపిన ఆ నాలుగు గంటల సమయం కాలాతీతంగా సాగిపోయింది.

ఆ సుదీర్ఘ సంభాషణలో ఎన్నో అపురూపమైన చారిత్రాత్మక విషయాలు, ఆధ్యాత్మిక రహస్యాలు, పత్రికా నిర్వహణలోని ఒడిదుడుకుల గురించిన జ్ఞాన సమాచారాన్ని పంచుకోవడం జరిగింది. నిజాయితీగా చెప్పాలంటే, ఆ ప్రసంగంలో చాలా భాగం ఆత్మీయ బంధువు, అంతకు మించి స్నేహితుడు, విజయ్ శంకర్ అనుభవాల నుండి నేను నేర్చుకున్నదే ఎక్కువ. ‘శ్రీవాణి’ పత్రికకు సంబంధించిన ఎన్నో తెలియని కోణాలను మనస్ఫూర్తిగా తెలుసుకోవడం సంతోషం కలిగించిన అంశం.

సంబంధ బాంధవ్యాల పరంగా విజయ్ శంకర్ నాకు తోడల్లుడు. వయసులో నాకంటే చిన్నవాడే. ఆయన అర్ధాంగి వాణి (జుబ్బి) మా వివాహమైన నాటి నుండి నాకు ఒక చిన్న అమ్మాయిలాగే సుపరిచితురాలు. లోకంలో కొందరికి కొన్ని విద్యలు ఎక్కువగా రావచ్చు, మరికొందరికి తక్కువగా ఉండవచ్చు. కానీ, వీరికి ఉన్న అపారమైన నైపుణ్యాలను పదిమందికీ ప్రకటించుకుని ప్రచారం చేసుకోవాలనే తపన లేని ఒక అపురూపమైన, నిగర్వియైన వ్యక్తిత్వం వీరిద్దరిది. విజయ్ శంకర్ లో ఒక అద్భుతమైన కళాకారుడు, పండితుడు దాగి ఉన్నారు. ఆయన కంఠం విప్పితే గానం సుమధురంగా సాగుతుంది. ఛందోబద్ధమైన పద్యాన్ని అలవోకగా, ఆశువుగా అల్లగల ధిషణ ఆయన సొంతం. ఇక ఆయన చేతిలోకి పిల్లనగ్రోవి (Flute) చేరిందంటే, ఆ వేణుగాన లహరిలో పడి వినేవారు కాలజ్ఞానాన్ని సైతం మర్చిపోవాల్సిందే.

కేవలం సంగీతమే కాదు, ఆయన సాహిత్య సంపద కూడా అపారమైనది. మన సంస్కృతికి మూలస్తంభాలైన మహాభారతం, శ్రీమద్భాగవతం, రామాయణాలతో పాటు ప్రబంధ సాహిత్యంలో ఎక్కడ, ఏ ఘట్టంలో, ఏముందో తటుక్కున స్మరించి చెప్పగల అసాధారణ జ్ఞాపకశక్తి ఆయనది. సందర్భోచితంగా సంస్కృత శ్లోకాలను, తెలుగు పద్యాలను నవరసాలు ఒలికేలా ఆయన వల్లించే తీరు అమోఘం. అందుకే, మేమిద్దరం కలిసినప్పుడల్లా మా మధ్య జరిగే సంభాషణలలో ఈ సాహిత్య, ఆధ్యాత్మిక చర్చలకే సింహభాగం ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. ఆ సమయాల్లో మా శ్రీమతులు (అక్కాచెల్లెళ్లు) మూగప్రేక్షకులైపోవాల్సిందే! అయితే, వారు కేవలం శ్రోతలుగా మిగిలిపోకుండా, మధ్యమధ్యలో తమదైన శైలిలో కలగజేసుకుంటూ ఆ సంభాషణకు మరింత ఆత్మీయతను అద్దుతుంటారు.

విజయ్ శంకర్‌కు ఈ బహుముఖ ప్రజ్ఞాపాటవాలు అబ్బడానికి ప్రధాన కారణం ఆయన అకుంఠిత స్వయంకృషి, అచంచలమైన ఆసక్తి, నిరంతర అన్వేషణ అనడంలో ఏమాత్రం సందేహం లేదు. వీటన్నింటికీ తోడు భగవదనుగ్రహం, ముఖ్యంగా ఆ భగవాన్ శ్రీ సత్యసాయి బాబా వారి దివ్యాశీస్సులు ఆయనకు మెండుగా ఉన్నాయనేది కూడా నిర్వివాదాంశం. అయినప్పటికీ, ఈ అసాధారణ పాండిత్యానికి వెనుక ఇంకా ఏదో బలమైన అంతస్సూత్రం, వంశపారంపర్యంగా వచ్చిన మేధోసంపత్తి ఉండి తీరాలనే బలమైన అనుమానం నాకు ఎప్పటి నుంచో ఉండేది. మాతాపిత్రుల అనుగ్రహం పరిపూర్ణంగా ఉండడం ఒక ఎత్తయితే... వారిలో ఒకరికైనా, లేదా ఇద్దరికైనా వైవిధ్యభరితమైన అంశాలలో ఇటువంటి బహుముఖ తెలివితేటలు, నైపుణ్యం, నిరంతర అధ్యయనాసక్తి ఉంటేనే కానీ సంతానానికి ఈ స్థాయి జ్ఞానసంపద లభించదు కదా అనిపించేది.

గతంలో ఎప్పుడూ ఈ విషయాన్ని లోతుగా అడగకపోయినా, జులై 22న జరిగిన సుదీర్ఘ సంభాషణలో నేనే స్వయంగా ఈ ప్రస్తావనను లేవనెత్తాను. అంతే... నా అనుమానం అక్షరసత్యమని నిరూపిస్తూ, పూజ్యనీయులైన తన తండ్రిగారి గురించి విజయ్ శంకర్ చెప్పిన అద్భుతమైన విషయాలు విస్మయానికి గురిచేశాయి. ఒక గొప్ప మేధావి, సహజ నాయకుడు, ఆధ్యాత్మిక వేత్త అయిన ఆయన తండ్రిగారి జీవిత విశేషాలను వింటుంటే, అసలు సిసలైన జ్ఞాన వారసత్వం అంటే ఇదేనని నాకు స్పష్టమైంది. విజయ్ శంకర్ తండ్రిగారైన స్వర్గీయ తుర్లపాటి వేంకట బసవేశ్వర రావు గారి జీవితం ఒక అసాధారణ కావ్యం. ఆయన జీవించిన కాలం కేవలం 54 సంవత్సరాల స్వల్ప వ్యవధే అయినప్పటికీ, ఆయన సాధించిన జ్ఞాన శిఖరాలు అమోఘమైనవి.

కేవలం 18 సంవత్సరాల ప్రాయంలో, అదీ వివాహమైన అతికొద్ది కాలానికే, విధి వంచనతో ఊహించని రీతిలో ఆయన రెండు కాళ్లూ చచ్చుబడిపోయాయి. చదివింది కేవలం ఎస్సెస్సీ (SSC) మాత్రమే. కానీ, శారీరక వైకల్యం ఆయన మానసిక వికాసానికి, మేధోశక్తికి ఏనాడూ అడ్డుగోడ కాలేకపోయింది. కదలలేని స్థితిలోనే తన నివాసాన్నే ఒక అద్భుత గ్రంథాలయంగా మార్చేసుకుని, నిరంతర అధ్యయనంతో, స్వయం అభ్యాసంతో, సంస్కృత, తెలుగు భాషలలో అసమానమైన పాండిత్య ప్రతిభను సంపాదించుకున్న మహనీయుడాయన. ఆ అచంచల సాధనకు ప్రతిరూపంగా ‘వల్లీ కల్యాణం’ పేరుతో ఏకంగా 1800 పద్యాలతో కూడిన ఒక బృహత్ ప్రబంధాన్ని ఆశువుగా రచించిన మహాకవి ఆయన. దురదృష్టవశాత్తూ ఆ అపురూప గ్రంథం నేటికీ ప్రచురణకు నోచుకోలేదు.

ఆ గ్రంథ రచన పూర్తయిన తర్వాత ఆయనకు కలిగిన రెండవ కుమార్తెకు, ఆ కావ్యంపై మక్కువతో ‘లవలి’ అని పేరు పెట్టడం మధురాతి మధురమైన ఒక విశేషమనాలి. నిజానికి, తెలుగు సమాజంలో ‘లవలి’ అనే పేరున్న అమ్మాయిలు చాలా అరుదు అనడం అతిశయోక్తి కాదు. ఈ సందర్భంగా, జీవితాంతం పక్షవాతంతో మంచానికే పరిమితమైన భర్తకు దైవభావంతో అహర్నిశలు సేవలు చేస్తూ, ఆయన సాహిత్య వ్యాసంగానికి అండగా నిలిచిన విజయ్ శంకర్ తల్లి కమల గారి త్యాగపూరితమైన పతిసేవను, శుశ్రూషను విజయ్ శంకర్ అత్యంత భావోద్వేగంతో గుర్తుచేసుకున్నారు. ఆ తల్లిదండ్రుల పుణ్యఫలమే నేడు విజయ్ శంకర్‌లో కనిపిస్తున్న ఈ అపార విద్వత్తు.

ఈ వంశ వృక్షపు మూలాలను వెతుకుతూ పోతే మరిన్ని ఆశ్చర్యకరమైన చారిత్రాత్మక సత్యాలు వెలుగు చూశాయి. బసవేశ్వర రావు గారి తండ్రి, అంటే విజయ్ శంకర్ పితామహులు (తాతగారు) తుర్లపాటి రామలింగేశ్వర రావు గారు వరంగల్ జిల్లాలో ఉద్యోగ బాధ్యతలు నిర్వహించేవారు. ఆయన ధర్మపత్ని శ్యామలాంబ గారు. ఈ దంపతులకు 1921వ సంవత్సరంలో, వరంగల్ జిల్లాలోని 'కంఠాత్మకూర్' గ్రామంలో బసవేశ్వర రావు గారు జన్మించారు. అయితే, వీరి పూర్వీకుల స్వగ్రామం మాత్రం కృష్ణా జిల్లా నందిగామ తాలూకాలోని ‘అడవిరావులపాడు అగ్రహారం’. తమ స్వగ్రామం అగ్రహారంగా మారడం వెనుక ఒక విచిత్రమైన, అత్యంత ఆసక్తికరమైన చారిత్రాత్మక నేపథ్యం ఉందని విజయ్ శంకర్ వివరించారు.

పూర్వం అమరావతి సంస్థానాధీశులైన రాజా వారు ఒకానొక సందర్భంలో వేటకు వెళ్లినప్పుడు, వారి చేతిలో పొరపాటున ఒక భిల్లుడు (అడవి జాతి మనిషి) హతమయ్యాడు. ఆ హత్యాపాతకం వల్ల కలిగిన బ్రహ్మహత్యా సదృశ్య దోష పరిహారార్థం, రాజా వారి శ్రేయస్సును కోరే పండితులు ఒక అద్భుతమైన సలహా ఇచ్చారు. ఆ దోషం పోవాలంటే సామ్రాజ్యంలో వేయికి పైగా శివలింగాలను ప్రతిష్టించాలని వారు సూచించారు. ఆ దేశాచార ప్రకారం కొన్ని శివలింగాలను ప్రతిష్టించినప్పటికీ, అన్ని లింగాలను ప్రతిష్టించి, వాటికి నిత్య ధూపదీప నైవేద్యాలు నిర్వహించడం ఆచరణలో అత్యంత క్లిష్టంగా మారింది.

దీనికి ప్రత్యామ్నాయంగా ఆ పండితులే మరొక ఉపాయాన్ని చెప్పారు. నిర్దిష్ట సంఖ్యలో శివలింగాలను ప్రతిష్టించే బదులు, అంతటి పవిత్రమైన శివలింగాలను అర్హులైన వ్యక్తుల మెడలో ధరింపజేస్తే ఆ దోషం పరిహారమవుతుందని సెలవిచ్చారు. పండితుల ఆజ్ఞను శిరసావహించిన రాజా వారు, అందుకోసం సుమారు 2000 ఎకరాలకు పైగా భూమిని కేటాయించి, పలువురు బ్రాహ్మణులకు పంపిణీ చేశారు. ఆ క్రమంలోనే అక్కడ ఉన్న ఆరువేల నియోగులను 'లింగధారులు'గా మార్చడం జరిగింది. అలా రాజా వారి దోష పరిహారార్థం ఏర్పడిన ఆ భూభాగమే తర్వాతి కాలంలో అడవిరావులపాడు అగ్రహారంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ విధంగా విజయ్ శంకర్ పూర్వీకుల చరిత్ర వెనుక ఒక అద్భుతమైన చారిత్రాత్మక గాథ దాగి ఉంది.

రాజా వారు అంతటితో ఆగకుండా ఆ అడవిరావులపాడు అగ్రహారాన్ని నాలుగు విభాగాలుగా గావించి, ఆయా భాగాలలో పండితులు స్థిరనివాసాలు ఏర్పరచుకునేందుకు సకల వసతులను కల్పించారు. అలా అమరావతి రాజా గారి ఆశ్రయంతో అక్కడ స్థిరపడిన విజయ్ శంకర్ పూర్వీకులు, కాలక్రమేణా మారుతున్న సామాజిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా, విద్యా ఉపాధులకై సమీపంలోని నందిగామ నగర వాతావరణానికి తరలివచ్చారు. విజయ్ శంకర్ పితృపాదులైన బసవేశ్వర రావు గారు అలా నందిగామ చేరినవారే. పూర్వజన్మ సుకృతమో, ఈ వంశ పరంపరాగత సంస్కారమో కానీ, బసవేశ్వర రావు గారు అద్భుతమైన ఏకసంతాగ్రాహి, నవనవోన్మేష ప్రజ్ఞాశాలి. ఆయనకు తెలియని విద్య, ఆయన స్పృశించని లలితకళ లేదు.

విశేషమేమిటంటే, ఈ విద్యలన్నింటిలోనూ ఆయనకు గురుముఖతః లభించిన శిక్షణ ఏమీ లేదు. అంతా కేవలం స్వయం అభ్యాసమే! ఆయనే గురువు, ఆయనే విద్యార్థియై అక్షరాలా ఏకలవ్య శిష్యరికం చేశారు. అలా అపారమైన ఆసక్తితో, స్వయంకృషితో ఆయన సాధించిన విద్యలలో వేద జ్యోతిష్యం, హోమియో వైద్యం, గాత్ర సంగీతం ప్రధానమైనవి. వాద్య సంగీతంలో హార్మోనియం, బుల్‌బుల్ తరంగ్ (వేణువు) లపై ఆయనకు అసాధారణ పట్టు ఉండేది. ఇక వయొలిన్ వాయించాలనే కోరిక కలిగినప్పుడు, మార్కెట్లో కొనే ఆర్థిక వసతి లేకపోయినా, తన శిల్ప, చిత్రలేఖన నైపుణ్యాలను ఉపయోగించి తానే స్వయంగా ఒక అద్భుతమైన వయొలిన్ తయారు చేసుకుని, దానిపై స్వంతంగా రాగసాధన చేసి సంగీత విద్వాంసులనే అబ్బురపరిచారు. ఒకానొక సందర్భంలో మరణానికి చేరువలో వున్న ఒక బాలికను హోమియో వైద్యంతో బ్రతికించిన వైద్యుడాయన.

ఆయన వృత్తిరీత్యా వ్యవసాయదారే అయినప్పటికీ, ప్రవృత్తి అంతా సాహిత్య, కళా సేవలోనే గడిచింది. దురదృష్టవశాత్తూ, 18 ఏళ్ల ప్రాయంలోనే పక్షవాతం బారిన పడడంతో, దత్తత ద్వారా ఆయనకు సంక్రమించిన అపారమైన ఆస్తిపాస్తులన్నీ ఆ సుదీర్ఘ వైద్య ఖర్చులకే కరిగిపోయాయి. చివరికి అత్యంత కొద్దిపాటి ఆస్తి మాత్రమే మిగిలినప్పటికీ, ఆయన ఏనాడూ ధైర్యాన్ని, తనలోని విద్యా తృష్ణను కోల్పోలేదు. ఆ క్లిష్ట పరిస్థితుల్లోనూ ఆయన మిగిల్చిన ఆధ్యాత్మిక, సాహిత్య సంపదే నేడు వారి సంతానానికి లభించిన అసలైన వారసత్వ నిధి.

ఇదిలా ఉండగా, ఈ రెండు కుటుంబాల మధ్య ఉన్న ఆత్మీయ అనుబంధం మరింత బలపడడానికి ఒక మధురమైన సందర్భం తోడైంది. బసవేశ్వర రావు గారు తన కుమార్తె అయిన (స్వర్గీయ) జయప్రద గారిని, స్వయానా తన సోదరి కుమారుడైన (స్వర్గీయ) కొమరగిరి కృష్ణమోహన్ రావు గారికి ఇచ్చి వివాహం జరిపించారు. ఈ విధంగా తుర్లపాటి, కొమరగిరి వంశాల మధ్య రక్తానుబంధంతో పాటు మేధో సంస్కారాల కలయిక కూడా జరిగింది. ప్రస్తుతం మనం ‘శ్రీవాణి’ ఆధ్యాత్మిక మాసపత్రిక 500వ ప్రత్యేక సంచిక మహోత్సవ ఆవిష్కరణ గురించి మాట్లాడుకుంటున్నప్పుడు, ఈ అక్షర సామ్రాజ్యానికి పునాది వేసిన ఆ పత్రికా వ్యవస్థాపకులు, స్వర్గీయ కొమరగిరి కృష్ణమోహన్ రావు గారి నామస్మరణ చేసుకోవడం మన కనీస కర్తవ్యం.

ఆ మహనీయుడి జీవిత ప్రస్థానం అక్షరాలా భక్తి, దేశభక్తి, విద్యా వికాసాల అద్భుత త్రివేణీ సంగమం. కృష్ణా జిల్లాలోని నందిగామ పట్టణంలో జన్మించిన ఆయన, బాల్యం నుంచే సమాజ సేవ పట్ల అమితంగా ఆకర్షితులయ్యారు. రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ (RSS) లో బాల స్వయంసేవక్‌గా అడుగుపెట్టిన ఆయన, దేశభక్తిని నరనరాన జీర్ణించుకున్నారు. ఆ జాతీయ భావజాల స్ఫూర్తితోనే ప్రలోభాలకు లొంగకుండా, తన యావత్ యవ్వనాన్ని దేశసేవకే అంకితం చేస్తూ అవనిగడ్డ, నందిగామ ప్రాంతాలలో ఆర్.ఎస్.ఎస్ విస్తారక్‌గా (పూర్తి సమయ కార్యకర్తగా) అత్యంత క్రియాశీలకమైన సేవలందించారు. ఆ విధంగా సమాజ హితమే శ్వాసగా సాగిన కొమరగిరి కృష్ణమోహన్ రావు గారు, ఆ తర్వాతి కాలంలో క్రియాశీలక రాజకీయ రంగంలో అడుగుపెట్టారు.

కృష్ణా జిల్లా నుండి శ్రీకాకుళం జిల్లా వరకు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ప్రతి పల్లెనూ, పట్నాన్ని చుట్టుముడుతూ నాటి భారతీయ జనసంఘ్ పార్టీ బలోపేతానికి, అలాగే జాతీయ భావజాల వ్యాప్తికి ఆయన అహర్నిశలు కృషి చేశారు. అయితే, 1975లో దేశ రాజకీయ యవనికపై నల్లటి నీడలు కమ్ముకుంటూ అప్పటి ప్రధానమంత్రి ఇందిరాగాంధీ గారు దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితి (Emergency)ని విధించారు. ఆ సమయంలో ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ కోసం, పౌర హక్కుల కోసం కృష్ణమోహన్ రావు గారు రాజీలేని గళమెత్తారు. ఆ అకుంఠిత దీక్షకు గాను నాటి ప్రభుత్వం ఆయనను అత్యంత కఠినమైన 'మీసా' (MISA - Maintenance of Internal Security Act) చట్టం కింద అరెస్ట్ చేసి, 19 నెలల పాటు సుదీర్ఘ కాలం జైలు గోడల మధ్య నిర్బంధించింది.

అయితే, ఈ చారిత్రాత్మక ఘట్టానికి వెనుక ఉన్న ఒక అపురూపమైన, అంతర్గతమైన రహస్యాన్ని ఇక్కడ మనం తప్పక చెప్పుకుని తీరాలి. ఇందిరాగాంధీ ప్రభుత్వం దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితిని విధించడానికి ముందే... గ్రహాల గమనాన్ని, కాల స్వరూపాన్ని జ్యోతిష్య శాస్త్ర పరంగా పూర్తిగా ఆకళింపు చేసుకున్న వారి మామగారు తుర్లపాటి బసవేశ్వర రావు గారు, అల్లుడైన కృష్ణమోహన్ రావు గారిని ముందే హెచ్చరించారు. రాబోయే కాలం రాజకీయంగా అత్యంత క్లిష్టమైనదని గ్రహించిన ఆయన, ‘రాజకీయ వేదికలపై విపరీతమైన ఘాటైన పదజాలంతో, తీవ్రమైన విమర్శలతో కొన్నాళ్ల పాటు ప్రసంగాలు చేయవద్దు, కొంతకాలం మౌనంగా లేదా సంయమనంతో ఉండడం శ్రేయస్కరం’ అని ఒక హితవు పలికారు. ‘కృష్ణా రోజులు అనుకూలంగా లేవు నీ విమర్శల జోరు తగ్గించు. . నిన్ను జైల్లో పెట్టవచ్చు, జాగ్రత్త’ అని అన్నారట.

కాలగతిని ముందుగానే ఊహించగల బసవేశ్వర రావు గారి అపార జ్యోతిష్య విజ్ఞానానికి, వారి దూరదృష్టికి ఈ సంఘటన ఒక నిలువెత్తు నిదర్శనం. జ్యోతిష్య శాస్త్ర నిధి అయిన బసవేశ్వర రావు గారు అంతటితో ఆగకుండా, జూన్ 21వ తేదీన (అంటే దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితి విధించడానికి సరిగ్గా ఐదు రోజుల ముందర) అసలు ఎటువంటి పనులూ పెట్టుకోవద్దని, ప్రయాణాలు చేయవద్దని అల్లుడికి అత్యంత ఖచ్చితమైన సూచన చేశారు. మామగారి మాటను శిరసావహించిన కృష్ణమోహన్ రావు గారు ఆ రోజును జాగ్రత్తగానే గడిపారు కానీ, విధి ఎంత విచిత్రమైనదో ఆ రోజే రుజువైంది. కృష్ణమోహన్ రావు గారు ఏమాత్రం ఊహించని రీతిలో, సరిగ్గా అదే జూన్ 21వ తేదీన బసవేశ్వర రావు గారు పరిపూర్ణ ఆరోగ్యంతో ఉంటూనే అకస్మాత్తుగా శివైక్యం చెందారు (స్వర్గస్తులయ్యారు). ఆ మహనీయుడు తన అల్లుడికి రాబోయే కాలపు ముప్పు గురించి జ్యోతిష్య పరిభాషలో హెచ్చరించింది కేవలం రాజకీయ పరిణామాల గురించే కాదు, బహుశా తన భౌతిక జీవిత ముగింపు గురించి కూడానేమో అనిపించక మానదు.

ఇలా ఒకవైపు మామగారి ఆకస్మిక వియోగం, మరోవైపు దేశంలో ముంచుకొచ్చిన ఎమర్జెన్సీ చీకట్లు కృష్ణమోహన్ రావు గారిని చుట్టుముట్టాయి. ఆ వెంటనే ప్రభుత్వం ఆయనను మీసా చట్టం కింద జైలులో నిర్బంధించినప్పటికీ, ఆయన తన పోరాట పటిమను ఏమాత్రం కోల్పోలేదు. జైలు గోడలు ఆయన ఆత్మవిశ్వాసాన్ని బంధించలేకపోయాయి. 19 నెలల సుదీర్ఘ నిర్బంధం తర్వాత జైలు నుండి విడుదలైన ఆయన, మరింత రెట్టింపు ఉత్సాహంతో వివిధ ప్రజా పోరాటాల్లోకి దూకారు. చారిత్రాత్మక 'విశాఖ ఉక్కు - ఆంధ్రుల హక్కు' ఉద్యమంలో, ప్రత్యేక ఆంధ్ర ఉద్యమంలో, లోకనాయక్ జయప్రకాశ్ నారాయణ్ (JP) దేశవ్యాప్తంగా నడిపిన 'సంపూర్ణ క్రాంతి' ఉద్యమాలలో అగ్రభాగాన నిలిచి చురుగ్గా పాల్గొన్నారు. నిరంతరం ప్రజల పక్షాన నిలబడి పోరాడిన నిబద్ధత గల ప్రజా నాయకుడిగా తెలుగు నేలపై చెరగని గుర్తింపు పొందారు.

కేవలం తాత్కాలిక రాజకీయ సంస్కరణలు లేదా సామాజిక పోరాటాల వల్ల మాత్రమే సమాజం సంపూర్ణంగా మారదని, మానవ మనుగడకు నైతిక, ఆధ్యాత్మిక విలువల పునాది అత్యంత అవసరమని కృష్ణమోహన్ రావు గారు బలంగా నమ్మారు. ఈ ఉన్నతమైన ఆశయ సాధన కోసమే ఆయన తన ప్రయాణాన్ని అక్షర సాధన వైపు మళ్లించారు. ఆ క్రమంలోనే, సాక్షాత్తు భగవాన్ శ్రీ సత్యసాయి బాబా వారి దివ్యాశీస్సులను, మార్గదర్శకత్వాన్ని పొంది, చారిత్రాత్మక మచిలీపట్నం కేంద్రంగా 'శ్రీవాణి' ఆధ్యాత్మిక మాసపత్రికకు అంకురార్పణ చేశారు. దానికి వ్యవస్థాపక సంపాదకుడిగా బాధ్యతలు చేపట్టి, అక్షరాన్ని ఒక సాధనంగా మలిచారు. ఈ పత్రిక ద్వారా కేవలం పూజా పునస్కారాలకే పరిమితం కాకుండా, నిజమైన ఆధ్యాత్మిక చింతనను, భగవాన్ సత్యసాయి బాబా వారి 'సత్య, ధర్మ, శాంతి, ప్రేమ' అనే దివ్య సందేశాలను వేలాది మంది పాఠకుల హృదయాలలోకి విజయవంతంగా చేరవేశారు.

కృష్ణమోహన్ రావు గారి దార్శనికత కేవలం పత్రికా రంగానికే పరిమితం కాలేదు. సమాజ ఉన్నతికి, భావి భారత పౌరుల నిర్మాణానికి 'విలువలతో కూడిన విద్యే' మూలస్తంభమని ఆయన గ్రహించారు. భగవాన్ సత్యసాయి బాబా వారి విద్యా ఆదర్శాల స్ఫూర్తితో, కేవలం అక్షర ముక్కలు నేర్పే చదువు కాకుండా, సంస్కారాన్ని నేర్పే విద్యాసంస్థలను, పాఠశాలలను నెలకొల్పడంలో ఆయన క్రియాశీలక పాత్ర పోషించారు. వాటి స్థాపనలోనే కాకుండా, నైతిక విలువల ప్రాతిపదికన ఆ సంస్థలను నడపడంలో, వాటి ప్రగతిలో అహర్నిశలు శ్రమించారు. ఈ విధంగా 'శ్రీవాణి' పత్రిక ద్వారా అక్షర చైతన్యాన్ని, విద్యాసంస్థల ద్వారా సంస్కార చైతన్యాన్ని సమాంతరంగా నడిపించిన మహోన్నత దార్శనికుడు ఆయన. దేశభక్తి క్రమశిక్షణ లాటి ఆదర్శాలతో వివేకానంద విద్య నికేతన్ స్కూల్ (హాస్టల్ తో) స్థాపించారు. 20/30 మంది విద్యార్థులు మాత్రమే ఉండేవారు. తమాషా ఏంటంటే అందులో చేరటానికి వైజాగ్, చెన్నై కరీంనగర్ నుంచి విద్యార్ధులు చేరేవారు.

సమాజంలో అణగారిన, నిరుపేద వర్గాల పిల్లలకు ఉచితంగా, నైతిక విలువలతో కూడిన నాణ్యమైన విద్యను అందించే లక్ష్యంతో ప్రారంభమైన 'శ్రీ సత్యసాయి దీనజనోద్ధరణ పథకం' వంటి గొప్ప విద్యా, సేవా కార్యక్రమాలను అట్టడుగు ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లడంలో కృష్ణమోహన్ రావు గారు భగీరథ ప్రయత్నం చేశారు. ఎందరో అనాథల జీవితాలలో విద్యా కాంతులు నింపారు. ఈ విధంగా, ఒకవైపు దేశభక్తిని గుండెల్లో నింపుకున్న నిబద్ధత గల రాజకీయ నాయకుడిగా, ప్రజా హితం కోసం జైలు శిక్షను సైతం లెక్కచేయని ప్రజా పోరాటాల యోధుడిగా... మరోవైపు అక్షర దాతగా, విద్యాదాతగా, 'శ్రీవాణి' పత్రికా సంపాదకుడిగా ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శకత్వాన్ని వహించిన కొమరగిరి కృష్ణమోహన్ రావు గారు సమాజానికి చేసిన బహుముఖ సేవలు కాలగర్భంలో కలిసిపోనివి, ఎప్పటికీ చిరస్మరణీయమైనవి. ఆ మహనీయుడు నాటిన అక్షర బీజం, ఆయన స్థాపించిన ‘శ్రీవాణి’ ఆధ్యాత్మిక మాసపత్రిక నేటికి విజయవంతంగా 500 నెలలు (500 సంచికలు) పూర్తి చేసుకుని అప్రతిహతంగా సాగుతుండడమే ఆయన దార్శనికతకు సజీవ సాక్ష్యం.

ఒక పత్రిక వందల సంచికల మైలురాయిని దాటడం అంటే కేవలం కాలం గడవడం కాదు, అక్షరం సజీవంగా సమాజాన్ని నడిపించడమే! కృష్ణమోహన్ రావు గారు ఏ ఆశయాలతో, ఏ నైతిక విలువల పునాదులపై ‘శ్రీవాణి’ని స్థాపించారో... ఐదు వందల సంచికల సుదీర్ఘ ప్రయాణంలో ఆ ఆశయాల విలువ ఇసుమంతైనా తగ్గలేదు. తుర్లపాటి బసవేశ్వర రావు గారి వంటి మహామహుల మేధో సంపత్తి, కొమరగిరి కృష్ణమోహన్ రావు గారి త్యాగ నిరతి, భగవాన్ శ్రీ సత్యసాయి బాబా వారి దివ్య అనుగ్రహం... వీటన్నింటి సమ్మిళిత రూపమే నేటి ‘శ్రీవాణి’ వైభవం.

ఆగస్ట్ 8, 2026 నాడు మహామహుల (విజయ్ శంకర్ తో సహా) సారథ్యంలో విజయవాడ తుమ్మలపల్లి కళాక్షేత్రంలో జరగబోయే ఈ 500వ సంచిక ఆవిష్కరణ మహోత్సవం కేవలం ఒక వేడుక కాదు. అది తెలుగు ఆధ్యాత్మిక, సామాజిక చరిత్రలో ఒక సువర్ణ అధ్యాయం. వ్యవస్థాపకుల ఆశయాలను భుజానికెత్తుకుని, వారి కుటుంబ సభ్యులు, పత్రికా మేనేజ్‌మెంట్ ఈ అక్షర యజ్ఞాన్ని తర్వాతి తరాలకు అందిస్తున్న తీరు అభినందనీయం. కృష్ణమోహన్ రావు గారు భౌతికంగా మన మధ్య లేకపోయినా, ‘శ్రీవాణి’లోని ప్రతి అక్షరంలోనూ, ప్రతి సంచికలోనూ ఆయన కీర్తి అజరామరంగా వెలుగుతూనే ఉంటుంది. ఈ అపురూప పత్రిక భవిష్యత్తులో మరెన్నో వేల సంచికలను పూర్తి చేసుకుని, సమాజానికి ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శిగా నిలవాలని మనస్ఫూర్తిగా ఆకాంక్షిస్తూ, స్వర్గీయ కొమరగిరి కృష్ణమోహన్ రావు కుటుంబ సభ్యులకు సత్యసాయిబాబా ఆశీస్సులు సదా లభించాలని మనసారా కోరుకుంటూ,

... జ్వాలా నరసింహారావు, విజయలక్ష్మి, ఆదిత్య కృష్ణ రాయ్, కుటుంబ సభ్యులు

When Destiny Knocks Delicately >>> Simplified and faithful rendering of the Adi Kavya-32 >>> Rama, Sita, and the Quiet Courage of Dharma : Vanam Jwala Narasimha Rao

 When Destiny Knocks Delicately

Simplified and faithful rendering of the Adi Kavya-32

Rama, Sita, and the Quiet Courage of Dharma

Vanam Jwala Narasimha Rao

In the previous Chapter, we witnessed Rama standing at the crossroads of destiny, where divine will and human effort appeared to pull in opposite directions. It explored that philosophical tension in depth, revealing Rama’s inner clarity and moral reasoning. This episode carries that reflection forward into subsisted experience. Here, Dharma is no longer debated in words alone, and instead, it is embodied in gesture, silence, affection, restraint, and blessing.

What unfolds in this chapter is not a dramatic confrontation, but a series of quiet, intimate moments, between Rama and Sita, Rama, and Kausalya, where righteousness expresses itself without noise. For all those accustomed to loud assertions of rights, this section offers a gentler but far more demanding vision of moral strength. It is essential that one has to understand that, Dharma is neither blind surrender nor reckless assertion of personal will. Rama, as the embodiment of moral clarity, demonstrated that true righteousness lies in disciplined action aligned with a higher order.

His life became a lasting lesson for generations, that, restraint need not mean weakness, obedience need not arise from fear, and faith need not result in passivity. In the previous episode, when Minister Sumantra reached Rama’s palace to convey the summons of King Dasharatha and Queen Kaikeyi, Rama’s presence shone with such composure and dignity that it appeared like a mountain peak rising above all uncertainty. This implies that, in moments of crisis, true character reveals itself not through agitation, but through calm readiness.

Andhra Valmiki Ramayana, the Mandara Version, as rendered by the Great Saint Poet Vavilikolanu Subbarao, compares Sri Rama’s presence on the royal couch to the very form of the Divine resting upon a sacred pedestal. The Telugu verse beginning with ‘RAMANEEYA KANAKA PARYANKA BHAGAMBUNA’ composed and explained word by word with explicit and implicit meaning with a brilliant commentary, by Vasu Dasu, is worthy of daily meditation. In that vision, Sumantra felt an overwhelming urge to absorb Rama’s form with his very eyes.

Rama represents the pinnacle of elevation, while Sumantra, who survives through courteous speech and self-effacement, stands at the opposite extreme. That such a man should behold Rama in this moment is the fruit of past merit and rare fortune. Unlike Dasharatha, who restricted access while with his consort and dear wife, Rama and Sita were accessible to all. The poet Vasudasa subtly contrasts paternal exclusivity with divine openness. The message here is that true greatness does not hide itself, but it makes itself available even to the humblest seeker.

The poet describes garlands and sandal paste adorning Rama, reminding that, the scriptures call the Lord SARVAGANDHA, the very source of fragrance. The sandal paste upon Rama is likened to a mother’s nourishing milk, as though Kausalya herself were sustaining him. Its extraordinary fragrance is attributed to Sita’s presence, for she is known as YOJANAGANDHA, whose natural scent spreads across vast distances. The comparison to the hue of boar’s blood indicates the generous use of saffron. It is clear Here that, aesthetics are not ornamentation alone, but they become symbols of inner purity and harmony.

The fragrance of the sandal paste is not due to scent alone. Its sanctity arises from Sita’s touch. The redness of her palms mingles with the paste, imparting both purity and cooling grace. Sita herself first applied it to ensure its gentleness before adorning Rama. This reflects her intimate role that, she alone performs such personal services to her husband Rama, but not attendants. Like Andal of AMUKTAMALYADA, she offers what she has already worn. Love here is not symbolic. It is enacted through thoughtful care and shared intimacy.

Vasu Dasu described Rama as surpassing even the moon adorned with the Chitra Star. Unlike the moon, Rama bears no blemish. He is not merely Chandra, but Ramachandra, one who exceeded celestial standards. Just as the sun’s brilliance fills all directions, Rama’s radiance surpassed even that. Scriptures declare that the sun’s light is borrowed, while the Lord alone possesses inherent luminosity. The poet’s phrase ‘RAMANEEYA BHAGAMBUNA’ emphasizes this divine charm. It goes without saying that, in a world fascinated by reflected glory, Rama stands as the source itself.

Seated upon an exquisitely adorned couch, Rama appeared like a rain-bearing cloud atop Mount Meru, delightful and life-giving. To devotees, his presence is as welcome as monsoon clouds to a farmer. Against the green-gold couch, Rama shines like a blue sapphire set in gold. The poet notes ‘PARYANKA BHAGAMBUNAN’ to convey softness befitting Rama’s delicate nature. So precious was this couch that Rama preserved only this during his renunciation, entrusting it to the priest Suyajna, though donated everything of him. This implies that true renunciation preserves what is sacred, even while letting go of the rest.

When Rama hears that both his parents are together and summoning him, he rejoices at the thought of their rare joint presence. Valmiki’s Sanskrit and Andhra Valmiki’s Telugu documents’ covered meanings were depicted here. Rama honored Sumantra and spoke to Sita with hopeful anticipation, interpreting the summons as a prelude to coronation and Kaikeyi’s goodwill. Expectation, even when sincere, often walks unknowingly toward transformation is the message here.

Rama also perceived another meaning. He reflected that his incarnation was not meant for domestic pleasures but for restoring Dharma. He reasons that Kaikeyi, discerning Dasharatha’s intentions, seeks to hasten Rama’s forest departure so that his divine mission might unfold. Thus, she urged the king accordingly. Sumantra, sent as messenger, shared this intent. Here destiny is read not as cruelty, but as divine choreography. Having spoken thus, Rama told Sita that he will immediately meet the king and asked her to remain at ease. Sita, fearing the evil eye upon her radiant husband, blessed him and accompanied him a short distance. Vasu Dasu provides a fitting verse here, aligned perfectly with Valmiki’s intent. Blessing becomes an act of protection when love senses approaching trial.

The verse ‘PRANESHA SAMMANI TASITEKSHANA SITA’ reveals profound layers. Sita, unable to bear separation from her life-lord, nearly lost her own breath as he departed. Rama, knowing her boundless devotion, places his garland upon her, symbolizing deep embrace and reassurance. This restored her composure. This implied that sometimes reassurance is not spoken, but it is felt. (Later, during Sita’s abduction, Rama explained to Lakshmana that his grief was not born of desire but fear for Sita’s life).

Sita, born not of a womb but of the earth, surpasses even Rama in nobility. She is another name for the Ganga, purifying all who encounter her. (Maricha himself acknowledged that Rama’s power flows from Sita’s presence). As Rama prepared to see his father, Sita honored him with blessings, fearing harm from envious glances. She prayed that he be crowned like Indra and protected by the guardians of all directions. Having blessed him thus, she returned inward as Rama departed with Sumantra. Here, Blessing, or MANGALA SHASANA, is simply wishing well. When elders are absent, a wife may rightly do so. Just as devotees bless the Lord as their child, Sita blessed Rama to ward off harm.

Against this background and context, when Kausalya learnt of Rama’s resolve for exile, she begged to accompany him. She likened her grief to a consuming fire that only Rama can extinguish. Rama gently explained that abandoning one’s husband was unrighteous. As long as Dasharatha lives, Kausalya must serve him. This is yet another message that, Dharma speaks through compassion, not command. Rama elaborated that devotion to one’s husband alone can grant even heavenly merit. He urged Kausalya to wait with restraint for his return. Moved by his words, she consented. Sometimes obedience flows upward, from mother to son, when wisdom demands it.

Rama explained to Kausalya that Kaikeyi had already deceived the king and that Dasharatha would not survive the double shock of Rama’s departure and Kausalya’s abandonment. For a woman, he said, deserting her husband is an act of great cruelty and should not even be entertained in thought, and that alone was eternal justice. Kausalya agreed. Rama then assured her that both of them must follow the father’s command, and that after completing fourteen years in the forest, he would return and stand ready to serve her wishes. Here Rama affirms that righteousness is not suspended by suffering, but it is tested and strengthened by it.

Kausalya, still overwhelmed by maternal love, declared that she could not live among her co-wives without Rama and begged again to accompany him. Rama gently clarified that as long as a woman lives, her husband alone is her lord and refuge. King Dasharatha, the supreme ruler, held authority over both of them. Bharata, he added, was righteous, affectionate, and devoted to Dharma, and would care for her well. Rama urged her to attend to the king with utmost care so that he might not be further weakened by grief over his son’s separation. Dharma here does not erase emotion, but it channels emotion into responsibility.

Rama further explained that even a woman devoted to vows and austerities becomes unfortunate if she disobeys her husband, whereas one who serves her husband with love attains the highest spiritual state even without elaborate worship. From the beginning of the world, such conduct has been upheld as truth. He reminded Kausalya that she herself worshipped the gods daily for his sake and urged her to continue with restraint, awaiting his return. He expressed the hope that Dasharatha, would live to see that day. True devotion, Rama teaches, lies not in ritual excess but in unwavering fidelity to duty.

Kausalya replied that she could not alter Rama’s firm resolve. Time, she said, was inscrutable and irresistible. Blessing him, she urged him to depart without disturbance and return safely. She lamented that destiny had silenced her words and compelled his forest journey, yet prayed that he would come back to gladden her with soothing speech.
Here the pain of inevitability meets the dignity of acceptance, a lesson painfully relevant to every age.

The noble-hearted Kausalya then performed rites for Rama’s welfare. She urged him to follow the path of the virtuous and prayed that the righteousness he upheld with courage would protect him. She invoked blessings from sages, deities worshipped at crossroads and temples, and from all sacred beings he might encounter. She declared that the divine weapons bestowed by Sage Vishwamitra would ever guard him in the forest. Thus, Faith, when joined with action, becomes a shield rather than an escape.

Kausalya prayed that Rama be protected by his service to parents, truthfulness, sacred fire implements, kusa grass, sacrificial altars, temples, mountains, forests, waters, animals, sages, seasons, time divisions, scriptures, gods, planets, rivers, directions, and celestial beings, an all-encompassing invocation covering the entire cosmic order. Nothing in creation was left uncalled to guard her son in Dandaka forest. In her prayer, the universe itself becomes a mother’s embrace.

Having thus prayed, Kausalya worshipped the hosts of deities with garlands and sandal paste and performed fire oblations as prescribed by learned Brahmanas for Rama’s well-being. With clarified butter, sacred sticks, white garlands, and mustard seeds, the priest completed the rites flawlessly, including peace-invoking offerings outside the main fire.
Ritual here is not mechanical, but it is love disciplined into sacred order.

Kausalya placed unbroken rice upon Rama’s head, applied fragrant sandal paste, and tied an amulet (Talisman) infused with the herb Visalyakarani upon his wrist, chanting sacred mantras to enhance its power. She embraced him, inhaled the fragrance of his head, and blessed him repeatedly. Tears flowed as she circumambulated him and held him close again and again. And hence, Blessing becomes a silent dialogue between fear and faith.

After Kausalya completed the rites of protection, Rama bowed again and again at her feet in reverence. Glowing with his own inner brilliance, he then proceeded toward Sita’s apartments. Though the path ahead led into exile, his bearing remained tranquil and bright, untouched by sorrow or resentment. Thus, Rama walks forward, not away from love, but carrying it into the forest.

This episode of Ayodhya Kanda reminds that Dharma does not always announce itself through dramatic resistance or visible triumph. Often, it moves quietly, through a blessing offered, a tear restrained, a duty accepted without bitterness. Rama did not merely submit to destiny, but he cooperated with it without surrendering conscience. Sita did not merely follow, but she strengthened through love. Kausalya did not merely grieve, but she transformed grief into prayer. For readers navigating uncertainty, injustice, and emotional upheaval, this chapter offers a rare lesson, that, moral greatness is not proved by what we seize, but by what we are willing to carry with dignity.

>>>>> Photographs courtesy Rama Bhakta Vijaya Raghava Dasu

{{From my Published Book ‘Simplified and Faithful Rendering of the Adi Kavya’

Valmiki Ramayana: The Greatest Epic (Bala and Ayodhya Kandas)}}

(This Book is free of cost for all those who are interested to read the English Version of Valmiki Ramayana, provided they collect it from me in person preferably. Mobile: 8008137012)

 

 

FRIDAY EVENINGS AT PRESS CLUB HYDERABAD: Vanam Jwala Narasimha Rao

 

FRIDAY EVENINGS AT

PRESS CLUB HYDERABAD

CONVERSATIONS, CONTINUITY

AND COLLECTIVE MEMORY

EXPANDING HORIZONS OF

MEMOIRS AND UPDATING

 

By FETE (FRIDAY EVENING 

https://1drv.ms/b/c/391F3FEC67860E1B/IQBjw9hNht9tS56TocPCjFMVARrOAM4lj_JqwWP-z3gnAco?e=hciwEn

CONTENTS

1          FETE-Friday Evening Team: Press Club Hyderabad

A Journey of Dialogue, Documentation and Collective Wisdom

2.        Conversations, Continuity, and Collective Memory

Expanding Horizons of Memoirs and Updating

First Meeting on Friday, February 20, 2026

3.        Memory Deepens into Dialogue in Today’s Get-  Together

Second Meeting on Friday, February 27, 2026

4.        Firewood Stove, Memory, and the Turning Wheel

Fifth Meeting on Friday, March 20, 2026

5.        Cabling the Nation: Untold Story of Indian Cable TV

Seventh Meeting on Friday, April 3, 2026

6.        Continuity Strengthened, Commitment Deepened

Eighth Meeting on Friday, April 10, 2026

7.        When Dialogue Expands Horizons,

Memory Meets Social Consciousness

Ninth Meeting on Friday, April 17, 2026

8.        With Delhi based Senior Journalist

S Venkat Narayan’s participation

Tenth Special Meeting on Monday, April 20, 2026

9.        Continuity Deepens, Conversations Mature

Eleventh and Twelfth Meetings on

Friday, April 24 and May 1, 2026

10.      Continuity Expands Through

New Voices and Social Commitment

Thirteenth Meetings on Friday, May 8, 2026

11.      Civilizational Memory, Leadership Ethics, and Contemporary

Reflection in an Informal Collective Dialogue

14^th Friday Gathering at Press Club Hyderabad, May 15, 2026

12.      From Personal Journeys to Collective Reflection

Fifteenth Friday Evening at Press Club Hyderabad, May 22, 2026

13.      Reflections on Democracy, Institutions and Contemporary Life

The Sixteenth Friday Evening at Press Club Hyderabad, May 29, 2026

14.      Public Service, Leadership, and Legacy

The Seventeenth Friday Evening at Press Club Hyderabad

With Dr PV Ramesh and Dr J Purnachandra Rao, June 5, 2026

15.      Of Smart Cards, SIR, Makhtedars, and Shadow Kingmakers

Eighteenth Friday Evening Multilogue at Press Club, June 12, 2026

16.      Unlit Cigar and the ‘Nineteenth Friday Evening Meeting’

With Political Commentator and Political Analyst Sanjaya Baru

as Special Guest, June 19, 2026

 17.      The Boiling Frog: SIR and the Quiet Realignment

Conversational Consensus of the,

Twentieth Friday Meeting at Press Club Hyderabad, June 26, 2026

18.      From Fathery Hospital to Saloon-Salon

An Evening of Names, Memory, and Meaning

Twenty-First Friday Evening meeting, Press Club, July 3, 2026

19.      Institutions Must Shed Pride of Absolute Administrative Power

Twenty-Second Friday Evening Meeting

Press Club Hyderabad, July 10, 2026

20.      Press Club Hyderabad Friday Evening Team (FETE)

With TG Chief Electoral Officer C Sudharshan Reddy, On July 15, 2026, Hyderabad

21.      Through Reforms, Tradition, Science, and Humour

Twenty-Third Meeting of Friday Evening Team (FETE), Press Club Hyderabad, July 17, 2026