Genesis of Valmiki Ramayana in the Modern Context ...... SIMPLIFIED AND FAITHFUL RENDERING OF THE ADI KAVYA-5 ...... Sakmkshipta (Concise) Ramayana seen by Sage Valmiki : By Vanam Jwala Narasimha Rao

 Genesis of Valmiki Ramayana in the Modern Context

SIMPLIFIED AND FAITHFUL

RENDERING OF THE ADI KAVYA-5

Sakmkshipta (Concise) Ramayana seen by Sage Valmiki

Vanam Jwala Narasimha Rao

When Sage Narada came to Sage Valmiki to enlighten him of his sacred duty to author Epic Ramayana, Valmiki during the dialogue, probed from Narada details about the ‘Greatest Virtuous Person’ on earth, implicitly meaning Rama. Narada eulogizing Rama, depicted a concise but comprehensive outline of Ramayana, essentially highlighting aspects that formed the keynotes in the epic, like virtuosity, generosity, morality, chastity etc. attributing them to Rama. This exchange between Narada and Valmiki must be seen as a symbolic act of transmitting wisdom, akin to mentors inspiring creators by sharing archetypes of ideal human behavior. Narada’s role parallels the perceptive spark that triggers the creative process, where inspiration translates moral imagination into structured expression.  

Valmiki composed Ramayana basing on each of the twenty-four letters of the Gayatri Hymn. On hearing that discourse from Narada on Ramayana in a nutshell, Valmiki revered Narada, who having been worshipped in that way, obtained Valmiki’s permission to leave, and went away heavenward. This intricate correlation between Gayatri and Ramayana resonates with how linguistic rhythm and phonetic design influence reasoning and emotion. Modern neuroscience affirms that structured sound patterns, like mantras, stimulate concentration and evoke serenity, showing that Valmiki’s poetic discipline had a scientific resonance beyond its spiritual beauty.

Valmiki then proceeded to the Tamasa riverbanks, drew close to its riverbanks, observed an unfilthy strand of that river, and spoke to his disciple Bharadwaja: ‘Unfilthy is this watery foreshore, and with pleasant waters it is heart-pleasing, like a noble man's heart. Behold it and keep that handy vessel there. Give me my loincloth. I will enter only this best ford of Tamasa River.’ That simple moment of observation, the purity of the waters and its comparison to a noble heart, reveals a contemplative mind connecting external nature to inner ethics. Modern ecological psychology similarly explains how environmental calm mirrors mental harmony, demonstrating Valmiki’s meditative sensitivity to the link between nature and consciousness.

Bharadwaja gave the jute cloth to Valmiki, who, on taking it ambled toward the river, looking everywhere at the extensive forest. Valmiki saw a couple of lovely Krauncha birds in the vicinity of that river’s foreshore, flying together fearlessly and calling charmingly. Meanwhile, an evil intended hunter, killed the male one of the couple, while Valmiki was looking on. The hunter’s act and Valmiki’s witnessing it, represent the awakening of empathy through shock. Modern science notes that witnessing suffering often catalyzes moral cognition and empathy, that turns passive perception into moral expression. And the same was the seed of poetry in Valmiki’s case.

The female bird, who was ever together with her husband, was now separated. Seeing her slain husband whose body was blood-soaked and reeling on the ground in pain, she bewailed with piteous utterances. In this scenario, compassion arose in Valmiki. Then, perceiving the killing of the male bird as unjust, Valmiki exclaimed, ‘By which reason you have killed one male bird of the bird couple, when it is in its lustful passion, thereby may you get ignominy till the end of your lifespan!’ This verse, born of anguish and compassion, was more than divine revelation, and the spontaneous synthesis of emotion and structure. Valmiki’s empathy transformed grief into creativity, illustrating how human sensitivity can manifest as measured artistic articulation.

This spontaneous stanza of him, rich in grammar and new in meter, puzzled Valmiki. The question of whether a hunter gains infamy or ignominy matters little compared to the wonder that language could instinctively manifest in rhythmic form. This stanza, celebrated and controversial alike, was regarded as the first verse of human origin. Earlier, only Vedic stanzas existed with their intricate compositional codes. This was the verse where Epic Ramayana was said to have begun. From a modern linguistic standpoint, this moment symbolizes the evolutionary leap from raw speech to patterned communication, the origin of poetic consciousness. This equates to brain’s capacity to convert emotion into rhythm, a milestone in the intellectual evolution of language.

Valmiki performed his customary bath and returned to his hermitage still reflecting on the significance of his utterance. Then, Brahma, the presiding deity of letters, arrived there to execute a divine deed through Valmiki: the authorship of Ramayana. Valmiki mentioned the scene at Tamasa River. Brahma clarified that the verse sprang forth by divine will and, taking cue, Valmiki should render the legend of Rama in its entirety. This divine sanction can be viewed today as a metaphor for the ‘Creative Calling’ experienced by every thinker or artist, a psychological compulsion that feels larger than oneself. Brahma’s role exemplifies the timeless idea that inspiration is both internal impulse and universal guidance.

‘The adventures of valorous Rama along with Lakshmana, the misadventures of demons, the plight of Sitadevi, which so far was either revealed or unrevealed, and whatever legend that happened, known or unknown, all shall now be known to you,’ ordained Brahma. Thus, Valmiki was gifted divine meter and grammar to immortalize the tale. Brahma disappeared. In contemporary terms, this episode parallels the concept of intuitive knowledge, the mind’s ability to synthesize unseen realities into narrative coherence. Brahma’s blessing symbolically represents the unlocking of deep understanding and creative potential.

Hearing the essence of Ramayana from Narada, Valmiki began to search deeper for details of Rama’s life. Sitting on a grass mat, facing east, touching water in reverence, he invoked his yogic insight to trace the narrative course of Ramayana. This meditative visualization resembles modern techniques of deep concentration or ‘Flow State,’ the mental state of complete immersion and energized focus in an activity. Valmiki’s yogic visualization demonstrates ancient awareness of how focused consciousness enables complete creative realization.

Of Rama, Lakshmana, Seetha, King Dasharatha, his wives, and of what befell Rama in Ayodhya etc. Valmiki discerned all. Their smiles, conversations, deeds, and successive events, Valmiki perceived wholly by the yogic power conferred by Brahma. What befell truth-abiding Rama while trekking forests with Seetha and Lakshmana, Valmiki saw as though it were a fruit in his palm. Such total recall aligns with the spiritual faculty of ‘Eidetic Imagination,’ the ability to visualize entire sequences in detail almost as if the object was still physically present. In this, the Scripture Ramayana becomes an Intellectual Epic, an act of memory and empathy transcending time.

Before proceeding to the detailed visionary account received by Sage Valmiki, it is essential to appreciate the context in which these revelations acquire profound relevance today. The Ramayana is not merely a historical or devotional narrative. It is a timeless human document that illuminates duty, discipline, empathy, and righteous leadership. In our present era, marked by global mobility, shifting cultural identities, and the rapid pace of modern life, such stories offer a moral compass that transcends geography and generations.

To young readers, especially children and even elders, who often navigate multiple cultural worlds, these insights serve as bridges connecting ancient wisdom to contemporary understanding. What Valmiki saw was not only a sequence of events but an ethical universe, and it is this universe that the following paragraphs unfold. The details of what Sage Valmiki saw of the entire Rama story, exactly as it happened and in correct chronological order, came to be known as the Sakmkshipta (Concise) Ramayana.  

The sage saw wholly and clearly by the yogic power bestowed upon him by Brahma. Valmiki, through absolute concentration, was able to see Rama, Lakshmana, and Sita; also, King Dasharatha, and his wives Kausalya, Sumitra, and Kaikeyi; as well as the people of Ayodhya and all that befell Rama during his princely life. This ability to view events with total clarity resembles how modern thinkers speak of ‘holistic perception,’ where a situation is understood in its entirety rather than in fragments, known as a skill immensely valuable in today’s complex world.

Valmiki then desired to see the full story of Rama to compose the entire epic in its complete form. Accordingly, he witnessed Rama’s birth, the slaying of monsters Subahu and Tataka during his youth, Rama’s citizen-friendly nature, his patience, the people’s trust in him, his truthfulness, valor, grace towards all, universal cordiality, perseverance, courtesy, and righteous conduct. He perceived the stories narrated by Sage Vishwamitra, Rama’s breaking of Shiva’s great bow, his marriage with Sita, and his encounter with Parashurama. These episodes highlight qualities, like humility with strength, responsibility with compassion, that remain essential virtues for young people growing up in multicultural environments.

Valmiki further saw Rama’s outstanding merits, the preparations for his coronation, Queen Kaikeyi’s misguided insistence, the disruption of the coronation plans, and Rama’s resulting exile. He saw Dasharatha’s death, the grief of Ayodhya’s people, Rama’s departure to the forest, his meeting with Guha, instructing Sumantra to return to Ayodhya, crossing the Ganga, visiting Sage Bharadwaja’s hermitage, exploring Chitrakoota, constructing and residing in a hermitage there, Bharata’s arrival to implore Rama to return, Rama’s refusal, the offering of water obsequies to Dasharatha, the placing of Rama’s sandals by Bharata on the throne, and Bharata’s rule from Nandigrama. These scenes remind us that leadership is never only about entitlement but about sacrifice, humility, and adherence to moral commitment, the unique qualities that modern societies often long for.

Valmiki continued to see Rama’s journey into the Dandaka forest, the slaying of the demon Viradha, visits to Sages Sarabhanga and Suteekshna, the couple’s visit to Anasuya (who gives Seetha a sacred body-cream), their visit to Sage Agastya, conversations with Jatayu, dwelling at Panchavati, Shoorphanaka disfigurement, the killing of Khara, Dushana, and Trishirsa, Ravana’s rising fury, the slaying of Mareecha disguised as the golden deer, Ravana’s abduction of Sita, Rama’s anguish, Jatayu’s heroic but tragic death, Rama’s encounter with Kabandha, Shabari’s devotion, and finally the momentous meeting with Hanuman. Such episodes emphasize how challenges and adversities shape character, a universal truth applicable to both individuals and societies today.

Then Valmiki saw Rama reaching Rishyamuk with Hanuman and forging friendship with the monkey king Sugriva. He perceived the duel between Vali and Sugriva, Vali’s death from Rama’s arrow, Tara’s grief, and Sugriva’s coronation. Further, Valmiki’s yogic insight revealed Rama’s disappointment when Sugriva delayed the search for Sita after the monsoon. Sugriva, realizing his lapse, immediately mobilized the monkey forces, sending them in all four directions. He briefed them about the regions they were likely to encounter. This episode subtly teaches the modern principle of accountability, recognizing one’s lapse, correcting it swiftly, and acting responsibly for the greater good.

Valmiki next saw Rama giving his ring to Hanuman deputed to go to Sothern direction as a token for Sita, Hanuman’s team entering Swayamprabha cave, Sampathi revealing Sita’s location in Lanka, the monkeys scaling Mahendragiri, and Hanuman’s magnificent leap across the ocean. He saw Mainaka offer Hanuman rest, Surasa testing him, Simhika’s attack and death, and Hanuman finally entering Lanka with humility, courage, and strategic thinking. The image of Hanuman overcoming obstacles through determination is particularly inspirational for youth today, who often face emotional and academic pressures. It conveys that challenges are stepping-stones to excellence.

Valmiki also saw Hanuman reaching Ravana’s palace and searching tirelessly for Sita. He witnessed Hanuman observing Ravana addressing Sita with inappropriate words, Hanuman presenting Rama’s ring to reassure her, the demons’ threats, Trijata’s prophetic dream, and Sita giving Hanuman her jeweled hairpin as proof for Rama. He saw Hanuman destroying the Ashoka grove, killing the guards, confronting Ravana’s warriors, submitting momentarily to Indrajit’s Brahmastra in strategic compliance, and finally burning Lanka before returning. This episode symbolizes moral courage, the strength to protect the oppressed and stand up against wrongdoing, values essential for a more compassionate global society.

Valmiki further saw Hanuman briefing his fellow monkeys about Sita’s plight, the monkeys drinking honey in celebration, Hanuman consoling Rama, and presenting Sita’s jewel. He saw Nala building the great bridge across the ocean, Rama’s army crossing it, the siege of Lanka, Vibhishana’s arrival seeking refuge, and the battles where Rama slew Ravana, Kumbhakarna, and Indrajit. He saw Sita’s trial by sacred fire, her emergence unharmed, Vibhishana’s coronation, the triumphant return of Rama, Lakshmana, and Sita in the Pushpak Vimana, their meeting with Bharata, and finally, Rama’s coronation and the return of all companions to their respective homes. These climactic scenes highlight the restorative power of justice, the value of loyalty, and the ultimate triumph of dharma, the principles that continue to guide societies striving for ethical integrity.

Valmiki eventually composed twenty-four thousand verses and taught them to Lava and Kusha, the sons of Rama and Seetha. The young twins sang this sacred ballad among sages and saints and later in Rama’s own court, moving even Rama to deep contemplation, on listening to the 'Legend of Seetha' or ‘The Sithaaya Charitam Mahaanas’ as Valmiki called Ramayana. This episode is a striking study in emotional resilience, how self-awareness governs response to pain. Such composure in modern terms is emotional intelligence, proving that true leadership integrates empathy, control, and self-reflection.

This moment reflects how storytelling preserves cultural identity, much as today’s diasporic families rely on narratives to maintain a living connection with their heritage. Valmiki’s Ramayana thus stands as a monumental synthesis of devotion, philosophy, psychology, and art. It is not merely a chronicle of ancient events, but a luminous guidebook for timeless human values. For modern readers across the world, especially the younger generation balancing tradition and modernity, the Ramayana offers enduring lessons about resilience, empathy, leadership, and righteousness. It remains, above all, a universal scripture of the human spirit.

Valmiki composed the legend of Rama, the legatee of Raghu, exactly as divine-soul Narada had narrated earlier. The birth of Rama as an incarnation of Vishnu, his valor, grace, courtesy, perseverance, and truthfulness: Valmiki described them all. In this synthesis of moral grandeur and human emotion lies the scientific essence of narrative psychology: stories become templates shaping ethical evolution. Thus, the Ramayana continues to function not just as a sacred text, but as humanity’s enduring intellectual and moral blueprint.

(Photographs courtesy: RAMA BHAKTA JOGESH) 

 సముద్రం మధ్యలో ద్వారక నిర్మాణం, ముచుకుందుడి కథ   

 శ్రీ మహాభాగవత కథ-67

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

సూర్యదినపత్రిక (05-01-2026)

కంII             చదివెడిది భాగవతమిది,

చదివించును కృష్ణు, డమృతఝరి పోతనయున్

                             చదివినను ముక్తి కలుగును,

చదివెద నిర్విఘ్నరీతి ‘జ్వాలా’ మతినై

జరాసంధుడిని యుద్ధంలో ఓడించి, విజయులై, మథురా నగరంలో ప్రవేశించిన బలరామకృష్ణులు యుద్ధ విశేషాలను ఉగ్రసేనుడికి వివరించారు. ఇదిలా వుండగా, తన అపజయానికి ఆగ్రహించిన జరాసంధుడు, కొంతకాలం తరువాత, తన అనుకూలురైన దుష్ట స్వభావ రాజులందరినీ కలుపుకుని, పదిహేను అక్షౌహిణుల సైన్యంతో మథురా పట్టణం మీద మళ్లీ దండయాత్ర చేశాడు. అలా పదిహేడు పర్యాయాలు దండెత్తిరావడం, పరాజయం పాలుకావడం జరిగింది. మళ్లీ పద్దెనిమిదో సారి యుద్ధానికి రావడానికి ప్రయత్నించాడు.

ఈ నేపధ్యంలో నారదుడు కాలయవనుడి దగ్గరికి వెళ్లి అతడిని రెచ్చకొడుతూ, యాదవకుల వీరుడైన శ్రీకృష్ణుడి మీదికి పురికొల్పాడు. వెంటనే గర్వం అతిశయించిన కాలయవనుడు, తన బాణాలతో యాదవ వీరుడిని కాల్చి బూడిద చేస్తానని అన్నాడు. ఇలా నారదుడికి చెప్పి మూడు కోట్ల మ్లేచ్చ వీరులతో యుద్ధానికి బయల్దేరి మథురా పట్టణం మీద సైన్యాన్ని దించాడు.

కాలయవనుడు, జరాసంధుడు ఒకేసారి యుద్ధానికి వస్తే ఇరుపక్కలా పోరాడడం భావ్యం కాదని ఆలోచించిన కృష్ణుడు, శత్రు దుర్భేద్యమైన ఒక దుర్గాన్ని ఏర్పరచి అందులో తనవారందరినీ సురక్షితంగా వుంచాలని నిర్ణయించాడు. ఇలా ఆలోచించి, సముద్రుడిని అడిగి, సముద్రం మధ్యలో పన్నెండు యోజనాల పొడవు, అంతే వెడల్పు కల దుర్గమ ప్రదేశాన్ని సంపాదించాడు. అక్కడ అద్భుతమైన ఒక నగరాన్ని నిర్మించమని దేవశిల్పి అయిన విశ్వకర్మను పురమాయించాడు. వరుణపురం, ఇంద్రనగరం, కుబేరపురి, యదుపురి, బ్రహ్మలోకాల పట్టణాలకంటే గొప్ప పట్టణాన్ని విశ్వకర్మ నిర్మించాడు. పట్టణం మొత్తం సర్వాంగ సుందరంగా, శోభాయమానంగా, అంగరంగ వైభోగంగా, ఉద్యాన వనాలతో, వృక్షాలతో, సరస్సులతో, సకల సౌకర్యాలతో అలరారుతున్నది. విశ్వకర్మ నిర్మితమైన ఆ ద్వారకా పట్టణానికి, మథురా పురంలోని జనులందరినీ తన యోగ ప్రభావంతో చేర్చాడు కృష్ణుడు. ఆ తరువాత కాలయవనుడి మీదికి యుద్ధానికి బయల్దేరాడు.

నిరాయుధుడై వస్తున్న శ్రీకృష్ణుడిని చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు కాలయవనుడు. ఆయుధాలు లేని అతడిని తన సైనికులకు చూపించాడు. ఇన్నాళ్లూ యుద్ధానికి ఎవరూ రాకుండా ఈరోజున ఒక్కడే నిరాయుధుడై వస్తున్నాడేమిటా అని నివ్వెరపోయాడు కాలయవనుడు. కృష్ణుడు అప్పుడు కాలయవనుడికి అభిముఖంగా నడిచాడు. నారద మహాముని తనకు వర్ణించి చెప్పిన యదువీరుడు ఇతడేనని నిర్ధారించుకున్నాడు కాలయవనుడు. తనకెదురుగుగా వస్తున్న కృష్ణుడిని పట్టుకోవాలని కాలయవనుడు అశ్వాన్ని అధిరోహించి కృష్ణుడిని సమీపించాడు. అలా వస్తున్న కాలయవనుడికి చిక్కకుండా కృష్ణుడు పరుగెత్తసాగాడు. కృష్ణుడు ఎక్కడికి పరుగెత్తినా పట్టుకుంటానని వెంటబడ్డాడు కాలయవనుడు.

కాలయవనుడికి చిక్కకుండా పరుగెత్తుతున్న కృష్ణుడు వాడిని ముప్పు తిప్పలు పెట్టాడు. అడవులు, కొండలు దాటిపోయాడు. అలా చాలా దూరం తీసుకునిపోయి ఒక కొండగుహలో ప్రవేశించాడు. కృష్ణుడి వెంట కాలయవనుడు కూడా గుహలోకి పోయాడు. అక్కడ గురకలు పెట్టి నిద్రపోతున్న ఒక మహాపురుషుడిని చూసి అతడే శ్రీకృష్ణుడు అనుకున్నాడు. తన పాదంతో అతడిని తన్నాడు. తక్షణమే మహాపురుషుడు మేల్కొన్నాడు. నాలుగు దిక్కులు చూశాడు. కోపంతో ఎదురుగా వున్న కాలయవనుడిని కాల్చి బూడిద చేశాడు.

కాలయవనుడిని కాల్చి బూడిద చేసిన మహాపురుషుడి పేరు ముచుకుందుడు. పూర్వం అతడో రాజు. అతడలా గుహలోకి వచ్చి పండుకుని నిద్రపోవడానికి పూర్వ వృత్తాంతం కొంత వున్నది. ఇక్ష్వాకు వంశంలోని మాంధాత మహారాజు కొడుకు ముచుకుందుడు. అతడు దేవతలకు ఎప్పుడూ అండగా వున్నందువల్ల, అతడిని ఏదన్నా వరం కోరుకొమ్మని దేవతలు అడగగా, మోక్షం ప్రసాదించమని అన్నాడు. అది తప్ప తక్కినవి ఏవైనా తాము ఇవ్వగలమని, మోక్షం ఇవ్వగలవాడు ఈశ్వరుడైన శ్రీహరి ఒక్కడే అని చెప్పారు దేవతలు. అప్పుడు ముచుకుందుడు నిద్రను కోరుకున్నాడు. దాంతో పాటు తనకు నిద్రా భంగం కలిగించిన వారిని భస్మం చేయగల శక్తిని కూడా ప్రసాదించమని కోరాడు. దేవతలతడికి ఆ వరాలు ఇవ్వగా పర్వత గుహలోకి వచ్చి నిద్రపోసాగాడు. నిద్రా భంగం చేసిన కాలయవనుడిని భస్మం చేశాడు. చేసి, కృష్ణుడి ముందు నిలిచాడు. అమితమైన తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తున్న ఆయనెవరని కృష్ణుడిని అడిగాడు.

దుష్టులను సంహరించడానికి శ్రీహరినైన తాను వసుదేవుడికి, వాసుదేవుడనే పేరుతో పుట్టాననీ, కంసుడనే రాక్షసుడిని చంపాననీ, ఇంకా చాలా మందిని చంపాలనీ, ఇప్పుడు ఆయన భస్మం చేసింది కాలయవనుడనే రాక్షసుడనీ చెప్పాడు శ్రీకృష్ణుడు. తన ఎదురుగా వున్నది సాక్షాత్తు శ్రీమన్నారాయణుడని గ్రహించి, ఆయన్ను స్తుతించాడు. తనను కాపాడమని, మోక్షాన్ని ప్రసాదించమని ప్రార్థించాడు. పూర్వజన్మలో ముచుకుందుడు చేసిన పాపకర్మ దోషాలను పోగొట్టుకోవాలని, మరికొంతకాలం రాజ్య పాలన చెయ్యమనీ, మరు జన్మలో బ్రాహ్మణ శ్రేష్టుడిగా పుట్టి తదనంతరం తనను చేరుతాడనీ చెప్పాడు కృష్ణుడు. శ్రీహరి చెప్పినట్లే చేశాడు ముచుకుందుడు. శ్రీమహావిష్ణువు మీదనే మనస్సు నిలిపి, బదరికాశ్రమానికి పోయి, హరిని ఆరాధించాడు. మోక్షాన్ని పొందాడు.

కృష్ణుడు ఆ తరువాత తిరిగి మథురా నగరానికి వచ్చాడు. అప్పుడే 23 అక్షౌహిణుల సైన్యంతో జరాసంధుడు మథురానగరం మీదికి దండెత్తి వచ్చాడు. వ్యూహాత్మకంగా బలరామకృష్ణులు జరాసంధుడి సేనను చూసి పరుగెత్తసాగారు. అది చూసి వారిని పరిహసించాడు జరాసంధుడు. చాలా దూరం పరుగెత్తిన బలరామకృష్ణులు ప్రవర్షణమనే గిరిని అధిరోహించారు. ఆ కొండ చుట్టూ సేనను మొహరించి, కొండకు నిప్పు పెట్టించాడు జరాసంధుడు. బలరామకృష్ణులు జరాసంధుడిని మభ్యపెట్టి, తమ లీలతో ఎవరికీ కనపడకుండా, శత్రుసేనలను మోసపుచ్చి, ద్వారకా పట్టణానికి చేరుకున్నారు. వారిద్దరూ మంటల్లో దగ్ధమైనారని భావించిన జరాసంధుడు తన సేనలతో మగధ దేశానికి వెళ్లిపోయాడు.                             

            (బమ్మెర పోతన శ్రీమహాభాగవతం, రామకృష్ణ మఠం ప్రచురణ ఆధారంగా)

Goddess Goda Devi, the Mother of Tiruppavai ..... And the Sacred Divine Wedding of Dhanurmasa : By Vanam Jwala Narasimha Rao

Goddess Goda Devi, the Mother of Tiruppavai

And the Sacred Divine Wedding of Dhanurmasa

By Vanam Jwala Narasimha Rao

This offering reflects our family’s living devotion to Goddess Goda Devi, illuminated by Tiruppavai and Amuktamalyada, uniting personal tradition with sacred history, poetry, and surrender across generations and enduring faith. In our ancestral revenue village of Muttaram, located adjacent to the Hamlet, and my native place, Vanamvari Krishnapuram, the divine wedding of Goddess Goda Devi and Lord Ranganatha (Venu Gopala Krishna Murthy) is not merely a festival, but it is a living spiritual inheritance. For generations, this sacred celebration has been conducted with unwavering faith, devotion, and continuity. For us, this divine wedding is not symbolic alone, but it is a reaffirmation of faith, continuity, and grace.

Following the firm instruction and spiritual resolve of my late father Srinivasa Rao, our family has upheld the tradition of performing the divine wedding on Bhogi day, the auspicious threshold of the Sankranti festival. The ceremony is conducted with great solemnity and Splendour by the revered temple priest Sri Borra Vasudevacharya, drawing devotees from surrounding villages who gather with heartfelt devotion. On that day, the temple becomes a sacred space where time seems to dissolve. The chanting of mantras, the fragrance of flowers, the rhythmic cadence of rituals, and the collective faith of the villagers transform the celebration into a shared spiritual experience.

Devotion is not merely an act of supplication. it is an intimate bond between the soul and the Supreme. Separation is not simply sorrow. it is a sacred discipline that refines love into surrender. The life of Goddess Goda Devi stands as a luminous embodiment of these eternal spiritual truths. Born of the earth and ultimately absorbed into the Divine, her story unites the Grandeur of the Puranas, the Sweetness of Devotional Poetry, and the deepest longings of the human heart. Every year, during the sacred month of Dhanurmasa, when the hymns of Tiruppavai reverberate through Vaishnava Temples and Households, the presence of Goda Devi is felt anew. Her verses do not merely praise the Lord, but they awaken the soul and guide it gently toward divine union. Her life is not confined to ancient lore, but it continues to live in ritual, memory, and lived devotion.

Devotees believe that witnessing or sponsoring this wedding brings marital harmony, prosperity, and spiritual well-being. More profoundly, it is believed that performing this sacred rite during Dhanurmasa bestows the grace of Vaikuntha itself. The origins of this divine episode are eloquently narrated in the Amuktamalyada of Emperor Krishnadevaraya. Vishnu Chitta, later revered as Periyalvar, was a devout Vaishnava of Srivilliputhur, wholly immersed in the service of Lord Vatapatrasayi. His life was marked by humility, discipline, and unwavering devotion.

One day, while tilling the land to cultivate a sacred Tulasi garden for the Lord, Vishnu Chitta discovered a radiant infant emerging from the earth, and located in the Tulasi Plants. Recognizing this as divine grace, he lovingly adopted the child and named her Goda Devi, meaning ‘The one born of the earth.’ From her earliest years, Goda Devi displayed extraordinary devotion. Her heart instinctively turned toward Lord Narayana, and as she grew, her devotion matured into intense love for Lord Krishna, whom she regarded as her eternal consort. Firm in her conviction, she resolved never to marry a mortal.

Like Goddess Sita, who emerged from the earth during King Janaka’s ploughing, Goda Devi too was believed as an Ayonija, earth-born and divinely destined. Just as Lord Rama is never worshipped without Sita, Vaishnava Tradition holds that no temple of Vishnu is complete without Andal. Goda Devi came to be known as Choodi Koduththa Nachiyar, the one who first wore the garlands before offering them to the Lord. Secretly adorning herself with the flower garlands meant for Vatapatrasayi, she gazed upon her reflection, experiencing both joy and the spasms of divine longing.

When Vishnu Chitta once refrained from offering those garlands, believing them to be impure, the Lord Himself appeared in his dream and declared that He desired only the garlands worn by Goda Devi. He revealed that she was none other than Goddess Lakshmi Incarnate. By divine command, Vishnu Chitta was instructed to take his daughter to Srirangam, where Lord Ranganatha awaited her.

In a divine vision, Lord Ranganatha assured Vishnu Chitta that He would accept Goda Devi as His eternal consort. In due course, the Celestial Wedding was celebrated with Unmatched Splendour, attended by Brahma, Shiva, Indra, and the hosts of heaven. Following the sacred rites, on the very same auspicious day, Goda Devi merged into the deity of Lord Ranganatha in the Sanctum of Srirangam, becoming eternally inseparable from Him. Thus, she came to be revered as Andal, the divine bride, and the Ardhangi, the inseparable half of Lord Ranganatha.

Among the twelve Alvars, Goda Devi occupies a unique position as the only female saint. Her Tiruppavai, comprising thirty hymns composed during Dhanurmasa, has attained universal renown. These verses are not mere poetry. They are profound spiritual instructions clothed in simplicity. During the entire month of Dhanurmasa, devotees rise in the sacred Brahma Muhurta and chant the Tiruppavai Hymns, as a sacred vow, meditating upon Goda Devi as the very embodiment of Mahalakshmi and seeking the compassionate grace of Lord Ranganatha.

The Tiruppavai teaches humility, surrender, discipline, and the truth that divine grace alone leads the soul to liberation. It is a firm and time-honored belief that the observance of the Dhanurmasa Vrata bestows marital harmony, prosperity, auspiciousness, and both worldly and transcendental well-being. It is for this reason that Goda Devi, the only female among the twelve Alvars, ascended to the highest spiritual stature through her unmatched devotion, her sacred experience of divine separation, and her absolute surrender.

The Tiruppavai, revered as a Divine Divya Prabhanda, is not merely recited but worshipped as a garland of immortal wisdom that leads the soul toward the path of Vaikuntha. Scriptures affirm that those who chant her name and recite her hymns during Dhanurmasa are assured of nearness to the feet of Sri Hari. Dhanurmasa Vrata is not confined to ritual bathing or hymn recitation alone. It is a profound spiritual discipline in which the individual soul relinquishes ego and offers itself entirely at the feet of the Supreme.

Discipline, restraint, and unwavering devotion walk together in this sacred observance. Goda Devi transformed her very life into a living vow, and the path she revealed stands as the ideal model of Dhanurmasa Vrata. Her Tiruppavai hymns are its very life-force, each verse concealing a deep spiritual truth and a timeless message of surrender meant for every soul. Her other work, Nachiyar Tirumozhi, reveals the intensity of divine longing, where devotion transcends fear and ritual to become intimate love.

Together, these works form a spiritual bridge between the individual soul and the Supreme. In an age where love is often entangled with possession, expectation, and ego, Goda Devi’s love offers a luminous alternative. She did not seek to possess the Lord, and instead she sought to dissolve herself in Him. Hers was not a love that demanded, but a love that surrendered. Her experience of separation was not despair but transformation. She converted longing into devotion and suffering into spiritual strength.

For the modern seeker, her life teaches that loneliness can deepen contemplation, struggle can refine surrender, and love, when purified, can lead to liberation. The life of Goddess Goda Devi unfolds as a divine epic, where devotion, separation, and surrender merge into eternal unity. Her story does not end with her absorption into the Lord. It begins there. Every Dhanurmasa, when Tiruppavai echoes through temples, streets, and homes, Goda Devi lives on, not merely as the consort of Lord Ranganatha, but as an eternal guide leading humanity toward pure love, divine grace, and ultimate freedom. 

{{Photographs courtesy Rama Bhakta JOGESH}}

పీవీ కలలుగన్న పరిస్థితులేవీ?- డాక్టర్‌ మోంటెక్‌ సింగ్‌ అహ్లూవాలియా : వనం జ్వాలా నరసింహారావు

 పీవీ కలలుగన్న పరిస్థితులేవీ? 

డాక్టర్‌ మోంటెక్‌ సింగ్‌ అహ్లూవాలియా

వనం జ్వాలా నరసింహారావు

నమస్తేతెలంగాణ దినపత్రిక (02-01-2025)

{{మాజీ ప్రధాని పీవీ నరసింహారావు ఊహించుకొన్నట్టు ప్రస్తుతం దేశంలో పరిస్థితులు లేవు. మతపరమైన కాఠిన్యత నైతికంగానే కాదు. ఆర్థికంగానూ దేశానికి హానికరం. ప్రజాస్వామ్యమనేది ప్రకటనల్లో ఉండదు. ప్రజల సమస్యలను శాంతితో వినే నాయకత్వంలోనే ఉంటుంది. దేశంలో ఆర్థిక మార్పు అనేది ఒక్క కేంద్రంతో మాత్రమే సాధ్యం కాదు.}} -సంపాదకుడి క్లుప్త వ్యాఖ్య

మాజీ ప్రధాని పీవీ నరసింహారావు ఊహించుకొన్నట్టు ప్రస్తుతం దేశంలో పరిస్థితులు లేవు. మతపరమైన కాఠిన్యత నైతికంగానే కాదు, ఆర్థికంగానూ దేశానికి హానికరం. ప్రజాస్వామ్యమనేది ప్రకటనల్లో ఉండదు. ప్రజల సమస్యలను శాంతితో వినే నాయకత్వంలోనే ఉంటుంది. దేశంలో ఆర్థిక మార్పు అనేది ఒక్క కేంద్రంతో మాత్రమే సాధ్యం కాదు. కేంద్రం, రాష్ర్టాల మధ్య సమన్వయం, పరస్పర విశ్వాసం అనేది దీనికి అత్యవసరం. రానున్న రోజుల్లో దేశ ఆర్థిక ప్రగతి ముందుకుసాగాలంటే, కేంద్రం, రాష్ర్టాల మధ్య సహకారం అవసరం.

ఎవరి ప్రలోభాలకు, ఒత్తిళ్లకు లొంగని, స్వతంత్రంగా నడిచే శక్తివంతమైన సంస్థలు ఇప్పుడు ప్రతీరంగంలో ఉండాల్సిన అవసరం ఉంది. కూటమి ప్రభుత్వాలు అస్థిరత్వంతో కొనసాగినప్పటికీ, దేశ రాజకీయాల్లో సంతులత్వ భావనను పరిచయం చేశాయి. రాజకీయ ధర్మాన్ని నిలబెట్టాయి. ఆర్థిక సంస్కరణలనేవి సిద్ధాంతపరమైన ప్రయోగాలు కావు. సంక్షోభ నివారణకు మార్గాలు. గ్రామాల్లోని ప్రజలకు ఉపాధిని కల్పించడం ప్రభుత్వ నైతిక బాధ్యత.

హైదరాబాద్‌లో బుధవారం మాజీ ప్రధాని పీవీ నరసింహారావు స్మారక సభ జరిగింది. ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న ప్రఖ్యాత ఆర్థికవేత్త డాక్టర్‌ మోంటెక్‌ సింగ్‌ అహ్లూవాలియా పీవీ హయాంలో జరిగిన ఆర్థిక సంస్కరణల గురించి కీలక ప్రసంగం చేశారు. భవిష్యత్తు భారతం ఎలా ఉండాలన్న దానిపై అహ్లూవాలియా చేసిన పలు సూచనలు సభికులను ఆకట్టుకొన్నాయి. పీవీ ఓ ఆర్థిక సంస్కరణకర్తే కాదని, ఆయన నాయకత్వం, ఆర్థిక నిర్వహణ పాఠాలు, భవిష్యత్తు భారతానికి పీవీని ఓ మార్గదర్శకుడైన రాజనీతిజ్ఞుడిగా నిలబెట్టాయని అహ్లూవాలియా కొనియాడారు.

పీవీ గొప్పతనం ఆయన తీసుకొనే నిర్ణయాల్లో మాత్రమే లేదన్న అహ్లూవాలియా, దేశం బలహీనస్థితిలో ఉన్నప్పుడు ధైర్యంగా నాయకత్వం వహించడంలో కూడా ఉన్నదని పేర్కొన్నారు. తన మేథోసంపత్తిని రాజకీయ వాస్తవిక పరిస్థితులకు అద్ది నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో పీవీ అందెవేసిన చెయ్యి అని ఆయన గుర్తు చేశారు.

బ్యాలెన్స్‌ ఆఫ్‌ పేమెంట్స్‌ సంక్షోభం గురించి ఆయన వివరంగా మాట్లాడారు. 1991లో ‘బ్యాలెన్స్‌ ఆఫ్‌ పేమెంట్స్‌’ సంక్షోభం నెలకొన్నది. అత్యవసరమైన దిగుమతులను కూడా చేసుకోలేని దుర్భర స్థితిలో దేశం ఉన్నది. అప్పులు చుట్టుముట్టాయి. ధరలు కొండెక్కాయి. విదేశీ మారకనిల్వలు అడుగంటాయి. అలాంటి పరిస్థితుల్లోనూ పీవీ ఎంతమాత్రం బెదరకుండా, ఎంతో ధైర్యాన్ని చూపించి సమస్యలను చక్కదిద్దారని అహ్లూవాలియా గుర్తు చేసుకొన్నారు. ఆ నిర్ణయాలే దేశ ఆర్థిక దిశను మార్చివేశాయని తెలిపారు.

ఆర్థిక సంస్కరణలనేవి సిద్ధాంతపరమైన ప్రయోగాలు కావని, సంక్షోభ నివారణకు మార్గాలని పేర్కొన్నారు. రాజకీయంగా ఎన్నో ఆటుపోట్లు ఉన్నప్పటికీ, పీవీ ఈ నిర్ణయాలను ఎంతో సాహసోపేతంగా తీసుకొన్నారని గుర్తు చేశారు. ఈ సందర్భంగా మాజీ ప్రధాని డాక్టర్‌ మన్మోహన్‌ సింగ్‌ను ఆర్థిక మంత్రిగా అప్పట్లో ఎంపిక చేయడం పీవీ తీసుకొన్న అత్యంత కీలక నిర్ణయంగా అహ్లూవాలియా అభివర్ణించారు. ఈ ఇద్దరి కలయికే దేశంలో ఆర్థిక సంస్కరణలకు పునాది వేసిందని కొనియాడారు.

పీవీ-మన్మోహన్‌ శక్తివంతమైన కలయిక అవసరాన్ని గురించి అహ్లూవాలియా మాట్లాడారు. ‘పీవీ-మన్మోహన్‌ కలయిక,’ ఓ అరుదైన, శక్తివంతమైన ఘటనగా అహ్లూవాలియా అభివర్ణించారు. భవిష్యత్తు భారత నాయకత్వానికి కూడా ఇలాంటి ధైర్యం, మేధస్సు, పరిపాలనా క్రమశిక్షణ, నైతికత అవసరమని ఆయన అన్నారు. పీవీ సంస్కరణలను, నాయకత్వాన్ని కొనసాగించడానికి రాజకీయ ఒత్తిళ్లకు వెరవకుండా ముందుకు వెళ్లడం, సమర్థవంతమైన ఆర్థిక నైపుణ్యాలనే రెండు లక్షణాలు కచ్చితంగా ఉండాలన్నారు. వీటిలో ఒకదానికోసం మరొకదాన్ని పణంగాపెడితే సంస్కరణల లక్ష్యం గాడితప్పుతుందని పేర్కొన్నారు.

ఈ రెండింటినీ సమకూర్చగల నాయకులు ఇప్పుడు దేశానికి అవసరమని పేర్కొన్నారు. సంస్కరణల సమయంలో వెలుగులోకి వచ్చిన హర్షద్‌ మెహతా ఎపిసోడ్‌, దాని కారణంగా సంభవించిన రాజకీయ, ఆర్థిక దుమారం, భయాందోళనలను అహ్లూవాలియా గుర్తుచేసుకొన్నారు. ఈ ఎపిసోడ్‌ అందరి ఆత్మవిశ్వాసాన్ని దెబ్బతీసిందని, ఆ సమయంలో దేశనాయకత్వం ఆర్థిక సంక్షోభాన్నే కాకుండా రాజకీయ ఒత్తిళ్లను కూడా ఎదుర్కొవల్సి వచ్చిందన్నారు. ఆర్థిక సంస్థల నమ్మకాన్ని బలపరచడం ఎంత ముఖ్యమో ఈ ఎపిసోడ్‌ అందరికీ బోధపడేలా చేసిందని పేర్కొన్నారు.

ఆర్థిక మార్పు కేంద్రంతోనే కాదన్నారన్నారాయన. సంస్కరణల సమయంలో డాక్టర్ మన్మోహన్‌ సింగ్‌ రాజీనామా చేయాలనుకున్న సందర్భాన్ని అహ్లూవాలియా ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు. ఆర్థికమంత్రిగా తాను రాజీనామా చేస్తున్నట్టు పేర్కొన్న మన్మోహన్‌, అప్పుడు రెండు రోజులు ఆఫీసుకు రాకుండా ఉన్నారని అహ్లూవాలియా పేర్కొన్నారు. ఈ విషయంలో జోక్యం చేసుకొన్న పీవీ ఎంతో నిర్ణయాత్మకంగా వ్యవహరించి సంస్కరణల బండిని ముందుకు నడిపించారని తెలిపారు. సంక్షోభ సమయాల్లో సమర్థవంతులైన వ్యక్తులను కాపాడటం పీవీ ప్రత్యేకత అన్న అహ్లూవాలియా పీవీ నాయకత్వ గుణాలకు ఈ ఘటన ప్రతీకగా నిలిచిందని వ్యాఖ్యానించారు.

దేశ పరిపాలనలో సమాఖ్య సమతౌల్యానికి, సంస్థల బలోపేతానికి పీవీ ఎంతో ప్రాధాన్యం ఇచ్చారని అహ్లూవాలియా అన్నారు. దేశంలో ఆర్థిక మార్పు అనేది ఒక్క కేంద్రంతో మాత్రమే సాధ్యం కాదని, కేంద్రం-రాష్ర్టాల మధ్య సమన్వయం, పరస్పర విశ్వాసం అనేది దీనికి అత్యవసరమని చెప్పారు. ఈ సమతుల్యతను పీవీ సహజ సిద్ధంగా అర్థం చేసుకున్నారని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. రానున్న రోజుల్లో దేశ ఆర్థిక ప్రగతి ముందుకుసాగాలంటే కేంద్రం, రాష్ర్టాల మధ్య సహకారం అవసరమని పేర్కొన్నారు.

ప్రజలకు ఉపాధి ప్రభుత్వ బాధ్యతన్నరాయన. ఈ సభ జరుగడానికి ముందు రోజు అత్యంత తక్కువ మందితో ఓ చిన్న భేటీ జరిగింది. ఆ సమావేశానికి హాజరైన అహ్లువాలియాకు నేను రాసిన ‘డెమోక్రసీ అండ్‌ గవర్నెన్స్‌ త్రూ లెన్స్‌ అండ్‌ బ్లర్డ్‌ గ్లాసెస్‌: ఏ జర్నీ ఇన్‌టూ డిస్టార్టెడ్‌ విజన్స్‌ ఆఫ్‌ మోడర్న్‌-డే పాలిటిక్స్‌’ పుస్తకాన్ని బహూకరించాను. ఆ వెంటనే అహ్లువాలియా మాట్లాడుతూ, ‘ఈ పుస్తకంలో పీవీకి సంబంధించిన విషయాలు ఉన్నాయా?’ అని అడిగారు. అక్కడ జరిగిన చర్చలోనూ పీవీ ప్రజాస్వామ్య విలువలు, సంస్థాగత ధైర్యం గురించి అహ్లువాలియా స్పష్టమైన అభిప్రాయాలు వ్యక్తం చేశారు.

ఈ క్రమంలో పార్టీలకతీతంగా మాజీ ప్రధాని అటల్‌ బిహారీ వాజపేయి చూపించిన రాజకీయ పరిపక్వతను అహ్లువాలియా ప్రత్యేకంగా గుర్తు చేశారు. మహాత్మాగాంధీ ఉపాధి హామీ పథకం పేరును వీబీ-జీ రామ్‌ జీ పథకంగా కేంద్రం మార్చడంపై అహ్లువాలియా స్పందిస్తూ మాజీ కేంద్రమంత్రి శరద్‌ యాదవ్‌ను, ఉపాధిహామీ కార్మికుల కోసం ఆయన గొంతెత్తడాన్ని గుర్తు చేసుకొన్నారు. గ్రామాల్లోని ప్రజలకు ఉపాధిని కల్పించడం ప్రభుత్వ నైతిక బాధ్యత అని యాదవ్‌ పేర్కొన్న విషయాన్ని స్పృశించారు.

స్వతంత్రంగా నడిచే సంస్థలు అవసరమన్నారాయణ. మతపరమైన కాఠిన్యత నైతికంగానే కాదు ఆర్థికంగానూ హానికరమని అహ్లువాలియా హెచ్చరించారు. పీవీ ఊహించుకొన్నట్టు ప్రస్తుతం దేశంలో పరిస్థితులు లేవని స్పష్టం చేశారు. ఎవరి ప్రభావానికి లొంగని, స్వతంత్రంగా నడిచే శక్తివంతమైన సంస్థలు ఇప్పుడు ప్రతీరంగంలో ఉండాల్సిన అవసరాన్ని ఆయన నొక్కి చెప్పారు. ఎలక్షన్‌ కమిషన్‌కు చైర్మన్‌గా వ్యవహరించిన సమయంలో టీఎన్‌ శేషన్‌ చూపించిన ధైర్యం, రాజకీయాలకు తలొగ్గకుండా రాజీపడని ధోరణితో ఆయన ముందుకు వెళ్లిన వైనాన్ని అహ్లువాలియా గుర్తు చేశారు.

కూటమి ప్రభుత్వాలు అస్థిరత్వంతో కొనసాగినప్పటికీ, దేశ రాజకీయాల్లో సంతులత్వ భావనను పరిచయం చేశాయని, రాజకీయ ధర్మాన్ని నిలబెట్టాయని గుర్తు చేశారు. ప్రజాస్వామ్యమనేది ప్రకటనల్లో ఉండదని, ప్రజల సమస్యలను శాంతిగా వినే నాయకత్వంలోనే ఉంటుందని అహ్లువాలియా అన్నారు. ఇది గుర్తుంచుకొంటే, అలాంటి ప్రజాస్వామ్యమే సమస్యలను తొలగిస్తూ దారిచూపిస్తుందన్నారు. చివరిగా, పీవీని వేదికల మీద స్మరించుకోవడానికే పరిమితం కాకుండా, మేధస్సు, వినయం, రాజకీయ వాస్తవికత, నైతిక ధైర్యం కలిగిన ఆయన నాయకత్వాన్ని కొనసాగిస్తేనే ఆయనకు అసలైన నివాళి ఇచ్చినట్టు అవుతుందని, కొత్త సవాళ్లను అధిగమించడానికి పీవీ మార్గమే ఉత్తమమని కొనియాడారు.

‘అమర్‌ చిత్రకథ’ మోడల్‌:

పీవీ జీవిత కథను, ఆయన తీసుకొచ్చిన సంస్కరణలను యువతకు అర్థమయ్యేలా చెప్పే పరిస్థితి ఉండాలని ఆకాంక్షించారు. ‘అమర్‌ చిత్రకథ’ మోడల్‌ వంటి విధానంలో ఆయన కథను వివరించాల్సిన ఆవశ్యకత ఉన్నదన్నారు. పీవిది కేవలం విధాన చరిత్ర కాదన్న అహ్లూవాలియా, ధైర్యం, మేధస్సు, పట్టుదల ఓ చక్కని కథగా చెప్పాలని సూచించారు. పీవీ చరిత్రను, సంస్కరణలను విద్యాసంస్థల్లో పాఠ్యాంశాలుగా చేర్చి బోధించాల్సిన అవసరం ఉన్నదన్నారు.

అప్పుడే చారిత్రాత్మకంగా నిర్లక్ష్యానికి గురవుతున్న పీవీ చరిత్ర, భవిష్యత్తు తరాలకు ఓ స్ఫూర్తిగా నిలిచి జాతి నిర్మాణానికి సాయపడుతుందన్నారు. ఆర్థిక సంస్కరణలు ఒకసారి జరిగి ముగిసే కార్యక్రమం కాదని, అవి నిరంతర ప్రక్రియ అని ఆయన పునరుద్ఘాటించారు. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ఎలాంటి ఆర్భాటాలకు, ఒత్తిళ్లకు తలొగ్గకుండా సరైన కఠినమైన నిర్ణయాలను ఎలా తీసుకోవాలో పీవీ నాయకత్వం చూపించిందని కొనియాడారు.

 

Ahluwalia Favors PV Narasimha Rao’s Reform Legacy ..... As ‘Amar Chitra Katha’ Style for Future Generations: by Vanam Jwala Narasimha Rao

Ahluwalia Favors 

PV Narasimha Rao’s Reform Legacy

As ‘Amar Chitra Katha’ Style 

for Future Generations

Vanam Jwala Narasimha Rao

In his PV Narasimha Rao Memorial Lecture delivered in Hyderabad on December 31, 2025, Dr Montek Singh Ahluwalia reflected on PV’s enduring legacy, not merely as a reformer of the past, but as a statesman whose approach to leadership, economic management, and political courage remains deeply relevant for India’s future. He emphasized that PV’s greatness lay not in isolated decisions but in his ability to combine political realism with intellectual openness at a moment of national vulnerability.

Dr Ahluwalia began by recalling the extraordinary circumstances of the 1991 balance-of-payments crisis, and how PV’s leadership during that period demonstrated calm resolve rather than panic. He highlighted that the economic reforms were not an abstract ideological shift but a practical response to crisis, undertaken with full awareness of political risks. In this context, he drew attention to PV’s decisive choice of Dr Manmohan Singh as Finance Minister, noting that this partnership was foundational to India’s reform trajectory.

Dr Ahluwalia referred to the ‘PV–Manmohan Combination’ as a rare and powerful mix, suggesting that India’s future leadership would require a similar blend, a ‘PV–Manmohan Mix’ combining political courage, intellectual depth, administrative discipline, and ethical seriousness. According to Dr Ahluwalia, sustaining and advancing PV legacy would demand leaders who understand both the compulsions of politics and the rigor of sound economics, rather than privileging one at the cost of the other.

Reflecting on the human and political pressures of the reform period, Dr Ahluwalia recalled the Harshad Mehta episode and the turbulence it caused in financial markets and public discourse. He referred to this episode as a reminder of how fragile confidence was during the early reform years and how leadership had to navigate not only economic uncertainty but also political and institutional shock. The episode, he noted, underscored the importance of strengthening financial oversight and institutional credibility alongside liberalization.

In one of the most personal and revealing segments of the lecture, Dr Ahluwalia referred to the moment when Dr Manmohan Singh offered his resignation as Finance Minister and reportedly stopped attending office for two days, following political attacks linked to the market crisis. He emphasized that PV’s intervention at that moment was decisive, persuading Dr Singh to continue, thereby preserving reform momentum at a critical juncture.

This episode, Ahluwalia suggested, exemplified PV’s understanding of leadership, protecting capable individuals in times of adversity, and insulating economic decision-making from short-term political pressures. Dr Ahluwalia also highlighted Rao’s instinct for institution-building and federal balance, observing that many reforms succeeded because they were implemented with sensitivity to India’s federal structure.

He stressed that carrying forward PV Narasimha Rao’s reform legacy requires a conscious strengthening of cooperative federalism. He observed that economic transformation in India cannot be driven by the Centre alone and that effective coordination and trust between the Union and the States are essential for sustaining reforms. He noted that Rao intuitively understood this balance and governed with respect for India’s federal diversity, a lesson that remains central to India’s future economic progress.

Turning to the question of legacy transmission, Dr Ahluwalia made a distinctive suggestion that PV Narasimha Rao’s life and reform journey should be presented to younger generations in an accessible narrative form, explicitly referring to the ‘Amar Chitra Katha’ Model. He argued that Rao’s contributions, particularly the story of reforms, deserve to be taught not merely as dry policy history but as a compelling national story of courage, intellect, and quiet determination. Such inclusion in educational curricula, he felt, would help correct historical neglect and inspire future generations to appreciate the complexity of nation-building.

Throughout the lecture, Dr Ahluwalia repeatedly returned to the theme that economic reform is not a one-time event but a continuous process, shaped by leadership quality, institutional strength, and political maturity. He emphasized that PV’s true legacy lies in demonstrating how difficult decisions can be taken within a democratic framework, without grandstanding or populism.

In fact, a day before I was with him in a small gathering of well-wishers, purely as an informal circle of Senior Journalists, Highly Respected Publisher, Advocate of High Repute, Vice-Chancellor, Physician, former Rajya Sabha Member, and a Social-Political Activist cum Technocrat among others, who had come not for ceremony but for conversation. Dr Montek Singh Ahluwalia, as someone who had watched governments rise and fall, policies celebrated and diluted, and ideals strained by power, responded to a wide range of questions.

Dr Montek Singh Ahluwalia born in 1943, is a globally recognized economist shaped by institutions rather than ideologies. He served as Deputy Chairman of the Planning Commission with Cabinet rank, worked at the International Monetary Fund (IMF), an international financial institution, and a specialized agency of the United Nations, and advised governments across political divides. What distinguishes him is not merely his resume, but his temperament: a rare blend of analytical clarity and civil restraint. He listens first, speaks later, and when he does, it is without performance. The clarity is unparalleled.

When I presented my book Democracy and Governance through Lens and Blurred Glasses: A Journey into Distorted Visions of Modern-Day Politics, he did not leaf through the book casually, but enquired whether there is any reference to PV Narasimha Rao in it. The episode involving PV while he was Chief Minister AP and his Chief Secretary Valluri Kameswara Rao, an eminent ICS officer, attracted his attention, as an example of the moral courage of a role-model civil servant and the humility of a Chief Minister of that era.

During the conversation, Dr Montek recalled Atal Bihari Vajpayee’s civilizational grace that transcended party lines, Rajiv Gandhi sending Vajpayee abroad for medical treatment, his suggestion to Vajpayee to rename the Planning Commission which Vajpayee politely declined etc. He said that, little contemporary history has been written after Indira Gandhi. Rajiv Gandhi attempted to understand the emerging middle class as a new social force. Responding to changing the name of MGNREGA as VB–G RAM G, he remembered Sharad Yadav, and spoke of a time when rural employment was treated as a moral responsibility.

Dr Ahluwalia warned that communal assertiveness, apart from being morally wrong, is economically unwise. Speaking of the Ramayana he said that, it is a civilisation of many telling, with a hundred Ramayanas, each reflecting the society that told it. This pluralism, he implied, was India’s real inheritance. Being candid about liberalization, he made it clear that, what we see today, is not what PV envisioned. Saying that, institutions must remain central, Dr Ahluwalia felt that, India needs strong, independent, and uncaptured regulators in every field. He cited TN Seshan’s uncompromising tenure at the Election Commission as an example of institutional courage.

Coalition governments, despite instability, at least introduced checks and balances, a form of political dharma, said Dr Montek. On the current political leadership, Dr Montek’s assessment was measured. He noted that one significant shift had been the breaking of an old elite monopoly in politics. That opening question about PV to me, by Dr Ahluwalia, was not simply about a reference in a book, but about whether democracy is still understood as a delicate balance of courage, humility, and institutional respect. It reaffirmed that democracy lives not in proclamations, but in quiet moments when power pauses to listen, and that these moments, if remembered, still have the capacity to guide.

Dr Ahluwalia concluding PV Memorial Lecture, urged, remembering PV should go beyond ceremonial homage. He said that, the real tribute lies in nurturing leadership that reflects PV’s temperament, intellectually open, politically pragmatic, institutionally respectful, and morally anchored, and in ensuring that the reform spirit he ignited continues to evolve in response to India’s changing challenges. In small gathering or Memorial Lecture, Dr Ahluwalia’s reverence to PV is unparalleled.