Momentary Suspensions and Revocable Expulsions ..... REBELS ALWAYS FIND THEIR WAY FOR A GHAR WAPSI : Vanam Jwala Narasimha Rao

 Momentary Suspensions and Revocable Expulsions

REBELS ALWAYS FIND THEIR WAY FOR A GHAR WAPSI

Vanam Jwala Narasimha Rao

The Hans India Edit Page (11-09-2025)

Invoking the trivial allegation of ‘Party indiscipline,’ Kalvakuntla Kavitha, daughter of K Chandrashekhar Rao (KCR), was suspended. Yet, as Indian politics repeatedly shows, suspensions seldom mean permanent exile. Even for this comic scene, the script may still end with a return, a ritual of reconciliation, a justification that the suspension was only a misunderstanding, and a reunion presented as being for the people’s good. Today she is out, tomorrow she may be back; today she is portrayed as a symbol of indiscipline, tomorrow she may be paraded as a symbol of unity. Political quarrels, especially within families, are never final. They are instruments of bargaining, of drawing lines only to erase them later.

Embarrassing a leader in the name of discipline, and then in a dramatic reversal bringing the very same leader back garlanded, praised, and projected as indispensable, is a typical Indian political scenario. ‘Suspension and to that matter Expulsion’ are seldom taken seriously; they are understood as pauses, cooling periods, tactical moves, but rarely final acts of severance.

Examples of Sharad Pawar, Nitish Kumar, Akhilesh Yadav, and Uddhav Thackeray testify to this. The cadre may wonder and the public may speculate, but those at the top know that time heals not through emotion but through political or personal compulsions and the hunger for survival.

Indian political system has institutionalized disloyalty as a mode of loyalty. Suspension is not discarding, but to put on notice until conditions allow return. Likewise, to be expelled is not to be exiled; it is to be kept in waiting, because, every individual may matter tomorrow. Party leaders denounce rebellion, but they rarely close the door, because the same rebel may tomorrow bring the magic numbers needed to keep power.

Leaders justify shifts as sacrifices for the people, but people know that the sacrifice is only of consistency, not ambition. The rebel strategically be able to decide either to make ‘Homecoming’ or ‘Climb the Ladder’ in appropriate direction. For instance, YS Sharmila rebelled against INC, sailed with her brother, formed YSRTP, disbanded for homecoming to become APCCI President.

Neelam Sanjiva Reddy, Morarji Desai, Jagjivan Ram, VP Singh, Chandra Shekhar, IK Gujral, Charan Singh, Sharad Pawar, Mamata Banerjee, K Karunakaran and many others would have been remembered as ‘Trustworthy Loyalists’ to Nehru-Gandhi Family’s Indian National Congress (INC), and perhaps rewarded with insignificant positions, had they not rebelled and left the party that sidelined them.

Some, who defied and continued, went on to occupy highest constitutional offices, like President, Prime Minister, Deputy Prime Minister, Chief Minister, Union Ministers. If history is proof, beginning with Motilal Nehru, his family members at one time or another rebelled against Congress Leadership or policies not liked by them, to regain grip.

Everyone who opposed Jawaharlal, like Sardar Patel, Subhash Chandra Bose, Purushottam Das Tandon, Pattabhi Sitaramayya etc. were calculatedly and eventually sidelined.

Nehru, despite Mahatma Gandhi’s support, could not prevent sparks of defiance from JB Kripalani, Acharya Narendra Dev, BR Ambedkar, and Syama Prasad Mukherjee, who resigned when convictions clashed with the party line. Mukherjee laid the foundations of the Jana Sangh, which decades later became the BJP, an early example of dissent creating a new ideological stream in Indian politics. In the Nehru–Gandhi style, Jawaharlal opposed Motilal’s preference for Dominion Status, though Motilal stayed within the party, but helped found the Swaraj Party. Such skirmishes were refined by Nehru’s successor Indira Gandhi to suit her political expediency.

Indira orchestrated splits and engineered dissidence to silence stalwarts like Kamaraj Nadar, Nijalingappa, Morarji Desai, Sanjiva Reddy, SK Patil, and Atulya Ghosh, triumphing over all hurdles. Her successor Rajiv Gandhi, a novice, survived turbulent times not by his own authority but backed by Nehru-Gandhi Legacy, and through a ‘Strong Coterie Protecting their Interests.’

Vishwanath Pratap Singh rebelled, and founded the Janata Dal, which later formed part of the National Front, and became Prime Minister with the odd support of both Left and BJP. Chandra Shekhar, breaking away from Janata Dal, too became Prime Minister with Congress support that lasted only months.

After Rajiv’s assassination, PV Narasimha Rao, then AICC President and an ‘Implicit Rebel from Within’ silently challenged the supremacy of the Nehru–Gandhi Family represented by Sonia Gandhi. He became Prime Minister but paid the price for suspected disloyalty to her. Since 1998 Sonia has been either ‘De Jure or De Facto Crown on the Congress Throne’ no matter who served as President.

She too faced rebellion before the 2004 polls, when Sharad Pawar who was Leader of Opposition in 12^th Lok Sabha and PA Sangma revolted over her nationality and formed the Nationalist Congress Party (NCP). Undeterred, she chose Dr Manmohan Singh as Prime Minister.

Pranab Mukherjee, who had once left Congress and formed the Rashtriya Samajwadi Congress after being sidelined by Rajiv, later merged his party back, thanks to PV Narasimha Rao’s revival of his career. Eventually, with Sonia’s clearance, he rose to become Rashtrapati during Manmohan’s premiership. Sharad Pawar, despite forming NCP, too had no choice but to ally with Sonia’s Congress in the UPA.

Thus, Indian politics have become a ‘Theatre of Rebels, Suspensions, Expulsions, Betrayals, Shifting Loyalties, Reconciliations, and Home Comings.’ Loyalty has been reduced to convenience. Leaders like Ram Vilas Paswan allied with every major party. Nitish Kumar perfected the art of somersaults. Mulayam Singh Yadav faced constant inner battles, including with his son Akhilesh. Ajit Pawar shifted loyalties repeatedly for personal benefit. Eknath Shinde’s rebellion against Uddhav Thackeray destroyed the Shiv Sena.

NT Rama Rao of TDP was outwitted by his son-in-law Chandrababu Naidu in the name of protecting the party. K Chandrashekhar Rao, whose daughter Kavitha rebelled and was suspended, walked out of Naidu’s TDP, led the agitation for Telangana, founded TRS, and became Chief Minister in 2014. YS Jagan Mohan Reddy rebelled against Sonia’s Congress, founded YSR Congress, and became Chief Minister.

The cycle continues with mechanical certainty. Indian politics has reduced loyalty to a matter of time. Whether Kavitha continues to rebel or makes a homecoming depends on the script and screenplay. The question is when and under what banner this will be staged, which is the larger irony of our democracy. A system meant to be built on ideals and collective vision has adjusted itself to shifting alliances and negotiated comebacks.

Suspensions like Kavitha’s hardly evoke shock; they are seen as temporary interludes in a larger game where loyalty is measured not in principle but in relevance. The very idea of homecoming and rebellion for personal benefit has acquired sanctity in Indian politics. ‘Suspensions, Expulsions, and Homecomings’ have become routine. History has conditioned us to expect Kavitha’s homecoming, sooner or later, because no door in Indian politics is ever fully shut.

The revolving door may pause, but it never locks. Every suspension is a negotiation for revival, every exit a preparation for return by another route into the same house. The only uncertainty is time-days, months, years, or a single election cycle. Kavitha’s suspension and possible homecoming are not confined to one state or party but are a ‘Microcosm of a National Malaise.’

The constant churn prevents stagnation, ensures that no leader is permanently silenced, and keeps political competition alive, even if not always noble. In this sense, every rebel and every homecoming reflect the adaptability of a system that continues to survive, despite its many contradictions.

Yet, if viewed with some optimism, such episodes also reveal the dynamism of Indian democracy, where dialogue rarely ceases and reconciliation remains possible.

Meanwhile, Kavitha has chosen to quit as MLC and resign from BRS Membership. Chief Minister Revanth Reddy described the entire affair as ‘Internal Squabbles in the BRS and disputes in the family, because of a disagreement over distribution of ill-gotten money!!!’ 

Hyderabad: Old City, Twin Cities, Tri-City, and Future City ..... Genesis and Evolution of Business Chains : Vanam Jwala Narasimha Rao

 Hyderabad: Old City, Twin Cities, 

Tri-City, and Future City

Genesis and Evolution of Business Chains

Vanam Jwala Narasimha Rao

(10-09-2025)

As I drive in the streets of 434-year-old Hyderabad City, where I have been living for over six decades (Since 1962), I am awe struck and amazed at the scale of development with high rise glass towers, traffic ridden flyovers crisscrossing city’s skyline, gigantic malls, multiplexes dazzling with global luster, huge structured Hotels and Hospitals, dazzling beauty parlors, bars etc. emanating invisible, constant, unsettling radiation everywhere. This undeniable and impressive development often leaves me dumbfounded, while also making me reminisce the ‘Hyderabad Special Evening Showers’ that once brought relief and fragrance to the soil, the gentle breezes that caressed, the compulsion requiring to cover with thick bedsheets in the nights to protect against cold weather etc.

The streets echo not simplicity of life but ugly consumerism, where absence of modest provision stores, cart hotels, vegetable shops etc. are strikingly visible. An affordable tailor or barber, shoe repairer, duplicate key maker etc. is impossible to find. A small vegetable shop run by a family with seasonal produce disappeared. It is replaced by a sprawling chain of retail outlets, including so called farmer-friendly Rythu bazaars. An ordinary eatery was metamorphosed into global network of luxury hotel. This paradox dazzles, devastates, and forces to rethink on development. 

The shopping world revolves around Grandeur Malls such as, Sarath City Capital, GVK One, Forum Sujana, Inorbit, City Centre, Hyderabad Central etc. housing multiplexes like PVR, INOX, AMB etc. They represent the culmination of chains, a single roof under which countless outlets of global and national brands operate. Touring talkies and single-screen theater that united neighborhoods, are replaced by multiplex chains. Thus, an organized chain silences small livelihoods, commodifies human needs, causes slow death of smaller, independent shops, roadside markets, and family businesses.    

In Healthcare the growth of hospital chains has converted care into commerce. Packages, corporate tie-ups, insurance-linked billing etc. are normal. Clinics, dispensaries, and nursing homes disappeared. Specialty, Super Specialty, and Multi-Super Specialty Medicare such as Apollo, CARE, Yashoda, Gleneagles Global, Continental, Star, AIG etc. dominate the city with chain of multiple branches and extend reach into other states and abroad. A pharmacist-run medical shop, once guiding the community for simple health needs, is now non-existent. Chains often run without qualified pharmacists and offer unscientific discounts.

As part of Education Industry, Coaching Centers like Narayana, Sri Chaitanya, Aakash Institute, Allen Career Institute, FIITJEE, Vibrant Academy, TIME etc. stretching across cities and states, have multiplied into hundreds of outlets. Construction of a house, once handled by an individual mason or small builder, has morphed into a colossus, with builders and developers calculating common area almost equal to actual living spaces. Corporate Entities such as, My Home, Prestige, Lodha, Vasavi, Aditya, Ramky etc. with their high-rise towers that follow the same template in every city, are awesome.

In Hospitality Sector, Business Chains like Taj Group of Hotels, Marriott, Courtyard, Fairfield, IHG, Wyndham, Accor, Oberoi Group form part of a worldwide network. Catering has become branded chains too. UTSAV, an award-winning vegetarian catering service, is one among the many that have brought scale, organization, and branding. MERAGI offers event design and wedding planning across cities, Hyderabad being one of its significant markets. Communication networks like Airtel, Jio and Vodafone bind Hyderabad seamlessly into nationwide and global systems.

Banking too is led by chains of public and private banks with uniform practices. Customers enjoy speed, reach, and global access, notwithstanding the fact that, decisions are driven by algorithms rather than understanding. Fuel stations of Indian Oil, Bharat Petroleum and HPCL mark every stretch of highway and city corner. Liquor, once sold by a maximum of half-a-dozen small shops, now sees sprawling outlets such as Tonique (recently closed), Espirito in Inorbit Mall, JNV Liquors Malls, SS Liquor Mall etc. offer the widest possible range.  

The impulse to create chains of businesses, springs from a need that is both practical and aspirational. At its core, the desire to multiply success, to ensure continuity of standards, and to meet a growing market across geographies transforms a lone establishment into chain. Even centuries ago, there were multiple business outlets. Families that traded in spices established several shops, strategically placed along key ports, caravansaries, or market towns. These families became anchors of community life, shaping norms of trust, lending, hospitality, and dispute settlement. From such an honest genesis of chains, their speedy evolution has been like Alwin Toffler’s ‘Future Shock,’ a condition where individuals struggle to adapt to the overwhelming pace of life.

Managerial hierarchies, investor backing, and aggressive strategies transformed the chain as an impersonal, system-driven engine of growth. Chains which confined within national boundaries were compelled to adapt to cross-border demands. Customer reviews, social media conversations, rise of start-up culture have become challenges of Chains. Despite Chains reshaping economies and social relations by bringing scale, efficiency, uniformity, and aspiration, they may weaken personal bonds, erase local diversity, and foster a culture where value is measured more in transactions than in relationships. Eventually, few chains consciously began to adapt to local cultures, introducing local flavor menus in international restaurants.

The idea of a chain is not confined to markets and businesses alone; it quietly seeps into the very structure of governance and politics. What once began as the humble panchayat meeting under a tree or the small gathering of townsfolk to resolve disputes has, over time, transformed into chains of institutions. Governance itself today is a complex chain, each link bound to another, local bodies to state governments, state governments to the center, and the center to global commitments. Politics, too, is not immune. In bureaucracy, the chain is most visible in the hierarchy itself. At the global level, nations are no longer islands but links in an intricate global chain. The logic of the chain reflects both necessity and vulnerability.

Hyderabad, founded 434 years ago, on the banks of the Musi, began as a compact city of a few dozen square kilometers with its population limited to a few lakhs, bustling around Charminar, Chow Mahalla, and the bazaars of the walled town. When I first stepped in, sixty-three years ago, it had already grown into a modest capital where the old city was joined by Secunderabad, the cantonment, and new residential colonies, together forming the ‘Twin Cities’ spread over roughly 175 square kilometers with a population nearing a million.

Broad roads, familiar faces, and a leisurely pace still defined life. Over time, Cyberabad rose with HITEC City and Gachibowli, turning the capital into a ‘Tri-City’ of over 650 Square Kilometers under GHMC limits, hosting nearly one crore people. HMDA covering more than 7000 Square Kilometers, encompassing the metropolitan region, including mandals, and villages surrounding the city, Hyderabad is preparing itself as a ‘Future City’ that includes HYDRA limits, and a specific development Project envisioned as an ultramodern, sustainable, and net-zero carbon city. The Secretariat as an emblem of this transformation, reflects the mega-metropolis of industry, education, health, IT, and culture.

This gradual expansion of geography and population has been both rational and inevitable. A city that once managed small neighborhoods now governs global aspirations. From a medieval capital of minarets to a national hub of IT corridors and aerospace parks, Hyderabad’s journey reflects the continuity of vision carried forward by successive governments, each adding layers of growth. Despite the visible excesses of malls, multiplexes, and towers, I cannot deny that this development was indispensable.

Without it, Hyderabad would not have sustained its exploding population, nor could it have emerged as one of India’s foremost global cities. What was once a city of evening showers and quiet bazaars is today a ‘Tri-City’ aspiring to be a ‘Future City’ - resilient, expansive, and inclusive, a place where my amazement and my silent tears coexist.

శ్రీకృష్ణావతార ఘట్టం .... శ్రీ మహాభాగవత కథ-51 : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

 శ్రీకృష్ణావతార ఘట్టం

 శ్రీ మహాభాగవత కథ-51

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

సూర్యదినపత్రిక (08-09-2025)

కంII             చదివెడిది భాగవతమిది,

చదివించును కృష్ణు, డమృతఝరి పోతనయున్

                             చదివినను ముక్తి కలుగును,

చదివెద నిర్విఘ్నరీతి ‘జ్వాలా’ మతినై

పూర్వం పాపభారాన్ని మోయలేక భూమి, గోరూపం ధరించి, బ్రహ్మ దగ్గరికి పోయి కన్నీరు-మున్నీరుగా ఏడ్చింది. ఆమెను తీసుకుని, ఇంద్రాది దేవతలతో సహా విష్ణుమూర్తిని సందర్శించాడు బ్రహ్మదేవుడు. అప్పుడు బ్రహ్మకు భగవద్వాణి వినిపించింది. తాను విన్నదాన్ని ఇతరులకు వినిపించాడు బ్రహ్మదేవుడు. భగవంతుడు యదుకులంలో అవతరించనున్నాడని, దేవతలంతా వారి-వారి అంశలతో యదువంశంలో భూమ్మీద విష్ణుమూర్తి కంటే ముందరే జన్మించమని చెప్పాడు. ఆ తరువాత విష్ణువు వసుదేవుడికి కొడుకై పుట్టి భూభారాన్ని తగ్గిస్తాడని చెప్పాడు. దేవతా స్త్రీలంతా శ్రీహరికి సపర్యలు చేయడానికి సుందర రూపంలో పుట్టాలనీ, ఆదిశేషుడు ఆయనకు అగ్రజుడిగా జన్మిస్తాడని కూడా చెప్పాడు.

ఆ సమయంలో శూరసేనుడనే యాదవరాజు మధుర రాజధానిగా రాజ్యపాలన చేస్తున్నాడు. ఆయన కొడుకు వసుదేవుడు దేవకీదేవిని పెళ్లి చేసుకుని, ఆమె అన్న, ఉగ్రసేనుడి కుమారుడు కంసుడు స్వయంగా రథం తోలుతుంటే తన ఇంటికి బయల్దేరాడు. ఇంతలో అశరీరవాణి, కంసుడిని హెచ్చరిస్తూ, ఆయన సోదరికి పుట్టబోయే ఎనిమిదవ కుమారుడు ఆయన్ను సంహరిస్తాడని చెప్పింది. వెంటనే చెల్లెలిని రథం మీద నుండి లాగి చంపడానికి సిద్ధపడ్డాడు. ఆ పని విరమించుకొమ్మని వసుదేవుడు బావ కంసుడిని ప్రార్థించాడు. ఆమెకు పుట్టబోయే కొడుకులందరిని వరుసగా తెచ్చి కంసుడికి ఇస్తానని, వాళ్లను సంహరించమని చెప్పడంతో అంగీకరించి, చెల్లెలిని విడిచిపెట్టాడు. ఏడాదికి ఒకరిని చొప్పున దేవకీదేవి కన్న కొడుకులను వసుదేవుడు అన్నమాట ప్రకారం కంసుడికి తెచ్చి ఇచ్చేవాడు. వారితో తనకు అవసరం లేదని, ఎనిమిదవ వాడిని తెచ్చి ఇమ్మని చెప్పాడు కంసుడు.

ఒకనాడు నారదుడు కంసుడికి దగ్గరికి వచ్చి, దేవతలే యాదవులుగా పుట్టారని, ఆయన కాలనేమి అనే రాక్షసుడని చెప్పాడు. విష్ణుమూర్తి దేవకీదేవి పుత్రుడిగా పుట్టి కంసుడిని సంహరిస్తాడని అన్నాడు. వెంటనే దేవకీవసుదేవులను పట్టి బంధించి, చెరసాలలో వేసి, అప్పటికి పుట్టిన ఆరుగురు కొడుకులను సంహరించాడు. తన తండ్రి ఉగ్రసేనుడిని కూడా చెరసాలలో వేశాడు. యాదవులందరినీ యుద్ధం చేసి ఓడించాడు.

దేవకీదేవి ఆరుగురు కొడుకులను కంసుడు చంపినా తరువాత ఏడవ గర్భంగా ఆదిశేషుడు అనబడే విష్ణువు అంశ ఆనే గర్భంలో ప్రవేశించింది. విష్ణువు యోగామాయాదేవితో, దేవకీదేవి గర్భంలో వున్న ఆయన తేజస్సును నేర్పుగా తీసి వ్రేపల్లెలోని రోహిణీదేవి గర్భంలో ప్రవేశపెట్టమని, ఆమెను నందుడి భార్య యశోదకు కూతురుగా జన్మించమని ఆదేశించాడు. ఆయన ఆజ్ఞానుసారం యోగమాయ భూలోకానికి వచ్చింది. విష్ణువు చెప్పినట్లే చేసింది. దేవకికి గర్భస్రావం అయిందని భావించారు అంతా. కొన్నాళ్లకు రోహిణీదేవి బిడ్డను కన్నది. అతడిని బలభద్రుడని, రాముడని, సంకర్షణుడని పిలవసాగారు.

ఆ తరువాత శ్రీమన్నారాయణుడి తేజస్సు దేవకీదేవి గర్భంలో ప్రవేశించింది. పద్నాలుగు లోకాలను తన కడుపులో సంరక్షిస్తున్న శ్రీహరిని, గర్భంలో మోస్తున్న దేవకీదేవి ముఖ తేజస్సును చూసిన కంసుడు, విష్ణువు ఆమె గర్భంలో ప్రవేశించి వుండాలన్న నిర్ణయానికి వచ్చాడు. కంసుడు ఎడతెగని విరోధం వల్ల నిరంతరం విష్ణు నామ స్మరణ చేస్తూ, బిడ్డ పుట్టగానే చంపడానికి ఎదురు చూడసాగాడు. తన శరీరాన్ని గడ్డిపోచ తాకినా అది విష్ణు మూర్తేమో అని భయపడసాగాడు. సరిగ్గా అదే సమయంలో ఇంద్రాది దేవతలు, నారదాది మునులు, బ్రహ్మ, శివుడు, దేవకీదేవి వున్నా చెరసాల వద్దకు వచ్చి, ఆమె గర్భంలో వున్న శ్రీమహావిష్ణువును స్తుతించారు. ఆయన జన్మించడం వల్ల భూదేవి భారం తగ్గిపోతుందని, ఆయన పాదస్పర్శతో భూలోకాన్ని ఆనందంగా చూడగలమని అన్నారు. భూభారాన్ని తొలగించమని ప్రార్థించారు. స్తోత్రం చేసిన తరువాత బ్రహ్మాది దేవతలు, మునులు దేవకీదేవిని ఆశీర్వదించి వెళ్లిపోయారు.

ఈ నేపధ్యంలో, గ్రహనక్షత్రాలు అత్యంత శుభ స్థానాలలో వుండగా దేవకీదేవి అర్ధరాత్రి సమయంలో కుమారుడిని కన్నది. దేవదేవుడు ఉద్భవించాడు. ఆ బాలుడిని చూసిన వసుదేవుడు ఆ తేజస్సుకు ఆశ్చర్యపడి, మహోత్సాహాన్ని పొందాడు. అతడు తన బిడ్డ అని భావించకుండా, సాక్షాత్తు పరమాత్మగా భావించి స్తుతించాడు. కంసాది దానవులను సంహరించడానికి అవతరించిన భగవానుడని స్తుతించాడు. అప్పుడే దేవకీదేవి కూడా ఆబాలుడిని తేరిపార చూసింది. బాలుడిని భగవంతుడిగా గ్రహించి స్తోత్రం చేసింది.

దేవకీదేవి తనను స్తుతిస్తుంటే, శ్రీహరి తన నిజరూపంలో ఆమెకు ఆమె పూర్వ జన్మ వృత్తాంతం చెప్పాడు. స్వాయంభవ మన్వంతరంలో ఆమె ‘పృశ్ని’ అనే పరమ పతివ్రత అని, వసుదేవుడు ‘సుతపుడు’ అన్న పేరుగల ప్రజాపతి అని అన్నాడు. వారి తపస్సుకు మెచ్చి తాను ప్రత్యక్షమై వరాలు కోరుకొమ్మన్నప్పుడు తన లాంటి కొడుకు కావాలని కోరారని, అలాగే వరమిచ్చి, మొదట్లో ‘పృశ్నిగర్భుడు’ అనే పేరుతొ ఆమెకు జన్మించానని చెప్పాడు. వారు రెండవ జన్మలో అదితి, కశ్యపుడుగా పుట్టారని అప్పుడు వారికి అప్పుడు వామనుడిగా తాను జన్మించానన్నాడు. మూడవ జన్మలో మల్లీ ఇప్పుడు పుట్టానన్నాడు. ఇక ముందు వారికి జన్మ లేదని కూడా చెప్పాడు.

శ్రీహరి వసుదేవుడి కర్తవ్యాన్ని కూడా చెప్పాడు. అదే సమయంలో యశోదాదేవికి యోగమాయ కూతురుగా జన్మించింది. వాసుదేవుడు నిమ్మడిగా బాలుడిని రొమ్మున అదుముకుని పురిటి ఇంట్లో నుండి బయటకు వచ్చాడు. హరి మాయవల్ల తలుపుల తాళాలు విడివడ్డాయి. ఆదిశేషుడు బాలుడికి గొడుగులాగా కప్పివున్నాడు. ముందుకు వెళ్తుండగా యమునానది అడ్డం వచ్చింది. అది దారి ఇచ్చింది వసుదేవుడికి. యమునానదిని దాటి నందుడి వ్రేపల్లెలో ప్రవేశించాడు. యశోదాదేవి పక్కన బాలకృష్ణుడిని పడుకోబెట్టి, యోగామాయను ఎత్తుకుని తిరిగి వచ్చి దేవకీదేవి పక్కన వుంచాడు. యశోదాదేవికి ఇదేమీ తెలియదు.

చంటి బిడ్డ ఏడుపు విని ఆ విషయాన్ని కంసుడికి తెలియచేశారు కావలివారు. కంసుడు వచ్చి ఆబిడ్డను చంపబోయాడు. ఆడపిల్ల కాబట్టి చంపవద్దని వేడుకుంది దేవకీ. వినకుండా ఆ బాలికను ఎత్తి పట్టుకుని చంపబోయాడు కంసుడు. ఆ బాల కిందపడిపోకుండా, ఆకాశానికి ఎగిరింది. ఆమె దివ్యాయుదాలతో దర్శనం ఇచ్చింది. ‘నిన్ను చంపే వీరుడు నాతోపాటుగా జన్మించి, ఒకచోట భద్రంగా పెరుగుతున్నాడు’ అని పలికి అదృశ్యమైపోయింది. చింతాక్రాంతుడైన కంసుడు దేవకీవసుదేవులను తనను క్షమించమని వేడుకున్నాడు. వారి పాదాలు పట్టుకున్నాడు. దేవకీవసుదేవుల అనుమతి తీసుకుని కంసుడు ఇంటికి పోయాడు. కంసుడు యోగమాయ ద్వారా విన్న వృత్తాంతాన్ని కొందరు మంత్రులకు చెప్పాడు ఏకాంతంగా.

ఇదిలా వుండగా అక్కడ వ్రేపల్లెలో నందుడు తనకు మగ పిల్లవాడు పుట్టినందుకు సంబురాలు చేసుకున్నాడు. గోపకులంతా నందుడి కుమారుడిని చూడడానికి వెళ్లారు. వసంతోత్సవం జరుపుకున్నారు. గోపయువతులు ఆ శుభవార్తను ఒకరితో మరొకరు పంచుకున్నారు. వారంతా ఎంతో ఉత్సాహంతో ఆ పసివాడిని చూశారు. కానుకలిచ్చారు. పాటలు పాడారు. బాలుడు కేరింతలు కొడుతూ ఆడుకోసాగాడు.

నందుడు పన్ను కట్టడం కోసం మథురకు పోయి, వాసుదేవుడి ఇంటికి వెళ్లి తగిన మర్యాదతో ఆయన్ను దర్శించాడు. ఆయన దగ్గర వున్నది తన పుత్రుడేనని మెల్లగా చెప్పాడు. తన కొడుకు వాసుదేవుడి కొడుకే అనుకో అని ఓదారుస్తూ అన్నాడు నందుడు. ఆ తరువాత బయల్దేరి వెళ్లిపోయాడు నందుడు.                   

(బమ్మెర పోతన శ్రీమహాభాగవతం, రామకృష్ణ మఠం ప్రచురణ ఆధారంగా)

The Way Forward for Telangana New Education Policy : Vanam Jwala Narasimha Rao

 The Way Forward for 

Telangana’s New Education Policy

Vanam Jwala Narasimha Rao

The Hans India (15-09-2025)

{I feel such an exemplary initiative by Revanth Reddy, instead of a total revisit, can be a thoughtful continuum, drawing from these proven frameworks, but tuned to the aspirations of today’s learners, teachers, and society at large, which he himself has suggested} – Synoptic Note by Editor, Hans India

Telangana Chief Minister A Revanth Reddy speaking at the 2025-Teachers’ Day Celebration, has announced that, ‘Telangana New Education Policy (TNEP)’ to bring significant reforms for providing quality education to all sections would be introduced soon. Earlier, TG Government formed a committee, with Dr K Keshava Rao, as the Chairperson, for formulation of this policy to serve as a guiding document for ‘Telangana Rising 2047’ keeping in view the ‘National Education Policy (NEP)-2020’ guidelines, the specific education needs, aspirations of the State, and then submit its report by October 30.

The History of National and State Educational Polices has been a complex combination of achievements and failures, often associated with whims and fancies of Political Leadership. Yet, the system has come to stay as a Challenge meeting the earlier and ever-changing needs. Dr DS Kothari, Indira Gandhi, Rajiv Gandhi, PV Narasimha Rao, and the recent initiative of Prime Minister Narendra Modi through Kasturirangan, Union Governments brought many policies.

The 1966 Kothari Commission, formally the Education Commission, under the leadership of Dr DS Kothari, in its ‘Education and National Development’ report, recommended the common school system, the 10+2+3 structure, a focus on equity and scientific temper.

Based on the Kothari Commission’s Recommendations, Indira Gandhi’s National Policy on Education (NPE) framed in 1968, emphasized compulsory education for children up to 14 years, three-language formula, and focus on science and mathematics. Rajiv Gandhi’s ‘Challenge of Education: A Policy Perspective’ (1985) with inputs from K C Pant set the tone for yet another policy.

It was PV Narasimha Rao, as the then HRD Minister, who piloted the 1986 ‘National Policy on Education (NPE)’ focusing on universal access, adult literacy, Navodaya Schools, teacher training, and women’s empowerment. PV as Prime Minister, updated in 1992 with the support from the then HRD Minister Arjun Singh. The framework was reinforcing decentralization, curriculum renewal, and vocationalization, the process of integrating practical skills, technical knowledge, and career-focused subjects into a general education curriculum.

It is worth noting that this 1992 policy, crafted with foresight and political sensitivity, stood the test of time for nearly twenty-eight years without being replaced. Few Education Policies in the world have enjoyed such longevity. Its balanced approach, rooted in equity, relevance, and pragmatism, meant that successive governments across the political spectrum continued to adopt and implement it without questioning its fundamentals. This silent durability itself is an extraordinary tribute to the Congress Leadership of that era and to the craftsmanship of Telanganite PV Narasimha Rao as both thinker and statesman. Since then, there was no new policy as such.

However, initiatives like Professor Yash Pal’s National Curriculum Framework, the Sarva Shiksha Abhiyan, the Right of Children to Free and Compulsory Education Act, Sam Pitroda’s National Knowledge Commission, and reform committees such as those chaired by Yashpal and TSR Subramanian steadily prepared the ground from time to time.

Dr Krishnaswamy Kasturirangan, former Indian Space Research Organization (ISRO) Chief, gave shape to the National Education Policy, NEP-2020 with Prime Minister Narendra Modi’s touch, replacing 10+2 education system with 5+3+3+4 structure. The idea has been to promote Flexible, Multidisciplinary, and Learner-Centric Education with a focus on foundational literacy, vocational integration, multilingualism, and digital learning. Parallelly, the DoPT, with support from ‘Professional Master Trainers’ like MP Sethy, who anchored successive National Training Policies (1996 and 2012), strengthened the training ecosystem to enable civil services move towards a competency-based model from mere capacity-building one.

Against this rich bank of policies, Chief Minister Revanth Reddy desires to have New Telangana Education Policy. Having served as Librarian for 15 years in a State Government Junior College and in BHEL Higher Secondary School (Kendriya Vidyalaya Model), and later as Senior Faculty for 9 years at the State Government’s Apex Training Center Dr MCR HRD Institute, I feel such an exemplary initiative by the TG CM instead of a total revisit, can be a thoughtful continuum, drawing from these proven frameworks, but tuned to the aspirations of today’s learners, teachers, and society at large, which CM himself has suggested.

Each of these efforts carried the same spirit, broadening access, enriching quality, and reducing inequity. The real challenge, as experience shows, was never the articulation of vision but its faithful execution on the ground. Telangana now stands at a juncture where it can learn from both the triumphs and shortcomings of these national experiences. The state’s own Education Policy must ensure that every child, regardless of social or economic background, experiences the dignity of quality learning. It should connect school education seamlessly with vocational and higher learning, while simultaneously investing in teacher training.

Chief Minister Revanth Reddy has, therefore, a historic opportunity, an opportunity to take forward the intellectual legacy of Kothari, Indira, Rajiv, KC Pant, PV, Arjun Singh, Modi, Kasturirangan, and many unsung teachers, trainers, professionals, and administrators, but adapt it meaningfully to Telangana’s unique context.

If this policy succeeds in bridging aspiration with delivery, vision with practice, it will not only stand as Telangana’s pride but also as a model for the nation. While shaping this policy, Keshav Rao may thoughtfully embrace the principle of ‘Dynamic Boundaries’ that allow growth and adaptation rather than static frameworks of temporary politics or narrow compulsions. The noble task ahead is to revive and rejuvenate the education sector that was grievously neglected by the BRS regime.  

As CM preferred in one of the review meetings, unveiling a ‘Comprehensive Policy Document’ with a practical, results-oriented approach, through quality primary and higher education would be a ‘Laudable Idea Indeed!’ Dr K Keshava Rao, Chairperson of the Committee, revered as an ‘Authority in Education Policy Formulation’ whose ‘Encyclopedic Wisdom, Insightful Scholarship, and Voracious Engagement with Knowledge’ command universal respect, will certainly come out with such a policy, echoing Chief Minister Revanth Reddy’s words,

The four ingredients, for serious consideration before drafting a healthy policy are: Education, Learning, Training and or Appropriate Deschooling (A process for children and parents alike when transitioning from traditional school to homeschooling). Learning as defined by Oxford English Dictionary is Getting Knowledge or Skill or Ability to do, by study, experience or being taught, which seldom takes place in our ‘Educational Systems.’ Who is to be made responsible for identifying learning needs of pupil or student is ambiguous.

If learning takes place without it leading to any worthwhile improvement, despite well meaningful policies on paper, it has no meaning. If only Learning from primary stage itself is clubbed with Contextual Appropriate Training by a Professional Teacher-Cum-Trainer, and later the methodology is shifted from ‘Pedagogy to Andragogy’ when the ‘Pupil Transforms as Student, or Child to Adult’ can the result be better and more complete.

Learning only through teaching especially as the child grows, which is a critical factor for success, may take time to achieve success, or even may be wrongly directed. Andragogical practice treats the learning-teaching transaction as the mutual responsibility of learner and teacher cum trainer who is more of a catalyst than an instructor, more of a guide than a source of all relevant information. Education and Learning integrated with contextual Training, concentrating on skills development, which are indispensable in the everchanging modern society for acquiring ‘Confidence, Competence, and Commitment’ are desirable.  

A thought may also be given for a ‘12-Year Comprehensive Education’ covering Vedic Studies, Upanishads, Shastras, Sanskrit, etc. instilling values of compassion, service, modern education including communication, computer skills, and formal academics in tune with Telangana State Open Board Society curriculum, before moving to Degree or professional courses.

If executed with foresight, ‘Telangana’s New Education Policy’ can stand not only as a tribute to its ‘Educational Legacy’ but also as a cornerstone for Telangana Rising 2047.   

వ్యక్తిత్వ వికాసం, జీవన పాఠాలు, స్వీయానుభవాల పరిపక్వత-13 ..... హైదరాబాద్ మహానగరంలో తొలి పరిచయాల ప్రభావం (వూటుకూరు వరప్రసాద్) : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

 వ్యక్తిత్వ వికాసం, జీవన పాఠాలు, స్వీయానుభవాల పరిపక్వత-13

హైదరాబాద్ మహానగరంలో తొలి పరిచయాల ప్రభావం (వూటుకూరు వరప్రసాద్)

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

హైదరాబాద్ అశోక్ నగర్, చిక్కడపల్లిలో వుంటుడే తొలి రోజుల్లో, చాలామంది వ్యక్తులతో పరిచయాలయ్యాయి. కొందరితో ఆరోజులనాటి పరిచయాలు ఎప్పటికీ గుర్తుంచుకునే అనుభవాలు. వారి ప్రభావం కూడా నామీద పడిందనాలి. కొందరి పేర్లు చెప్పుకోవాలంటే: వూటుకూరు వరప్రసాద్, అనంతరామారావు, సూర్యప్రకాశరావు, రావులపాటి సీతారాంరావు, మహారాజశ్రీ, ప్రొఫెసర్ హరగోపాల్, వాసిరెడ్డి శివలింగ ప్రసాద్, ప్రొఫెసర్ రాఘవేంద్ర రావు, బొమ్మకంటి శంకర్ రావు, డాక్టర్ శ్రీధర్ రెడ్డి లాంటి ప్రముఖులున్నారు.

 నేను మొదట హైదరాబాద్‌కి వచ్చి అశోక్‌నగర్-చిక్కడపల్లి ప్రాంతంలో ఉంటున్న రోజుల్లో, నాకంటే పదేళ్లు పెద్దవాడైన వూటుకూరు వరప్రసాద్ రావు, అప్పట్లో ‘ఉన్నత విద్యావంతుడు, విలక్షణమైన మేధావి స్నేహితుడు' సీతారాం పార్సా (కారేపల్లి సీతారాం)తో కలసి అశోక్‌నగర్‌లో ఆయన ఇంట్లోనే వుండేవాడు. నిత్య పాఠకుడైన సీతారాం విజ్ఞానం అవధులు లేనిది. ఏ అంశాన్నైనా అనర్ఘలంగా విడమర్చి చెప్పగలిగిన మేథావి. ఖమ్మం సమీపంలోని ఉసిరికాయలపల్లిలో వందల, వేల ఎకరాల భూముల యజమానైన సీతారాం పార్సా, అప్పట్లో డన్‌లాప్ టైర్స్ కంపెనీలో కీలక పదవిలో పనిచేశారు. సీతారాం బాబాయ్ పార్సా వెంకటేశ్వరరావు హైదరాబాద్ సివిల్ సర్వీసు అధికారిగా, హైదరాబాద్ కలెక్టర్‌గా కూడా పని చేశారు. తరువాత రోజులలో పార్సా వెంకటేశ్వరరావుగారి ముగ్గురు కుమారులతో (పాత్రికేయ వృత్తి) నాకు బాగా స్నేహం వుండేది.

ప్రస్తుతం 87 సంవత్సరాల వయస్సు దాటిన వరప్రసాద్ రావు (కొడుమూరు ప్రసాద్ లేదా జర్నలిస్టు ప్రసాద్‌గా) ఖమ్మం జిల్లాలోని కొడుమూరు గ్రామంలో 1937 జూన్ 13న జన్మించి, ప్రాథమిక విద్యను పూర్తి చేసి,  ఖమ్మం పట్టణం రికాబ్ బజార్ హైస్కూలులో ఉర్దూ మాధ్యమంలో 5వ తరగతి నుంచి 10వ తరగతి వరకు చదివారు. ఇంటర్మీడియట్ చదవడానికి సికింద్రాబాద్‌లోని ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ కాలేజీలో చేరిన ప్రసాద్ విద్యలో వెనుకబడడంతో తండ్రి గ్రామానికి పిలిపించి వ్యవసాయ పనుల్లోకి పెట్టారు. తండ్రిని ఒప్పించి తిరిగి హైదరాబాద్‌కి వచ్చి చదువులు కొనసాగించాడు.

1960లో ప్రసాద్ వయసు 23 సంవత్సరాలు ఉన్నప్పుడు, తండ్రి మరణించారు (తల్లి ప్రసాద్ 6 ఏళ్ళ వయసులో ఉన్నప్పుడే కన్నుమూశారు). దరిమిలా ప్రసాద్ జీవిత ప్రయాణం పూర్తిగా స్వయంశక్తితోనే సాగింది. పుస్తకాలు పట్ల అసాధారణ ఆసక్తి కలిగిన మరో మేధావి స్నేహితుడు విఎల్ నరసింహారావు విసిరిన సవాల్‌  స్వీకరించిన వరప్రసాద్, మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఇండోర్ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేశారు. ఆ తర్వాత హైదరాబాద్‌లోని వివేకవర్ధిని కాలేజీ నుంచి బీఏ, ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ నుంచి తత్త్వశాస్త్రంలో ఎంఏ, ఎల్‌ఎల్‌బీ, జర్నలిజం పూర్తిచేశారు. తత్త్వశాస్త్రంలో ఎమ్‌ఫిల్ పూర్తిచేయగా, పీహెచ్‌డీ కూడా తుది దశలో ఆగిపోయింది. విద్యాభ్యాసం మొత్తం ఆయన ప్రతిభాపరమైన ద్వారానే పూర్తయింది.

నా ఖమ్మం జిల్లాకు చెందిన సీతారాం, వరప్రసాద్ ల మధ్య కేవలం స్నేహమే కాకుండా తల్లుల పక్షాన బంధుత్వం కూడా వున్నది. వారి ఇద్దరి అమ్మమ్మలు తోబుట్టుళ్లు కావడంతో, చిన్ననాటి నుంచే వారిద్దరూ తరచూ కలుసుకునేవారు. సీతారాం వివాహం చేసుకుని కుటుంబంతో మారేడ్ పల్లికి నివాసం మారేంత వరకూ, వరప్రసాద్ ఆయన ఒకే ఇంటిలో నివసిస్తూ,  విడదీయరాని మిత్రులయ్యారు. అదే సమయంలో వరప్రసాద్ కాలేజీ చదువులు పూర్తిచేసి, స్వయంకృషితో, స్వయంప్రతిష్టతో చదువులోనే కాదు, సమాజంలోనూ ఒక స్థాయికి ఎదిగాడు. కొంతకాలం డెయిలీ న్యూస్, ఇండియన్ హెరాల్డ్ పత్రికల్లో పని చేసి, 'జర్నలిస్టు ప్రసాద్'గా గుర్తింపు పొందాడు.

1970 ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ విద్యార్థి సంఘ ఎన్నికల రాజకీయాల్లో వరప్రసాద్ కేవలం 'కింగ్ మేకర్'గానే కాకుండా, స్వయంగా విద్యార్ధి నాయకుడిగా ఎదిగారు. ఆయనే విశ్వవిద్యాలయ ఆర్ట్స్ కాలేజ్ ప్రెసిడెంట్‌గా ఎన్నికయ్యారు. విశ్వవిద్యాలయ అధ్యక్షపదవికి కూడా ఆయనే ఎంపికే ఖాయమవుతున్న నేపధ్యంలో ఎన్నికలు ఉత్కంఠభరితంగా సాగి, హింసాత్మక ఘటనల కారణంగా ఫలితాలను నిలిపివేశారు. ఫలితాలను ఎప్పటికీ ప్రకటించలేదు. ఆ కాలంలో విద్యార్థి ఉద్యమాలు గరిష్ఠ స్థాయిలో ఉండగా, అటువంటి రాజకీయ ఉద్రిక్త వాతావరణంలో ఆయన నాయకత్వం బ్రహ్మాండంగా సాగింది.

విద్యార్థి ఉద్యమాలలో వరప్రసాద్ క్రియాశీలకంగా పాల్గొని, సామాజిక, రాజకీయ మార్పుల పట్ల యువతలో జాగృతి తీసుకువచ్చే నేతృత్వ ధోరణికి ముందు వరుసలో నిలిచారు. ఆయన ఆర్ట్స్ కాలేజ్ ప్రెసిడెంట్‌గా ఉన్నప్పుడు, విద్యార్థులతో ఆయనకు ఉన్న అనుబంధం, విశ్వవిద్యాలయ రాజకీయ వేదికపై ఆయన ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపించేది. విద్యార్థులపై అన్యాయాలు, వ్యవస్థాపిత అసమానతలు వంటి సమస్యలపై వరప్రసాద్ స్పందించేందుకు ముందుండేవారు. మేతోపరమైన చర్చల్లోనూ, ఉద్యమాల్లోనూ ఆయన చురుగ్గా పాల్గొనడం ద్వారా బహుళ ఆలోచనల పోరాటానికి తనవంతు మద్దతు అందించారు.

వరప్రసాద్‌కు ఉన్న రాజకీయ దూరదృష్టి కారణంగా, 1970ల చివర్లో గ్రాడ్యుయేట్స్ నియోజకవర్గం నుంచి ఎమ్మెల్సీ ఎన్నికలు జరిగిన సమయంలో పోటీలో వున్న కేశవరావుతో దగ్గర సంబంధం ఏర్పడింది. ఆయన ఎన్నిక కావడానికి ప్రసాద్ బాగా కృషి చేశాడు. స్వర్గీయ డాక్టర్ ఏపీ రంగారావు ప్రోత్సాహంతో ప్రసాద్ రియల్ ఎస్టేట్ వ్యాపారంలోకి అడుగుపెట్టి, ఎంతో సంపాదించారు. తన సంపాదనను మొత్తం హైదరాబాద్‌కు 25 కిలోమీటర్ల దూరంలో జీడిమెట్లలో విజయదుర్గాదేవి, మల్లేశ్వరస్వామి, మహాగణపతి, సుబ్రహ్మణ్యస్వామి, ఆంజనేయస్వామి ఆలయ సముదాయం నిర్మాణానికి పూర్తిగా ఖర్చు చేశారు. ప్రస్తుతం 87 సంవత్సరాల వయస్సులో, ఆయనే నిర్మించిన అదే ఆలయ సముదాయంలో ఒక చిన్న గదిలో నివసిస్తూ, అత్యంత సాదాసీదా జీవితం గడుపుతున్నారు. ప్రసాద్ వివాహం చేసుకోలేదు.

ఒకసారి నేను జీడిమెట్లలో ఉన్న ఆలయ సముదాయానికి శ్రీమతితో కలిసి వెళ్లాను. వయస్సు 87 సంవత్సరాలు దాటినా, మోకాళ్లలో స్వల్ప అసౌకర్యం తప్ప, ఆరోగ్యంగా, ఎప్పటిలాగే ఉత్సాహంగా కనిపించారు. మేమిద్దరం ఆలయం లోపలికి నడుచుకుంటూ వెళ్లి, ఓ గంట పాటు కూర్చొని, పాతకాలపు స్మృతులు నేమరేసుకున్నాం. మా మధ్యన పరిచయం, దరిమిలా స్నేహం 1962 సంవత్సరంలో, నేను పీయూసీ విద్యార్థిగా మొదటిసారి హైదరాబాద్‌కి వచ్చినప్పుడు, మొదలైంది. సౌత్ జోన్, ఇంగ్లండ్ ఎంసీసీ జట్టుల మధ్య జరుగుతున్న కౌంటీ క్రికెట్ మ్యాచ్‌ చూడడానికి వచ్చినప్పుడు కలవడం జరిగింది.

వరప్రసాద్ తన స్నేహితుడు సీతారాం పార్సా కలిసి నాంపల్లిలో ప్రాంతంలో ఒక గదిలో వుంటున్నప్పుడు, నేను, వనం నర్సింగ్ రావు, వనం రంగారావు తదితర స్నేహితులం అక్కడే వుండి క్రికెట్ మాచ్ చూడడానికి పోయేవాళ్ళం. నేను బీఎస్సీ చదవడానికి హైదరాబాద్‌కి వచ్చి అశోక్‌నగర్, చిక్కడపల్లి పరిసర ప్రాంతాల్లో ఉండేటప్పుడు మా స్నేహం వృద్ధి చెందింది. బీహెచ్ఇఎల్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్‌లో పనిచేస్తున్న సమయంలోనూ, అదే ప్రాంతంలోనే నివసిస్తూ వరప్రసాద్‌తో సాన్నిహిత్యం కొనసాగించాను. వరప్రసాద్, ఇతర స్నేహితులతో కలిసి ప్రతీ సాయంత్రం సుధా హోటల్‌లో గానీ, నారాయణగూడలో తాజ్ మహల్ హోటల్‌లో గానీ కాఫీ తాగుతూ సమయాన్ని గడిపేవాళ్ళం. మామధ్య చర్చలు ఆసక్తికరంగా వుండేవి.

జీడిమెట్ల దేవాలయ సముదాయానికి వెళ్లినప్పుడు, మెల్లగా మా సంభాషణ వరప్రసాద్ జీవితానుభవాలను గ్రంధస్థం చేసే అంశంవైపు మళ్లాయి. ప్రసాద్ జీవితంలో ఎదుర్కొన్న క్లిష్టమైన సందర్భాలను, ధైర్యంగా ముందుకెళ్ళిన విధానాన్ని, భావి తరాలవారికి ఉపయోగపడతాయనే అంతర్లీనంగా ఆయనకున్నట్లు నాకు అనిపించింది. ముఖ్యంగా అప్పట్లో దేశ, ప్రపంచ స్థాయిలో ఉన్న రాజకీయ, సామాజిక పరిణామాలను ప్రస్తుతకాలపు పరిస్థితులకు అన్వయిస్తూ, ఓ సందేశాత్మకతతో చెప్పాలనుంది ఆయనకు. అయితే అది వాస్తవంగా రూపుదిద్దుకుంటుందో లేదో తెలియదని ఆయనే అనుమానం వ్యక్తపరిచాడు. పైగా, తన తరఫున ఆ అనుభవాలను రాస్తామని చెప్పిన ఇద్దరు స్నేహితుల ఆరంభ ఉత్సాహం మాటల్లోనే ముగిసిపోయిందని వ్యంగ్యంగా చెప్పారు.

ఇంతలో మా చర్చ తత్త్వశాస్త్ర అంశం మీద వరప్రసాద్ చేసిన ఎమ్‌ఫిల్ థీసిస్‌ వైపు మళ్లింది. ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ అప్పటి తత్త్వశాస్త్ర విభాగాధిపతి ప్రొఫెసర్ వి మధుసూదనరెడ్డి ప్రసాద్ ఎంచుకున్న అంశం మీద ఎంఫిల్ కష్టమైన విషయం అంటూ అన్నప్పటికీ, నిరుత్సాహం చెందకుండా, వరప్రసాద్ థీసిస్ రాయడం  ప్రారంభించి ముందుకు సాగారు. ఆయన ఎంచుకుని సమర్పించిన సుమారు 400 పేజీలతో కూడిన థీసిస్‌, ‘THE EMERGING TRENDS OF PHILOSOPHY OF NATURE IN TECHNOLOGICAL SOCIETY’ అనే అంశం మీద. విషయంపై, తత్త్వశాస్త్ర విభాగానికి చెందిన డాక్టర్ కె విల్సన్ మార్గదర్శకత్వంలో థీసిస్ తయారు చేస్గారు ప్రసాద్.

ప్రసాద్ అమెరికన్ స్టడీస్ రీసెర్చ్ సెంటర్ లైబ్రరీ, ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ లైబ్రరీతో పాటు మరెన్నో గ్రంథాలయాలకు నిత్యం వెళ్ళినట్లు తన థీసిస్ ముందుమాటలో వివరించారు. ఆ రోజులను గుర్తుచేసుకుంటున్నప్పుడు, ఆయన ముఖంలో మెరిసే ఆనందం స్పష్టంగా కనిపించింది. ఆ పరిశోధనాపత్రాన్ని మార్గాదర్శికాలకు అనుగుణంగా మరో రెండు విశ్వవిద్యాలయాలకు పంపారు. హైదరాబాద్‌లో నిర్వహించిన ఇంటర్వ్యూల్లో కూడా ఆయనకు అనేక ప్రశంసలు లభించాయి. ఆయన విభాగాధిపతి ఆ థీసిస్ ను ‘పీహెచ్‌డీ కంటే గొప్పది, దీన్ని తప్పకుండా ప్రచురించాలి’ అని ప్రత్యేకంగా ప్రశంశించారు. తాను ఈ అంశాన్ని ఎందుకు ఎన్నుకున్నానో క్లుప్తంగా వివరించారు నాకు. థీసిస్ లో పేర్కొన్న పలు విషయాలు, కేవలం చర్చనీయాంశాలే కాదు, తెలిసికోవాల్సిన అనివార్యమైనవని ఆయన స్పష్టం చేశారు.

వేదాలు, ఉపనిషత్తులు, ఆరణ్యకాలు, భగవద్గీత, వేదాంత సిద్ధాంతాలు (అద్వైతం, విశిష్టాద్వైతం, ద్వైతం), శ్రీ అరవిందో, డాక్టర్ రాధాకృష్ణన్ ఆలోచనలు, అరిస్టాటిల్‌కు ముందు, తర్వాత గ్రీకు తత్త్వశాస్త్రం, కార్ల్ మార్క్సు, రెనైసాన్స్ ప్రభావం, మానవుడు-ప్రకృతిపై అపోహలు, పదార్థ నిరాకరణ భావన, సాపేక్షత సిద్ధాంతం, క్వాంటం మెకానిక్స్, అణు జీవశాస్త్రం, విశ్వసృష్టి, సాంకేతికతకు అందని విశ్వగమ్యం వంటి అనేక అంశాలన్నీ పరిశోధనలోని ఉపవిషయాలుగా మనముందు వస్తాయి.

ఒక పల్లెటూరి యువకుడిగా జీవితం ప్రారంభించి, విద్యార్థి నాయకుడిగా, జర్నలిస్టుగా, వ్యాపారవేత్తగా, చివరికి తన సంపదంతా దేవాలయాలకు అంకితమిస్తూ భగవంతుని సేవలో జీవించే వరప్రసాద్ జీవిత ప్రయాణం, కాలప్రవాహంలో విలువల అన్వయాన్ని, జీవన పరిమాణ మార్పులలో విశ్వాసాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇది భవిష్యత్ తరాలకో పాఠం. వ్యక్తిగత స్వార్థం దాటి, సమాజ శ్రేయస్సు కోసం ఆలోచించాలనే సందేశం. మన వయస్సు పెరిగేకొద్దీ, మన జ్ఞానం, అనుభవాలంతే కాదు, వరప్రసాద్, సీతారాం పార్సా, విఎల్ నరసింహారావు లాంటివారు, వారి సహచరుల అనుభవాలూ, భవిష్యత్ తరాలకు ఎంతో విలువైనవిగా మారతాయి. వారు జరిపిన చర్చలు, పాల్గొన్న సమాజ పోరాటాలు, నిలిపిన భావజాలాలు, తరతరాల తరబడి కొనసాగే వారసత్వంగా నిలుస్తాయి. ఇలాంటివారి ప్రభావం నామీదా పడింది.

ఇంతటి ఆసక్తికరమైన, ఆశాజనకమైన జీవన ప్రయాణాన్ని మనం పరిశీలించినప్పుడు, వూటుకూరు వరప్రసాద్ జీవితం మనకు స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది: విజయం అనేది కేవలం ప్రతిభ వల్లే కాదు, పట్టుదల, పరితపన, పరమార్థసాధన వల్ల సాధ్యమవుతుంది. చదువు ఆగిపోయినప్పటి నుంచి తిరిగి ప్రారంభించి, తాను కోరుకున్న స్థాయికి చేరుకోవడమే కాదు, ఆ ప్రయాణాన్ని ఒక ఆత్మీయ ఉద్యమంగా మార్చి, సంపాదించిన ప్రతిదాన్నీ సమాజానికి సమర్పించి, సనాతన ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో నిష్ఠగా నిలబడటం, ఆయన వ్యక్తిత్వానికి నిలువెత్తు ఉదాహరణ.

వరప్రసాద్ లాంటి జీవితం మనకు నిజమైన జీవిత మౌల్యాలేమిటో గుర్తు చేస్తుంది. ఆయనకు జీవితంలో పేరు, గౌరవం, సంపద అన్నీ వచ్చినప్పటికీ, చివరికి ఆయన ఎంపిక చేసుకున్న మార్గం, స్వార్ధ రహిత సేవ, ఆధ్యాత్మిక నిబద్ధత, తరాల తరబడి నిలిచే పునాదుల నిర్మాణం. తన జీవితం ద్వారా ఆయన చెబుతున్న గొప్ప సందేశం ఇదే: పరిస్థితులు ఎలా ఉన్నా, మన ఆత్మవిశ్వాసం నిలబడితే, మార్గం మనమే తీర్చిదిద్దుకోవచ్చు. జీవితం ఒక అవకాశమైతే, దానిని ఒక సందేశంగా మార్చడం మన బాధ్యత. అలాంటి జీవిత గాథలు, తరం తరం చైతన్యాన్ని రగిలించే దీపశిఖలుగా నిలుస్తాయి. ఇది కేవలం వరప్రసాద్ కథ కాదు. ప్రతి మనిషికి ఒక ఆత్మపరీక్షా పాఠం. ఒక సందేశం: బలమైన ఆశయాలూ, అగాధమైన ఆలోచనలూ కలిగిన జీవితం ఎప్పటికీ వెలవడదు.